Hujjat kuchini yo‘qotgan 05.09.2020 18.11.2009 yilda ro‘yxatdan o‘tgan, ro‘yxat raqami 2044
05.09.2020
06.06.2016
28.11.2009
Ko‘rinish
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
ONLINE TRANSLATE
OʻZbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish davlat qoʻmitasining qarori, 18.11.2009 yilda ro‘yxatdan o‘tgan, ro‘yxat raqami 2044
Kuchga kirish sanasi
28.11.2009
05.09.2020
06.06.2016
28.11.2009
Ko‘rinish
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
Hujjat kuchini yo‘qotgan 05.09.2020
PDF-faylidagi rasmiy manba
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzbekiston respublikasi Davlat mulkini boshqarish davlat qoʻmitasining
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qarori
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MULKNI BAHOLASh MILLIY STANDARTI (10-SON MBMS) “KOʻChMAS MULK QIYMATINI BAHOLASh”NI TASDIQLASh HAQIDA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2009-yil 18-noyabrda 2044-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazildi]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
 LexUZ sharhi
Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2020-yil 1-maydagi 01/11-15/62-sonli “Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartini tasdiqlash haqida”gi buyrugʻiga (roʻyxat raqami 3239, 04.06.2020-y.) asosan 2020-yil 5-sentabrdan oʻz kuchini yoʻqotadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzbekiston Respublikasi “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 26-apreldagi PQ-335-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi faoliyatini takomillashtirishga doir chora-tadbirlar toʻgʻrisida” va 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi qarorlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi qaror qiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (10-son MBMS) “Koʻchmas mulk qiymatini baholash” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olingan vaqtdan boshlab oʻn kundan soʻng kuchga kiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Rais D. MUSAYEV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Toshkent sh.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2009-yil 12-oktabr,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
01/19-18/21-son
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasining 2009-yil 12-oktabrdagi 01/19-18/21-son qaroriga
ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (10-son MBMS)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
“Koʻchmas mulk qiymatini baholash”
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Mazkur Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (10-son MBMS) “Koʻchmas mulk qiymatini baholash” (keyingi oʻrinlarda 10-son MBMS deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-y., 9-son, 208-modda), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2008-y., 18-son, 145-modda) muvofiq Oʻzbekiston Respublikasidagi baholash faoliyatini normativ jihatdan tartibga solinishini belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
I bob. Umumiy qoidalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. 10-son MBMSning maqsadi koʻchmas mulk qiymatini baholashning atama va tushunchalarini, axborotga qoʻyiladigan talablarni, baholashni amalga oshirish tartibini, baholash yondashuvlari va usullarini, baholash natijalarini rasmiylashtirishga qoʻyiladigan talablarni oʻrnatuvchi normalari va qoidalarini belgilashdir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. 10-son MBMSda quyidagi atamalar va tushunchalar qoʻllaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
analog — asosiy iqtisodiy, fizik, texnik va boshqa tavsiflarga koʻra baholash obyektiga oʻxshash, narxi oʻxshash shartlarda tuzilgan bitimdan yoki raqobatli bozorda qilingan taklifdan maʼlum boʻlgan boshqa obyekt;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yalpi renta multiplikatori — koʻchmas mulk obyektining sotuv narxi va yalpi (potensial yoki haqiqiy) daromadi nisbatini aks ettiruvchi koʻrsatkich;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
pul oqimi — muayyan davr mobaynida koʻchmas mulk obyektidan olinadigan pul mablagʻlari oqimi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yer uchastkasi — yer fondining qayd etilgan chegaraga, maydonga, joylashish manziliga, huquqiy rejimga hamda davlat yer kadastrida aks ettiriladigan boshqa xususiyatlariga ega boʻlgan qismidir;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ixtisoslashtirilmagan koʻchmas mulk — ochiq bozorda sotib olinadigan, sotiladigan va ijaraga beriladigan koʻchmas mulk;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulkka boshqa shaxslarning huquqlarini yuklash — garovga, ijaraga boʻlgan huquqni, servitutlarni, cheklashlarni, shartnoma boʻyicha majburiyatlarni, mulkni ushlab qolish huquqini, sudning mulkni xatlash toʻgʻrisidagi qarorini, huquqlarni topshirishni va qonun hujjatlarida belgilangan, koʻchmas mulkka nisbatan olinadigan boshqa huquqlarni oʻz ichiga oluvchi koʻchmas mulkka boʻlgan huquq. Koʻchmas mulkka boshqa shaxslarning huquqlarini yuklash qonun hujjatlariga yoki shartnomaga muvofiq belgilanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
kapitallashtirish umumiy stavkasi — analoglar sof operatsion daromadlarining ularning narxlariga nisbatlari tahlili asosida belgilanadigan koʻrsatkich;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qurilishi tugallanmagan obyekt — qurilish ishlari boshlangan, lekin baholash sanasida hali tugallanmagan va (yoki) obyekt qurilishini moliyalashtirish manbalaridan qatʼi nazar, foydalanishga qabul qilish toʻgʻrisidagi hujjatlari belgilangan tartibda rasmiylashtirilmagan obyekt;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ixtisoslashtirilgan koʻchmas mulk — oʻz xususiyatiga (konstruktiv xususiyatlari, ixtisosligi, katta-kichikligi, joylashgan yeriga yoki mazkur omillar birikmasiga) koʻra undan foydalanishning muayyan turi bilan cheklangan foydali xossalarga ega boʻlgan va ochiq bozorda kamdan-kam sotiladigan (korxonaning bir qismi sifatida sotilgan hollar bundan mustasno) koʻchmas mulk;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
diskontlash stavkasi — baholanayotgan koʻchmas mulk obyektini yaratish yoki oʻzgartirish bilan bogʻliq boʻlgan taxmin qilinayotgan barcha xarajatlarni va hisob-kitoblarga koʻra u kelgusida yaratadigan daromadni mazkur obyektni baholash sanasiga keltirish uchun foydalaniladigan foiz stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
kapitallashtirish stavkasi — baholash obyektiga oʻxshash koʻchmas mulk obyektlarining joriy (muayyan sanadagi) daromaddorlik koʻrsatkichi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tiklash qiymati — baholash obyektiga oʻxshash yangi obyektni oʻxshash materiallar va texnologiyalardan foydalanib yaratish xarajatlari summasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oʻrniga belgilash qiymati — baholash obyektiga oʻxshash foydali xossalarga ega boʻlgan yangi obyektni zamonaviy materiallar va texnologiyalar yordamida yaratish xarajatlari summasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
joriy qiymat — tegishli diskontlash stavkasidan foydalanib muayyan sanaga keltirilgan boʻlgʻusi daromadlar qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlar — yer uchastkasini undan keyinchalik foydalanish uchun oʻzgartirish borasidagi faoliyat natijasida yaratilgan va u bilan uzviy bogʻliq boʻlgan yer uchastkasidagi oʻzgarishlar. Yaxshilashlar binolar, inshootlar, muhandislik sistemalari va tarmoqlari, koʻp yillik oʻsimliklarni va ular bilan jamuljam holda konstruktiv yoki funksional yaxlitlikni tashkil etadigan boshqa obyektlarni oʻz ichiga oladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sof renta multiplikatori — koʻchmas mulk obyektining sotuv narxi va sof operatsion daromadi nisbatini aks ettiradigan koʻrsatkich.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
II bob. Qoʻllanish sohasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3. Quyidagi koʻchmas mulk obyektlari 10-son MBMS qoidalari tatbiq etiladigan baholash obyektlari hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
boʻsh turgan (yaxshilanmagan) yer uchastkalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
imorat qurilgan yer uchastkalari (yaxshilashlar amalga oshirilgan yer uchastkalari).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Baholash obyektlari qiymati ularga boʻlgan mulkiy (ashyoviy va majburiyat) huquqlar, ularga boshqa shaxslar huquqlarining yuklanishi va mazkur huquqlarga doir cheklashlarni hisobga olgan holda aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4. 10-son MBMS baholovchi tashkilotlar, baholovchilar hamda baholash xizmatlarining buyurtmachilari uchun moʻljallangan va koʻchmas mulk qiymatini baholash boʻyicha xizmatlar koʻrsatishda va koʻchmas mulk qiymatini baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarning ishonchliligini tekshirishda qoʻllanilishi majburiydir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5. 10-son MBMS xususiylashtirish maqsadida koʻchmas mulkni baholashda, shuningdek mazkur maqsadda amalga oshiriladigan baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarning ishonchliligini tekshirishda qoʻllanilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
6. 10-son MBMSni amaliyotda qoʻllashda ushbu 10-son MBMSning ilovasida keltirilgan Uslubiy koʻrsatmalardan foydalanish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
III bob. Buxgalteriya hisobi standartlari bilan aloqadorlik
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
7. 10-son MBMS talablariga muvofiq bajarilgan koʻchmas mulk qiymatini baholash natijalaridan baholash obyekti qaysi shaxslar balansida turgan boʻlsa, shu shaxslar buxgalteriya hisobi va hisobot maʼlumotlariga tuzatish kiritish uchun foydalanishlari mumkin, basharti buxgalteriya hisobi va hisobotga doir normativ-huquqiy hujjatlarda aktivlarni boshlangʻich (tarixiy) qiymatiga muvofiq baholash umumiy qoidalaridan chekinish nazarda tutilgan boʻlsa.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
8. Moliyaviy hisobot tuzish maqsadida baholashni bajarishda koʻchmas mulk unga egalik qilish maqsadlariga qarab quyidagi toifalarga ajratiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
korxona (biznes) faoliyatida foydalaniladigan koʻchmas mulk;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
hozirgi yoki boʻlgʻusi ijara daromadini olish uchun yoki kapital qiymatini saqlab turish yoki koʻpaytirish uchun foydalaniladigan investitsion koʻchmas mulk;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ishlab chiqarish (biznes) ehtiyojlari uchun ortiqcha boʻlgan koʻchmas mulk;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oʻzlashtirish va rivojlanish maqsadlari uchun moʻljallangan koʻchmas mulk;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tovar zaxiralari sifatida foydalaniladigan koʻchmas mulk.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
9. Korxona (biznes) faoliyatida foydalaniladigan koʻchmas mulkni baholashda quyidagilar baholash bazasi sifatida qabul qilinadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mavjud foydalanishdagi bozor qiymati — ixtisoslashtirilmagan koʻchmas mulk, shu jumladan tijoratga oid imkoniyatlariga muvofiq baholanayotgan koʻchmas mulk uchun;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oʻrniga belgilash qoldiq qiymati — ixtisoslashtirilgan koʻchmas mulk uchun.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Investitsion koʻchmas mulkni va ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun ortiqcha boʻlgan koʻchmas mulkni baholashda baholash bazasi sifatida bozor qiymati qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzlashtirish va rivojlanish maqsadlari uchun moʻljallangan koʻchmas mulkni baholashda baholash bazasi sifatida:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ixtisoslashtirilmagan koʻchmas mulk uchun — bozor qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ixtisoslashtirilgan koʻchmas mulk uchun — oʻrniga belgilash qoldiq qiymati qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tovar zaxiralari sifatida foydalaniladigan va joriy aktivlar hisoblanadigan koʻchmas mulkni baholashda mazkur aktivlarning buxgalteriya hisobi xususiyatlarini eʼtiborga olish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
IV bob. Standart talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
10. Koʻchmas mulk qiymatini baholash quyidagi bosqichlardan tashkil topadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholashga oid vazifani belgilash va baholash obyektini baholash toʻgʻrisida shartnoma tuzish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
axborot yigʻish va uni tahlil qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulkdan eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash natijalarini, qoʻllanilgan baholash yondashuvlarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash toʻgʻrisida hisobot tuzish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1-§. Baholashga oid vazifani belgilash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
11. Baholashga oid vazifa buyurtmachi tomonidan baholovchi tashkilot bilan hamkorlikda tuziladi va baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi shartnomaga ilova sifatida rasmiylashtiriladi. Baholashga oid vazifada quyidagilar koʻrsatilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash sanasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash maqsadi (maqsadlari) va baholash natijalaridan foydalanish moʻljali;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash maqsadiga muvofiq boʻlgan qiymat turi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
farazlar va cheklovchi shartlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
buyurtmachi yoki uning vakili taqdim etishi lozim boʻlgan boshlangʻich axborot roʻyxati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash ishlarini bajarish muddatlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Baholash maqsadiga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab baholashga oid vazifa qoʻshimcha shartlarni oʻz ichiga olishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
12. Baholash obyektining tavsifi quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining nomini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining manzili (joylashgan yeri)ni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholanayotgan koʻchmas mulk tarkibi haqidagi uning har bir tarkibiy qismini identifikatsiya qilish uchun yetarli boʻlgan axborot koʻrsatilgan maʼlumotlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholanayotgan koʻchmas mulkka boʻlgan mulkiy huquqlar, shuningdek mazkur huquqlarga doir cheklashlar va ularga boshqa shaxslar huquqlarining yuklanishi haqidagi maʼlumotlarni.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Baholash obyektiga nisbatan uchinchi shaxslarning mulkiy huquqlarini, mazkur obyektdan foydalanishdagi cheklashlarni va unga boshqa shaxslar huquqlarining yuklanishini tasdiqlovchi hujjatlar boʻlmagan taqdirda, uning qiymatini baholash, agar baholashga oid vazifada oʻzgacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, baholovchi tomonidan koʻrsatilgan huquqlar, cheklashlar va boshqa shaxslar huquqlarining yuklanishi yoʻqligi haqidagi farazdan kelib chiqib amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
13. Baholash maqsadi sifatida baholash natijalaridan yoki baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanishning buyurtmachi tomonidan moʻljallanayotgan usuli koʻrsatiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
14. Koʻchmas mulk qiymatini baholashda baholash obyektining bozor qiymati aniqlanishi lozim, agar baholash obyektini baholashda qoʻllanilayotgan normativ-huquqiy hujjatda yoki baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi shartnomada oʻzgacha tartib oʻrnatilgan boʻlmasa. Bozor qiymatidan boshqacha qiymat aniqlanishi lozim boʻlgan holatlarda qoʻllanish sabablari hamda aniqlanayotgan qiymat va bozor qiymati oʻrtasidagi farqlar baholash toʻgʻrisidagi hisobotda bayon etilishi va yoritib berilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Baholash obyektining bozor qiymati oldi-sotdi bitimini tuzish xarajatlari va bitim bilan bogʻliq boʻlgan soliqlarni hisobga olmasdan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2-§. Axborot yigʻish va uni tahlil qilish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
15. Baholovchi baholash yondashuvlari va usullarini asosli ravishda tanlash va qoʻllash uchun zarur va yetarli boʻlgan hajmda baholash obyekti haqida axborot va bozorga oid axborotni yigʻish va tahlil qilishni amalga oshiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
16. Quyidagilar baholash obyekti haqidagi axborot manbalari hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
buyurtmachi yoki oʻzga vakolatli shaxs tomonidan taqdim etiladigan boshlangʻich axborot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholovchi baholash obyektini koʻzdan kechirish jarayonida hamda baholash obyekti mulkdori va (yoki) undan foydalanuvchilar bilan suhbatlashish natijalariga koʻra olgan axborot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
uchinchi shaxslar va tashkilotlardan olingan, shuningdek ommaviy axborot vositalari va Internet tarmogʻida eʼlon qilingan axborot.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
17. Boshlangʻich axborot quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlarni va u bilan tuzilgan bitimlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi guvohnomani;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yer uchastkasidan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
hokimiyat organlarining yer uchastkasini berish (ajratish) toʻgʻrisidagi qarorini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
binolar va inshootlarga doir kadastr hujjatlarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektiga boshqa shaxslarning huquqlarini yuklashlar (baholash obyektiga boʻlgan huquqlarga nisbatan cheklashlar) mavjudligi haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjatlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholanayotgan yaxshilashlarning hajmiy-rejalashtirish va konstruktiv tavsiflariga doir axborotni oʻz ichiga olgan hujjatlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektidan mavjud foydalanishga doir axborotni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulk obyektining kelib chiqishi va rivojlanish tarixi haqidagi maʼlumotlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti va uning qismlarining rivojlanish rejalari (yangi qurilish, rekonstruksiya, taʼmirlash) haqidagi maʼlumotlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yuridik shaxslarga qarashli boʻlgan obyektlarga nisbatan baholash obyektining soʻnggi hisobot sanasidagi balans (qoldiq va boshlangʻich) qiymati toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
retrospektiv va prognoz moliyaviy axboroti, shu jumladan obyektdan tijorat maqsadida foydalanishning asosiy koʻrsatkichlari (xarajatlar moddalari boʻyicha yillik foydalanish xarajatlari, daromadlar manbalari boʻyicha obyektdan foydalanishdan olingan daromadlar)ni.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Taqdim etilayotgan boshlangʻich axborot baholash obyekti mulkdorining (agar baholash obyekti yuridik shaxsga qarashli boʻlsa va muhr mavjud boʻlgan taqdirda) imzosi va muhri bilan tasdiqlangan holdagina haqiqiy hisoblanadi.
