O‘zbekiston Respublikasining “Raqobat to‘g‘risida”gi Qonuni va O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ma’muriy islohotlar doirasida raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish sohasida davlat boshqaruvini samarali tashkil qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2023-yil 6-iyuldagi PF-108-son Farmoni ijrosini ta’minlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilar:

a) O‘zbekiston Respublikasining “Raqobat to‘g‘risida”gi Qonuniga muvofiq normativ-huquqiy hujjatlarning va ular loyihalarining, shuningdek, davlat yordamining raqobatga ta’siri baholanishi;

b) O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ma’muriy islohotlar doirasida raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish sohasida davlat boshqaruvini samarali tashkil qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2023-yil 6-iyuldagi PF-108-son Farmoniga muvofiq quyidagilar O‘zbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi (keyingi o‘rinlarda — Raqobat qo‘mitasi) faoliyatining ustuvor yo‘nalishlari qilib belgilanganligi ma’lumot uchun qabul qilinsin:

normativ-huquqiy hujjatlarning hamda ular loyihalarining raqobatga ta’sirini baholash;

tovar, moliya va raqamli bozorlarda insofsiz raqobat amaliyotlarini aniqlash va ularga chek qo‘yish.

2. Quyidagilarni nazarda tutuvchi:

a) Normativ-huquqiy hujjatlar va ular loyihalarining raqobatga ta’sirini baholash tartibi to‘g‘risidagi nizom 1-ilovaga muvofiq:

normativ-huquqiy hujjatlar va ular loyihalarining raqobatga ta’sirini baholashning asosiy vazifalari va mezonlari;

normativ-huquqiy hujjatlar va ular loyihalarining (ex-ante va ex-post) raqobatga ta’sirini baholash tartibi;

normativ-huquqiy hujjatlar va ular loyihalarining raqobatga ta’sirini baholash uchun axborot manbalari;

b) Insofsiz raqobatni aniqlash metodikasi 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

raqobatni himoya qilish maqsadida tovar yoki moliya bozorida raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyektlar tomonidan sodir etilishi taqiqlangan holatlar;

insofsiz raqobatni aniqlash bosqichlarini belgilash;

insofsiz raqobat belgilarini aniqlash;

insofsiz raqobat holatlarini ko‘rib chiqish tartibi.

3. Belgilansinki, quyidagilar raqobatga ta’sirni baholashda asosiy vazifalar hisoblanadi:

loyihalarni hamda amaldagi qonunchilik hujjatlarining huquqiy oqibatlarini tovar yoki moliya bozorlarida raqobatni cheklash qismi bo‘yicha umumiy baholash;

qonunchilik hujjatlarini qo‘llash jarayonida tovar yoki moliya bozorlarida raqobatni cheklash xavfini aniqlash;

litsenziyalash va ruxsat berish xususiyatiga ega hujjatlarni olish tartib-taomillarini soddalashtirish va qisqartirish masalalarini o‘rganish;

tovar va moliya bozorining barcha ishtirokchilariga tovarlar (ishlar, xizmatlar) uchun teng imkoniyatlar yaratishda to‘sqinlik qilishi mumkin bo‘lgan omillarni aniqlash;

qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tovar va moliya bozorlarida raqobatni cheklaydigan loyihalarni va amaldagi qonunchilik hujjatlarini qayta ko‘rib chiqish yoki bekor qilish bo‘yicha takliflar hamda raqobat to‘g‘risidagi qonunchilikni buzish holatlarini belgilangan muddatlarda bartaraf etish to‘g‘risida taqdimnoma kiritish.

4. Raqobat qo‘mitasi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda o‘zlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ikki oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining o‘rinbosari — iqtisodiyot va moliya vaziri J.A. Qo‘chqorov zimmasiga yuklansin.

1. Ushbu Nizom normativ-huquqiy hujjatlar va ular loyihalarining, shuningdek, davlat yordamining raqobatga ta’sirini baholash (keyingi o‘rinlarda — raqobatga ta’sirni baholash) tartibini belgilaydi.

