O‘tkazilayotgan sud-huquq islohotlari jarayonida qabul qilingan sud qarorlarining so‘zsiz bajarilishini ta’minlashga qaratilgan sud ijrochilari, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Departament (keyingi o‘rinlarda — Sud departamenti)ning faoliyatini takomillashtirish va javobgarligini oshirish bo‘yicha ta’sirchan tashkiliy-huquqiy mexanizmlar yaratishga alohida e’tibor qaratilmoqda.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Sud qarorlarini ijro etish, sudlar faoliyatini moddiy-texnika jihatidan va moliyaviy ta’minlash departamenti faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2006-yil 31-avgustdagi 458-sonli qarorini ijro etish yuzasidan sud ijrosi tizimini tashkiliy va tuzilmaviy jihatdan o‘zgartish bo‘yicha bir qator aniq chora-tadbirlar ko‘rildi.

Sud departamentining tashkiliy tuzilmasi qayta ko‘rib chiqildi, uning tarkibida undiruvlarning turlari bo‘yicha: xo‘jalik sudlari; umumiy yurisdiksiya sudlari; soliq, bojxona va boshqa organlar qarorlarini ijro etish bo‘yicha ixtisoslashtirilgan bo‘limlar tashkil etildi. Ichki xavfsizlik inspeksiyasi, statistika va tahlil bo‘limi tashkil etildi, hududiy bo‘linmalar tuzilmasiga tegishli o‘zgartishlar kiritildi.

Kadrlar zaxirasini shakllantirish bo‘yicha chora-tadbirlar ko‘rildi, sud ijrochisi lavozimiga nomzodlarni tanlov asosida saralab olish tartibi joriy etildi.

Adliya vazirligi huzuridagi Yuristlar malakasini oshirish markazida sud ijrochilarini tayyorlash va qayta tayyorlash kurslari tashkil etildi.

Ushbu sohadagi mutaxassislarni tayyorlash maqsadida oliy yuridik ta’lim muassasalari o‘quv dasturlariga “Ijro ishi yurituvi” mustaqil fani kiritildi.

Oshkoralikni ta’minlash, suiiste’molliklarning oldini olish maqsadida xatlangan avtomototransport vositalari va ko‘chmas mulkni birjalarda ochiq kimoshdi savdolari orqali sotishning yangi tartibi, ushbu mol-mulk sotuvini amalga oshiruvchi baholovchilarni va savdo tashkilotlarini tanlov asosida saralab olish mexanizmi joriy qilindi.

Biroq, ko‘rilayotgan chora-tadbirlarga qaramasdan Adliya vazirligi va Sud departamentining faoliyati sud qarorlarini o‘z vaqtida va to‘liq ijro etish bo‘yicha belgilangan talablarga lozim darajada javob bermaydi, ishni tashkil etishda jiddiy kamchiliklar mavjud, ijro intizomi, kadrlarni tanlash va joy-joyiga qo‘yish ustidan yetarli nazorat o‘rnatilmagan, korrupsiya va ta’magirlik holatlariga lozim darajada baho berilmayapti.

Natijada joriy yilning 9 oylik yakunlari bo‘yicha qoldiq sifatida ijro hujjatlarining umumiy summasi 228,1 mlrd. so‘mlik 246 ming (19,4%) donani, muddati buzilib ijro qilinganlari esa — 238,4 dona yoki 24,6%ni tashkil etdi.

Ijro hujjatlari bo‘yicha ma’lumotlar bazasini tashkil etish va yuritish uchun mo‘ljallangan yagona axborot-kompyuter tarmog‘ini tashkil etish jarayoni kechiktirilmoqda, bu esa ushbu sohadagi hisobga olish va nazorat qilish samaradorligida namoyon bo‘lmoqda.

Sud qarorlarini ixtiyoriy ravishda ijro etishdan bo‘yin tovlagan qarzdorlarni moddiy javobgarlikka tortishning ta’sirchan huquqiy mexanizmlari mavjud bo‘lmaganligi sababli ixtiyoriy ravishda ijro qilish ko‘rsatkichlari eng past darajada bo‘lib qolmoqda.

Sud ijrochilari bo‘limlarini moddiy-texnika jihatidan ta’minlash qoniqarsiz darajada bo‘lib qolmoqda. Sud departamenti bo‘linmalarining 143 tasi yoki 67 foizi ma’muriy binolari kapital va joriy ta’mirlashga muhtoj, hududiy bo‘linmalarning 16 tasi yoki 7,5 foiz ma’muriy binolari esa ijaraga olingan binolarda joylashgan. Bularning barchasi sud qarorlarini majburiy ijro etish samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.