(17-bandning oʻn uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining Xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2016-yil 26-maydagi 01/27-26/36-sonli (roʻyxat raqami 2044-1, 01.06.2016-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2016-y., 22-son, 257-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Baholash maqsadiga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab, baholovchi boshlangʻich axborot roʻyxatini kengaytirishi yoki baholashni amalga oshirish jarayonida kerakli axborotni talab qilib olishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
18. Baholash obyektini koʻzdan kechirish chogʻida baholovchi yaxshilashlarning tavsiflari va amaldagi holati haqida maʼlumotlar yigʻish maqsadida obyektni tekshirishni amalga oshiradi. Bunda, quyidagilar aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
asosiy qurilish konstruksiyalarining tipi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
asosiy qurilish materiallarining turi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
geometrik koʻrsatkichlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qurilish konstruksiyalari va muhandislik asbob-uskunalarining amaldagi holati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Loyiha-smeta hujjatlari mavjud boʻlgan taqdirda amaldagi konstruktiv yechimlar, ishlatilgan qurilish materiallari va qurilish-montaj ishlari hajmlarini hujjatlarda koʻrsatilgan maʼlumotlar bilan taqqoslash amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Loyiha-smeta hujjatlari mavjud boʻlmasa, baholash obyektining geometrik koʻrsatkichlari oʻlchash ishlarini bajarish yoʻli bilan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Konstruktiv elementlar, muhandislik sistemalari va asbob-uskunalarning amaldagi holati sirtdan koʻzdan kechirish yoʻli bilan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
19. Baholovchi quyidagilarni tavsiflovchi bozorga oid axborotni qoʻshimcha ravishda yigʻishi va tahlil qilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining qiymatiga taʼsir etuvchi makroiqtisodiy (huquqiy, iqtisodiy, ijtimoiy, ekologik va boshqa) omillarni aniqlash uchun baholash obyekti joylashgan mamlakat va mintaqadagi ijtimoiy-iqtisodiy vaziyatni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti joylashgan mintaqadagi koʻchmas mulk bozorini va uning baholash obyekti mansub boʻlgan segmentini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti joylashgan yerni (obyektning yaqin atrofidagi muhitning joriy tavsifi, obyekt atrofidagi hududni rivojlantirish rejalari).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3-§. Eng maqbul va eng samarali foydalanish tahlili
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
20. Eng maqbul va eng samarali foydalanish tahlili koʻchmas mulk bozor qiymatini aniqlashning ajralmas qismi hisoblanadi va baholash obyektidan foydalanishning uning eng katta qiymatini taʼminlaydigan, yuridik jihatdan yoʻl qoʻyiladigan, fizik jihatdan amalga oshirish mumkin boʻlgan va moliyaviy jihatdan oʻzini oqlaydigan variantini tanlashdan iboratdir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
21. Eng maqbul va eng samarali foydalanish tahlilini amalga oshirish chegarasi va koʻrib chiqilishi lozim boʻlgan muqobil foydalanish variantlari soni baholashga oid vazifa shartlari va baholash obyektining xususiyatlariga qarab belgilanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanish tahlili baholovchi tomonidan ikki bosqichda amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
boʻsh turgan (yaxshilanmagan) deb qaraladigan yer uchastkasi uchun;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasi uchun.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
22. Yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasidan foydalanish uning bozor qiymati boʻsh turgan yer uchastkaning qiymatidan ortiq boʻlgan taqdirda eng samarali deb eʼtirof etiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Baholash obyekti bozor qiymatining olingan miqdori yer uchastkasidan foydalanish variantlarining qaysi biriga muvofiq ekanligi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4-§. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
23. Baholash obyektini baholashni amalga oshirishda baholovchi baholashning daromadga oid, qiyosiy va xarajatga oid yondashuvlaridan foydalanishi (yoki foydalanishdan voz kechish sabablarini asoslashi) lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
24. Har bir baholash yondashuvi doirasida 10-son MBMSda belgilangan usullarni tanlashni baholovchi baholash maqsadi, baholash obyektining xususiyati va rivojlanish imkoniyatlari, cheklovchi shartlar, axborot bazasi mavjudligi va uning toʻliqligini hisobga olib mustaqil amalga oshiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
25. Baholash obyekti qiymatini daromadga oid yondashuv bilan aniqlash uchun baholovchi baholash obyektidan kutilayotgan daromadlarni baholash sanasida qiymatning yagona miqdoriga oʻzgartirishga asoslangan quyidagi usullardan birini qoʻllaydi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
pul oqimlarini diskontlash usuli.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
26. Toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli joriy foydalanish koʻrsatkichi eng samarali foydalanish koʻrsatkichiga muvofiq boʻlgan amaldagi koʻchmas mulk obyektini baholash uchun qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usulini qoʻllaganda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektidan kutilayotgan daromadni hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
kapitallashtirish stavkasi yoki renta multiplikatorini hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti qiymatini daromadni kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoki yalpi yoki sof renta multiplikatoriga koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
27. Oʻzgartirilishi lozim boʻlgan kutilayotgan daromad sifatida uning quyidagi turlaridan biri olinadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ehtimol tutilgan yalpi daromad, yaʼni koʻchmas mulkdan u toʻliq yuklangan sharoitda hamda barcha yoʻqotishlar va xarajatlarni hisobga olmagan holda olinishi mumkin boʻlgan daromad;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ehtimol tutilgan yalpi daromaddan maydonlardan toʻlaligicha foydalanmaslik tufayli yuz bergan yoʻqotishlarni ayirish va ijara haqi olinganda koʻchmas mulk obyektidan bozor maqsadlarida normal foydalanishdan olingan boshqa daromadlarni qoʻshish yoʻli bilan olinadigan haqiqiy yalpi daromad;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
haqiqiy yalpi daromaddan amortizatsiya ajratmalarini oʻz ichiga olmaydigan operatsion xarajatlarni ayirish yoʻli bilan olinadigan sof operatsion daromad.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
28. Kapitallashtirish stavkasi baholanayotgan aktiv daromadlari tuzilishi va mavjud axborotga qarab, quyidagi usullardan biri bilan hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bozorni siqish usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bogʻliq investitsiyalar usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
kapital xarajatlar qoplanishini hisobga olish usuli bilan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kapitallashtirish stavkasi va yalpi yoki sof renta multiplikatori oʻzgartirilayotgan daromad turiga muvofiq boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
29. Koʻchmas mulk obyektining tarkibiy qismlaridan biri (yer uchastkasi yoki yaxshilashlar) qiymati haqida zaruriy boshlangʻich maʼlumotlar mavjud boʻlsa, boshqa tarkibiy qism qiymati koʻchmas mulkning qiymatini unga muvofiq boʻlgan kapitallashtirish stavkasidan foydalanib hisoblash talab etiladigan tarkibiy qismiga mansub boʻlgan daromadni toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirishdan iborat boʻlgan qoldiq texnikasini yoʻllash yoʻli bilan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
30. Pul oqimlarini diskontlash usuli daromadlar va xarajatlarning oʻzgarish dinamikasi muntazam boʻlmagan koʻchmas mulk obyektlarini baholash uchun qoʻllaniladi. Baholash obyekti qiymati pul oqimlarini diskontlash usuli bilan baholash obyektidan foydalanishdan kelgan pul oqimlarining prognoz davridagi joriy qiymatlari va baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi joriy qiymati yigʻindisi sifatida aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Pul oqimlarini diskontlash usulini qoʻllaganda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
prognoz davri muddatini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
prognoz davrida olinadigan pul oqimlari qiymatlarini hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymatini hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
diskontlash stavkasini hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti qiymatini pul oqimlarining joriy qiymatlari va baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi joriy qiymatini qoʻshish yoʻli bilan aniqlaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
31. Prognoz davri sifatida, qoida tariqasida, shunday bir davr muddati olinadiki, uning mobaynida koʻchmas mulk obyekti xarajatlar va daromadlarning muntazam boʻlmagan oqimlarini yaratadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
32. Prognoz davrida olinadigan pul oqimlari oʻlchovi sifatida quyidagi daromad turlaridan biri olinadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ehtimoliy yalpi daromad;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
haqiqiy yalpi daromad;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sof operatsion daromad;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
soliqlar toʻlangunga qadar qarzga xizmat koʻrsatish boʻyicha xarajatlar chegirib tashlangan sof operatsion daromadga teng boʻlgan pul oqimi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Pul oqimlari nominal yoki real oʻlchovlarda hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
33. Baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymati:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymati uning baholash sanasidagi qiymati bilan solishtirganda qanchaga oʻzgarishini taxmin qilish yoʻli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
prognoz davri qaysi yilda tugagan boʻlsa, shu yildan keyin keladigan yil uchun daromad qiymatini toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish yoʻli bilan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
34. Diskontlash stavkasi quyidagi usullardan biri bilan hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
kumulyativ tuzish usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
muqobil investitsiyalarni taqqoslash usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oʻxshash obyektlarning sotilishi haqidagi bozor maʼlumotlarini ajratish usuli bilan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Diskontlash stavkasi qoʻllanilayotgan pul oqimining turiga muvofiq boʻlishi va u bilan bir xil qiymatlarda hisoblanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
35. Baholash obyekti qiymatini qiyosiy yondashuv bilan aniqlash uchun baholovchi oʻxshash obyektlar bilan bitimlarning bozor narxlariga doir axborot tahliliga asoslangan quyidagi usullardan birini qoʻllaydi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sotuvlarni taqqoslash usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
narx va daromad nisbati usuli.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bitimlarning narxlariga doir axborot yetarli boʻlmagan holda, narxning pasayishiga skidkani hisobga olib, taklif narxlariga doir axborotdan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
36. Sotuvlarni taqqoslash usulini qoʻllaganda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulk bozorining bir segmentiga mansub boʻlishi va ular bilan bitimlar bozorning shu segmentiga xos boʻlgan shartlarda amalga oshirilishi lozim boʻlgan analoglar toʻplamini shakllantiradi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti bozoriga xos boʻlgan taqqoslash birliklarini tanlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
analoglarni baholash obyekti bilan taqqoslash elementlari (narx belgilovchi omillar)ga koʻra, taqqoslash birliklaridan foydalangan holda solishtiradi va har bir taqqoslash elementi boʻyicha baholash obyektiga nisbatan har bir analog narxiga tuzatishlar kiritadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
analoglar narxlarining tuzatish kiritilgan qiymatlarini muvofiqlashtirish yoʻli bilan baholash obyekti qiymatining yagona miqdorini chiqaradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
37. Taqqoslashning hisobga olinishi shart boʻlgan asosiy elementlariga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
topshirilayotgan mulkiy huquqlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
moliyalashtirish shartlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sotuv shartlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xariddan keyingi xarajatlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bozor shartlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
joylashgan yeri;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining fizik tavsiflari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining iqtisodiy tavsiflari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