2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

vakolatli organ — O‘zbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi;

davlat yordami — davlat tomonidan xo‘jalik yurituvchi subyektlarga soliq va bojxona imtiyozlari, subsidiyalar, grantlar, davlat kafolatlari, imtiyozli kreditlar, eksklyuziv huquqlar, davlat mulkini imtiyozli narxlarda sotish va ijaraga berish, yer resurslaridan va yerosti boyliklaridan foydalanish huquqlarini imtiyozli shartlar asosida hamda boshqa preferensiyalar va afzalliklar tarzida berish;

raqobatga ta’sirni baholash — normativ-huquqiy hujjatlar va ular loyihalarining tovar va moliya bozorlarida raqobatni bevosita yoki bilvosita cheklash ehtimolini aniqlash va baholash.

3. Raqobatga ta’sirni baholash davlat tomonidan tartibga solinadigan ijtimoiy munosabatlarda tovar hamda moliya bozorlarida raqobatni bevosita yoki bilvosita cheklaydigan holatlarni aniqlash va ularni bartaraf etishga qaratilgan tavsiyalarni ishlab chiqish hamda tegishli choralar ko‘rish maqsadida baholanadi.

4. Quyidagi hollarda raqobatga ta’sirni baholash o‘tkazilmaydi:

normativ-huquqiy hujjat loyihasi favqulodda vaziyatlarning oldini olish yoki oqibatlarini bartaraf etish, yuqumli va parazitar kasalliklar tarqalishining oldini olish bo‘yicha cheklovchi tadbirlar (karantin)ni belgilashga qaratilgan bo‘lsa;

normativ-huquqiy hujjat yoki uning loyihasida yangi qabul qilingan qonunchilik hujjatlarining talablariga muvofiqlashtirishga qaratilgan o‘zgartirish va qo‘shimchalar nazarda tutilsa.

5. Raqobatga ta’sirni baholash vakolatli organ tomonidan quyidagi usullarda amalga oshiriladi:

“ex-ante” — normativ-huquqiy hujjat loyihasining (keyingi o‘rinlarda — loyiha) raqobatga ta’sirini baholash;

“ex-post” — amaldagi normativ-huquqiy hujjatning raqobatga ta’sirini baholash.

6. Normativ-huquqiy hujjat yoki uning loyihasining raqobatga ta’siri quyidagi oqibatlarning biriga olib kelgan yoki olib kelishi mumkin bo‘lganda, uning ta’siri raqobat uchun salbiy deb baholanadi:

a) tovar ishlab chiqaruvchi yoki xizmat ko‘rsatuvchi xo‘jalik yurituvchi subyektlarning (keyingi o‘rinlarda — yetkazib beruvchilar) doirasi va sonini cheklashga olib kelsa, jumladan:

tovar yoki moliya bozorining alohida ishtirokchilariga raqobatga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi davlat yordamini bersa yoki muddatini uzaytirsa;

faoliyat yuritish sharti sifatida raqobatga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi litsenziyalash yoki ruxsat berish xususiyatiga ega hujjatlarni olish tartibini o‘rnatsa;

ayrim yetkazib beruvchilarning o‘z tovar va xizmatlarini realizatsiya qilish imkonini cheklasa;

yetkazib beruvchining tovar va moliya bozoriga kirishidagi yoki undan chiqishidagi xarajatlarini sezilarli darajada oshirsa;

tovar yoki moliya bozori ishtirokchilariga ularning bozorga kirishiga to‘sqinlik qiladigan texnik tartibga solishning yangi shartlarini o‘rnatsa;

xo‘jalik yurituvchi subyektlarning tovar va xizmatlarini realizatsiya qilish yoki ish o‘rinlarini yaratish, shuningdek, investitsiya kiritish imkonini cheklovchi geografik to‘siq o‘rnatsa;

b) yetkazib beruvchilarning o‘zaro raqobatlashish imkoniyatini chegaralasa, jumladan:

yetkazib beruvchilarning tovarlarga va xizmatlarga narx belgilash imkoniyatini chegaralasa;

yetkazib beruvchilarning o‘z tovar va xizmatlarining reklamasi yoki marketingini amalga oshirish erkinligini chegaralasa;