Sud qarorlarini so‘zsiz ijro etishni ta’minlovchi ta’sirchan tashkiliy-huquqiy mexanizmlarni yaratish, sud ijrochilari faoliyatini takomillashtirish va samaradorligini oshirish, shuningdek Sud departamentining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash maqsadida:

1. O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Sud qarorlarini ijro etish, sudlar faoliyatini moddiy-texnika jihatidan va moliyaviy ta’minlash departamenti faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2006-yil 31-avgustdagi PQ-458-sonli qarorida belgilab qo‘yilgan vazifalarni ijro etish bo‘yicha ishlari qoniqarsiz deb topilsin.

2. O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi:

Oliy sud, Oliy xo‘jalik sudi, Bosh prokuratura va boshqa vazirliklar va idoralar bilan birgalikda majburiy ijro etish sohasidagi huquqni qo‘llash amaliyotini tanqidiy tahlil qilsin va ikki oylik muddat ichida O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga majburiy ijro etish mexanizmini yanada takomillashtirish, shuningdek sud qarorlarini ijro etishdan bo‘yin tovlash va to‘sqinlik qilganlik uchun javobgarlikni kuchaytirish bo‘yicha qonun hujjati loyihasini belgilangan tartibda kiritsin;

ijro intizomini mustahkamlash va tarkibiy tuzilmalar faoliyatini samarali tashkil etish ustidan tizimli tahlil va nazoratni amalga oshirish vazifasi yuklatilgan holda Sud departamenti tarkibida Tashkiliy-nazorat va tahlil boshqarmasini tuzsin;

Sud departamenti xodimlari o‘rtasida tashkiliy-kadrlar ishlarini tubdan yaxshilash, qonuniylik va intizomni mustahkamlash, profilaktika ishlarini kuchaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar majmuini ishlab chiqsin va amalga oshirsin.

3. 2007-yil 1-dekabrdan davlat ijrochisi tomonidan sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarining majburiy ijrosi bo‘yicha harakatlarning bajarilishi uchun ijro yig‘imi joriy etilsin.

Belgilab qo‘yilsinki, ijro yig‘imi qarzdordan ixtiyoriy ijro etish muddati tugaganidan keyin quyidagi miqdorlarda undiriladi:

mulkiy xarakterdagi ijro hujjatlari bo‘yicha — undiruv summasi bazaviy hisoblash miqdorining 1000 baravaridan oshmagan taqdirda — undirilayotgan summaning 5 foizi miqdorda, undiruv summasi bazaviy hisoblash miqdorining 1000 baravaridan oshgan taqdirda — undirilayotgan summaning 2 foizi miqdorda;

nomulkiy xarakterdagi ijro hujjatlari bo‘yicha — jismoniy shaxsdan bazaviy hisoblash miqdorining 5 baravari miqdorida, yuridik shaxsdan 10 baravari miqdorida.

4. Belgilansinki:

budjet tashkilotlaridan pul mablag‘lari yoki boshqa mol-mulkni undirishni nazarda tutuvchi ijro hujjatlari bo‘yicha;

davriy to‘lovlarni undirish to‘g‘risidagi ijro hujjatlari bo‘yicha, shuningdek aliment undirish haqidagi, mayib bo‘lish yoki sog‘liqqa boshqacha tarzda shikast yetganligi, shuningdek boquvchining o‘limi natijasida ko‘rilgan zararning o‘rnini qoplash to‘g‘risidagi ishlar bo‘yicha ijro yig‘imi undirilmaydi.

6. Quyidagilar:

ijro yig‘imini undirish va foydalanish tartibi to‘g‘risidagi nizom 1-ilovaga muvofiq;

Sud departamentining moddiy-texnika jihatidan bazasini mustahkamlash bo‘yicha 2007—2010-yillarga mo‘ljallangan chora-tadbirlar dasturi 2-ilovaga muvofiq;

Sud departamentida yagona axborot-kompyuter tarmog‘ini (YaAKT) yaratish bo‘yicha tashkiliy chora-tadbirlar dasturi; Sud departamentida axborotni yig‘ish va qayta ishlashning tashkiliy-funksional sxemasi; Sud departamentida yagona axborot-kompyuter tarmog‘ini yaratishga ketadigan prognoz xarajatlari 3—5-ilovalarga muvofiq tasdiqlansin.

Belgilab qo‘yilsinki, ko‘rsatilgan dasturlarni amalga oshirish Sudlar va adliya organlarini rivojlantirish jamg‘armasi hisobidan amalga oshiriladi.

7. Sud departamentida yagona axborot-kompyuter tarmog‘ini tashkil etish uchun olib kiriladigan jihozlar va dasturiy ta’minot bojxona to‘lovlari (bojxona rasmiylashtiruvi yig‘imlaridan tashqari) to‘lashdan 6-ilovaga muvofiq ozod etilsin.

9. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri Sh. Mirziyoyev va O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Davlat maslahatchisi I. Abdullayev zimmasiga yuklansin.