foydalanish turi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulk tarkibiga kirmaydigan qiymat komponentlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Yuqorida koʻrsatilgan taqqoslash elementlarining dastlabki beshtasi boʻyicha analoglarning narxlariga tuzatishlar kiritish birin-ketin bajariladi — har bir keyingi tuzatish oldingi tuzatish natijasiga qoʻllaniladi. Qolgan taqqoslash elementlari boʻyicha tuzatishlar kiritish mustaqil asosda — har bir taqqoslash elementi uchun alohida bajariladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
38. Taqqoslama sotuvlarning tuzatishlar kiritilgan qiymatlarini yagona qiymatga muvofiqlashtirish, qoida tariqasida, oʻrtacha oʻlchangan qiymatni hisoblash yoʻli bilan amalga oshiriladi, bunda analoglar narxlarining eng kam tuzatishlar kiritilgan qiymatlariga eng katta ogʻirlik beriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
39. Narx va daromad nisbati usuli oʻxshash obyektlar boʻyicha narx va daromad nisbatining tahlilligi va mazkur tahlil natijasidan baholash obyektini baholashda foydalanishga asoslanadi. Daromad turiga qarab yalpi renta multiplikatori yoki kapitallashtirish umumiy stavkasi qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Narx va daromad nisbati usulini yalpi renta multiplikatori yordamida qoʻllaganda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining yalpi (potensial yoki haqiqiy) daromadini hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sotuv narxi va tegishli daromad qiymati haqida axborot mavjud boʻlgan analoglar toʻplamini shakllantiradi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
zarur holda analoglarning baholash obyekti bilan qiyosiyligini oshiradigan tuzatishlar kiritadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
har bir analog boʻyicha sotuv narxini yalpi daromadga boʻlish yoʻli bilan yalpi renta multiplikatorini hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
barcha analoglar boʻyicha yalpi renta multiplikatorining oʻrtacha oʻlchangan qiymatini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining yalpi daromadini yalpi renta multiplikatorining oʻrtacha oʻlchangan qiymatiga koʻpaytirish yoʻli bilan baholash obyekti qiymatini hisoblaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kapitallashtirish umumiy stavkasi foydalanilgan holda narx va daromad nisbati usulini qoʻllaganda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining sof operatsion daromadini hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sotuv narxi va sof operatsion daromad qiymati haqida axborot mavjud boʻlgan analoglar toʻplamini shakllantiradi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
zarur holda analoglarning baholash obyekti bilan qiyosiyligini oshiradigan tuzatishlar kiritadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
har bir analog boʻyicha sof operatsion daromadni sotuv narxiga boʻlish yoʻli bilan kapitallashtirish umumiy stavkasini hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
barcha analoglar boʻyicha kapitallashtirish umumiy stavkasining oʻrtacha oʻlchangan qiymatini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining sof operatsion daromadini kapitallashtirish umumiy stavkasining oʻrtacha oʻlchangan qiymatiga boʻlish yoʻli bilan baholash obyekti qiymatini hisoblaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
40. Baholash obyekti qiymati xarajatga oid yondashuv bilan yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati va yaxshilashlar tiklash qiymati (oʻrniga belgilash qiymati)ning yigʻilgan eskirish hajmi chegirib tashlangan yigʻindisi sifatida aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Baholash obyekti qiymatini xarajatga oid yondashuv bilan aniqlashda baholovchi quyidagilarni hisoblaydi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlarni tiklash yoki oʻrniga belgilash xarajatlarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulk obyektini yaratishda xususiy kapitaldan (investitsiyalardan) foydalanish tavakkali uchun tadbirkorga (investorga) toʻlanadigan mukofotdan iborat boʻlgan tadbirkor daromadini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlarning yigʻilgan eskirishi hajmini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlarni tiklash yoki oʻrniga belgilash xarajatlari va tadbirkor daromadining yigʻilgan eskirish hajmiga kamaytirilgan yigʻindisi sifatida yaxshilashlar qiymatini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati va yaxshilashlar qiymatining yigʻindisi sifatida baholash obyekti qiymatini.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
41. Boʻsh turgan (yaxshilanmagan) deb qaraladigan yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati mazkur yer uchastkasidan eng samarali foydalanish yoʻli taxmin qilinganda quyidagi usullardan biri bilan hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sotuvlar qiyosiy tahlili usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
taqsimlash usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ajratish usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
er rentasini kapitallashtirish usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
er uchun qoldiq usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
moʻljallanayotgan yer uchastkasidan foydalanish usuli bilan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
42. Yaxshilashlarni tiklash yoki oʻrniga belgilash xarajatlari qurilish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan toʻgʻridan toʻgʻri xarajatlar va yaxshilashlarni amalga oshirishda qilinadigan, lekin qurilish-montaj ishlari tarkibiga kiritilmaydigan bilvosita xarajatlar yigʻindisi sifatida aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Yaxshilashlarni tiklash yoki oʻrniga belgilash xarajatlari qiymatini hisoblash uchun quyidagi usullardan biri qoʻllaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qiyosiy birlik usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
komponentlarga ajratish usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ayrim narxlar usuli, u ikki xil asosiy turlarga ega — resursli usul va bazisli-indeksli usul;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
analoglar usuli.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
43. Tadbirkor daromadining qiymati bozor axborotiga muvofiq quyidagi usullardan biri bilan aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
analoglar usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ekspert baholash usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
kiritilgan xarajatlar usuli bilan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
44. Yigʻilgan eskirish hajmi fizik, funksional va tashqi (iqtisodiy) eskirishlar natijasida bozor qiymatidagi yoʻqotishlar yigʻindisi sifatida aniqlanadi. Yigʻilgan eskirishni baholash uchun, baholashni bajarish maqsadlariga va mavjud axborotga qarab, quyidagi usullardan biri qoʻllaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlarning haqiqiy yoshi va ularning iqtisodiy xizmat muddatini taqqoslashga asoslangan iqtisodiy yosh usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yigʻilgan eskirish hajmi yaxshilashlarning tiklash qiymati yoki oʻrniga belgilash qiymati bilan yer uchastkasining sotuv narxidan mazkur uchastkaga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini ayirish yoʻli bilan hisoblangan yaxshilashlar qiymati oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlanadigan oʻxshash obyektlarning sotuv narxlari tahliliga asoslangan bozor ekstraksiyasi usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yigʻilgan eskirishni fizik (bartaraf etiladigan va bartaraf etib boʻlmaydigan) eskirish, funksional (bartaraf etiladigan va bartaraf etib boʻlmaydigan) va tashqi (iqtisodiy) eskirish yigʻindisi sifatida baholashga asoslangan ajratish usuli.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5-§. Baholash natijalarini qoʻllanilgan baholash yondashuvlarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
45. Baholovchi baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash uchun baholashda qoʻllanilgan yondashuvlarning natijalarini muvofiqlashtirishni amalga oshiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Turli xil baholash yondashuvlari bilan olingan baholash natijalari oʻrtasida jiddiy tafovut mavjud boʻlsa, baholovchi olingan tafovut sabablarining tahlilini baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirishi lozim. Baholash natijasining yuqori chegarasidan 30 foizdan ortiq qiymatga ega boʻlgan tafovut jiddiy tafovut deb hisoblanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
46. Muvofiqlashtirish, qoida tariqasida, turli baholash yondashuvlari bilan olingan baholash natijalari uchun taqqoslama oʻlchovlarni aniqlash orqali amalga oshiriladi, bunda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash maqsadini va baholash natijalaridan foydalanish moʻljalini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining xususiyatini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qiymat turini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash yondashuvlarini qoʻllashda foydalanilgan axborot hajmi va sifatini hisobga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
47. Muvofiqlashtirish usuli va taqqoslama oʻlchovlarning tanlanishi hamda bunda, baholovchining barcha mulohazalari va farazlari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
48. Baholash obyektining yakuniy qiymati pul hisobida yagona kattalik sifatida ifodalanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
6-§. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotga qoʻyiladigan talablar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
49. Baholash natijalari baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq tuzilgan va baholovchi tashkilotning baholash obyekti qiymati xususidagi yigʻilgan axborot va hisoblashlar asosida tasdiqlangan professional mulohazasini oʻz ichiga olgan baholash toʻgʻrisida hisobot sifatida rasmiylashtirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
50. Hisobot baholash milliy standartlari talablariga muvofiqlik toʻgʻrisidagi bayonotni va ulardan har qanday chetga chiqish haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
51. Baholash toʻgʻrisida hisobotni tuzishda quyidagi qoidalarga rioya etish lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti qiymatini aniqlash uchun yetarli boʻlgan barcha ochiq axborot hisobotda bayon etilishi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash toʻgʻrisidagi hisobotning mazmuni mazkur hisobotdan foydalanuvchilarni chalgʻitmasligi hamda ikki xil talqinga yoʻl qoʻymasligi kerak;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash toʻgʻrisidagi hisobotda ifodalangan materiallar tarkibi va ketma-ketligi, baholash jarayoni tavsifi, hisoblashlar va hisoblashlarga izohlar baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchiga qiymatni hisoblashni amalga oshirish imkoniyatini berishi va uni ayni shu natijalarga keltirishi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash jarayonida oraliq va yakuniy natijalarni aniqlashda foydalanilmagan axborot, agar u baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining talablariga binoan majburiy boʻlmasa, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilishi mumkin emas.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
52. Koʻchmas mulk qiymatini baholash toʻgʻrisidagi hisobot quyidagi asosiy boʻlimlardan iborat boʻlishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
titul varagʻi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mundarija;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
umumlashtiruvchi qism (ilova xat);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholashga oid vazifa hamda asosiy faktlar va xulosalar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti bozorining tahlili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
eng maqbul va eng samarali foydalanish tahlili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va qoʻllanilishi tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ilovalar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Boʻlimlarni joylashtirish ketma-ketligi, ularni nomlash va boʻlimlar doirasida axborotni guruhlash baholovchining vakolatiga kiradi va baholovchi tomonidan bajarilgan baholash hamda tahlil va hisob-kitoblarning natijalarini bayon etish mantiqiga muvofiq amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
53. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ilovalariga quyidagilar kiritiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
foydalanilgan hujjatlarning nusxalari, shu jumladan baholash obyektiga huquqlarni belgilovchi hujjatlarning nusxalari, kadastr hujjatlari boʻlimlarining nusxalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholanayotgan obyektning uning baholash sanasidagi texnik holati aks ettirilgan fotomateriallari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholovchi tashkilotini litsenziyasining nusxasi, baholovchilarning malaka sertifikatlari va baholovchi tashkilotning fuqarolik majburiyati sugʻurta polisining nusxalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholovchining ixtiyoriga qarab boshqa materiallar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
54. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning har bir beti raqamlanishi va baholash obyektini baholashdan oʻtkazgan baholovchi (baholovchilar) tomonidan imzolanishi, shuningdek, baholash toʻgʻrisidagi hisobot ip oʻtkazib tikilishi hamda baholovchi tashkilot rahbarining imzosi va shu tashkilot muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanishi lozim. Agar baholash bir nechta baholovchilar tomonidan bajarilgan boʻlsa, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda mazkur hisobotni tayyorlash jarayonida ular bajargan ish koʻrsatiladi.