ayrim yetkazib beruvchilarga boshqalar oldida afzallik beruvchi yoki tovar va xizmatlar xarid qiladigan xo‘jalik yurituvchi subyektlar yoki jismoniy shaxslar (keyingi o‘rinlarda — iste’molchilar) tanlashi mumkin bo‘lgan darajadan oshuvchi tovar sifati standartlarini o‘rnatsa;

ishlab chiqarish xarajatlarini oshirsa, shuningdek, resurslarni (moddiy, moliyaviy va mehnat) ayrim yetkazib beruvchilarga, shu jumladan, tovar yoki moliya bozorining yangi ishtirokchisiga ajratish yo‘li bilan boshqalarning xarajatlariga nisbatan ko‘proq sarflanishiga olib kelsa;

tovar yoki moliya bozorlarida tadbirkorlik subyektlari ishtirokida davlat korxonasi yoki davlat ulushi bor korxonalar tuzishni nazarda tutsa va uning natijasida raqobatni cheklaydigan holat yuzaga kelsa;

v) yetkazib beruvchilarning bozor munosabatlarida o‘zaro raqobatlashishga qiziqishini pasaytirsa, jumladan:

raqobatga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi o‘zini o‘zi boshqaradigan yoki birgalikda boshqariladigan tartib yaratsa;

raqobatga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi ma’lumotlarni, shu jumladan, yetkazib beruvchilarning ishlab chiqarish, narxlar, aylanmalar yoki xarajatlar bo‘yicha axborotlarini yoritishni talab etsa yoki rag‘batlantirsa;

raqobat to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlarining amal qilishidan har qanday alohida tarmoq yoki yetkazib beruvchilar guruhi faoliyatini istisno qilsa;

g) yetkazib beruvchilarning yangi texnologiyalar, mahsulotlar yoki biznes modellarini amaliyotga joriy etishni cheklasa, jumladan:

innovatsiyalar asosiy xususiyat bo‘lgan bozorlarda innovatsiyalarni joriy etishni cheklasa yoxud ularni joriy etishga bo‘lgan qiziqishni pasaytirsa;

yangi texnologiyalarni qo‘llashni cheklasa yoki yetkazib beruvchilarni biznes modellardan foydalanishlariga to‘sqinlik qilsa;

innovatsiyalarning istiqbolini cheklasa;

d) iste’molchilar uchun kerakli axborotni tanlash imkonini chegaralasa, jumladan:

iste’molchilarning o‘z xohishlari asosida ular kimdan tovar (ish, xizmat) sotib olish masalasini hal qilish imkoniyatlarini chegaralasa;

iste’molchilarning bir tovar yoki mahsulot yetkazib beruvchilardan boshqasiga o‘tishida narxni oshirib, ularning imkoniyatlarini kamaytirsa;

iste’molchi uchun tovarni (ishlar, xizmatlarni) sotib olishda zarur bo‘lgan axborotning asl mohiyatini o‘zgartirib, natijada ularning adashishiga olib kelsa.

7. Quyidagilarni nazarda tutuvchi loyihalar vakolatli organ tomonidan “ex-ante” usulida baholanadi:

a) xo‘jalik yurituvchi subyektlar uchun yangi cheklovlar, litsenziyalarning, ruxsat berish tartib-taomillarining yangi turlari joriy etilishi yoki amaldagi cheklovlar, ruxsat berish tartib-taomillari, faoliyatning litsenziyalanadigan turlari tovar va moliya bozori ishtirokchilarining yanada kengroq doirasiga nisbatan tatbiq etilishi;

b) litsenziyalar yoki ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatlarni olish uchun qo‘shimcha talablar va shartlar joriy etilishi;

v) yuridik shaxslar ustav fondining (ustav kapitalining) eng kam miqdoriga doir talablar oshirilishi;

g) xo‘jalik yurituvchi subyektlarning belgilangan huquqlari cheklanishi (kamaytirilishi) yoki ular uchun qo‘shimcha majburiyatlar yoxud qo‘shimcha xarajatlar joriy etilishi;

d) davlat yordami berilishini, shu jumladan, ayrim xo‘jalik yurituvchi subyektlar uchun har qanday turdagi imtiyozlar, kafolatlar, preferensiyalar belgilanishini, shuningdek, ularga eksklyuziv huquqlar berilishi;

