O‘zbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksiga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi raisining 1999-yil 26-iyundagi 40-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan QMQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari” qurilish me’yor va qoidalari o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilsin.

3. Ushbu buyruq O‘zbekiston Respublikasi Uy-joy kommunal xizmat ko‘rsatish vazirligi va Favqulodda vaziyatlar vazirligi bilan kelishilgan.

4. Mazkur buyruq rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (keyingi o‘rinlarda SHNQ deb yuritiladi) harorati 200°S gacha va bosimi R_u = 2,5 MRa gacha bo‘lgan suv hamda harorati 350°S gacha va bosimi R_u = 4,0 MRa gacha bo‘lgan suv bug‘larini tashiydigan issiqlik tarmoqlarini va ular uchun inshootlarni (nasos stansiyalari, issiqlik punktlari va boshqalar) loyihalash bo‘yicha qoidalarni belgilaydi.

1. Ushbu SHNQda quyidagi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar qo‘llanilgan:

QMQ 2.01.01 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik ma’lumotlar”;

QMQ 2.01.03 “Seysmik hududlarda qurilish”;

QMQ 2.01.07 “Yuklamalar va ta’sirlar”;

QMQ 2.01.09 “Cho‘kuvchan va o‘ta cho‘kuvchan gruntli hududlarda quriladigan bino va inshootlar”;

QMQ 2.01.19 “Portlab-yonish va yong‘in xavfi bo‘lgan xonalar, bino va inshootlar hamda tashqi qurilmalar toifalarini aniqlash”;

QMQ 2.03.05 “Po‘lat konstruksiyalar. Loyihalash me’yorlari”;

QMQ 2.04.01 “Binolar ichki suv ta’minoti va kanalizatsiyasi”;

QMQ 2.04.05 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash”;

QMQ 2.04.08 “Gaz ta’minoti. Loyihalash me’yorlari”;

QMQ 2.04.13 “Qozonxona qurilmalari”;

QMQ 2.04.14 “Asbob-uskunalar va quvur o‘tkazgichlarni issiqlik izolyatsiyasi”;

SHNQ 2.09.02 “Sanoat binolari”;

QMQ 2.09.03 “Sanoat korxonalari inshootlari”;

SHNQ 2.09.10 “Sanoat korxonalarni bosh rejalari”;

GOST 2874-82 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifat nazorati”;

GOST 9238-2013 “Imoratlarga yaqinlashish va temir yo‘lning harakatlanuvchi sostavlari o‘lchamlari”;

GOST 9720-76 “Imoratlarga yaqinlashish va temir yo‘l izi 750 mm bo‘lgan harakatlanuvchi sostavlari o‘lchamlari”;

GOST 25129-2000 “GF-021 gruntovkasi. Texnik shartlar”;

GOST 7871-2019 “Aluminiy va aluminiy qotishmali payvandlash simlari. Texnik shartlar”;

GOST 10296-79 “Izol. Texnik shartlar”;

GOST 10277-90 “Shpatlyovkalar. Texnik shartlar”;

GOST 13078 “Suyuq natriyli shisha. Texnik shartlar”;

O‘z RST 886-98 “Po‘lat marsh zinalar, maydonchalar va to‘siqlar. Texnikaviy shartlar”.

2. Mazkur SHNQ da quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

avtomatlashtirilgan boshqaruv tuguni (ABT) — isitish tizimlarining harorat va gidravlik rejimlarini o‘zgartirish, iste’mol qilinayotgan issiqlik energiyasini hisobga olish va tartibga solish imkonini beradigan bir qator uskunalar bilan jihozlangan qurilma bo‘lib, binoning isitish tizimini yoki uning qismini markaziy issiqlik punktidan tarqatuvchi issiqlik tarmoqlariga ulash joyida o‘rnatiladi;

kollektor — muhandislik kommunikatsiyalarni birgalikda o‘tkazish va texnik xizmat ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan, uning ishlash faoliyatini ta’minlaydigan ichki muhandislik tizimlariga ega uzun yer osti inshootlari;

magistral issiqlik tarmoqlari — issiqlik manbaining chiqish joyidagi berkituvchi armaturadan (uni mustasno qilib), issiqlik punktidagi birinchi berkituvchi armaturagacha (uni hisobga olgan holda) issiq suv, bug‘ va suv bug‘ining kondensatini yetkazib beruvchi issiqlik tarmoqlari (barcha tegishli konstruksiyalar va inshootlar bilan);

tarmoqlanish — issiqlik punktini magistral issiqlik tarmoqlariga yoki alohida bino va inshootlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri taqsimlovchi tarmoqlariga ulaydigan issiqlik tizimi uchastkasi;

o‘tib bo‘ladigan kanal — doimiy ravishda xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar mavjud bo‘lmaydigan issiqlik tarmoqlarini o‘tkazish uchun, o‘tish balandligining eng qisqa masofasi kamida 1,8 m va izolyatsiyalangan quvurlar orasidagi o‘tish joyining kengligi D_t+ 100 mm ga teng bo‘lgan uzun yer osti inshooti;

markazlashtirilgan issiqlik ta’minoti tizimlari — bir yoki bir necha issiqlik manbalaridan, issiqlik tarmoqlaridan (tashqi quvurlarning diametridan, sonidan va uzunligidan qat’iy nazar) va issiqlik iste’molchilaridan iborat tizim;

issiqlik punkti — issiqlik tashuvchining harorati va gidravlik rejimlarini o‘zgartirish, issiqlik energiyasi va issiqlik tashuvchi sarfini tartibga solish va hisobga olish imkonini beradigan uskunalar to‘plamiga ega inshoot;

tranzit issiqlik tarmoqlari — yer uchastkasi yoki bino orqali o‘tadigan, ammo bunday yer uchastkasida yoki binoda issiqlik iste’mol qiladigan inshootlarni ulash uchun tarmoqlar bo‘lmagan issiqlik tarmog‘i.

3. Mazkur SHNQ talablari issiqlik manbalari kollektorlarining kirish zulfinlaridan binolarning issiqlik punktlarining chiqish zulfinlarigacha bo‘lgan issiqlik tarmoqlarida qo‘llaniladi.

Shuningdek, mazkur SHNQ da qo‘llanilgan kattaliklarning asosiy harfiy belgilari ushbu SHNQ ning 1-ilovasida keltirilgan.

Issiqlik tarmoqlari va undagi inshootlarni loyihalashda O‘zbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasining 2007-yil 28-dekabrdagi 253-sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan Bosim ostida ishlaydigan bug‘ va suv isitiladigan qozonlar, idishlar, bug‘ va suv quvurlarni texnik ko‘rikdan o‘tkazish bo‘yicha metodik qo‘llanmaga, shuningdek amaldagi texnik jihatdan tartibga solishga sohasidagi normativ hujjatlar talablariga amal qilinishi lozim.

4. Issiqlik tarmoqlari trassalarini va o‘tkazish usullarini tanlashda SHNQ 2.07.01 va SHNQ 2.09.10 talablari inobatga olinishi lozim.