(54-band Oʻzbekiston Respublikasining Xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2016-yil 26-maydagi 01/27-26/36-sonli (roʻyxat raqami 2044-1, 01.06.2016-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2016-y., 22-son, 257-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
V bob. Ayrim turdagi koʻchmas mulkni baholash xususiyatlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
55. Tijorat salohiyatiga muvofiq baholanadigan koʻchmas mulk uchun baholash bazasi mavjud foydalanishdagi bozor qiymatidir. Mazkur toifadagi koʻchmas mulkka mehmonxonalar, restoranlar, barlar, tijorat tibbiy-sogʻlomlashtirish muassasalari, sport, dam olish, koʻngilochar obyektlari va boshqa shunga oʻxshash obyektlar kiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tijorat salohiyatiga muvofiq baholanadigan koʻchmas mulk obyektlari olinishi mumkin boʻlgan daromaddan kelib chiqib (foizlar, soliqlar hamda moddiy va nomoddiy aktivlar eskirishi chegirib tashlangunga qadar) pul oqimlarini diskontlash usuli yoki toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan baholanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tijorat salohiyatiga muvofiq baholanayotgan koʻchmas mulk bahosiga yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar va yaxshilashlardan tashqari koʻchmas mulk bilan biriktirilgan asbob-uskunalar va jihozlar hamda beriladigan gudvill (tovar-moddiy zaxiralardan tashqari) kiritiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Beriladigan gudvill nomoddiy aktiv boʻlib, u oʻziga xos nom, biznes obroʻsi, mijozlarning afzalliklari, joylashgan yer, servis mahsuloti va iqtisodiy samara keltiradigan boshqa shunga oʻxshash omillar tufayli vujudga keladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
56. Qurilishi tugallanmagan obyektning qiymati xarajatga oid yondashuv bilan quyidagi usullardan biri yordamida hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qurilishi tugallanmagan obyektning tiklash qiymati yoki oʻrniga belgilash qiymati yigʻilgan eskirish chegirib tashlangan holda hisoblanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qurilish tugallangan koʻchmas mulk obyektining qiymati qurilishni tugallash xarajatlari chegirib tashlangan holda hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hisoblangan qiymatga yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarning bozor qiymati qoʻshiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qurilishi tugallanmagan obyektning qiymati daromadga oid yondashuv bilan pul oqimlarini diskontlash usuli yordamida, baholash obyektini tugallash yoki rekonstruksiya qilish (qayta ixtisoslashtirish)ga investitsiyalarni hisobga olgan holda aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qurilishi tugallanmagan obyektning qiymatini baholashga qiyosiy yondashuv analoglarning sotilishi haqida zarur bozor maʼlumotlari mavjud boʻlgan holda qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
57. Tabiiy yoki texnogen xususiyatga ega boʻlgan omillar taʼsiri tufayli shikastlangan koʻchmas mulk qiymati mazkur koʻchmas mulkning tiklash qiymatiga yoki tiklash xarajatlari chegirib tashlangan oʻrniga belgilash qiymatiga muvofiqdir. Tiklashdan voz kechilgan taqdirda, koʻchmas mulk qiymati boʻsh turgan deb qaraladigan yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati bilan uni shikastlangan mulkdan tozalash xarajatlari oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
58. Binoning ichki qismida qurilgan uning bir qismi hisoblanadigan xonalar qiymatini aniqlashda yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati hisobga olinmaydi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
VI bob. Axborotni oshkor etishga qoʻyiladigan talablar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
59. Baholash jarayonida foydalanilgan axborotni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda oshkor etish shunday amalga oshirilishi lozimki, mazkur hisobotning baholash faoliyati sohasida maxsus bilimlarga ega boʻlmagan foydalanuvchilar baholash jarayoni mantiqini va baholash obyektining qiymatini aniqlash uchun baholovchi bajargan amallarning ahamiyatini tushunishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
60. Baholash jarayonida qoʻllanilgan barcha axborot oshkor etilishi lozim, maxfiy xususiyatga ega boʻlgan axborot bundan mustasno. Maxfiy axborotni baholovchi faqat buyurtmachi va (yoki) mazkur axborotni taqdim etgan shaxslar bilan kelishgan holda yoki sudning tegishli qaroriga binoan oshkor etadi. Foydalanilayotgan axborotning maxfiylik darajasi buyurtmachi va (yoki) mazkur axborotni taqdim etuvchi yoki unga bevosita aloqador boʻlgan shaxslar tomonidan belgilanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
61. Baholashda foydalanilgan va baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan axborot uning manbasiga havola qilingan boʻlishi lozim, bunda mazkur manba yozma yoki ogʻzaki ekanligi ahamiyatsiz.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
VII bob. Standartdan chetga chiqish shartlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
62. 10-son MBMSning baholash jarayoni va olingan natijani bayon etish, baholashga va yakuniy qiymat haqidagi xulosaga daxldor boʻlgan har qanday farazlar va cheklovchi shartlarni oshkor etish bilan bogʻliq talablaridan biron-bir tarzda chetga chiqilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
63. Baholash talablari mazkur standart talablaridan farq qiladigan normativ-huquqiy hujjatga muvofiq amalga oshirilgan taqdirda, baholovchi mazkur farqlarni, aniqlanayotgan qiymat turini tanlashga ularning taʼsirini aniqlashi va olingan natijani qoʻllashga cheklashlar belgilashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (10-son MBMS) “Koʻchmas mulk qiymatini baholash”ga
ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
10-son MBMS “Koʻchmas mulk qiymatini baholash”ni qoʻllash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Mazkur Uslubiy koʻrsatmalar 10-son MBMSni qoʻllash tartibini belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
I bob. Atamalar va tushunchalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. Mazkur Uslubiy qoʻrsatmalarda quyidagi atamalar va tushunchalardan foydalaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tavakkalsiz stavka — koʻchmas mulkka investitsiyalangan kapitaldan olinadigan, tavakkalchilikning eng past darajasi bilan tavsiflanadigan daromad meʼyori;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
haqiqiy yosh — yaxshilashlarning ularning holati va foydali xossalariga muvofiq boʻlgan, yaxshilashlarning iqtisodiy xizmat muddatidan ularning qolgan iqtisodiy xizmat muddatini ayirish yoʻli bilan hisoblanadigan yoshi. Foydalanish sharoitlariga qarab yaxshilashlarning haqiqiy yoshi ularning amaldagi (xronologik) yoshidan kichkina, unga teng yoki undan katta boʻlishi mumkin;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tashqi (iqtisodiy) eskirish — koʻchmas mulk obyekti qiymati mazkur obyektdan tashqi omillar taʼsiri natijasida pasayishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yigʻilgan eskirish — koʻchmas mulk obyektining jismoniy, funksional va tashqi eskirish bilan bogʻliq umumiy qiymatining yoʻqolishi (qadrsizlanishi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bartaraf etib boʻlmaydigan eskirish — shunday bir eskirish boʻlib, uni bartaraf etish xarajatlari bartaraf etish natijasida koʻchmas mulk obyektiga qoʻshiladigan qiymatidan koʻproqdir;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bartaraf etib boʻladigan eskirish — shunday bir eskirish boʻlib, uni bartaraf etish xarajatlari bartaraf etish natijasida koʻchmas mulk obyektiga qoʻshiladigan qiymatidan kamroq yoki unga tengdir;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
jismoniy eskirish — tabiiy qarish, notoʻgʻri foydalanish, konstruktiv nuqsonlar, shuningdek yaxshilash elementlarining mexanik shikastlanishlari bilan belgilangan yaxshilashlar qiymatidagi yoʻqotish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
funksional eskirish — yaxshilashlar toʻlaligicha yoki ayrim elementlariga koʻra bozor talablariga muvofiq emasligi bilan belgilangan yaxshilashlar qiymatidagi yoʻqotish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tavakkalchilik uchun mukofot — tavakkalsiz stavka boʻyicha qoʻyilmalar bilan taqqoslaganda, koʻchmas mulkka qoʻyilmalarga xos boʻlgan tavakkalchilik darajasini aks ettiradigan daromadning qoʻshimcha normasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
iqtisodiy xizmat muddati — shunday bir davr muddati boʻlib, uning oʻtishi mobaynida yaxshilashlar koʻchmas mulk obyektining qiymatiga hissa qoʻshadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xizmat muddati uzoq elementlar — yaxshilashning xizmat muddati bilan teng boʻlgan muddatga ega yaxshilash elementlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xizmat muddati qisqa elementlar — yaxshilashning xizmat muddati mobaynida vaqti-vaqti bilan almashtirib turishni talab etadigan yaxshilash elementlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
II bob. Baholashga oid vazifani belgilash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Baholashga oid vazifani belgilashda baholovchi baholash obyektini belgilaydi va unga tavsif beradi. Bunda, baholash obyekti sifatida boʻsh turgan (yaxshilanmagan) yer uchastkasi yoki imorat solingan yer uchastkasi (yaxshilashlardan iborat yer uchastkasi) olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Baholash obyektining qiymati unga boʻlgan mulkiy (ashyoviy va majburiyatga oid) huquqlar, mazkur huquqlarga doir cheklashlar va ularga boshqa shaxslar huquqlarining yuklanishini hisobga olib aniqlanadi. Bunday huquqlarga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
toʻla mulkdorlik huquqi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
egalik qilish huquqi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tasarruf etish huquqi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
foydalanish huquqi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yer uchastkasiga umrbod meros qilib qoldiriladigan egalik huquqi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
uch uchastkasidan doimiy (muddatsiz) foydalanish huquqi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ijaraga olish huquqi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
servitut;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qonun hujjatlari bilan taqiqlanmagan boshqa huquqlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Baholash shartnomasi shartlariga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab toʻla mulkdorlik huquqini yoki ayrim mulkiy huquqlarni baholash belgilanishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3. Yer uchastkasini yaxshilashlarga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yer uchastkasida joylashgan alohida binolar, inshootlar va ularning guruhlari, mazkur uchastkaga tegishli boʻlgan yer osti inshootlari yoki ularning qismlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
binolarga barcha uzoq muddatli ulanishlar, chunonchi: ichki suv taʼminoti, isitish va sovutish sistemalari, elektr taʼminoti, gaz tarmoqlari, shuningdek oʻrnatilgan statsionar qurilmalar (mashinalar, asbob-uskunalar);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yer uchastkasiga va binolarning ichki tarmoqlariga ulangan muhandislik inshootlari, kommunikatsiyalar va tarmoqlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mazkur uchastkaga tegishli boʻlgan, lekin uning chegarasidan tashqarida joylashgan xoʻjalik, transport va muhandislik taʼminoti elementlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
uchastka hududini obodonlashtirish obyektlari, shu jumladan koʻp yillik oʻsimliklar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
infratuzilma obyektlaridagi mulk ulushlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholanayotgan mulk bilan yaxlit majmuani hosil qiluvchi, konstruktiv yoki funksional jihatdan uning ajralmas qismi boʻlgan boshqa obyektlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4. Binoda va yer uchastkasida oʻrnatilgan statsionar qurilmalar baholash maqsadlarida ikki toifaga ajratiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bino xizmat koʻrsatish sistemalarining koʻchmas mulk bahosiga kiritiladigan tarkibiy elementlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulk obyektida olib borilayotgan biznesda foydalaniladigan, yer uchastkasi va yaxshilashlardan alohida baholanadigan statsionar qurilmalar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Koʻchmas mulk bahosiga kiritiladigan statsionar qurilmalar, mashinalar va asbob-uskunalar binolarning quyidagi xizmat koʻrsatish sistemalariga kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
elektr taʼminoti — noishlab chiqarish ehtiyojlarini qondirish uchun moʻljallangan markaziy quvvatlantiruvchi kabellar, transformatorlar, qalqonli, zaxiradagi generatorlar va elektr tarmoqlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
gaz taʼminoti — gaz stansiyalarigacha va ularning doirasidagi gaz quvur yoʻllari, shuningdek noishlab chiqarish ehtiyojlarini qondirish uchun moʻljallangan binolar doirasidagi gaz quvur yoʻllari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
suv taʼminoti — rezervuarlar, quduqlar va skvajinalar, nasoslar, suv tozalash uskunalari, baklar, taqsimlash tarmoqlari, drenaj qurilmalari va kanalizatsiya sistemalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
isitish va havo haroratini maqbullashtirish — qozonlar va tegishli asbob-uskunalar, yonilgʻi baklari, radiatorlar, kalorifyerlar, konditsionyerlar uchun asbob-uskunalar, havo yoʻnaltirish quvurlari, ventilyatorlar va noishlab chiqarish maqsadlarida foydalaniladigan boshqa asbob-uskunalar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
liftlar va yuk koʻtargichlar — bino tuzilishining ajralmas qismini shakllantiradigan va notijorat maqsadlarida foydalaniladigan yoʻlovchi va yuk liftlari, eskalatorlar, transportyorlar, yuk koʻtargichlar va tayanchlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5. Qiymat turini tanlashning asosiy mezoni baholash maqsadidir. Koʻchmas mulkni baholashda aniqlanadigan qiymatning asosiy turi bozor qiymatidir. Koʻchmas mulk qiymatini baholashda aniqlanishi mumkin boʻlgan bozor qiymatidan boshqa turdagi qiymatlarga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
investitsiya qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
almashtirish qoldiq qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sugʻurta qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
utilizatsiya qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tugatish qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
soliq solinadigan qiymat.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
6. Baholash sanasi baholash maqsadlaridan kelib chiqib belgilanadi va, qoida tariqasida, baholovchi tomonidan baholash obyektini koʻzdan kechirish sanasiga muvofiq boʻladi. Baholovchi baholash sanasidagina mavjud boʻlgan holatlarni va baholash sanasiga qadar yuz bergan voqealarni eʼtiborga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
III bob. Axborot yigʻish va uni tahlil qilish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
7. Baholash obyektining bozor qiymati toʻgʻrisida asoslantirilgan xulosa chiqarish uchun baholovchi mintaqadagi ijtimoiy-iqtisodiy vaziyat, koʻchmas mulk bozori, baholash obyekti joylashgan yer va baholash obyektining tavsiflari haqida axborot yigʻishi va uni tahlil qilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
8. Mintaqadagi ijtimoiy-iqtisodiy vaziyatni tahlil qilishda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mintaqaning tabiiy-iqlim xususiyatlarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
asosiy makroiqtisodiy koʻrsatkichlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
iqtisodiyot tarmoqlari boʻyicha asosiy koʻrsatkichlar, ularning oʻzgarish dinamikasi va baholash obyektining bozordagi holatiga taʼsirini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ijtimoiy rivojlanishning asosiy koʻrsatkichlari, ularning oʻzgarish dinamikasi va baholash obyektining bozordagi holatiga taʼsirini oʻrganadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Mintaqadagi ijtimoiy-iqtisodiy vaziyat tahlilining natijalariga koʻra baholovchi baholash obyektining bozordagi joriy va boʻlgʻusi holatini asoslaydi, ehtimol tutilgan odatdagi xaridor va uning investitsion motivatsiyasi aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
9. Koʻchmas mulk bozorini tahlil qilishda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti joylashgan mintaqadagi koʻchmas mulk bozorining umumiy tavsiflarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulk bozorining tuzilishi va ishtirokchilarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulk bozorining ayrim segmentlari boʻyicha talab va taklif omillarini miqdoriy tahlil va tendensiyalar tahlili bilan birga oʻrganadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bozor tendensiyalarining tahlili uchun zarur boʻlgan bozorni segmentlarga ajratish koʻchmas mulkning quyidagi toifalari boʻyicha amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
turarjoy koʻchmas mulki;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tijorat koʻchmas mulki;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sanoat koʻchmas mulki;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qishloq xoʻjaligi koʻchmas mulki;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