e) iste’molchilar yoki tovar va moliya bozori ishtirokchilari uchun infratuzilma hamda tabiiy monopoliya subyektlarining tovarlaridan (ish, xizmatlaridan) foydalanish shartlarini o‘zgartirishi;

j) tabiiy monopoliya subyektlarining tovar va moliya bozorlarida ishtirokining mavjudligi;

z) xo‘jalik faoliyatini amalga oshiradigan, ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) davlat ulushi miqdori 25 foizdan ortiq bo‘lgan yuridik shaxs, shuningdek, o‘ziga tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish huquqi berilgan davlat muassasalarini va ularning affillangan shaxslarini tashkil etish (qayta tashkil etish), ularning faoliyat turini o‘zgartirish, aksiyalar (ulushlar) olishi;

i) tovar va moliya bozorida davlat organlari va tashkilotlarining yoki davlat ishtirokidagi korxonalarning raqobatni cheklashga olib kelishi mumkin bo‘lgan harakatlarining mavjudligi;

k) tovar va moliya bozori ishtirokchilarining istalgan ko‘rinishdagi resurslar, jumladan, xom ashyo, materiallar, ishchi kuchi va moliyaviy resurslardan foydalanish shartlarining o‘zgarishi.

8. Ushbu Nizomning 7-bandida keltirilgan masalalar ishlab chiqilayotgan loyihada mavjud bo‘lgan taqdirda, loyihani ishlab chiquvchi tashkilot tomonidan jamoatchilik muhokamasi va idoralararo kelishuv yakunlari bo‘yicha qayta ishlangan loyiha quyidagi ma’lumot va hujjatlarni ilova qilgan holda vakolatli organga taqdim etiladi:

a) tovar va moliya bozori ishtirokchilarining tovar hamda moliya bozoriga kirish xarajatlari (bevosita yoki bilvosita) hisob-kitobi;

b) loyihaning qabul qilinishidan barcha manfaatdor bo‘lgan tomonlar uchun foydaning (bevosita yoki bilvosita) hisob-kitobi;

v) raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyektlarning xarajatlari va foydalari hisob-kitobi;

g) loyihaning qabul qilinishi yuzasidan manfaatlariga ta’sir ko‘rsatadigan tegishli tovar va moliya bozori ishtirokchilarining soni;

d) muqobil narxlar va tariflar, shu jumladan, bozorga kirib keluvchi import mahsulotlarning narxi;

e) loyiha bilan tartibga solinadigan tovarga (ish, xizmatga) ehtiyojning darajasi;

j) loyihani tayyorlashga asos bo‘lgan hujjatlar va tahliliy ma’lumotlar;

z) tartibga solish ta’sirini baholash bo‘yicha hisobot.

Loyihani ishlab chiquvchi tashkilot taqdim qilingan hisob-kitoblar, ma’lumot va hujjatlarning haqqoniyligi uchun javobgar hisoblanadi.

9. Mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan jamoatchilik muhokamasi va idoralararo kelishuv yakunlari bo‘yicha qayta ishlangan loyiha ushbu Nizomning 8-bandida nazarda tutilgan tegishli hujjatlar bilan birga vakolatli organning hududiy organlariga kiritiladi.

Vakolatli organning hududiy organlari tomonidan loyiha ushbu Nizom va qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ko‘rib chiqiladi.

10. Vakolatli organ va uning hududiy organlari O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 15-martdagi PQ-5025-son qarori bilan tasdiqlangan Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini va qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarni tartibga solish ta’sirini baholashdan o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizomda belgilangan muddatga muvofiq raqobatga ta’sirni baholashdan o‘tkazilayotgan loyiha yuzasidan xulosa taqdim etadi.

Xulosa ikki nusxada tuziladi. Bir nusxasi vakolatli organda qoladi, ikkinchi nusxasi hujjatni ishlab chiqqan tashkilotga yuboriladi.

11. Loyiha yuzasidan raqobatga ta’sirni baholash natijalari bo‘yicha vakolatli organning xulosasi loyiha ishlab chiquvchi tashkilot tomonidan majburiy tartibda ko‘rib chiqilishi lozim.