5. Issiqlik tarmoqlari quyidagilarga bo‘linadi:

suvli — issiqlik tashuvchi sifatida issiq suv yetkazib beruvchi (shu jumladan, issiq suv tarmoqlari uchun);

bug‘li — issiqlik tashuvchi sifatida bug‘ yetkazib beruvchi va kondensat qaytuvchi.

magistral (asosiy yo‘nalishlar) — issiqlik manbaidan turar joy mavzelari va korxonalarga kiritish joyigacha;

taqsimlovchi — mavzelar va korxonalar hududida tarmoqlanuvchi;

tarmoqlanish — alohida binolar uchun.

Parallel quvurlar soni bo‘yicha bir quvurli, ikki quvurli va ko‘p quvurli issiqlik tarmoqlariga bo‘linadi.

6. Issiqlik iste’moli 100 MW va undan ortiq bo‘lgan hududlarning issiqlik tarmoqlari uchun, qoida tariqasida, ta’mirlash va texnik xizmat ko‘rsatish bazalari bilan ta’minlanishi kerak.

7. Issiqlik tarmoqlarini loyihalashda namunaviy loyihalar bo‘yicha Q_omax isitish, Q_vmax shamollatish uchun maksimal issiqlik miqdorlari, shuningdek turar joy, jamoat va ishlab chiqarish binolarini issiq suv bilan ta’minlash uchun maksimal Q_hmax va o‘rtacha Q_hm issiqlik miqdorlari olinishi lozim.

8. Texnologik jarayonlarga berilayotgan maksimal issiqlik va qaytadigan kondensat miqdori sanoat korxonalarining loyihalariga muvofiq olinadi.

Korxonalar uchun jami maksimal issiqlik miqdorini aniqlashda, sanoat korxonalarining tarmoqqa mansubligi va tizimdagi har bir sanoat korxonalarining issiqlik yuklamalarining nisbati hisobga olingan holda texnologik jarayonlar uchun issiqlik miqdorlarining maksimal miqdori o‘rtasidagi tafovut hisobga olinishi kerak.

9. Binolar va inshootlarni isitish, shamollatish va issiq suv bilan ta’minlashning namunaviy loyihalari mavjud bo‘lmaganda issiqlik miqdorlari quyidagicha aniqlanadi:

korxonalar uchun — yiriklashtirilgan me’yorlar, analog korxonalarning loyihalari bo‘yicha yoki ekspluatatsion ma’lumotlarga ko‘ra;

aholi punktlarining turar joy mavzelari uchun — quyidagi (1 — 5) formulalar bo‘yicha aniqlanadi:

a) turar joy va jamoat binolarini isitish tizimi uchun maksimal issiqlik miqdori, W:

b) jamoat binolarini shamollatish tizimi uchun maksimal issiqlik miqdori, W:

v) turar joy va jamoat binolarini issiq suv bilan ta’minlash tizimi uchun o‘rtacha issiqlik miqdori, W:

yoki

d) turar joy va jamoat binolarini issiq suv bilan ta’minlash tizimi uchun maksimal issiqlik miqdori, W:

Bu yerda,

k₁ — jamoat binolarini isitish uchun issiqlik miqdorini hisobga oladigan koeffitsiyent. Ma’lumotlar bo‘lmagan taqdirda, quyidagicha qabul qilinadi: mavzelar uchun — 0,16, shahar tumanlari uchun — 0,25;

k_{2 —} jamoat binolarini shamollatish uchun issiqlik miqdorini hisobga oladigan koeffitsiyent. Ma’lumotlar bo‘lmaganda, quyidagicha qabul qilinadi: mavzellar uchun — 0,42, shahar tumanlari uchun — 0,56.

10. Aholi punktlarining turar joylarini isitish tizimi uchun o‘rtacha issiqlik miqdori (W) quyidagi (6) formula bilan aniqlanishi kerak:

shamollatish tizimi uchun quyidagi (7) formula bilan:

11. Isitish tizimi ishlamagan davrda aholi punktlarining turar joylarini issiq suv bilan ta’minlash uchun o‘rtacha issiqlik miqdori, Vt quyidagi (8) formula bilan aniqlanishi kerak:

12. Binolarni isitish, shamollatish va issiq suv bilan ta’minlash uchun bir muddat (oy, isitish davri, yil va boshqalar) uchun iste’mol qilinadigan issiqlikning hisoblangan miqdori mazkur SHNQ ning 4-ilovasiga muvofiq belgilanishi kerak.

Ma’lum davr davomida korxonalar tomonidan texnologik ehtiyojlar uchun iste’mol qilinadigan issiqlik miqdori o‘rtacha sutkalik issiqlik yuklamasiga va korxonaning shu davrdagi ish kunlari soniga qarab belgilanadi.

13. Issiqlik tarmoqlariga ulangan turar joy va jamoat binolarining umumiy issiqlik miqdorlarini aniqlashda, issiqlik tarmog‘iga ulanishi zarur bo‘lgan mavjud binolarning issiqlik yuklamasini, shu jumladan markazlashtirilgan issiqlik ta’minoti tizimiga ega bo‘lmagan yoki gazli suv qizdirgichlar bilan jihozlangan mavjud binolarni issiq suv bilan ta’minlash uchun zarur bo‘lgan issiqlik miqdorlarini hisobga olish kerak.

14. Issiqlik tarmoqlarida issiqlik yo‘qotishlari, quvurlarning izolyatsiyalangan sirtlari orqali issiqlik yo‘qotishlari va yil davomida sizib chiqish natijasida yo‘qotilayotgan o‘rtacha suv miqdorini hisobga olgan holda hisoblash yo‘li bilan aniqlanishi kerak.

15. Issiqlik tarmoqlarida, issiqlik manbalarini birgalikda ishlatish, zahira quvurlarni yotqizish, shuningdek qo‘shni hududlarning issiqlik tarmoqlari o‘rtasida o‘tish moslamalarini joylashtirish hisobiga iste’molchilarga uzatilayotgan zahira issiqlik miqdori bo‘lishi nazarda tutilishi kerak.

Issiqlik tarmoqlarini o‘tib bo‘lmaydigan kanallarda yer ostidan va kanalsiz o‘tkazishda zahira issiqlik miqdori isitish tizimi uchun tashqi havoning harorati va quvurlarning diametrlariga ko‘ra quyidagi 1-jadvalga muvofiq qabul qilinadi.

Yuqoridagi 1-jadvalga muvofiq (diametri 500, 600 mm bo‘lgan quvurlar uchun) zahiralanishi lozim bo‘lmagan boshi berk issiqlik tarmoqlarining maksimal uzunligi (issiqlik manbaidan yoki tarmoqning zahiralanayotgan qismidan eng uzoqda joylashgan iste’molchigacha) quyidagi 2-jadvalda keltirilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

Yer ustidagi va tunnellarda o‘tkazilgan issiqlik tarmoqlarida issiqlik ta’minotini zahiralash nazarda tutilmasligi lozim.

16. Issiqlik ta’minotida uzilishlarga yo‘l qo‘yilmaydigan binolar uchun (loyihalashtirish topshiriqda ko‘rsatilgan — shifoxonalar, bolalar tunu-kun bo‘ladigan maktabgacha ta’lim tashkilotlari, san’at galereyalari va boshqalar) 100% issiqlik bilan ta’minlaydigan zahiralar nazarda tutilishi kerak. Bunda mahalliy zahira issiqlik manbalari ko‘zda tutilishi lozim.

