Keyingi vaqtlarda daryolar oʻzanlari, koʻllar, suvni muhofaza qilish zonalari, kanallar, kollektorlar va boshqa suv obyektlarini tozalash, shuningdek, ularning qirgʻoqlarini mustahkamlash (keyingi oʻrinlarda daryolar oʻzanlarini tozalash va qirgʻoqlarini mustahkamlash deb yuritiladi) ishlarini oʻtkazish koʻrinishida amalga oshiriladigan qum-shagʻal materiallarini nazoratsiz qazib olish holatlari koʻpaydi.

Ushbu faoliyat daryo tublarining yuvilib ketishiga, qirgʻoqlarning oʻpirilishiga sabab boʻladi, bu, oʻz navbatida, favqulodda vaziyatlar yuzaga kelishi hamda fuqarolarning hayoti, sogʻligʻi va mulkiga, shuningdek, atrof tabiiy muhitga zarar yetishi uchun shart-sharoit yaratmoqda.

Faqat 2017-yilning oʻtgan davrida daryolar oʻzanlarini tozalash va qirgʻoqlarini mustahkamlash, noruda foydali qazilmalarni qazib olish ishlarini noqonuniy amalga oshirish boʻyicha 228 ta holat aniqlangan. Ushbu holatlar boʻyicha prokuratura organlari tomonidan jinoyat ishlari qoʻzgʻatilgan.

Yuzaga kelgan vaziyatning salbiy oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha kechiktirib boʻlmaydigan chora-tadbirlarni koʻrish, shuningdek, mazkur sohada huquqbuzarliklarning oldini olish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Suv obyektlarini muhofaza qilish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori qabul qilindi.

Mazkur qaror bilan daryolar oʻzanlarini tozalash va qirgʻoqlarini mustahkamlash, noruda foydali qazilmalarni qazib olish ishlarini noqonuniy amalga oshirishga yoʻl qoʻymaslik boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni roʻyobga chiqarish nazarda tutilgan.

Bundan tashqari, transport va gidrotexnika infratuzilmasi obyektlarining xavfsiz ishlashini taʼminlash sohasida aniq vazifalar belgilandi.

Xususan, daryolar oʻzanlarini tozalash va qirgʻoqlarini mustahkamlash ishlari faqatgina toshqin suvlari va sel oqimlarini oʻtkazib yuborishning imkoniyatsizligi bilan bogʻliq salbiy oqibatlarning oldini olish maqsadida amalga oshiriladi.

Mazkur ishlarni bajarish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi tizimida sel, toshqin va yer koʻchkisi xavfi boʻlgan tumanlarda qirgʻoqni mustahkamlash, himoya qilish va tiklash ishlari boʻyicha ixtisoslashtirilgan muhandislik-texnik otryadlari tashkil etiladi. Ushbu faoliyat bilan boshqa tashkilotlar ham shugʻullanishi mumkin.

Bunday ishlarni amalga oshirish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2007-yil 19-fevraldagi PQ-585-son qarori bilan tashkil etilgan Toshqin suvlari va sel oqimlarini xavf-xatarsiz oʻtkazib yuborishni taʼminlash, qor koʻchish va yer koʻchki hodisalari xavfini kamaytirish boʻyicha Hukumat komissiyasining qarori asos hisoblanadi.

Bunda Komissiya tomonidan shunday qaror Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi hamda Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining daryolar oʻzanlarini oʻrganish hamda toshqin suvlari va sel oqimlarini xavf-xatarsiz oʻtkazib yuborish imkoniyatlarini baholash natijalari boʻyicha qoʻshma xulosalariga asosan qabul qilinadi.

Daryolar oʻzanlarini tozalash va qirgʻoqlarini mustahkamlash ishlarini amalga oshirishga loyiha hujjatlari Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi organlari tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda davlat ekologik ekspertizasidan oʻtkazilishi shart.