12. Loyihani ishlab chiquvchi tashkilot tomonidan qonunchilik hujjatlariga muvofiq vakolatli organning xulosasi loyiha bilan birga huquqiy ekspertizadan o‘tkazish uchun Adliya vazirligiga taqdim etiladi.

13. Loyiha O‘zbekiston Respublikasining Oliy Majlisi palatalari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi, Vazirlar Mahkamasiga kiritilganda, unga vakolatli organning xulosasi majburiy tartibda ilova qilinadi.

14. Vakolatli organ va uning hududiy organlari tomonidan ushbu Nizomning 7-bandida nazarda tutilgan normalar mavjud bo‘lgan amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarning raqobatga ta’siri hamda raqobat to‘g‘risidagi qonunchilikka muvofiqligi vakolatli organ tomonidan tasdiqlangan reja-grafik asosida “ex-post” usulida baholanadi.

15. “Ex-post” usulida baholash jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga, jamoatchilik nazorati subyektlarining taklif va tavsiyalariga, ommaviy axborot vositalari orqali o‘rganilgan yoki chop etilgan boshqa materiallarni o‘rganib chiqish natijalaridan kelib chiqib amalga oshirilishi mumkin. Bunda baholash 10 kun muddat mobaynida amalga oshiriladi.

16. Vakolatli organning hududiy organlari har chorak yakuni bo‘yicha baholash natijalari yuzasidan vakolatli organga belgilangan tartibda axborot taqdim etadi.

17. Raqobat to‘g‘risidagi qonunchilikka zid bo‘lgan va raqobatga salbiy ta’sir etayotgan normativ-huquqiy hujjatlar aniqlangan taqdirda, vakolatli organ qonunchilik hujjatlariga asosan:

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi hamda Vazirlar Mahkamasiga tegishli tartibda takliflar kiritadi;

vazirliklar, qo‘mitalar va idoralar, shuningdek mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan qabul qilingan qonunchilik hujjatlari yuzasidan raqobat to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlarining buzilish holatini belgilangan muddatda bartaraf etish to‘g‘risida qonunchilik hujjatlariga muvofiq bajarilishi majburiy bo‘lgan taqdimnoma kiritadi.

Vakolatli organning hududiy organlari mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan qabul qilingan qonunchilik hujjatlarini raqobat to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlariga zid deb topganda, ular yuzasidan raqobat to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlarining buzilish holatini belgilangan muddatda bartaraf etish to‘g‘risida qonunchilik hujjatlariga muvofiq bajarilishi majburiy bo‘lgan taqdimnoma kiritadi.

18. Davlat organlari va boshqa tashkilotlar tomonidan qabul qilingan hujjatlarni raqobat to‘g‘risidagi qonunchilikka muvofiqligi yuzasidan o‘rganishdan o‘tkazish ushbu Nizomning 14-15-bandlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

19. Raqobatga ta’sirni baholashda rasmiy va norasmiy axborotlardan foydalaniladi.

20. Rasmiy axborotlarga quyidagilar kiradi:

rasmiy statistika ma’lumotlari;

davlat organlari va tashkilotlarining ma’lumotlari;

oqibatlarni prognozlashtirish masalalari bo‘yicha ilmiy-tahliliy materiallar va nashrlar, ilmiy-amaliy seminarlar, konferensiyalar hamda yig‘ilishlar materiallari;

vakolatli tashkilotlar va ishlab chiquvchi tomonidan o‘tkazilgan ijtimoiy so‘rovlarning natijalari;

ommaviy axborot vositalarida, shu jumladan, Internet jahon axborot tarmog‘idagi rasmiy veb-saytlarda e’lon qilingan nashrlar;

raqobatga ta’sirni baholash doirasida davlat organi va tashkiloti tomonidan, shu jumladan, bevosita joyiga chiqqan holda o‘tkazilgan o‘rganishlar jarayonida olingan (aniqlangan) ma’lumotlar;

normativ-huquqiy hujjatlar, xalqaro shartnomalar;

sud amaliyoti;

qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa rasmiy manbalar.