17. Issiqlik ta’minotidagi uzilishlarga yo‘l qo‘yilmaydigan korxonalar uchun issiqlik tarmoqlari orqali issiqlik ta’minotining zahirasi ko‘zda tutilishi lozim.

Avariya natijasida issiqlikning hisobiy yo‘qotilishlari korxonalarning ish rejimiga muvofiq qabul qilinishi kerak. Bunda, mahalliy zahira issiqlik manbalari ko‘zda tutilishi mumkin.

18. Vakuumli deaeratsiyaga ega ochiq va yopiq issiqlik ta’minoti tizimlari uchun GOST 2874-82* talablariga javob beradigan suvdan foydalaniladi.

Termik deaeratsiya mavjud bo‘lgan yopiq issiqlik ta’minoti tizimlarida texnik suvdan foydalanishga yo‘l qo‘yiladi.

Issiqlik ta’minoti tizimlarida qo‘shimcha tozalangan ishlab chiqarish va xo‘jalik-maishiy oqova suvlaridan foydalanilmaydi.

19. Bir vaqtning o‘zida isitish, shamollatish, issiq suv ta’minoti va texnologik ehtiyojlar uchun issiqlikni ta’minlaydigan suvli isitish tarmoqlari odatda ikki quvurli bo‘lishi kerak. Bir quvurli va uch quvurli issiqlik tarmoqlari texnik-iqtisodiy asoslanganda qabul qilinishi mumkin.

Issiqlik tashuvchining sifati va parametrlari issiqlik tarmoqlarida qabul qilingan ko‘rsatkichlarga nisbatan farq qilganda issiqlikning texnologik iste’molchilari mustaqil isitish tarmoqlariga ulanishi mumkin.

Texnologik qurilmalardan umumiy issiqlik tarmoqlariga zararli moddalar tushishi ehtimoli bo‘lganda, texnologik qurilma va suv isitkich o‘rtasida qo‘shimcha sirkulyatsiya konturiga ega bo‘lgan, oraliq konturda issiqlik tarmoqdagi bosimdan past bosimni ta’minlay oladigan oraliq suv qizdirgich orqali issiqlik tarmoqlariga ulanishi lozim. Bunda, zararli aralashmalar miqdorini nazorat qilish uchun namuna olish joylari ko‘zda tutilishi kerak.

20. Issiqlik tashuvchi sifatida suvdan foydalanuvchi issiqlik tarmoqlarida yo‘qotilgan suvni to‘ldirish uchun hisobiy suv miqdori, issiqlik bilan ta’minlashning ochiq tizimlaridagi akkumulyator bakining hamda yopiq tizimlaridagi zahira bakining hajmi, shuningdek ularni o‘rnatish bo‘yicha talablar mazkur SHNQ ning 5-ilovasida keltirilgan.

Issiqlik tashuvchi sifatida suvdan foydalanuvchi issiqlik tarmoqlarini to‘ldiruvchi va tarmoq suvlarining sifati QMQ 2.04.13 talablariga javob berishi lozim.

21. Iste’molchilarda issiq suvni saqlash akkumulyator baklari sanoat korxonalarining issiq suv ta’minoti tizimlarida, qisqa muddatli issiq suv iste’moliga ega bo‘lgan obyektlarda suv iste’molining smenali jadvalini maqbullashtirish uchun ko‘zda tutilishi kerak.

Ishlab chiqarish korxonalarining issiq suv ta’minotiga ketadigan o‘rtacha issiqlik oqimining isitishga ketadigan maksimal issiqlik oqimiga 20% dan kam bo‘lgan nisbatiga ega bo‘lgan obyektlari uchun akkumulyator baklari o‘rnatilmaydi.

22. Iste’molchilarning issiq suv ta’minoti ikki quvurli ochiq issiqlik ta’minoti tizimlari tarmoqlariga issiqlik yetkazib berish va qaytish quvurlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri, yopiq tizimlarda suv isitgichlari orqali, bug‘li tizimlar tarmoqlariga esa bug‘-suv isitgichlari orqali ulanishi kerak.

23. Iste’molchilarning isitish va shamollatish tizimlari ikki quvurli issiqlik ta’minoti tarmoqlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulanishi kerak (bog‘liqli ulanish sxemasi).

12 va undan yuqori qavatli binolarni hamda boshqa iste’molchilarni isitish va shamollatish tizimining hisob-kitoblariga asoslangan bo‘lsa, issiqlik tarmoqlarining gidravlik ish rejimidan kelib chiqib tarmoqlarga mustaqil ulanish taqozo etilsa, issiqlik punktlarida suv isitgichlar o‘rnatishni nazarda tutuvchi mustaqil sxema bo‘yicha ulanishga yo‘l qo‘yiladi.

24. Issiqlik iste’moli 4 MW dan kam bo‘lgan iste’molchilar issiqlik miqdori 100 MW dan ortiq bo‘lgan issiqlik tarmoqlariga ulanmaydi.

25. Kondensatni issiqlik manbasiga yig‘ish va qaytarish tizimlari yopiq bo‘lishi kerak; bu holda kondensat yig‘ish baklaridagi ortiqcha bosim kamida 0,005 MPa bo‘lishi kerak.

Ochiq kondensat yig‘ish va qaytarish tizimlari, qaytayotgan kondensat miqdori soatiga 10 t dan kam va issiqlik manbaigacha bo‘lgan masofa 0,5 km gacha bo‘lganda qabul qilinishi mumkin.

26. Kondensatni to‘liq qaytarishni rad etish asoslangan bo‘lishi kerak.

27. Iste’molchilardan qaytayotgan kondensat, kondensatni uzatuvchi jihozdan keyingi ortiqcha bosim hisobiga, bosim yetarli bo‘lmagan taqdirda esa bir yoki bir guruh iste’molchilar uchun kondensatni yig‘ish baklarini o‘rnatish va kondensatni uzatish nasoslari orqali kondensatni qaytarilishi amalga oshirilishi kerak.

28. Umumiy tarmoq bo‘yicha kondensatni kondensat uzatgichlari orqali qaytarish usulidan, kondensat uzatgichlari oldidagi bug‘ bosimidagi farq 0,3 MPa dan ortiq bo‘lmaganda foydalanish mumkin.

Kondensatni nasoslar bilan qaytarishda umumiy tarmoqqa kondensat yetkazib beradigan nasoslar soni cheklanmaydi.

Bug‘ iste’molchilaridan qaytadigan kondensatni, umumiy kondensat tarmog‘iga nasoslar va kondensat uzatgichlarining parallel ishlashi hisobiga amalga oshirilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

29. Bosimli kondensat quvurlari, kondensatni qaytarishning barcha rejimlari uchun to‘liq kesim bo‘yicha bir soatdagi maksimal kondensat sarfi va kondensatni uzatish vaqtidagi uzilishlar paytida ularni bo‘shatishdan himoya qilishga asoslanib hisoblanishi kerak. Barcha rejimlarda kondensat tarmog‘i ortiqcha bosimga ega bo‘lishi kerak.