maxsus ahamiyatga molik koʻchmas mulk.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Baholash obyektiga va baholash shartnomasining shartlariga qarab koʻchmas mulk toifalarining har biri muayyan belgilarga koʻra yanada kichikroq segmentlarga ajratilishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Koʻchmas mulk bozorining tahlili natijalariga koʻra baholovchi koʻchmas mulk bozorida yuz berishi mumkin boʻlgan oʻzgarishlarni, baholash obyektining koʻchmas mulk bozoridagi joriy va boʻlgʻusi holatini muqobil foydalanish imkoniyatini hisobga olgan holda asoslaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
10. Baholash obyektining joylashgan yerini tahlil qilishda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
atrofdagi yerdan foydalanishning tipi xususiyatini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
transportda qatnash jihatidan qulaylikni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
muhandislik tarmoqlari va kommunal xizmat koʻrsatishni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ijtimoiy infratuzilmani;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
iqtisodiy oʻrnini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tutash hududning ekologik holatini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ijtimoiy obroʻsini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
boshqa qulay va noqulay taʼsirlarni oʻrganadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Baholash obyekti joylashgan yer tahlilining natijalariga koʻra baholovchi baholash obyekti joylashgan yerning mazkur obyekt qiymatiga taʼsir etishi mumkin boʻlgan ijobiy va salbiy tavsiflari hamda imkoniyatlarini asoslaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
11. Baholash obyekti tavsiflarini tahlil qilishda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining hajmiy-rejalashtirish va konstruktiv yechimi xususiyatlarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining muhandislik taʼminoti xususiyatlarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
konstruktiv elementlar va muhandislik asbob-uskunalarining texnik holatini oʻraganadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Baholash obyekti tavsiflarining tahlili natijalariga koʻra baholovchi baholash obyekti texnik tavsiflarining foydali xossalari oʻxshash boʻlgan koʻchmas mulkka foydalanish va funksionallik jihatidan qoʻyiladigan hozirgi bozor talablariga muvofiqligini aniqlaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Yuzaki koʻzdan kechirishni amalga oshirish vaqtida baholovchi ayrim konstruktiv elementlar boʻyicha yaxshilashlarni tekshiradi. Mazkur konstruktiv elementlarga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yer osti qismi qurilmalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻtarib turuvchi asosni tashkil etadigan qurilmalar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qavatlararo bogʻlanishlarning elementlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yopma (tom) qurilmalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
devor va eshik tirqishlarining toʻldirgichlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
pollar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tashqi pardoz;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ichki pardoz;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ichki muhandislik sistemalari va asbob-uskunalari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
IV bob. Koʻchmas mulkdan eng maqbul va eng samarali foydalanish tahlili
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
12. Baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanish tahlili ikki bosqichda amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
boʻsh turgan (yaxshilanmagan) deb qaraladigan yer uchastkasi uchun;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasi uchun.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Eng maqbul va eng samarali foydalanish tahlilini amalga oshirishda har bir bosqichda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulk obyektidan foydalanishning qonun hujjatlarida taqiqlanmagan ehtimol tutilgan variantlarini zonalarga ajratish meʼyorlari, shaharsozlikka oid cheklashlar, qurilish meʼyorlari va qoidalari hamda yuridik cheklashlarni hisobga olgan holda tahlil qiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
foydalanishning ruxsat etilgan variantlaridan mazkur yer uchastkasida jismonan amalga oshirish mumkin boʻlganlarini yer uchastkasining fizik tavsiflari, atrofdagi imoratlar va yer uchastkasiga tutash hududdagi ijtimoiy vaziyatni hisobga olgan holda qoldiradi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yer uchastkasidan foydalanishning jismonan amalga oshirish mumkin boʻlgan va qonun yoʻli bilan ruxsat etilgan variantlarining moliyaviy samaradorligini qurilish yoki yaxshilashlarni rekonstruksiya qilish xarajatlarini va koʻchmas mulk obyekti yaratishi mumkin boʻlgan daromadlarni hisobga olgan holda tahlil qiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
joriy qiymati eng katta boʻlgan koʻchmas mulk obyektidan foydalanish variantini eng samarali foydalanish sifatida tanlaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
13. Eng maqbul va eng samarali foydalanish tahlilini amalga oshirishda baholovchi baholash sanasida koʻchmas mulk obyektiga xos boʻlgan va odatdagi investorlar tomonidan qabul qilinadigan foydalanish variantlarini oʻrganishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
14. Yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasidan eng maqbul va eng samarali foydalanish tahlili mavjud qurilmalarni oʻzgartirishning quyidagi variantlarini hisobga olgan holda amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mavjud yaxshilashlardan oʻzgartirmasdan foydalanish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mavjud yaxshilashlarni rekonstruksiya qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mavjud yaxshilashlarni buzib tashlash.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
15. Eng maqbul va eng samarali foydalanish tahlili natijalariga koʻra baholovchi yer uchastkasidan joriy foydalanish undan eng samarali foydalanishga qay darajada muvofiq ekanligi toʻgʻrisida xulosa chiqaradi va shunga qarab baholashning eng maqsadga muvofiq yondashuvlari va usullarini tanlash amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasidan eng maqbul va eng samarali foydalanish boʻsh turgan deb qaraladigan yer uchastkasidan eng maqbul va eng samarali foydalanish bilan muvofiq boʻlgan taqdirda baholashning barcha yondashuvlari qoʻllaniladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasidan eng maqbul va eng samarali foydalanish boʻsh turgan deb qaraladigan yer uchastkasidan eng maqbul va eng samarali foydalanish bilan muvofiq boʻlmagan taqdirda baholashning xarajatga oid va daromadga oid yondashuvlari qoʻllaniladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasidan eng maqbul va eng samarali foydalanish boʻsh turgan deb qaraladigan yer uchastkasidan eng maqbul va eng samarali foydalanish bilan muvofiq boʻlmagan, mavjud yaxshilashlarni rekonstruksiya qilish zarur boʻlgan holda xarajatga oid yondashuv va daromadga oid yondashuvning pul oqimlarini diskontlash usuli qoʻllaniladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasidan eng maqbul va eng samarali foydalanish boʻsh turgan deb qaraladigan yer uchastkasidan eng maqbul va eng samarali foydalanish bilan muvofiq boʻlmagan, mavjud yaxshilashlarni buzib tashlash zarur boʻlgan holda buzish xarajatlarini hisobga olib qiyosiy yondashuv va daromadga oid yondashuvning pul oqimlarini diskontlash usuli qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
V bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1-§. Daromadga oid yondashuv
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
16. Toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli eng tipik yillik daromadni qiymatga uni daromadning baholash obyektiga oʻxshash koʻchmas mulk obyektlari qiymatiga nisbati haqidagi bozor maʼlumotlari tahlili asosida hisoblangan kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan toʻgʻridan toʻgʻri oʻzgartirishga asoslangan:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
V — baholash obyektining qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
I — sof operatsion daromad;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
R — kapitallashtirish umumiy stavkasi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Agar daromad oqimlari davrning uzoq muddati mobaynida barqaror boʻlsa yoki daromad oqimlari barqaror moʻtadil surʼatlarda oʻzgarsa, toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Agar daromad oqimlari beqaror boʻlsa yoki baholash obyekti jiddiy taʼmirlashni (rekonstruksiya qilishni) talab qilsa yoki tugallanmagan qurilish holatida boʻlsa, toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli, qoida tariqasida, qoʻllanilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
17. Koʻchmas mulk qiymatini toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan hisoblash uchun daromadning asosiy manbai baholash obyekti ijarasidir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Koʻchmas mulk obyektidan boshqa daromadlar koʻchmas mulk faoliyatidan olinishi va ijara haqiga kirmasligi mumkin (masalan, garaj yoki avtotransport uchun toʻxtash joyidan foydalanganlik uchun haq, saqlash kameralarini taqdim etishdan olingan daromad). Bunda, daromad manbai baholash obyekti bilan bevosita va uzviy bogʻliq boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
18. Quyidagi ijara stavkalari farqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mazkur mintaqada baholash obyekti mansub bozor segmentiga xos boʻlgan bozor ijara stavkalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ijara shartnomasi bilan belgilanadigan kontrakt ijara stavkalari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bozor ijara stavkasidan koʻchmas mulk obyektiga boʻlgan toʻla mulkdorlik huquqini baholashda foydalaniladi. Kontrakt ijara stavkasi ijaraga beruvchining qisman mulkiy huquqlarini baholash uchun qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
19. Daromad qiymati sifatida, qoida tariqasida, kutilayotgan sof operatsion daromad (keyingi oʻrinlarda matnda SOD deb yuritiladi)dan foydalaniladi. SOD quyidagi ketma-ketlikda hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulk obyektidan yil davomida olinadigan potensial yalpi daromad (PYaD) ijaraga berish uchun moʻljallangan maydonni ijara stavkasiga koʻpaytirish yoʻli bilan baholanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
haqiqiy yalpi daromad (HYaD) maydondan toʻla foydalanmaslikdan va ijara haqini yigʻishdagi yoʻqotishlarni PYaDdan ayirish va boshqa daromadlarni qoʻshish yoʻli bilan aniqlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
HYaDdan operatsion xarajatlarni ayirib, sof operatsion daromad olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
20. Maydondan toʻla foydalanmaslikdan va ijara haqini yigʻishdagi yoʻqotishlar mazkur bozordagi boshqaruvning tipik darajasi uchun bozor koʻrsatkichlari boʻyicha hisoblanadi. Qiyosiy obyektlar boʻyicha bozor koʻrsatkichlarini hisoblash uchun zarur axborot boʻlmasa, yoʻqotishlar qiymati baholash obyektiga doir retrospektiv va joriy axborot tahlili asosida, ular kelgusida oʻzgarishi mumkinligini hisobga olgan holda aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
21. Operatsion xarajatlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
miqdori koʻchmas mulkning ekspluatatsion yuklanganlik darajasiga bogʻliq boʻlmagan shartli oʻzgarmas xarajatlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
miqdori koʻchmas mulkning ekspluatatsion yuklanganlik darajasiga qarab oʻzgaradigan shartli oʻzgaruvchan (ekspluatatsion) xarajatlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
almashtirish xarajatlari (zaxiralar)ni.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Shartli oʻzgarmas xarajatlarga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mol-mulk soligʻi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mol-mulkni sugʻurtalash xarajatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xizmat koʻrsatuvchi xodimlar maoshi (agar u binoning yuklanishiga bogʻliq boʻlmasa) va unga solinadigan soliqlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Shartli oʻzgaruvchan xarajatlarga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
boshqaruv xarajatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
kommunal xarajatlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
hududni saqlash xarajatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
joriy taʼmirlash ishlari uchun xarajatlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xizmat koʻrsatuvchi xodimlar maoshi va unga solinadigan soliqlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xavfsizlikni taʼminlash xarajatlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Almashtirish xarajatlariga tom, pol toʻshami, elektroarmatura kabi va boshqa tez eskiradigan yaxshilashlarni vaqti-vaqti bilan almashtirish xarajatlari kiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
22. Kapitallashtirish stavkasini bozorni siqish usuli bilan hisoblash qiyosiy koʻchmas mulk obyektlarining sotuv narxlari va SOD qiymatlari haqidagi bozor maʼlumotlariga asoslanadi va quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
R — kapitallashtirish stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
n — qiyosiy koʻchmas mulk obyektlari soni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ii — i-chi koʻchmas mulk obyektining sof operatsion daromadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Vi — i-chi koʻchmas mulk obyektining sotuv narxi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
wi — i-chi natijaning oʻlchovi (salmogʻi).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
23. Kapitallashtirish stavkasini kapital xarajatlar qoplanishini hisobga olish usuli bilan hisoblash koʻchmas mulk qiymatining oʻzgarishi prognoz qilingan holda qoʻllanadi va ikki qism:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
pul mablagʻlaridan foydalanganlik uchun tavakkalchiliklarni va muayyan investitsiyalar bilan bogʻliq boshqa omillarni hisobga olgan holda investorga toʻlanishi lozim boʻlgan kompensatsiya hisoblanadigan kapital uchun daromaddorlik stavkasi Ron;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
boshlangʻich qoʻyilmalar summasining qaytishini belgilaydigan va aktivlarning eskiradigan qismiga qoʻllaniladigan kapitalning qaytish meʼyori Rof dan iborat boʻlgan kapitallashtirish stavkasini hisoblashni nazarda tutadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
R = Ron + Rof
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kapital uchun daromaddorlik stavkasi kumulyativ tuzish usuli bilan hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ron = tavakkalsiz stavka + koʻchmas mulkka qoʻyilmalar tavakkalchiligi uchun mukofot + likvidlikning pastligi uchun mukofot + investitsion menejment uchun mukofot.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kapitalning qaytish meʼyorini hisoblash uchun quyidagi usullarning biridan foydalaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
investitsiyalangan kapital teng ulushlarda qoplanishini nazarda tutadigan Ring usulidan (toʻgʻridan toʻgʻri qaytish):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
n — investitsiyalar qaytarilishi nazarda tutilayotgan vaqt davri;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
kapitalning qaytish summalarini kapital uchun daromaddorlik stavkasi boʻyicha qayta investitsiyalashda foydalaniladigan Invud usulidan:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Rof = sff (n, Ron), bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sff — Ron stavkada qoplash fondi omili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
kapitalning qaytish summalari tavakkalsiz stavka boʻyicha qayta investitsiyalangan holda foydalaniladigan Xoskold usulidan:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Rof = sff ( n, Rb ), bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Rb — tavakkalsiz stavka.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
24. Kapitallashtirish stavkasini bogʻliq investitsiyalar usuli bilan hisoblash koʻchmas mulk obyekti jalb qilingan mablagʻlardan foydalanib xarid qilingan holda amalga oshiriladi. Kapitallashtirish umumiy stavkasi oʻrtacha oʻlchangan qiymat sifatida hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
R = m*Rm + (1 – m ) Re, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Rm — jalb qilingan mablagʻlar uchun kapitallashtirish stavkasi (ipoteka oʻzgarmas stavkasi) boʻlib, u kredit boʻyicha har yilgi toʻlovlarning ipoteka krediti summasiga nisbati sifatida aniqlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Re — xususiy kapital uchun kapitallashtirish stavkasi boʻlib, u qiyosiy obyektlarning sotilishi haqidagi bozor maʼlumotlariga koʻra daromadning soliq solingunga qadar qiymatini xususiy kapital miqdoriga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m — ipoteka qarzi koeffitsiyenti boʻlib, u investitsiyalarning umumiy summasida jalb qilingan mablagʻlar ulushini koʻrsatadi va ipoteka krediti summasini investitsiyalarning umumiy summasiga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
25. Qoʻllanilayotgan kapitallashtirish stavkasi daromad turi, valyutasi va qiymati (nominal yoki real)ga muvofiq boʻlishi lozim. Kapitallashtirish stavkasini nominal qiymatdan real qiymatga va real qiymatdan nominal qiymatga qayta hisoblash quyidagi formulalar yordamida amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Rn = Rr + Iinf + Rr * Iinf,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Rr = (Rn – Iinf)/(1 + Iinf), bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Rn — kapitallashtirish nominal stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Rr — kapitallashtirish real stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Iinf — inflatsiya indeksi (inflatsiyaning yillik surʼati).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bunda, inflatsiya indeksi hisoblash uchun tanlangan valyutaga muvofiq boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