21. Norasmiy ma’lumotlarga quyidagilar kiradi:

nodavlat tashkilotlar, jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari;

Internet jahon axborot tarmog‘ining norasmiy axborot resurslari;

tijorat ma’lumotlari;

jamoatchilik o‘rtasida o‘tkaziladigan so‘rovnomalar;

22. Vakolatli organ quyidagilarga haqli:

raqobatga ta’sirni baholash o‘tkazilayotgan hujjat predmetiga taalluqli bo‘lgan ma’lumotlar bilan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tanishishga;

raqobatga ta’sirni baholash o‘tkazilayotgan hujjatlarning normalariga aniqlik kiritishga va ular bo‘yicha tegishli tushuntirishlar olishga;

loyiha bo‘yicha manfaatlariga aloqador tomonlarning, shuningdek, mustaqil ekspertlar va boshqa malakali mutaxassislarning fikrlarini o‘rganishga.

23. Vakolatli organ quyidagilarga majbur:

raqobatga ta’sirni baholashni tashkil etish va o‘tkazish uchun qonunchilik hujjatlari bilan o‘rnatilgan talablarga rioya qilishga;

raqobatga ta’sirni baholashda unga ma’lum bo‘lib qolgan davlat siri va tijorat sirini tashkil etuvchi ma’lumotlarni oshkor etmaslikka;

taqdim etilgan hujjatlarning qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda saqlanishini ta’minlashga.

24. Vakolatli organning loyihalar bo‘yicha bergan xulosasida nazarda tutilgan taklif va e’tirozlar ushbu loyihani qayta ko‘rib chiqish uchun asos bo‘ladi.

25. Ushbu Nizomda qayd etilgan masalalar yuzasidan kelib chiqadigan nizolar qonunchilik hujjatlariga muvofiq hal etiladi.

26. Ushbu Nizom talablarini buzgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgar bo‘ladi.

1. Ushbu Metodika insofsiz raqobatni aniqlash tartibini belgilaydi.

2. Ushbu Metodikada quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

vakolatli organ — O‘zbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi va uning hududiy organlari;

insofsiz raqobat — xo‘jalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining iqtisodiy faoliyatni amalga oshirishda afzalliklarga ega bo‘lishga qaratilgan, qonunchilikka, ish muomalasi odatlariga zid bo‘lgan hamda boshqa xo‘jalik yurituvchi subyektlarga (raqobatchilarga) zarar yetkazadigan yoki zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan yoxud ularning ishchanlik obro‘siga putur yetkazadigan yoki putur yetkazishi mumkin bo‘lgan harakatlari;

raqobatchini obro‘sizlantirish — raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyektning faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi yoki uning ishchanlik obro‘siga putur yetkazishi mumkin bo‘lgan, u sotuvga taklif qilayotgan tovarning sifati va iste’mol xossalari, mazkur tovarni tayyorlash hamda undan foydalanish usullari va sharoitlari, undan foydalanishdan kutilayotgan natijalar, tovarning muayyan maqsadlarga yaroqliligi, tovarni sotuvga taklif etish shartlari, shu jumladan, uning narxi to‘g‘risida yolg‘on, noaniq yoki buzib ko‘rsatilgan ma’lumotlarni tarqatish;

noto‘g‘ri taqqoslash — raqobatchi xo‘jalik yurituvchi tomonidan subyektni yoki uning tovarini tovarning ustunligi haqida tasavvur hosil qiluvchi so‘zlardan yoki ramzlardan tovarning xolisona tasdiqqa ega bo‘lgan tavsifini yoki taqqoslash parametrlarini ko‘rsatmagan holda foydalanib taqqoslash;

3. Raqobatni himoya qilish maqsadida quyidagilar taqiqlanadi:

insofsiz raqobat;

raqobatchini obro‘sizlantirish;

noto‘g‘ri taqqoslash;

tovarning xususiyati, ishlab chiqarilish usuli va joyi, iste’mol xossalari, narxi va sifati, ishlab chiqaruvchining (bajaruvchining) kafolat majburiyatlari xususida iste’molchilarni chalg‘itish;

tijorat sirini yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sirni, shu jumladan, fan-texnikaga, ishlab chiqarishga yoki savdoga oid axborotni egasining roziligisiz olish, undan foydalanish, uni oshkor etish;

tovar yoki moliya bozoriga raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyektning kirishiga to‘sqinlik qilishga yoki uni bozordan chetlashtirishga olib keluvchi harakatlarni sodir etish.