Kondensat uzatgichdan kondensatni yig‘ish baklarigacha bo‘lgan kondensat quvurlari bug‘-suv aralashmasining shakllanishini hisobga olgan holda hisoblanishi lozim.

30. Nasoslardan keyin kondensat quvurlarida ishqalanish tufayli bosim yo‘qotishlari 100 Pa/m gacha deb qabul qilinishi lozim.

Kondensat uzatuvchi quvurlardagi bosim kondensatning ko‘tarilish balandligini hisobga olgan holda, kondensatni chiqarib tashlagichdan keyingi va kondensat yig‘ish baklaridagi bosimlar farqlari bo‘yicha hisoblanadi.

31. Kondensat yig‘ish baklarining sig‘imi, kamida 10 min lik maksimal kondensat sarfiga ko‘ra qabul qilinishi kerak. Yil davomida ishlaydigan baklar soni har biri 50% li sig‘imga ega bo‘lgan kamida ikkita olinishi kerak. Mavsumiy ishlaydigan, shuningdek, maksimal kondensat sarfi soatiga 5 t gacha bo‘lganda bitta bak o‘rnatilishiga yo‘l qo‘yiladi.

Kondensat sifatini nazorat qilishda, xar birining sig‘imi barcha kerakli ko‘rsatkichlar bo‘yicha kondensatni o‘z vaqtida tahlil qilishni ta’minlovchi, lekin kamida 30 min davomida maksimal kondensat miqdorini qabul qilish imkoniyatiga ega bo‘lgan kamida uchta bak qabul qilinishi kerak.

32. Kondensatni yetkazib berish uchun o‘rnatilgan nasos quvvati, kondensatni maksimal soatlik miqdoriga ko‘ra aniqlanishi kerak.

Nasos hosil etayotgan bosim, yig‘uvchi baklardagi ortiqcha bosim va nasosdan kondensatni yig‘ish bakigacha ko‘tarilish balandligini hisobga olgan holda kondensat quvurida yo‘qotilayotgan bosim qiymatiga ko‘ra aniqlanishi lozim.

Umumiy tarmoqqa kondensat yetkazib beradigan nasoslarning bosimi, kondensatni qaytarishning barcha rejimlarida ularning parallel ishlash shartlarini hisobga olgan holda aniqlanishi kerak.

Har bir nasos stansiyasidagi nasoslar soni kamida ikkita bo‘lishi kerak, ulardan biri zahira nasosi hisoblanadi.

33. Yomg‘ir suvi yoki maishiy kanalizatsiya tizimlariga, 40°S haroratgacha sovutilgan kondensatni uzluksiz va favqulodda tushirilishiga yo‘l qo‘yiladi. Doimiy oqimga ega sanoat kanalizatsiya tizimiga kondensatni sovutmasdan tushirishga yo‘l qo‘yiladi.

34. Iste’molchilardan issiqlik manbaiga qaytariladigan kondensat “O‘zdavenergonazorat” davlat inspeksiyasining 2004-yil 10-noyabrdagi 383-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnikaviy ekspluatatsiya qilish qoidalari (O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining 2004-yil 6-dekabrdagi 20-15-319/24-son xatiga asosan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjat deb topilgan) talablariga javob berishi kerak.

Yopiq tizimlar uchun qaytarilgan kondensatning harorati me’yorlanmagan, ochiq tizimlar uchun uning harorati kamida 95°S bo‘lishi kerak.

Agar asoslangan bo‘lsa, ochiq tizimlar uchun 95°C dan past haroratli kondensatni qaytarishga yo‘l qo‘yiladi.

35. Kondensatni yig‘ish va qaytarish tizimlarida korxonaning o‘z ehtiyojlari uchun kondensat issiqligidan foydalanishni ko‘zda tutish lozim.

36. Turar joy, jamoat va sanoat korxonalari binolarini isitish, shamollatish va issiq suv bilan ta’minlash uchun markazlashtirilgan issiqlik ta’minoti tizimida issiqlik tashuvchi sifatida odatda suvdan foydalaniladi. Shuningdek texnologik jarayonlar uchun issiqlik tashuvchisi sifatida suvdan foydalanish imkoniyatini ham hisobga olish kerak.

Korxonalardagi texnologik jarayonlar, isitish, shamollatish va issiq suv ta’minoti uchun asoslangan hollardagina bug‘dan yagona issiqlik tashuvchi sifatida foydalanish mumkin.

37. Issiq suv ta’minoti tizimlarida suv harorati QMQ 2.04.01 ga muvofiq olinishi kerak.

38. Issiqlik ta’minotini tartibga solinishi quyidagicha ko‘zda tutiladi:

markazlashtirilgan — issiqlik manbaida;

bir guruh iste’molchilar uchun — tartibga solish nuqtalarida;

individual issiqlik punktlari uchun — issiqlik punktlarida.

Suvli isitish tarmoqlari uchun, odatda tashqi havo haroratiga qarab suv haroratining o‘zgarishi grafigiga muvofiq isitish yoki isitish va issiq suv ta’minotini birgalikdagi yuklamasiga ko‘ra issiqlik ta’minoti tizimi ishini sifatli tartibga solish usulidan foydalanish kerak.

Agar asoslab berilganda, issiqlik ta’minoti tizimidan berilayotgan issiqlikni miqdoriy, shuningdek sifat va miqdoriy jihatdan tartibga solish mumkin.

39. Uy-joy kommunal yuklamasi ustun bo‘lgan (65 foizidan ortiq) issiqlik ta’minoti tizimlarini hamda issiq suv ta’minoti tizimlariga yetkazib beriladigan suvning doimiy haroratini ta’minlash maqsadida issiqlik ta’minoti tizimi markazlashgan holda boshqarilishi kerak. Bunda isitish va issiq suv ta’minotining birgalikdagi yuklamalari umumlashtirgan holda tartibga solinadi.

Issiqlik ta’minoti tizimida uy-joy kommunal sektorining issiqlik yuklamasi umumiy issiqlik yuklamasining 65 foizidan kam bo‘lganda, shuningdek issiq suv ta’minotining o‘rtacha yuklamasi ulushi hisoblangan issiqlik yuklamasining 15 foizidan kam bo‘lganda issiqlik ta’minoti tizimi isitish yuklamasi bo‘yicha boshqariladi.

Markazlashgan holda boshqaruvning ikkala holatida ham, iste’molchilarning issiq suv ta’minoti tizimlariga berilayotgan suvni qizdirish uchun zarur bo‘lgan suv yuborish quvuridagi suvning eng past harorati quyidagicha cheklanadi:

yopiq issiqlik ta’minoti tizimlari uchun — kamida 70°S;

ochiq issiqlik ta’minoti tizimlari uchun — kamida 60°S.

40. Korxonalar va turar joy binolari bir issiqlik manbaidan ta’minlanganda ular uchun alohida-alohida o‘tkaziladigan issiqlik tarmoqlaridagi suv harorati quyidagilarga ko‘ra belgilanishi kerak:

korxonalar uchun — isitish yuklamasiga ko‘ra;

turar joy binolari uchun — isitish va issiq suv ta’minotining birgalikda hisoblangan yuklamasiga ko‘ra.