Daryolar oʻzanlarini tozalash va qirgʻoqlarini mustahkamlash ishlarini moliyalashtirish budjet mablagʻlari, markazlashtirilgan kapital qoʻyilmalar limitlari, vazirliklar va idoralarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Respublika yoʻl jamgʻarmasi mablagʻlari hamda boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.

Noruda foydali qazilmalarni qazib olishni tartibga solish, uning ekologiyaga salbiy taʼsirini bartaraf etish maqsadida daryolar oʻzanlarini tozalash va qirgʻoqlarini mustahkamlashda amalga oshiriladigan mazkur faoliyat litsenziyalanishi shart.

Daryolar oʻzanlarida noruda foydali qazilmalarni qazib olish huquqi uchun litsenziya Noruda foydali qazilmalarni oʻz ichiga olgan yer qaʼri uchastkalaridan foydalanish huquqi uchun litsenziyalar berish boʻyicha Vazirlar Mahkamasi Komissiyasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2011-yil 2-maydagi PQ-1524-son qarori bilan belgilangan tartibda tasdiqlangan zaxiralar mavjudligi va suv rejimiga salbiy taʼsirga yoʻl qoʻymaslik sharti bilan beriladi.

Noruda foydali qazilmalar konini ishlab chiqish “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi bilan kelishilgan yer qaʼridan oqilona foydalanish va atrof-muhitni muhofaza qilishni taʼminlovchi ishlab chiqish tizimi boʻyicha amalga oshiriladi.

Mazkur sohadagi qonun buzilishlarini aniqlash va bartaraf etish maqsadida viloyat, tuman va shaharlar darajasida tarkibiga 12 ta vazirlik, idora va tashkilotlarning, shu jumladan, davlat chegaralarini himoya qilish, ichki ishlar, favqulodda vaziyatlar, qishloq va suv xoʻjaligi, ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish organlarining vakillari kiritilgan doimiy faoliyat koʻrsatuvchi idoralararo guruhlar tashkil etiladi.

Ushbu guruhlar respublikada mavjud umumiy uzunligi 12,7 ming kilometrni tashkil etuvchi 437 ta daryo va boshqa suv obyektlari hududlari boʻyicha oʻz faoliyatini olib boradi.

Idoralararo guruhlar faoliyatiga rahbarlik prokuratura organlariga yuklanadi.

Idoralararo guruhlarning asosiy vazifalari etib quyidagilar belgilandi:

– daryolar oʻzanlarini tozalash va qirgʻoqlarini mustahkamlash, noruda foydali qazilmalarni qazib olish ishlarining holatini loyiha hujjatlari, litsenziya shartlari va qonun hujjatlari talablariga muvofiqligi nuqtai nazaridan oʻrganish;

– daryolar oʻzanlarini tozalash va qirgʻoqlarini mustahkamlash, noruda foydali qazilmalarni qazib olish ishlarini noqonuniy amalga oshirish holatlarini aniqlash va oldini olish, shuningdek, aybdor shaxslarni javobgarlikka tortish;

– ushbu sohadagi qonun hujjatlariga rioya etish masalalari boʻyicha profilaktika tadbirlarini oʻtkazish.

Bundan tashqari, davlat rahbari tomonidan daryolar oʻzanlarini tozalash va qirgʻoqlarini mustahkamlash, noruda foydali qazilmalarni qazib olish tartibini buzganlik uchun maʼmuriy huquqbuzarlikni sodir etish quroli hisoblangan yoki bevosita shunday narsa boʻlgan ashyoni musodara qilishgacha boʻlgan javobgarlikni kuchaytirishni nazarda tutuvchi qonun loyihasini ishlab chiqish topshirildi.

Ushbu qarorning roʻyobga chiqarilishi, shak-shubhasiz, daryo va suv havzalarining oʻzanlarini tozalash va qirgʻoqlarini mustahkamlash ishlarini amalga oshirishni, noruda foydali qazilmalarni qazib olishni tartibga solish, shuningdek, qum-shagʻal materiallarini noqonuniy qazib olishning atrof-muhitga salbiyni taʼsirini bartaraf etish imkonini beradi.