4. Insofsiz raqobat belgilari vakolatli organ tomonidan vakolat doirasida bevosita o‘rganish va tahlillarni amalga oshirish, yuridik va jismoniy shaxslarning murojaatlarini, ommaviy axborot vositalarining xabarlarini hamda respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining, mahalliy davlat hokimiyati organlarining insofsiz raqobat haqidagi ma’lumotlarini o‘rganish davomida aniqlanadi.

5. Quyidagilar insofsiz raqobat belgilarini aniqlashning asosiy bosqichlari hisoblanadi:

a) insofsiz raqobat belgilari mavjud yoki mavjud emasligini baholash;

b) insofsiz raqobat holatini sodir etgan shaxslar doirasini aniqlash;

v) insofsiz raqobat harakatlari raqobatchi yoki uning manfaatini ko‘zlab boshqa shaxslar tomonidan sodir etilganligini aniqlash;

g) insofsiz raqobat bo‘yicha dalillarni to‘plash va ularga huquqiy baho berish;

d) insofsiz raqobat holatini yoki uning mavjud emasligini e’tirof etish.

6. Quyidagilar insofsiz raqobat belgilari hisoblanadi:

a) xo‘jalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi yoxud uning manfaatlarini ko‘zlab boshqa shaxslar tomonidan ularning iqtisodiy faoliyatni amalga oshirishda afzalliklarga ega bo‘lishga qaratilgan, qonunchilikka, ish muomalasi odatlariga zid bo‘lgan hamda boshqa xo‘jalik yurituvchi subyektlarga (raqobatchilarga) zarar yetkazadigan yoki zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan harakatlarini sodir etish, shu jumladan:

avval fuqarolik muomalasiga kiritilgan tovar, ish va xizmatlarning (keyingi o‘rinlarda — tovar) tashqi bezatilishi va shakli, nomi, tamg‘alanishi, etiketkasi, o‘rovi, ranglar uyg‘unligini takrorlash orqali raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyekt tomonidan tovarni fuqarolik muomalasiga kiritish;

reklama materiallaridan yoki ularning bir qismidan nusxalarni ruxsatsiz foydalangan holda ko‘chirish orqali raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyekt tomonidan tovarni realizatsiya qilish;

raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyektning individuallashtirish vositalariga, tovarni individuallashtirish vositalariga bo‘lgan mutlaq huquqini olish orqali avval fuqarolik muomilasiga kiritilgan tovarning realizatsiya qilinishini cheklashga qaratilgan xatti-harakatlarni sodir etish;

b) xo‘jalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi yoxud uning manfaatlarini ko‘zlab boshqa shaxslar tomonidan raqobatchini obro‘sizlantirish yoki uning ishchanlik obro‘siga putur yetkazadigan yoki putur yetkazishi mumkin bo‘lgan harakatlarini sodir etish, shu jumladan:

raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyektning faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi yoki uning ishchanlik obro‘siga putur yetkazishi mumkin bo‘lgan, sotuvga taklif qilinayotgan tovarning sifati va iste’mol xossalari;

tovarni tayyorlash hamda undan foydalanish usullari va sharoitlari, shuningdek, tovardan foydalanishdan kutilayotgan natijalar;

tovarning muayyan maqsadlarga yaroqliligi, tovarni sotuvga taklif etish shartlari, shu jumladan, uning narxi to‘g‘risida yolg‘on, noaniq yoki buzib ko‘rsatilgan ma’lumotlarni tarqatish;

v) xo‘jalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi yoxud uning manfaatlarini ko‘zlab boshqa shaxslar tomonidan o‘zini yoki o‘ziga tegishli tovarni raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyekt yoki uning tovaridan ustunligi haqida tovarning xolisona tasdiqqa ega bo‘lgan tavsifini yoki taqqoslash parametrlarini ko‘rsatmasdan taqqoslash, shu jumladan:

“eng”, “eng yaxshi”, “birinchi”, “faqat”, “faqatgina” va boshqa orttiruvchi nisbatlardan foydalangan holda solishtirish;

raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyektning faoliyati yoki uning tovari sifati, narxi va boshqa xususiyatlariga salbiy baho berish orqali o‘zining faoliyati yoki tovari bilan solishtirish;

g) tovarning xususiyati, ishlab chiqarilish usuli va joyi, iste’mol xossalari, narxi va sifati, ishlab chiqaruvchining (bajaruvchining) kafolat majburiyatlari, shu jumladan, tovarning miqdori, bunda tovarning bozorda mavjudligi, ularni muayyan sharoitda sotib olish imkoniyati, shuningdek, ushbu tovarga bo‘lgan talabning haqqoniy hajmi xususida iste’molchilarni chalg‘itish;

d) raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyektning tijorat sirini yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sirni, shu jumladan, fan-texnikaga, ishlab chiqarishga yoki savdoga oid axborotni egasining roziligisiz olish, undan foydalanish, uni oshkor etish, shu jumladan:

raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyekt bilan tuzilgan shartnoma asosida foydalanilayotgan tijorat siri yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sirdan, shu jumladan, fan-texnikaga, ishlab chiqarishga yoki savdoga oid axborotdan shartnomani buzgan holda foydalanish va uni oshkor etish;

xizmat vazifalarini bajarishi munosabati bilan tijorat siri yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sir, shu jumladan, fan-texnika, ishlab chiqarish yoki savdoga oid axborot ko‘rsatilgan ma’lumotlardan foydalanish huquqiga ega bo‘lgan shaxs tomonidan egasining roziligisiz raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyektning manfaatini ko‘zlab, ulardan foydalanish yoki oshkor qilish, agar ushbu ma’lumotlardan foydalanishning yoki oshkor qilishning qonun yoki shartnomada belgilangan oshkor qilish muddati tugamagan bo‘lsa;

e) tovar yoki moliya bozoriga raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyektning kirishiga to‘sqinlik qilishga yoki uni bozordan chetlashtirishga olib keluvchi harakatlarni sodir etish, shu jumladan:

xo‘jalik yurituvchi subyektlar yoki ularning manfaatlarini ko‘zlab boshqa shaxslar tomonidan raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyektning bozorga kirishiga ma’muriy va boshqa to‘sqinliklar qilish;

raqobatchi xo‘jalik yurituvchi subyektlarni bozordan chetlashtirish maqsadida tovarni tannarxidan past narxda realizatsiya qilish, xo‘jalik yurituvchi subyektlarning o‘z vakolatlari doirasida tadbirkorlik tavakkalchiligi sharoitlarida qabul qilgan qarorlari bundan mustasno.

7. Ushbu Nizomning 6-bandida ko‘rsatib o‘tilgan insofsiz raqobat belgilari aniqlangan taqdirda, vakolatli organ tomonidan raqobat to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari buzilganligi to‘g‘risida belgilangan tartibda ish qo‘zg‘atiladi va ko‘rib chiqiladi.

8. Xo‘jalik yurituvchi subyektlar belgilangan tartibda o‘zlari sodir etgan harakatlar raqobat to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlariga zid emasligi to‘g‘risidagi dalillarni taqdim etish, shuningdek, vakolatli organning qarori (ko‘rsatmasi) ustidan bevosita sudga yoki bo‘ysunuv tartibida yuqori turuvchi organga yoxud mansabdor shaxsga shikoyat qilishga haqli.

9. Xo‘jalik yurituvchi subyektlarga nisbatan insofsiz raqobatni sodir etganlik uchun “Raqobat to‘g‘risida”gi qonunda belgilangan tartibda jarima tarzidagi moliyaviy sanksiya qo‘llaniladi.

10. Ushbu Metodikada qayd etilgan masalalar yuzasidan kelib chiqadigan nizolar qonunchilik hujjatlariga muvofiq hal etiladi.

11. Ushbu Metodika talablarini buzgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgar bo‘ladi.