41. Harorat grafiklarini hisoblashda quyidagi haroratlar qabul qilinadi:

isitish davrining boshlanishi va tugashi uchun tashqi havoning o‘rtacha harorati 10°S;

isitiladigan turar joy binolari uchun binolarning ichki havosining o‘rtacha hisobiy harorati 20°S;

korxona binolari uchun 16°S.

42. Issiqlik bilan ta’minlash individual ravishda tartibga solinganda, ulanish uchun issiqlik tashuvchisining sarfi harorat grafigining yuqori ko‘rsatkichi hisobga olingan holda qabul qilinadi.

43. Issiqlik ta’minoti tizimidan berilayotgan issiqlik miqdori sifatli tartibga solinganda suvli isitish tarmoqlaridagi quvurlarning diametrlarini aniqlash uchun tarmoq suvining hisobiy sarfi isitish, shamollatish va issiq suv ta’minoti uchun alohida-alohida mazkur SHNQning 44-bandida keltirilgan (9 — 16) formulalar bo‘yicha, ushbu suv miqdorlarining umumiy sarfi esa 45-bandda keltirilgan (17) formulalar bo‘yicha aniqlanishi lozim.

44. Hisobiy suv sarfi, kg/h, quyidagi (9 — 16) formulalar bilan aniqlanishi lozim:

a) isitish tizimi uchun:

b) shamollatish tizimi uchun:

v) ochiq issiqlik ta’minoti tizimlarida, issiq suv ta’minoti uchun:

o‘rtacha:

maksimal:

g) yopiq issiqlik ta’minoti tizimlarida issiq suv ta’minoti uchun:

suv isitgichlar parallel sxema bilan ulanganda:

o‘rtacha:

maksimal:

suv isitgichlari uchun ikki bosqichli ulanish sxemalari bilan ulanganda: o‘rtacha:

maksimal:

45. Issiqlik ta’minoti sifatli tartibga solinadigan ochiq va yopiq issiqlik ta’minoti tizimlaridagi ikki quvurli isitish tarmoqlarida tarmoq suvining umumiy hisoblangan miqdori, kg/h, quyidagi (17) formula bo‘yicha aniqlanishi kerak:

Isitish yuklamasini tartibga solishda issiq suv ta’minoti uchun o‘rtacha suv iste’molining ulushini hisobga olgan holda k₃ koeffitsiyenti quyidagi 3-jadvalga muvofiq qabul qilinishi kerak.

Issiqlik va issiq suv ta’minotining birgalikdagi yuklamasiga ko‘ra tartibga solishda k₃ koeffitsiyenti 0 ga teng qabul qilinadi.

Bak akkumulyatorlari bo‘lmagan,

qiymatga ega iste’molchilar, shuningdek 10 MW va undan kam issiqlik miqdoriga ega iste’molchilar uchun umumiy hisobiy suv sarfi quyidagi (18) formula bo‘yicha aniqlanadi:

46. Ikki quvurli suv isitish tarmoqlarida isitish tizimi ishlamayotgan davrda hisobiy suv sarfi, kg/soat, quyidagi (19) formula bo‘yicha aniqlanishi kerak:

Bunday holda, isitish tizimi ishlamaydigan davrdagi sovuq suv haroratiga ko‘ra issiqlik ta’minotining ochiq tizimi uchun maksimal suv sarfi, kg/h, yuqoridagi (12) formula bilan, issiq suv isitgichlarini ulashning barcha sxemalari bo‘lgan yopiq tizimlar uchun esa yuqoridagi (14) formula bilan aniqlanadi.

Issiqlik bilan ta’minlashning ochiq ikki quvurli suvli tizimlarining qaytish quvurlaridagi suv miqdori yuqoridagi (19) formula bilan aniqlangan hisobiy suv sarfining 10% miqdorida qabul qilinadi. Isitish tizimi ishlamayotgan davridagi ta’mirlash va texnik xizmat ko‘rsatish ishlari davomida, agarda asoslanib berilgan bo‘lsa issiqlik tizimida issiqlik tashuvchining sirkulyatsiyasi butunlay bo‘lmasligiga yo‘l qo‘yiladi.

47. Issiq suv bilan ta’minlash tarmoqlaridagi suv yetkazib berish va qaytish quvurlarining diametrini aniqlashdagi hisobiy suv sarfi QMQ 2.04.01 ga muvofiq bo‘lishi kerak.

48. Turlicha sutkalik ish rejimiga ega korxonalarni bug‘li isitish tarmoqlaridan ta’minlanayotgan umumiy hisobiy bug‘ miqdori, alohida xar bir korxonaning maksimal soatlik bug‘ iste’moli o‘rtasidagi tafovut hisobga olingan holda aniqlanishi kerak. Kundalik bug‘ iste’molining loyihaviy jadvallari mavjud bo‘lmaganda, bug‘ning umumiy iste’moliga 0,9 kamaytirish koeffitsiyentini kiritish lozim.

To‘yingan bug‘ quvurlari uchun umumiy hisoblangan sarf, quvurlardagi issiqlik yo‘qotishlari tufayli bug‘ning kondensatsiyasini qoplash uchun qo‘shimcha beriladigan bug‘ miqdorini hisobga olgan holda aniqlanishi kerak.

49. Isitish tarmoqlarining quvurlarini gidravlik hisoblashni mazkur SHNQ ning 6-ilovasida keltirilgan formulalardan foydalangan holda bajarish lozim.

Po‘lat quvurlarning ichki yuzasining ekvivalent g‘adir-budirligi:

bug‘ quvurlari uchun — k_e = 0,0002 m;

suv isitish tarmoqlari uchun:

yopiq issiqlik ta’minoti tizimlari — k_e = 0,0005 m;

ochiq issiqlik ta’minoti tizimlari — k_e = 0,001 m;

issiq suv ta’minoti tarmoqlari va kondensat quvurlari uchun — k_e = 0,001 m.

Ishlayotgan issiqlik tarmoqlarini hisoblash uchun ularning maxsus sinovlari natijalariga ko‘ra ekvivalent g‘adir-budirligini aniqlashga yo‘l qo‘yiladi.

50. Suv isitish tarmoqlarining gidravlik hisob-kitoblarida ishqalanish natijasida yuzaga keladigan solishtirma bosim yo‘qotilishlari texnik va iqtisodiy hisob-kitoblar asosida aniqlanishi kerak.

Mavjud issiqlik tarmoqlarini hisoblashda yo‘qotilayotgan solishtirma bosim qiymatini sinov natijalari asosida olish mumkin.

51. Isitish, shamollatish va issiq suv ta’minoti uchun issiqlikni birgalikda yetkazib beradigan ikki quvurli suv isitish tarmoqlarining yetkazib berish va qaytarish quvurlari diametrlari, odatda bir xil bo‘lishi kerak.

52. Quvurlarning nominal o‘tish diametri (Du), sovutish suvining hisoblangan miqdoridan qat’iy nazar isitish tarmoqlarida — kamida 32 mm, issiq suv ta’minotining sirkulyatsiya quvurlari uchun — kamida 25 mm bo‘lishi kerak.