26. Koʻchmas mulk elementlaridan birining qiymatini toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan hisoblash uchun, zarur maʼlumotlar mavjud boʻlgan taqdirda, qoldiq texnikasi qoʻllaniladi. Yer uchastkasi qiymati qoldiq texnikasi yordamida quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ve — yer uchastkasi qiymati;,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Vya — yaxshilashlar qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
I — koʻchmas mulk obyektidan olingan sof operatsion daromad;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Re — yer uchastkasidan olingan daromadlar uchun kapitallashtirish stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Rya — yaxshilashlardan olingan daromadlar uchun kapitallashtirish stavkasi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Yaxshilashlar qiymati qoldiq texnikasi yordamida quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
27. Baholash obyektining qiymati pul oqimlarini diskontlash usuli (keyingi oʻrinlarda matnda POD usuli deb yuritiladi) yordamida diskontlash yoʻli bilan, shundan soʻng baholanayotgan koʻchmas mulkdan foydalanishning har bir yilidagi pul oqimlarini, shu jumladan mazkur koʻchmas mulkka egalik davrining oxirida uni qayta sotishdan keladigan pul oqimini qoʻshish orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
V — baholash obyektining qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ii — prognoz davri i-chi yilining pul oqimi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
D — diskontlash stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Vn — reversiya (baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymati);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
i — prognoz davri yilining raqami;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
n — prognoz davrining oxirgi yili.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
28. Diskontlash stavkasi kumulyativ tuzish usuli bilan tavakkalsiz stavka va tavakkalchilik uchun mukofotlarni qoʻshish orqali aniqlanadi. Bunda tavakkalchilik uchun mukofotlarga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mazkur qoʻyilmaga xos boʻlgan nolikvidlik (aktivning pul mablagʻlariga aylanish) tavakkalchiligi uchun mukofot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mazkur turdagi qoʻyilmalar uchun talab etiladigan boshqaruv ishi hajmi bilan belgilangan investitsion menejment tavakkalchiligi uchun mukofot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektiga xos boʻlgan qoʻshimcha (surunkali) tavakkalchilik uchun mukofot.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tavakkalsiz stavka sifatida davlat qimmatli qogʻozlari boʻyicha foiz stavkasi yoki banklarning foiz stavkalari olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tavakkalchilik uchun mukofotlarni belgilash ekspertiza yoʻli bilan amalga oshiriladi. Qiymatlarni va bunda qabul qilingan farazlarni asoslantirish baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
29. Diskontlash stavkasini oʻxshash obyektlarning sotilishi haqidagi bozor maʼlumotlaridan ajratish usuli bilan hisoblash uchun baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
analoglarni tanlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
har bir analog uchun prognoz davridagi pul oqimlarini va prognoz davridan keyingi qiymatni hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
maʼlum sotuv narxini va hisoblangan koʻrsatkichlarni pul oqimlarini diskontlash formulasiga solib, oldinma-ketin yaqinlashish yoʻli bilan har bir analog boʻyicha diskontlash stavkasini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti uchun diskontlash stavkasini barcha analoglar boʻyicha oʻrtacha oʻlchangan qiymat sifatida aniqlaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
30. Diskontlash stavkasini muqobil investitsiyalarni taqqoslash usuli bilan hisoblash, qoida tariqasida, koʻchmas mulkning investitsiya qiymatini aniqlash vaqtida amalga oshiriladi, bunda diskontlash stavkasi sifatida:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
investor tomonidan talab qilinayotgan daromaddorlik darajasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
muqobil loyihalarning va investor ixtiyorida mavjud boʻlgan moliyaviy vositalarning kutilayotgan daromaddorlik darajasi olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
31. Qoʻllanilayotgan kapitallashtirish stavkasi daromad turi, valyutasi va qiymati (nominal yoki real)ga muvofiq boʻlishi lozim. Kapitallashtirish stavkasini nominal qiymatdan real qiymatga va real qiymatdan nominal qiymatga qayta hisoblash kapitallashtirish stavkasini qayta hisoblash bilan ayni bir tartibda amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2-§. Qiyosiy yondashuv
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
32. Baholash obyekti qiymatini aniqlashda qiyosiy yondashuvdan foydalanish uchun baholovchi kamida uchta analogni tanlab olishi lozim. Taqqoslash analoglarini tanlash uchun asosiy mezon baholash obyektiga oʻxshash boʻlgan eng samarali foydalanishdir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
33. Baholash obyekti qiymatini sotuvlarni taqqoslash usuli bilan baholashda taqqoslash birligini tanlash, qoida tariqasida, koʻchmas mulk tipi bilan belgilanadi. Taqqoslash birligi sifatida quyidagilar qoʻllaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bino yoki yer uchastkasining maydon birligi (kvadrat metr, sotix, gektar) narxi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
binoning hajm birligi (kub metr) narxi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tijorat salohiyatiga muvofiq baholanadigan baholash obyektlari uchun oʻrin, nomer narxi va boshqa oʻlchov birliklari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
34. Baholovchi qaysi taqqoslash elementi boʻyicha analog va baholash obyekti oʻrtasidagi farqni aniqlagan boʻlsa, shu taqqoslash elementi analogining narxiga tuzatishlar kiritadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Topshiriladigan mulkiy huquqlarga tuzatishlarni hisoblash uchun analog daromadining manbalari, tuzilishi va uni ijaraga berish shartlari haqida axborot mavjud boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Moliyalashtirish shartlariga qarab tuzatishlar kiritish analog bilan bitimlar tuzishda baholash obyektiga nisbatan kreditlash sxemalari va haq toʻlash shakllarida farqlar mavjud boʻlgan holda amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Sotuv shartlariga qarab kiritiladigan tuzatishlar xaridor va sotuvchi oʻzaro munosabatlarining tahlili asosida aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Xariddan keyingi xarajatlarga, masalan, bino yoki uning bir qismini demontaj qilish xarajatlari, yer uchastkasining ifloslanishini bartaraf etish xarajatlari kabi xarajatlar kiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bozor shartlariga qarab tuzatishlar kiritish analog bilan bitim tuzilgan sanadan baholash obyektini baholash sanasiga qadar oʻtgan vaqtga qarab sotuvlarning narxlariga tuzatishlar kiritishni nazarda tutadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Analog joylashgan yerga qarab uning narxiga tuzatish kiritishni amalga oshirish uchun baholovchi taqqoslanayotgan obyektlar joylashgan yer bilan bogʻliq farqlarni aniqlashi va koʻchmas mulk obyektining narxiga bu farqlar qoʻshgan hissani hisoblashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Fizik tavsiflar farqiga qarab tuzatish kiritish qiymatga mazkur farq qoʻshgan hissa bilan belgilanadi. Tuzatish kiritishni amalga oshirish chogʻida oʻrganiladigan fizik tavsiflarga quyidagilar kiradi: binoning katta-kichikligi, qurilish sifati, qurilish materiallari, arxitekturaviy uslubi, binoning yoshi va holati, funksional jihatdan foydaliligi, yer uchastkasi hajmi va unda qurilgan imoratlar maydoni, jalb qiluvchanligi, obodonlashtirilganligi va qulayliklari, uchastka ekologiyasi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Fizik tavsiflar farqiga qarab tuzatish kiritishda obyektning uning daromadiga taʼsir etadigan tavsiflari, chunonchi: foydalanish xarajatlari, boshqarish sifati, ijarachilarning ishonchliligi, ijara narxidagi chegirmalar, ijara shartnomasi shartlari, ijara shartnomasi tugaydigan muddat, ijarani uzaytirish variantlari oʻrganiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Foydalanish turiga qarab tuzatish kiritish analog sifatida baholash obyekti bilan muvofiq kelmaydigan eng samarali foydalanishli obyekt tanlangan holda qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Agar analog qiymatiga koʻchmas mulk hisoblanmaydigan komponentlar (masalan, biznes uchun asbob-uskunalar, mebel) kiritilgan boʻlsa, ularning qiymati analog qiymatidan chegirib tashlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
35. Analoglar soni bilan tuzatishlar kiritish amalga oshirilayotgan taqqoslash elementlarining nisbatiga doir mavjud axborotga qarab, baholovchi tuzatishlarni hisoblashning miqdoriy va sifatga oid usullarini qoʻllaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
taqqoslash elementiga qarab kiritiladigan tuzatishni mazkur elementga koʻra farq qiladigan ikki obyektni taqqoslash yoʻli bilan aniqlash imkoniyatini beradigan maʼlumotlar juftligini tahlil qilish usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Agar analoglar soni analoglarni birlikka koʻpaytirilgan baholash obyekti bilan taqqoslashni amalga oshirishda qoʻllanilayotgan taqqoslash elementlari sonidan koʻproq yoki unga teng boʻlsa, baholash uchun tuzatishlarni hisoblashning miqdoriy usullaridan foydalaniladi. Mazkur usullarga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
vaqt yoki joy belgisiga koʻra qiymat oʻzgarishining statistik qonuniyatlarini aniqlash maqsadida maʼlumotlarni sotuv narxi yoki joylashgan yer kabi oʻzgaruvchilar boʻyicha guruhlashni nazarda tutadigan maʼlumotlar guruhlarini tahlil qilish usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
chiziqli tenglamalar sistemalarini matritsa sifatida echishga asoslangan chiziqli algebra usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulk obyektlarini korrelatsion-regression yoki klasterli tahlil yordamida baholash usulini analoglar soni taqqoslash elementlari sonidan besh baravar koʻproq boʻlgan holda qoʻllash maqsadga muvofiqdir;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
grafik tahlil usuli, bunda baholovchi narxlarning oʻzgarish grafiklari tahlili asosida qiymatning oʻzgarish xususiyati haqida xulosalar chiqaradi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xarajatlarni tahlil qilish usuli. U analogning texnik yoki huquqiy tavsiflarini baholash obyektiga keltirish uchun mazkur analogga nisbatan qilinishi lozim boʻlgan xarajatlar haqidagi maʼlumotlardan foydalanishga asoslanadi. Bunda, tuzatishlar oʻrtacha bozor koʻrsatkichlariga muvofiq kelishi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulk boʻyicha ixtisoslashgan nashrlarda keltirilgan tavsiyalarga asoslangan ikkilamchi maʼlumotlarni tahlil qilish usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti bilan taqqoslaganda analogning kamchiliklari yoki afzalliklari bilan belgilangan ijara stavkalaridagi tafovutni kapitallashtirish yoʻli bilan tuzatishlarni hisoblashga asoslangan ijara farqlarini kapitallashtirish usuli.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Agar analoglar soni analoglarni birlikka koʻpaytirilgan baholash obyekti bilan taqqoslashni amalga oshirishda qoʻllanilayotgan taqqoslash elementlari sonidan kamroq boʻlsa, baholash uchun tuzatishlarni hisoblashning sifatga oid usullaridan foydalaniladi. Mazkur usullarga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
analoglar narxlarining oʻsib yoki kamayib boruvchi qatorida baholash obyektining oʻrnini aniqlash maqsadida baholash obyekti va analoglarning qiyosiyligi tahliliga asoslangan nisbiy qiyosiy tahlil usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholovchining yoki jalb qilingan mutaxassislarning baholash obyekti va analoglar xususidagi subyektiv fikriga asoslangan ekspertiza yoʻli bilan baholash usuli.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
36. Baholash obyektini baholash uchun qoʻllaniladigan tuzatishlarni hisoblash usullarining turlari va sonini tanlash baholovchining vakolatiga kiradi va baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholovchi tomonidan asoslantirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3-§. Xarajatga oid yondashuv
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
37. Xarajatga oid yondashuv bilan aniqlanadigan baholash obyektining qiymati yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatidan va yigʻilgan eskirish chegirib tashlangan yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki tadbirkor daromadini oʻz ichiga oladigan almashtirish qiymatidan iboratdir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Baholash obyekti tarkibiga kiruvchi yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini aniqlash mazkur yer uchastkasini boʻsh turgan (yaxshilanmagan) deb qarash va undan eng samarali foydalanishni taxmin qilish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
38. Yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini qiyosiy tahlil usuli bilan hisoblash uchun baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholanayotgan yer uchastkasiga oʻxshash yer uchastkalarining sotuvlariga doir axborotni tahlil qiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholanayotgan yer uchastkasini oʻxshash yer uchastkalari bilan taqqoslashda qoʻllaniladigan taqqoslash elementlarini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
har bir taqqoslash elementi boʻyicha tuzatishlar kiritishni amalga oshiradi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini oʻxshash yer uchastkalarining tuzatish kiritilgan narxlarini muvofiqlashtirish yoʻli bilan hisoblaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
39. Yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati taqsimlash usuli bilan yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar va yaxshilashlar narxining koʻchmas mulk tiplari boʻyicha guruhlangan koʻchmas mulkning umumiy narxidagi tipik nisbatiga doir statistik axborot asosida aniqlanadi. Yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini taqsimlash usuli bilan hisoblash uchun baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
analoglar roʻyxatini tuzadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti va analoglarni taqqoslashda qoʻllaniladigan taqqoslash elementlarini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
har bir analog uchun taqqoslash elementlari boʻyicha tuzatishlar kiritishni amalga oshiradi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
analoglarning tuzatishlar kiritilgan narxlarini muvofiqlashtirish yoʻli bilan baholash obyektining qiymatini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini koʻchmas mulk yagona obyektining qiymatida yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlarning eng tipik ulushi asosida aniqlaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
40. Yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini ajratish usuli bilan hisoblash uchun baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti bilan taqqoslaganda yer uchastkalarining tavsiflari ayniqsa yaqin boʻlgan analoglarni tanlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
har bir analog boʻyicha yaxshilashlar qiymatini xarajatga oid yondashuv usullari bilan tadbirkor daromadini hisobga olgan holda aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
har bir analog boʻyicha yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini sotuv narxidan yaxshilashlar qiymatini ayirish yoʻli bilan aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholanayotgan yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini sotuvlarni qiyosiy tahlil qilish usuli bilan olingan natijalardan foydalangan holda aniqlaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
41. Yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati yer rentasini kapitallashtirish usuli bilan baholash sanasidan keyingi birinchi yil uchun yer rentasi qiymatini kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Yer rentasi sifatida yer uchastkasini ijaraga berishdan olingan, bozor maʼlumotlariga koʻra hisoblangan daromad olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kapitallashtirish stavkasi analoglar boʻyicha kapitallashtirish stavkalarini muvofiqlashtirish yoʻli bilan yoki tavakkalsiz stavkani mazkur yer uchastkasiga investitsiyalash bilan bogʻliq boʻlgan tavakkalchilik uchun mukofot qiymatiga koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
42. Yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini yer uchun qoldiq usuli bilan hisoblash uchun baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining sof operatsion daromadini ijara haqining bozor stavkalari asosida hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlar qiymatini yer uchastkasidan eng samarali foydalanishga muvofiq boʻlgan yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki almashtirish qiymati sifatida hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlar uchun kapitallashtirish stavkasini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlarga toʻgʻri keladigan sof operatsion daromadni yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatini yaxshilashlar uchun kapitallashtirish stavkasiga koʻpaytirish yoʻli bilan hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