1. Mazkur Nizom ijro yig‘imi mablag‘larini undirish, o‘tkazish va foydalanish tartibini belgilab beradi.

2. Mazkur Nizomda mulkiy xaraktyerga ega bo‘lgan ijro hujjatlari deyilganda qarzdor tomonidan undiruvchiga, davlat foydasiga yoxud boshqa shaxsga muayyan pul mablag‘larini to‘lashni nazarda tutuvchi sud hujjatlari yoki boshqa organlar hujjatlari tushuniladi.

Mulkiy xaraktyerga ega bo‘lmagan ijro hujjatlari deyilganda qarzdorga muayyan harakatlarni amalga oshirish yoki ularni amalga oshirishdan o‘zini tiyish majburiyatini yuklovchi sud hujjatlari yoki boshqa organlar hujjatlari tushuniladi.

3. Davlat ijrochisi tomonidan ijro hujjatini majburiy ijro etish choralari qo‘llanilganda qarzdordan quyidagi miqdorlarda ijro yig‘imi undiriladi:

mulkiy xarakterdagi ijro hujjatlari bo‘yicha — undiruv summasi bazaviy hisoblash miqdorining 1000 baravaridan oshmagan taqdirda — undirilayotgan summaning 5 foizi miqdorda, undiruv summasi bazaviy hisoblash miqdorining 1000 baravaridan oshgan taqdirda — undirilayotgan summaning 2 foizi miqdorda. Mulkiy xarakterdagi ijro hujjatini ijro etishda undiruvchiga belgilangan muddatda sotilmagan mol-mulk berilsa, ijro yig‘imi summasi ushbu mulk qiymatidan belgilanadi;

mulkiy xaraktyerga ega bo‘lmagan ijro hujjatlari bo‘yicha — jismoniy shaxsdan bazaviy hisoblash miqdorining 5 baravari miqdorida, yuridik shaxsdan bazaviy hisoblash miqdorining 10 baravari miqdorida.

4. Ijro hujjatini ixtiyoriy ravishda ijro etish muddati tugaganidan keyingi kunda davlat ijrochisi tomonidan chiqarilgan qaror ijro yig‘imini undirish uchun asos bo‘lib hisoblanadi.

Ijro yig‘imini undirish to‘g‘risidagi qaror O‘zbekiston Respublikasining “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to‘g‘risida”gi Qonuniga muvofiq alohida ijro ishi yurituvi qo‘zg‘atilmasdan majburiy ijro etilishi lozim.

5. Ijro yig‘imi qarzdordan ijro hujjatida ko‘rsatilgan undiruv summasiga qo‘shimcha ravishda undiriladi. Bunda, undiruv:

mulkiy xaraktyerga ega bo‘lgan ijro hujjatlari bo‘yicha — qarzdordan undirilgan pul summasi yoxud undiruvchiga topshirilgan, qonunda belgilangan muddatda sotilmagan mol-mulk qiymatiga mutanosib ravishda;

mulkiy xaraktyerga ega bo‘lmagan ijro hujjatlari bo‘yicha — majburiy ijro etish bo‘yicha choralar qo‘llashni boshlash bilan bir vaqtda amalga oshiriladi.

Bir nechta talablar (ijro hujjatlari) bo‘yicha qarzdordan undiriladigan ijro yig‘imlari O‘zbekiston Respublikasining “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to‘g‘risida”gi Qonunining 80-moddasida belgilangan tartibda tegishli talabning qanoatlantirish navbatiga ko‘ra undiriladi. Bunda, mulkiy xaraktyerga ega bo‘lmagan ijro hujjatlari bo‘yicha qarzdordan undiriladigan ijro yig‘imlari, shuningdek mulkiy xaraktyerga ega bo‘lgan ijro hujjatlari bo‘yicha qonunda belgilangan muddatda realizatsiya qilinmagan mol-mulkni undiruvchiga topshirish holatlari birinchi navbatda qanoatlantiriladigan talablarga tenglashtiriladi. Mazkur xatboshi bilan belgilangan qoidalar qarzdorning bank hisobvaraqlaridagi pul mablag‘larini hisobdan chiqarish navbatlarini belgilash vaqtida ham tatbiq etiladi.

6. Ijro yig‘imi:

budjet tashkilotlaridan pul mablag‘lari va boshqa mol-mulkni undirish. Bunda, tashkilotning budjet tashkiloti deb topilishini tasdiqlovchi hujjat qarzdor tomonidan davlat ijrochisiga taqdim qilinadigan mazkur tashkilotning xarajatlar smetasini ro‘yxatga olgan tegishli moliya organining xati hisoblanadi;

davriy to‘lovlarni (aliment undirish haqidagi, mayib bo‘lish yoki sog‘liqqa boshqacha tarzda shikast yetganligi, shuningdek boquvchining o‘limi natijasida ko‘rilgan zararning o‘rnini qoplash to‘g‘risidagi va boshqa ishlar bo‘yicha) undirish bo‘yicha.

mol-mulkni davlat foydasiga o‘tkazish.