53. Suvli issiqlik ta’minoti tizimlaridagi statik bosim, issiqlik manbai uskunalarida, suv isitish tarmoqlarida, issiqlik punktlari jihozlarida va to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulangan iste’molchilarning isitish, shamollatish va issiq suv ta’minoti tizimlarida ruxsat etilgan bosimdan oshmasligi kerak va ularni suv bilan to‘ldirishni ta’minlashi lozim.

Agar statik bosim ruxsat etilgan chegaralardan oshsa, u holda suvli isitish tarmoqlarini mustaqil zonalarga bo‘linishi nazarda tutilishi kerak. Issiqlik manbaidan uzilgan tarmoqlarda statik bosimni ta’minlab turish uchun issiqlik tarmoqlaridan suvni to‘ldirish uchun issiqlik manbaiga ulangan qo‘shni zonadan foydalangan holda ajratish tugunlarida (kesishish tugunlarida) to‘ldiruvchi jihozlar bilan ta’minlanishi kerak.

Statik bosim 100°S gacha bo‘lgan suv harorati uchun shartli tarzda aniqlanishi kerak.

54. Tarmoq nasoslari ishlagan vaqtda suvli issiqlik tarmoqlarining suv yetkazib berish quvurlaridagi suv bosimi, suv yetkazib berish quvurining istalgan nuqtasida, issiqlik manbai uskunalarida va issiqlik tarmoqlariga bevosita ulangan iste’molchi qurilmalarida suvning maksimal haroratida ham qaynamaydigan suv sharoitlaridan kelib chiqqan holda qabul qilinishi kerak.

55. Tarmoq nasoslarining ishlashi paytida suv isitish tarmoqlarining qaytish quvurlaridagi suv ortiqcha bosimga ega (kamida 0,05 MPa) bo‘lishi, iste’molchi tizimlarida ruxsat etilgan bosimdan oshmasligi va mahalliy tizimlarni to‘ldirishni ta’minlashi kerak.

56. Isitish tizimi ishlamagan davrda ochiq issiqlik ta’minoti tizimlarining suv isitish tarmoqlarining qaytish quvurlaridagi, shuningdek issiq suv ta’minoti tarmoqlarining suv yetkazib berish va sirkulyatsion quvurlaridagi suv bosimi iste’molchilarning issiq suv ta’minoti tizimlaridagi statik bosimdan kamida 0,05 MPa ko‘proq qabul qilinishi kerak.

57. Tarmoq, to‘ldiruvchi, bosimni oshiruvchi va aralashtirish nasoslarining so‘rish jihozlaridagi (patrubka) suvning bosimi va harorati nasos konstruksiyalarining mustahkamligi uchun ruxsat etilgan qiymatlardan ortiq bo‘lmasligi kerak.

58. Suv isitish tarmoqlarining gidravlik rejimlari (pyezometrik grafiklar) isitish tizimi ishlayotgan va ishlamaydigan davrlar, shuningdek favqulodda rejimlar uchun ishlab chiqilishi kerak.

Ochiq issiqlik ta’minoti tizimlari uchun pyezometrik grafiklar quyidagi rejimlar uchun qo‘shimcha ravishda ishlab chiqiladi:

isitish davrida yetkazib berish rejimi;

qaytarish quvurlaridan maksimal suv olish rejimi.

59. Suv yetkazib berish yoki qaytish quvurlaridan maksimal miqdorda suv olingan gidravlik rejimlarni ishlab chiqish uchun, ochiq issiqlik ta’minoti tizimlarining isitish tarmoqlaridagi suv sarfi quyidagi (20) formula bo‘yicha aniqlanadi, kg/h:

Bu yerda k₄ — issiqlik tarmog‘idan suv olish rejimi va issiqlik tashuvchi haroratini tartibga solish grafigiga ko‘ra issiq suv bilan ta’minlash tizimidagi o‘rtacha suv sarfini o‘zgarishini hisobga olgan holda hisob-kitob yo‘li bilan aniqlangan koeffitsiyent.

Agar shunday ma’lumotlar bo‘lmaganda quyidagi 4-jadvalga muvofiq aniqlash lozim.

60. Tarmoq nasoslarining bosimi, isitish va isitilmaydigan davrlar uchun aniqlanishi va issiqlik manbaidagi qurilmalarda, issiqlik manbaidan eng uzoq iste’molchigacha bo‘lgan yetkazib berish va qaytarish quvurlaridagi bosim yo‘qolishi hamda umumiy hisobiy suv sarfi bo‘yicha iste’molchi tizimidagi (issiqlik punktlari va nasos stansiyalaridagi bosim yo‘qolishini hisobga olgan holda) umumiy yo‘qotilayotgan bosim yig‘indisiga teng bo‘lishi lozim.

Yetkazib berish va qaytarish quvurlaridagi bosimni ko‘taruvchi nasoslarning bosimi, quvurlardagi maksimal suv sarfiga ko‘ra pyezometrik grafik bo‘yicha aniqlanishi kerak.

Issiqlik tarmoqlariga bosimni oshiruvchi nasoslar o‘rnatilganda issiqlik manbalaridagi tarmoq nasoslarining bosimi, issiqlik manbaidagi uskunalar va quvurlardagi gidravlik yo‘qotishlarni hisobga olgan holda pyezometrik grafikka muvofiq olinishi kerak.

61. To‘ldiruvchi. nasoslarining bosimi suvli issiqlik tarmoqlaridagi statik bosimni ta’minlab turish sharti bo‘yicha aniqlanishi lozim va isitish tizimi ishlayotgan va ishlamayotgan davrlarda tarmoq nasoslarining ish sharoitlarida tekshirish kerak.

62. Aralashtiruvchi nasoslarning bosimini (suvni bir quvurdan ikkinchi quvurga o‘tkazish) nasos o‘rnatilgan joydagi suv yetkazib berish va qaytish quvurlari orasidagi mumkin bo‘lgan eng katta bosim farqi bilan aniqlanishi kerak.

63. Nasoslarning quvvati quyidagicha tanlanishi lozim:

a) isitish mavsumi davomida yopiq issiqlik ta’minoti tizimlari uchun tarmoq va bosimni ko‘taruvchi nasoslar — yuqoridagi (17) formula bo‘yicha aniqlangan umumiy hisobiy suv miqdoriga ko‘ra;

b) isitish mavsumi davomida ochiq issiqlik ta’minoti tizimlarining suv yetkazib berish quvurlaridagi tarmoq va bosimni ko‘tarib beruvchi nasoslar — k₄ = 1,4 ga teng bo‘lganda yuqoridagi (20) formula bo‘yicha aniqlangan umumiy hisobiy suv miqdoriga ko‘ra, qaytish quvuridagi bosimni oshiruvchi nasoslar k₃ = 0,6 bo‘lganda (17) formula bo‘yicha aniqlangan umumiy hisobiy suv miqdoriga ko‘ra;

v) isitish tizimi ishlamagan davrda, yopiq va ochiq issiqlik ta’minoti tizimlari uchun tarmoq va kuchaytiruvchi nasoslar — issiq suv bilan ta’minlash tizimiga (19) formula bo‘yicha aniqlangan maksimal suv miqdoriga ko‘ra.