er rentasi qiymatini baholash obyektining sof operatsion daromadidan yaxshilashlarga toʻgʻri keladigan sof operatsion daromadni ayirish yoʻli bilan hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yer uchastkasi uchun kapitallashtirish stavkasini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini yer rentasi qiymatini yer uchastkasi uchun kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan hisoblaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Zarur axborot mavjud boʻlsa, yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati yer uchun qoldiq usuli bilan baholash obyekti qiymatidan yaxshilashlar qiymatini ayirish yoʻli bilan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
43. Yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati moʻljallanayotgan foydalanish usuli bilan quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ve — yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
i — yil raqami;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
j — yer uchastkasida yaxshilashlarni yaratish boʻyicha xarajatlarni amalga oshirish davrining soʻnggi yili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ei — xarajatlarni amalga oshirishning i-chi yilida yer uchastkasidan foydalanishning tanlangan variantiga muvofiq mazkur uchastkada yaxshilashlarni yaratish boʻyicha xarajatlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ii — prognoz davrining i-chi yilida yaxshilashlardan foydalanishdan olingan daromad;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
D — diskontlash stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
n — prognoz davrining oxirgi yili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Vn — baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
44. Yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki almashtirish qiymati toʻgʻridan toʻgʻri va bilvosita xarajatlar yigʻindisi sifatida aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qurilish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan toʻgʻridan toʻgʻri xarajatlarga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qurilish materiallari, jihozlar, qurilmalar va muhandislik asbob-uskunalari qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ishchilar mehnatiga toʻlanadigan haq;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qurilish mashinalari va mexanizmlaridan foydalanish qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qurilishga yoʻldosh boʻlgan vaqtinchalik binolar, inshootlar va muhandislik tarmoqlari, qurilish davridagi kommunal xizmatlar qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
pudratchining daromadi va qurilish ishlab chiqarishining umumiy sharoitlarini yaratish, uni tashkil etish va unga xizmat koʻrsatish uchun zarur boʻlgan ustama xarajatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qurilish jarayoni va qurilish obyektini ishga tushirish ustidan nazorat tadbirlarining qiymati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qurilishga bevosita taalluqli boʻlmagan bilvosita xarajatlarga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
erga qilingan investitsiyalar qiymati va yer uchastkasini ajratish xarajatlari (shu jumladan ruxsat etuvchi hujjatlar toʻplamiga xarajatlar);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
loyiha-smeta hujjatlarini ishlab chiqish va ekspertiza xarajatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ishchilarga qoʻshimcha toʻlovlar va nafaqalar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
barcha turdagi soliqlar va majburiy ajratmalar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
kreditga xizmat koʻrsatish xarajatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
marketing, sugʻurta va reklama xarajatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ijaraga olingan mol-mulkka qoʻshimcha investitsiyalar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
uy-joy quruvchining maʼmuriy xarajatlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
45. Yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatini qiyosiy birlik usuli bilan hisoblash bunday yaxshilashlar uchun qabul qilingan qiyosiy birlikni yaratish xarajatlariga doir maʼlumotlardan foydalanishga asoslanadi. Yaxshilashlarni tiklash yoki almashtirish xarajatlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
TX = TXi * N yoki AX=AXi * N
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
TX — yaxshilashlarni tiklash xarajatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
AX — yaxshilashlarni almashtirish xarajatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
TXi — i-chi qiyosiy birlikka toʻgʻri keladigan tiklash xarajatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
AXi — i-chi qiyosiy birlikka toʻgʻri keladigan almashtirish xarajatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
N — qiyosiy birliklar soni.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
i-chi qiyosiy birlikka toʻgʻri keladigan tiklash yoki almashtirish xarajatlari oʻxshash yaxshilashlarning qurilish qiymati haqidagi bozor maʼlumotlariga koʻra yoki tiklash qiymatining yaxlitlangan koʻrsatkichlari toʻplamlaridan foydalangan holda, tegishli tuzatishlar kiritish yoʻli bilan hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
46. Yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatini komponentlarga ajratish usuli bilan hisoblash qurilish-montaj ishlarining umumiy hajmini yirik komponentlarga (masalan, tuproq ishlari, poydevorlar, devorlar) ajratishdan iborat. Mazkur usulga muvofiq bir yoki bir nechta asosiy komponentlarni yaratish xarajatlari hisoblanadi va ularning foiz hisobidagi ulushi aniqlanadi, mazkur ulushga muvofiq yaxshilashning umumiy qiymati hisoblab chiqariladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
47. Yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatini ayrim narxlar usuli bilan hisoblash baholanayotgan obyektni tiklash (almashtirish) uchun toʻgʻridan toʻgʻri va bilvosita xarajatlarni mufassallashtirilgan hisoblashdan iboratdir. Qoʻllanilayotgan narxlarning turiga qarab ayrimlar narxlar usulining quyidagi xillari farqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
hisoblash joriy narxlarda amalga oshirilganda resursli usul;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
hisoblash bazis (muayyan yildagi) narxlarda amalga oshirilganda bazisli-indeksli usul.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Resursli usuldan foydalanganda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholanayotgan yaxshilashni qurishga asosiy qurilish materiallari, qurilmalar va jihozlar sarfini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mintaqada qurilish materiallari bilan ulgurji va mayda ulgurji savdo maʼlumotlariga koʻra qurilish materiallari, qurilmalar va jihozlarning joriy qiymatini hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
boshqa toʻgʻridan toʻgʻri va bilvosita xarajatlarni hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlarni tiklash qiymati (almashtirish qiymati)ni toʻgʻridan toʻgʻri va bilvosita xarajatlar yigʻindisi sifatida hisoblaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Joriy narxlarda tuzilgan loyiha-smeta hujjatlari mavjud boʻlgan taqdirda, mazkur hujjatlarning maʼlumotlaridan ular tuzilgan sanadan baholash sanasiga qadar narxlarning oʻzgarishini hisobga olgan holda foydalaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bazisli-indeksli usulni qoʻllanishi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
loyiha-smeta hujjatlarining bazis narxlardagi maʼlumotlaridan foydalanishni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bazis narxlardan joriy narxlarga qayta hisoblash koeffitsiyentlari (indekslari)ni qoʻllashni nazarda tutadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
48. Yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatini analoglar usuli bilan hisoblash oʻxshash yaxshilashlarni qurish xarajatlariga doir axborotdan foydalanishga hamda texnik tavsiflarga koʻra baholash obyektining analogdan farqlariga qarab va qurilish vaqtiga qarab mazkur axborotga tuzatishlar kiritishga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
49. Tadbirkor daromadi qiymatini analoglar usuli bilan hisoblash analoglarning bozor qiymatidan yaxshilashlarni yaratish xarajatlari va yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini ayirish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tadbirkor daromadi qiymatini ekspertiza soʻrovi usuli bilan hisoblash baholash obyektiga investitsiyalash tavakkalchiliklari xususida investorlar oʻrtasida soʻrov oʻtkazish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tadbirkor daromadi qiymatini kiritilgan xarajatlar usuli bilan hisoblash baholash obyektiga investitsiyalar bilan bogʻliq boʻlgan kiritilgan xarajatlarni baholashga asoslanadi. Bunda, kiritilgan xarajatlar deganda shartli ravishda hisoblanadigan xarajatlar (masalan, mazkur pul summasiga, agar u baholash obyektiga investitsiyalanmaganda, olinishi mumkin boʻlgan foizlar) tushuniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
50. Yigʻilgan eskirish qiymati iqtisodiy yosh usuli bilan quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ey = (HYo / IXM) * YaQ, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ey — yigʻilgan eskirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
HYo — yaxshilashlarning haqiqiy yoshi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
IXM — iqtisodiy xizmat muddati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
YaQ — yaxshilashlar qiymati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
51. Yigʻilgan eskirish qiymatini bozor ekstraksiyasi usuli bilan hisoblash uchun baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
haqiqiy yosh jihatidan baholash obyekti bilan muvofiq keladigan analoglarni tanlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
har bir analog uchun yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
har bir analog uchun yaxshilashlar qiymatini sotuv narxlaridan yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini ayirish yoʻli bilan aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
har bir analog uchun yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatini hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
analoglar uchun yigʻilgan eskirish qiymatini yaxshilashlarni tiklash qiymati (almashtirish qiymati) va yaxshilashlarning sotuv narxidan ajratilgan qiymati oʻrtasidagi farq sifatida aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
har bir analog uchun yigʻilgan eskirish qiymatini foiz hisobida, yigʻilgan eskirish qiymatini yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatiga boʻlish yoʻli bilan aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining yigʻilgan eskirishi qiymatini foiz hisobida barcha analoglar boʻyicha yigʻilgan eskirishning oʻrtacha oʻlchangan qiymati sifatida hisoblaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
52. Yigʻilgan eskirish qiymati ajratish usuli bilan quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ey = Ejis + Efunk + Eyuz, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ey — yigʻilgan eskirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ejis — jismoniy eskirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Efunk — funksional eskirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Eyuz — yuzaki (iqtisodiy) eskirish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ajratish usulidan bozor ekstraksiyasi usuli yoki iqtisodiy yosh usulini qoʻllash uchun zarur axborot boʻlmaganida foydalaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
53. Jismoniy eskirish yoshini aniqlashda baholovchi bartaraf etib boʻladigan jismoniy eskirish va bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirishni hisoblaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qoida tariqasida, yaxshilashlardan qoniqarsiz foydalanilganda vujudga keladigan bartaraf etib boʻladigan jismoniy eskirish qiymati yaxshilashning normal foydalanish tavsiflarini tiklash xarajatlari asosida hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirish qiymati jismoniy eskirishni aniqlashga doir normativ hujjatlardan foydalanish asosida, xizmat muddati uzoq va qisqa elementlar boʻyicha alohida hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Xizmat muddati, qoida tariqasida, yaxshilashning xizmat muddatiga teng boʻlgan xizmat muddati uzoq elementlar boʻyicha bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirish qiymatini hisoblash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirish darajasi yaxshilash haqiqiy yoshining uning umumiy jismoniy xizmati (foydalanish normativ muddati)ga nisbati sifatida hisoblanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
eskirishni hisoblash bazasi elementning tiklash qiymati (almashtirish qiymati) bilan uning bartaraf etib boʻladigan jismoniy eskirishi va xizmat muddati qisqa elementlarning qoldiq tiklash qiymati yigʻindisi oʻrtasidagi farq sifatida hisoblanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirish qiymati eskirish darajasining eskirishni hisoblash bazasiga koʻpaytmasi sifatida hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Xizmat muddati qisqa elementlar, yaʼni yaxshilashning xizmat muddati mobaynida vaqti-vaqti bilan almashtirishni talab etadigan elementlar boʻyicha bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirish qiymatini hisoblash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirish darajasi elementlar haqiqiy yoshining ularning umumiy jismoniy xizmati (foydalanish normativ muddati)ga nisbati sifatida hisoblanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
eskirishni hisoblash bazasi elementning tiklash qiymati (almashtirish qiymati) bilan uning bartaraf etib boʻladigan jismoniy eskirishi oʻrtasidagi farq sifatida hisoblanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirish qiymati eskirish darajasining eskirishni hisoblash bazasiga koʻpaytmasi sifatida hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Xizmat muddati qisqa elementlardan foydalanish muddatlari turli ahamiyatga molik binolar va inshootlarni taʼminlash va ulardan foydalanishga doir tegishli maʼlumot materiallari boʻyicha olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
54. Funksional eskirish qiymatini aniqlashda baholovchi bartaraf etib boʻladigan funksional eskirish va bartaraf etib boʻlmaydigan funksional eskirishni hisoblaydi. Yaxshilash ayrim elementlarining yoʻqligi, yetarli emasligi yoki keragidan ortiqligiga qarab funksional eskirishning quyidagi tiplari hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlar bozorning hozirgi talablariga muvofiqligining muqarrar omili sanalgan elementning yoʻqligi bilan bogʻliq va mavjud yaxshilashlarda yetishmayotgan elementni oʻrnatish xarajatlari bilan baholash sanasidagi yangi qurilishda mazkur elementni yaxshilashlarga oʻrnatish xarajatlari oʻrtasidagi farqqa teng boʻlgan bartaraf etib boʻladigan funksional eskirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlar bozorning hozirgi talablariga muvofiqligining muqarrar omili sanalgan elementning yoʻqligi bilan bogʻliq va sof operatsion daromad yoʻqotishlarining joriy qiymatlari bilan yaxshilash elementining yoʻqligi bilan bogʻliq har qanday xarajatlar yigʻindisiga teng boʻlgan bartaraf etib boʻlmaydigan funksional eskirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulk obyektining isteʼmol xossalarini pasaytiradigan yaxshilashlar elementining keragidan ortiqligi bilan belgilangan va mazkur elementni uning jismoniy eskirishini hisobga olgan holda tiklash qiymati va uni demontaj qilish xarajatlarining qaytariladigan materiallar qiymati chegirib tashlangan yigʻindisiga teng boʻlgan bartaraf etib boʻladigan funksional eskirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchmas mulk obyektining isteʼmol xossalarini pasaytiradigan yaxshilashlar elementining keragidan ortiqligi bilan belgilangan va mazkur elementni uning jismoniy eskirishini hisobga olgan holda tiklash qiymati, sof operatsion daromad yoʻqotishlarining joriy qiymatlari va yaxshilashning keragidan ortiq elementi mavjudligi tufayli qilingan xarajatlar bilan mazkur element mavjudligi bilan bogʻliq iqtisodiy samaraning joriy qiymati oʻrtasidagi farqqa teng boʻlgan bartaraf etib boʻlmaydigan funksional eskirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlarning foydalanishga yaroqli boʻlgan, lekin bozorning hozirgi talablariga muvofiq kelmaydigan elementlarini almashtirish yoki modernizatsiya qilishni talab etadigan bartaraf etib boʻladigan funksional eskirish. Yaxshilashlarning almashtirilayotgan yoki modernizatsiya qilinayotgan elementlarining ularning jismoniy eskirishi chegirib tashlangan qiymati, mazkur elementni demontaj qilishning qaytariladigan materiallar qiymati chegirib tashlangan xarajatlari va mavjud yaxshilashlarda yetishmayotgan elementlarni oʻrnatish xarajatlari bilan baholash sanasidagi yangi qurilishda mazkur elementni yaxshilashlarga oʻrnatish xarajatlari oʻrtasidagi farq yigʻindisi sifatida hisoblanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlarning foydalanishga yaroqli boʻlgan, lekin bozorning hozirgi talablariga muvofiq kelmaydigan elementlarini almashtirish yoki modernizatsiya qilishni talab etadigan va sof operatsion daromad yoʻqotishlarining joriy qiymatlari bilan yaxshilashlarning maʼnaviy eskirgan elementlari mavjudligi tufayli qilingan xarajatlar yigʻindisiga teng boʻlgan bartaraf etib boʻlmaydigan funksional eskirish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