O‘zbekiston Respublikasining “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to‘g‘risida”gi Qonunining 52 va 69-moddalariga muvofiq ijro yig‘imi undiruv qaratilishi mumkin bo‘lmagan pul summasidan, shuningdek mol-mulklardan undirilmaydi.

7. Ijro yig‘imi undirish to‘g‘risidagi qarorlarning hisobini yuritish va ularning undirilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

16. Ijro yig‘imini qaytarish quyidagi hollarda amalga oshiriladi:

qarzdorning arizasiga asosan, asos sifatida ijro hujjati berilgan sud qarori yoki boshqa organ qarorining yoxud qonun bo‘yicha ijro hujjati hisoblanadigan boshqa hujjatning bekor qilinishi;

qarzdor yoki undiruvchining arizasiga asosan, asos sifatida ijro hujjati berilgan sud hujjati yoki boshqa organ hujjatlarining o‘zgartirilishi, agar ushbu o‘zgartirish natijasida to‘langan ijro yig‘imi miqdorini qaytadan ko‘rib chiqish lozim bo‘lsa;

qarzdor yoki ijro yig‘imi undirilgan boshqa shaxsning arizasiga yoxud davlat ijrochisining tashabbusiga asosan, ijro yig‘imi miqdorini noto‘g‘ri yoki ortiqcha o‘tkazilganligi;

sud hujjatlariga asosan qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa hollarda;

Ijro yig‘imini qaytarish haqidagi ariza ushbu bandda ko‘rsatilgan holatlar yuzaga kelganidan keyin uch yildan kechiktirmasdan beriladi.

17. Undirilgan ijro yig‘imi miqdorini qaytarish uchun ijro yig‘imini to‘lagan shaxs majburiy ijro harakati kim tomonidan amalga oshirilganidan kelib chiqib, O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosining markaziy apparatiga yoki tegishli hududiy boshqarmaga ariza bilan murojaat qiladi.

Arizaga quyidagilar ilova qilinadi:

sud qarori yoki boshqa organ qarorini bekor qilish yoki o‘zgartirish haqidagi hujjatning tasdiqlangan nusxasi — ijro yig‘imi mazkur Nizom 16-bandining ikkinchi va uchinchi xatboshilarida nazarda tutilgan asoslar bo‘yicha qaytarilganda;

ijro yig‘imi miqdori noto‘g‘ri yoki ortiqcha o‘tkazilganligini tasdiqlovchi hisob-kitob hujjati yoki boshqa hujjat — ijro yig‘imi mazkur Nizom 16-bandining to‘rtinchi xatboshisida nazarda tutilgan asos bo‘yicha qaytarilganda;

sudning qonuniy kuchga kirgan qarorining tasdiqlangan nusxasi — ijro yig‘imi mazkur Nizomning 16-bandi beshinchi xatboshisida nazarda tutilgan asoslar bo‘yicha qaytarilganda.

18. Ijro yig‘imini qaytarish to‘g‘risidagi ariza O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosining tegishli hududiy boshqarmasi yoki markaziy apparati tomonidan ko‘rib chiqiladi va ariza berilgan kundan e’tiboran besh kunlik muddat ichida ijro yig‘imini qaytarish yoki qaytarishni rad etish to‘g‘risida qaror qabul qilinadi, qabul qilingan qaror haqida ariza beruvchini yozma ravishda xabardor qiladi.

Ijro yig‘imini qaytarish to‘g‘risidagi qaror qabul qilinganidan boshlab uzog‘i bilan ikki kun ichida qaytarish uchun Majburiy ijro byurosi markaziy apparatiga yuboriladi. Ijro yig‘imini qaytarish qaror olingan kundan boshlab besh bank kuni davomida O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Bosh prokuratura tomonidan belgilanadigan tartibda amalga oshiriladi.

19. Ijro yig‘imini qaytarish yoki qaytarishni rad etish to‘g‘risida qaror ustidan belgilangan tartibda sudga murojaat qilish mumkin.

20. Ijro yig‘imi mablag‘larining kelib tushishi va sarflanishini hisobga olish Jamg‘arma uchun belgilab qo‘yilgan tartibda Jamg‘armaning Ijro etuvchi direksiyasi tomonidan olib boriladi.

21. Ijro yig‘imi mablag‘lari to‘g‘ri va o‘z vaqtida taqsimlanishini, shuningdek ulardan maqsadli foydalanilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining Nazorat-taftish bosh boshqarmasi tomonidan amalga oshiriladi.