64. Yopiq issiqlik ta’minoti tizimlarida ishlaydigan to‘ldiruvchi ishchi nasoslar haydayotgan suv miqdori (quvvati) issiqlik tarmog‘idan sizib chiqish orqali yo‘qotilayotgan suv sarfini qoplash uchun, ochiq tizimlarda esa — issiq suv bilan ta’minlash tizimiga berilayotgan yuqoridagi (12) formulaga ko‘ra aniqlangan maksimal suv miqdori va sizib chiqish orqali yo‘qotilayotgan suv sarfini yig‘indisiga teng bo‘lishi kerak.

65. O‘rnatilayotgan nasoslar soni quyidagicha tanlanishi kerak:

tarmoq nasoslari — kamida ikkita (ulardan biri zahira; bitta guruhda beshta ishlaydigan tarmoq nasoslari bo‘lsa zahira nasosini o‘rnatmaslikka yo‘l qo‘yiladi);

suv bosimini ko‘taruvchi va aralashtiruvchi nasoslar — kamida uchta (ulardan bittasi zahira hisoblanadi. Ishlaydigan nasoslar sonidan qat’i nazar zahira nasos ko‘zda tutiladi);

to‘ldiruvchi nasoslar — yopiq issiqlik ta’minoti tizimlarida — kamida ikkita (ulardan bittasi zahira hisoblanadi. Ochiq tizimlarda esa kamida uchta bo‘ladi. Ulardan bittasi zahira hisoblanadi);

suvli isitish tarmog‘ini zonalarga bo‘lish tugunlarida (kesish tugunlarida) yopiq issiqlik ta’minoti tizimlarida zahirasiz bitta to‘ldiruvchi nasos (ochiq tizimlarda esa bitta ishchi va bitta zahira nasosi o‘rnatiladi).

Nasoslar soniga ularning issiqlik tarmog‘idagi birgalikda ishlashini hisobga olgan holda aniqlik kiritiladi.

66. Isitish tizimlari elevator orqali ulanganda tarmoq nasoslari bosimini aniqlash uchun ikki quvurli suv isitish tarmoqlari bosimining binolarga kiritish joyidagi pasayishi quvurlarning kirish joyidagi va mahalliy tizimdagi hisoblangan bosim yo‘qotilishiga nisbatan 1,5 koeffitsiyenti, lekin 0,15 MPa kam bo‘lmagan miqdorda qabul qilinishi kerak.

67. I, II va III toifadagi umumiy tarmoq avtomobil yo‘llarining to‘kib tayyorlangan asosi bo‘ylab issiqlik tarmoqlari o‘tkazilmaydi.

Issiqlik tarmoqlari, o‘tkazish usuli va issiqlik ta’minoti tizimidan qat’i nazar, qabristonlar, axlatxonalar, chorva mollari qabristonlari, radioaktiv chiqindilar ko‘milgan joylar, qishloq xo‘jaligi sug‘orish maydonlari, filtratsiya maydonlari va boshqa ximiyaviy, biologik va radiatsiyadan zararlanish xavfi bo‘lishi mumkin bo‘lgan hududlardan o‘tmasligi kerak.

68. Aholi punktlarida issiqlik tarmoqlari yer ostidan o‘tkazish (kanallarda yoki tunnellarda) yoki yer ustida yotqizish uchun taqdim etiladi. Sanoat zonalari (tumanlari) hududida yo‘llar va piyodalar yo‘laklarining qatnov qismidan tashqarida yer ostidan kanalsiz o‘tkaziladi.

Aholi punktlarining turar joylaridan bug‘ harorati 250° dan yuqori yoki ish bosimi 1,6 MPa dan yuqori bo‘lgan bug‘li isitish tarmoqlari o‘tkazilmaydi.

Korxonalarda issiqlik tarmoqlari (issiqlik tashuvchining parametrlaridan qat’i nazar) texnologik jarayonlarga xalaqit bermasa, boshqa turdagi texnologik quvurlar bilan birgalikda yer ustidan o‘tkazilishi mumkin. Issiqlik tarmoqlari korxona hududidagi yo‘llarining qatnov qismidan tashqarida maxsus ajratilgan texnik yo‘laklarda o‘tkazilishi kerak.

69. Bolalar va davolash muassasalari hududida quvurlar yer ustidan o‘tkazilmaydi.

Bu muassasalarning yer uchastkalaridan issiqlik tarmoqlarini faqat yer ostidan, gidroizolyatsiyaga ega monolit temirbeton kanallarda o‘tkazishga yo‘l qo‘yiladi. Bunda, shamollatish shaxtalari, lyuklar va kanallardan tashqariga chiqish joylari muassasalarning yer hududida tashkillashtirilmaydi. Berkituvchi armaturalar esa ajratilgan yer hududidan tashqarida o‘rnatilishi kerak.

Maktabgacha ta’lim tashkilotlari, umumta’lim va tibbiyot muassasalarining yer hududida o‘tkazilgan kanallarning nishabligi, yer hududidan tashqariga yo‘naltirilib loyihalashtirilgan bo‘lishi lozim.

Nishablikni, yer hududidan tashqariga yo‘naltirilish imkoni bo‘lmasa, shu hududda talofat va tasodifiy suvlarni yomg‘ir kanalizatsiya tizimiga chiqarib yuborish uchun o‘zi oqib tushadigan quyi nuqtalar tashkil etish lozim.

70. Aholi punktlaridan tashqarida qurilish ishlari olib borilmaydigan hududda issiqlik tarmoqlarini past tayanchlarda yer ustidan o‘tkazish ta’minlanishi kerak.

I, II va III kategoriyadagi umumiy foydalanishdagi avtomobil yo‘llarining tayyorlangan asoslari bo‘ylab issiqlik tarmoqlari o‘tkazilmaydi.

71. Issiqlik tarmog‘ining yer osti trassasi bo‘yicha yer yuzasi rejalashtirilayotganda yer usti suvlarining issiqlik quvurlariga tushishini istisno qilish kerak.

72. Turar joy va jamoat binolarini issiqlik tarmoqlari bilan kesib o‘tishga, shuningdek ushbu binolarning qurilish inshootlari bo‘ylab tranzit issiqlik tarmoqlari o‘tkazilmaydi.

73. Issiqlik tashuvchining harakatlanish yo‘nalishi va quvurlarni o‘tkazish usulidan qat’i nazar, issiqlik tarmoqlarining qiyaligi kamida 0,002 bo‘lishi kerak. Rolikli va sirpanuvchan tayanchlardagi nishablik quyidagi (21) formuladagi qiymatdan oshmasligi kerak:

bu yerda r — rolik yoki sharikning radiusi, sm.

Alohida binolarga yer ostidan o‘tkazilgan issiqlik tarmoqlarining qiyaligi binodan eng yaqin kameraga qarab yo‘nalgan bo‘lishi kerak.

Ba’zi hududlarda (kommunikatsiyalarni kesib o‘tishda, ko‘priklardan o‘tkazishda va boshqalarda) issiqlik tarmoqlarini nishabsiz o‘tkazish lozim.