55. Tashqi (iqtisodiy) eskirish qiymati, mavjud axborot xususiyatiga qarab, quyidagi usullardan biri bilan hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
juft maʼlumotlarni tahlil qilish usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ijaraga oid zararlarni kapitallashtirish usuli bilan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tashqi eskirishni juft maʼlumotlarni tahlil qilish usuli bilan hisoblashda baholovchi koʻchmas mulk obyektlarining sotuvlariga doir axborotni tashqi eskirishga ega boʻlgan koʻchmas mulk obyektlari va tashqi eskirishga ega boʻlmagan koʻchmas mulk obyektlarining narxlarini taqqoslash yoʻli bilan tahlil qiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tashqi eskirishni ijaraga oid zararlarni kapitallashtirish usuli bilan hisoblashda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ijaraga oid zararlarni aniqlash uchun bozor maʼlumotlarini tahlil qiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti qiymatining pasayishini ijaraga oid zararlarni kapitallashtirish yoʻli bilan hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
hisoblangan qiymatning pasayishini baholash obyektining elementlari — yer uchastkasi va yaxshilashlar oʻrtasida taqsimlaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Agar baholovchi ijaraga oid zararlar oʻzgarmas xususiyatga ega boʻlishini prognoz qilgan boʻlsa, ularni kapitallashtirish toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Agar baholovchi ijaraga oid zararlar vaqtinchalik xususiyatga ega boʻlishini prognoz qilgan boʻlsa, ularni kapitallashtirish pul oqimlarini diskontlash usuli bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
VI bob. Baholash natijalarini, qoʻllanilgan baholash yondashuvlarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
56. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish — baholashning turli yondashuvlari yordamida olingan natijalarni oʻlchash va taqqoslash yoʻli bilan baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash quyidagi usullardan biri bilan amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mantiqiy muvofiqlashtirish usuli bilan. U baholovchi amalga oshiradigan tahlil asosida, barcha muhim parametrlarni hisobga olgan holda taqqoslama oʻlchovlarni tanlashdan iborat. Baholovchi ustun yondashuvni aniqlaydi, qolgan yondashuvlarning natijalaridan esa ustun yondashuv yordamida olingan natijani tekshirish va unga tuzatish kiritish uchun foydalaniladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
matematik oʻlchash usuli bilan. Bunda turli baholash yondashuvlari bilan olingan natijalarning taqqoslama oʻlchovlarini aniqlash uchun bir nechta mezonlardan foydalaniladi va ularning yordamida qoʻllanilgan hisoblash usulining afzalliklari yoki kamchiliklari konkret obyektni baholash xususiyatlarini hisobga olgan holda tavsiflanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
57. Taqqoslama oʻlchovlarni aniqlashda baholovchi quyidagi asosiy omillarni tahlil qilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tahlil va hisoblashlarga asos boʻlgan axborotning ishonchliligi va yetarliligini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
foydalanilgan hisoblash usullari mavjud bozor axborotiga muvofiqligini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash yondashuvi hisoblanayotgan qiymat turi, baholash maqsadi va baholash natijalaridan foydalanish moʻljaliga muvofiqligini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash yondashuvi baholash obyektiga oʻxshash obyektlarning odatdagi xaridorlari va sotuvchilari motivatsiyasini aks ettirishga qodirligini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti tipiga va undan foydalanish xususiyatiga muvofiqligini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash yondashuvi bozor konyunkturasini hisobga olishga qodirligini.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
58. Baholash obyekti qiymatining yakuniy miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kyak = Kxar * S1 + Kdar * S2 + Kqiyos * S3, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kyak — baholash obyektining yakuniy qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kxar, Kdar, Kqiyos — tegishincha xarajatga oid, daromadga oid va qiyosiy yondashuvlar bilan aniqlangan qiymatlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
S1, S2, S3 — har bir baholash yondashuvi uchun tanlangan tegishli taqqoslama oʻlchovlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bunda quyidagi shart bajarilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
S1 + S2 + S3 = 1
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
VII bob. Baholash toʻgʻrisida hisobot tuzish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
59. Koʻchmas mulk qiymatini baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilish jihatidan quyidagi asosiy boʻlimlarni oʻz ichiga olishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
titul varagʻi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mundarija;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
umumlashtiruvchi qism (ilova xat);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholashga oid vazifa hamda asosiy faktlar va xulosalar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti bozorining tahlili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
eng maqbul va eng samarali foydalanish tahlili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va qoʻllanilishi tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ilovalar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
60. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning titul varagʻida quyidagilar koʻrsatiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash toʻgʻrisidagi hisobotning roʻyxatga olish raqami;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining nomi va manzili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
aniqlanayotgan qiymat turi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash sanasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
buyurtmachi va baholovchining nomi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
61. Mundarijada baholash toʻgʻrisidagi hisobotning sahifalar raqamlari koʻrsatilgan barcha boʻlimlari va kichik boʻlimlari sarlavhalari sanab oʻtiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
62. Ilova xat muxtasar shaklda tuziladi va quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xat raqami va sanasini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholanayotgan mulkiy huquqlar koʻrsatilgan baholash obyektining nomini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining manzili (joylashgan yeri)ni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholashni amalga oshirish uchun asosni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash maqsadini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash sanasini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholanayotgan qiymat turini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
eng muhim farazlar va cheklovchi shartlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash natijasini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholovchi tashkilot rahbarining imzosini.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
63. “Baholashga oid vazifa hamda asosiy faktlar va xulosalar” boʻlimi amalga oshirilgan baholashning asosiy qoidalari bilan baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchini qisqacha tanishtirish uchun moʻljallangan. Ushbu boʻlimda quyidagi maʼlumotlar koʻrsatiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining qisqacha tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholashni amalga oshirish uchun asos;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholovchi tashkilot va baholash obyektini baholashda ishtirok etgan baholovchilar haqida qisqacha maʼlumotlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
buyurtmachi haqida qisqacha maʼlumot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash sanasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash toʻgʻrisida hisobot tuzilgan sana;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash maqsadi va baholash natijalaridan foydalanish moʻljali;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
aniqlanayotgan qiymat turi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
boʻsh turgan deb qaraladigan yer uchastkasidan va yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasidan eng samarali foydalanish xususida chiqarilgan xulosalar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining baholashga nisbatan xarajatga oid yondashuv bilan aniqlangan qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining baholashga nisbatan daromadga oid yondashuv bilan aniqlangan qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining baholashga nisbatan qiyosiy yondashuv bilan aniqlangan qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining yakuniy qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash milliy standartlari talablariga muvofiqlik haqida bayonot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholashni bajarishda qabul qilingan farazlar va cheklovchi shartlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
foydalanilgan axborotlar roʻyxati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholovchi mazkur boʻlimga kiritishni lozim deb topgan qoʻshimcha axborot.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
64. “Baholash obyektining tavsifi” boʻlimi baholash obyekti va uni qurshagan muhitning sifat va miqdor jihatlarini tavsiflash uchun moʻljallangan va quyidagi axborotni oʻz ichiga oladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti tarkibi (yer uchastkasi hamda baholash obyekti tarkibidagi yaxshilashlar);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining vazifasi va undan joriy foydalanish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti mulkdorining rekvizitlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektiga boʻlgan mavjud va baholanayotgan huquqlar (shu jumladan yer uchastkasiga boʻlgan huquq) tavsifi mazkur obyektga boshqa shaxslar huquqlarining yuklanishi va cheklashlar koʻrsatilgan holda;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yer uchastkasining tavsifi, shu jumladan uning maydoni va shakli, muhandislik-geologik, gidrogeologik, topografik tavsiflari, shuningdek foydalanish ruxsat etilgan yerlar toifasi, muhandislik kommunikatsiyalarining mavjudligi va tarkibi, obodonlashtirish elementlarining mavjudligi va tarkibi, toʻsiqlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlar tavsifi, shu jumladan imoratlar solish davri, hajmiy-rejalashtirish va konstruktiv tavsiflar (qurilish hajmi, umumiy maydon, uning foydalanish maqsadiga koʻra taqsimlanishi, imoratning necha qavatliligi, asosiy konstruktiv elementlar va ularning holati tavsifi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
agar baholash obyekti tutash qurilgan xona yoki binoning bir qismi boʻlsa, butun binoga va baholanayotgan xonalarga, shu jumladan ularning binodagi oʻrniga tavsif beriladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti joylashgan yerning transportda qatnash jihatidan qulaylik, infratuzilmaning rivojlanish darajasi, atrofdagi imoratlar, hududning nufuzlilik darajasi, baholash obyekti joylashgan yerning jalb qiluvchanligiga taʼsir etuvchi boshqa omillar koʻrsatilgan tavsifi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Boʻlim baholash obyekti koʻchmas mulk bozorining muayyan segmentiga mansubligi xususida chiqarilgan xulosani oʻz ichiga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Boʻlimda keltiriladigan koʻrsatkichlar roʻyxati baholanayotgan koʻchmas mulk tipiga qarab baholovchi tomonidan toʻldiriladi yoki oʻzgartiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
65. “Baholash obyekti bozorining tahlili” boʻlimiga baholash obyekti qiymatining hajmiga taʼsir etadigan bozordagi vaziyat omillarining quyidagi yoʻnalishlar boʻyicha tahlili kiritiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
umumiy iqtisodiy vaziyatning va mintaqadagi ijtimoiy-iqtisodiy vaziyatning qisqacha tavsifi, bunda yalpi ichki mahsulot hajmi, iqtisodiyot asosiy tarmoqlarining ishlab chiqarish hajmlari, mintaqa iqtisodiyotining tuzilishi, isteʼmol narxlari indeksi, aholi daromadlari darajasi kabi koʻrsatkichlar tahlil qilinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mintaqa koʻchmas mulk bozorining tahlili, bunda ayrim turdagi koʻchmas mulk, shu jumladan yer uchastkalari taklifi (talab) hajmi va dinamikasi, bozorning ochiqlik darajasi va sigʻimi, koʻchmas mulk bozori ishtirokchilarining tavsifi, koʻchmas mulk bozori hokimiyat organlari tomonidan tartibga solinishi, qurilish tarmogʻidagi narxlar darajasi kabi koʻrsatkichlar tahlil qilinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyekti bozorning qaysi segmentiga mansub deb topilgan boʻlsa, shu segment tahlili. Bunda tahlil qilinayotgan koʻchmas mulk bozorida baholash sanasida yuzaga kelgan vaziyat va tendensiyalar aks ettiriladi. Tahlil, qoida tariqasida, uch yoʻnalish: talab, taklif, talab va taklifning oʻzaro aloqasi yoʻnalishlarida amalga oshiriladi va bunda mazkur turdagi koʻchmas mulk uchun muhim boʻlgan belgilarga koʻra segmentning taqsimlanishi, talab, taklif va bitimlar faolligining tavsifi, segmentdagi narxlar (ijara stavkalari) dinamikasi kabi koʻrsatkichlar tahlil qilinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
agar baholash obyekti ishlab chiqarish koʻchmas mulki boʻlsa, boʻlimga tarmoq tavsifi kiritiladi va bunda ishlab chiqarish hajmi va tarmoq tuzilishi, bozorning asosiy ishtirokchilari, tarmoqning rivojlanish imkoniyatlari kabi koʻrsatkichlar tahlil qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Boʻlimda keltiriladigan koʻrsatkichlar roʻyxati baholashga oid vazifa shartlari va baholanayotgan koʻchmas mulk tipiga qarab baholovchi tomonidan toʻldiriladi yoki oʻzgartiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
66. “Eng maqbul va eng samarali foydalanish tahlili” boʻlimi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
boʻsh turgan deb qaraladigan yer uchastkasidan eng maqbul va eng samarali foydalanish tahlilining;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasidan eng maqbul va eng samarali foydalanish tahlilining tavsifini oʻz ichiga oladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Boʻlim baholash obyektidan joriy va eng samarali foydalanishda uning bozordagi oʻrni, odatdagi xaridor, ochiq bozorda mazkur turdagi koʻchmas mulk ekspozitsiyasining oʻrtacha bozor davri va obyektdan boʻlgʻusi foydalanishning ehtimol tutilgan xususiyatiga doir xulosalarni oʻz ichiga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
67. “Baholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va qoʻllanilishi tavsifi” boʻlimida quyidagilar keltiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash yondashuvlari va usullariga qisqacha sharh;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qoʻllanilgan baholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va asoslanishi yoki biron-bir baholash yondashuvidan foydalanishdan voz kechishni asoslash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
hisoblashlar va baholash obyekti qiymatini aniqlash tartibi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
68. “Baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash” boʻlimi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
foydalanilgan baholash yondashuvlari doirasida olingan natijalarni muvofiqlashtirish tartibi va usullarining qisqacha tavsifini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
natijalarni tafovut nuqtai nazaridan tekshirish, olingan tafovutlar sabablarining tahlilini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
natijalarni muvofiqlashtirish usulining tanlanishini asoslashni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qoʻllanilgan baholash yondashuvlarining yaroqliligi, aniqligi va asosliligiga nisbatan muhimlik mezonlari tavsifini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlashni.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
69. “Ilovalar” boʻlimi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash jarayonida foydalaniladigan hujjatlar (yoki ularning nusxalari)ni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash obyektining fotosuratlarini (zarur holda);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash faoliyati bilan shugʻullanish huquqini beradigan litsenziya nusxasini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholash toʻgʻrisida hisobotni tayyorlashda ishtirok etgan baholovchilar malaka sertifikatlarining nusxalarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
baholovchi tashkilotning fuqarolik javobgarligini sugʻurtalash boʻyicha sugʻurta polisi nusxasini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
boshqa maʼlumotlarni.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
70. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning pirovard tuzilishi (boʻlimlar va kichik boʻlimlar soni va ularning ketma-ketligi tartibi, ularning nomi) va hajmi baholovchi tomonidan baholash obyektining xususiyati, baholash maqsadlari, baholash haqidagi hisobotning ehtimol tutilgan foydalanuvchisi hamda qonun hujjatlarining talablariga qarab belgilanadi.

(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 47-son, 511-modda; 2016-y., 22-son, 257-modda)
Markaz haqida
Sayt yangiliklari
Saytda reklama
RSS
© O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi qoshidagi “Adolat” milliy huquqiy axborot markazi davlat muassasasi