Egiluvchan quvurdan va siqilgan havoni qo‘llash bilan suvni chiqarib yuborish tizimiga ega issiqlik tarmoqlarida suvni chiqarib yuborish uchun nishablik ko‘zda tutilmaydi.

74. Issiqlik tarmoqlari quyidagi muhandislik tarmoqlari bilan birgalikda yer ostidan o‘tkaziladi:

kanallarda — suv quvurlari, 1,6 MPa gacha bosimli siqilgan havo quvurlari, mazut quvurlari, issiqlik tarmoqlariga xizmat ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan nazorat kabellari bilan;

tunnellarda — diametri 500 mm gacha bo‘lgan suv quvurlari, aloqa kabellari, 10 kV gacha elektr kabellari, 1,6 MPa gacha siqilgan havo quvurlari, bosimli kanalizatsiya quvurlari bilan.

Suv ta’minoti tizimi quvurlarini isitish tarmoqlari bilan birga tunnellarda bir qatorda yoki issiqlik tarmoqlari quvurlari ostida, namlik kondensatsiyasini istisno qilish uchun suv ta’minoti quvurlari issiqlik izolyatsiyasi bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak.

75. Issiqlik tarmoqlarini kanalsiz yotqizishda kanallar va tunnellarning qurilish konstruksiyalarining tashqi chetidan yoki quvurlarni izolyatsiyalash qobig‘idan binolar, inshootlar va muhandislik tarmoqlarigacha gorizontal va vertikal masofalar mazkur SHNQ ning 8-ilovasiga muvofiq bo‘lishi kerak. Sanoat korxonalari hududida esa mazkur masofalar esa SHNQ 2.09.10 ga muvofiq olinishi kerak.

76. Daryolar, avtomobil yo‘llari, tramvay yo‘llari, shuningdek ruxsat etilgan hollarda, binolar va inshootlarni issiqlik tarmoqlari qoida tariqasida to‘g‘ri burchak ostida kesib o‘tishi kerak. Loyiha yechimlari asoslangan bo‘lsa, pastroq burchak ostida, lekin kamida 45°da, metropoliten va temir yo‘l inshootlarini esa — 60°dan kam bo‘lmagan burchakda kesib o‘tish mumkin.

77. Tramvay yo‘llarining issiqlik tarmoqlari bilan kesishishi, strelkalar va yo‘llarning kesishgan joyidan kamida 3 m masofada (aniq holda) ta’minlanishi kerak.

78. Temir yo‘llarni issiqlik tarmoqlari bilan yer ostidan kesib o‘tishda gorizontal bo‘yicha masofalar quyidagicha olinishi kerak:

temir yo‘lning strelkalari va kesishmalariga va elektrlashtirilgan temir yo‘llarning relslariga kabellar ulangan joygacha — 10 m;

temir yo‘llardagi ko‘priklar, quvurlar, tunnellar va boshqa sun’iy inshootlargacha — 30 m.

79. Umumiy temir yo‘llar, shuningdek daryolar, jarliklar, ochiq drenajlar bilan kesishgan issiqlik tarmoqlari odatda, yer ustidan o‘tkazilishi kerak. Bunday hollarda, doimiy avtomobil va temir yo‘l ko‘priklaridan foydalanish mumkin.

Issiqlik tarmoqlarini, temir yo‘llar, avtomobil yo‘llari, magistral yo‘llar va shahar miqyosidagi va viloyat ahamiyatidagi, shuningdek mahalliy ahamiyatga ega ko‘chalar va yo‘llar, tramvay yo‘llari va metro liniyalarining chorrahalaridan yer ostida o‘tkazishda quyidagilar nazarda tutilishi kerak:

kanallarda — imkoni bo‘lsa, qurilish-montaj va ta’mirlash ishlarini ochiq usulda olib borish;

g‘iloflarda — ochiq usulda ishlarni bajarish imkoni bo‘lmaganda, chorraha kesishgan joydan 40 m uzunlikkacha va kesishgan joydan trassaning to‘g‘ri uchastkasini ikki tomoniga 10 — 15 m gacha bo‘lgan masofa ta’minlanishi lozim;

tunnellarda — barcha boshqa hollarda, shuningdek yer sirtdan kanalning yopmasigacha bo‘lgan masofa 2,5 m va undan ko‘proq bo‘lganda.

Issiqlik tarmoqlarini suv to‘siqlari ostidan o‘tkazishda, odatda dyukerlardan foydalanilgan holda o‘tkazish nazarda tutilishi lozim.

Metro bekati binolari issiqlik tarmoqlari orqali kesib o‘tilmaydi.

Issiqlik tarmoqlari metro yo‘llarini yer ostidan kesib o‘tganda, kanallar va tunnellar gidroizolyatsiyaga ega monolitik temir-betondan yasalgan bo‘lishi kerak.

Mavzelar orasida o‘tuvchi yo‘llarni kesib o‘tgan, issiqlik tarmoqlarining egiluvchan quvurlari g‘ilofda o‘tkazilishi lozim.

80. Kesishish joylaridagi kanallar, tunnellar yoki g‘iloflar uzunligi kesib o‘tiladigan inshootlarning o‘lchamlaridan har bir yo‘nalishda, shu jumladan temir yo‘llar va avtomobil yo‘llari inshootlaridan kamida 3 m uzunroq bo‘lishi kerak.

Issiqlik tarmoqlari umumiy tarmoqdagi temir yo‘llarni, I, II, III toifadagi avtomobil yo‘llarini, shaharlarning asosiy yo‘llarini, metro liniyalarini, daryolar va suv havzalarini kesishgan joyning ikkala tomonida berkitish armaturalari, shuningdek issiqlik tarmoqlari quvurlari, kanallar, tunnellar yoki g‘iloflardan kesib o‘tgan inshootlar chegarasidan 100 m dan ortiq bo‘lmagan masofada suvni to‘kish uchun moslamalar bo‘lishi lozim.

81. Isitish tarmoqlari g‘ilofda o‘tkazilganda, issiqlik tarmoqlari quvurlari va g‘iloflarni korroziyaga qarshi kuchaytirilgan himoya nazarda tutilishi, elektrlashtirilgan temir va tramvay yo‘llari kesishmasida qo‘shimcha ravishda faol elektrokimyoviy himoya, elektrni izolyatsiyalovchi tayanchlar va nazorat o‘lchash punktlari bilan ta’minlanishi kerak.

Issiqlik izolyatsiyasi va g‘ilof orasida kamida 100 mm bo‘sh joy bo‘lishi kerak.

82. Yer ostida o‘tkazilayotgan issiqlik tarmoqlari gaz quvurlari bilan kesishgan joylarda, gaz quvurlari issiqlik kameralari, o‘tib bo‘lmaydigan kanallar va tokchalarning qurilish inshootlari orqali o‘tkazilmaydi.

83. Issiqlik tarmoqlari, issiqlik quvurlari ustida joylashgan mavjud suv ta’minoti va kanalizatsiya tarmoqlari, shuningdek gaz quvurlarini kesib o‘tganda, suv ta’minoti, kanalizatsiya va gaz quvurlari uchun kesishgan joyning har ikki tomoniga qarab 2 m uzunlikdagi g‘iloflar o‘rnatilishini ta’minlash kerak. G‘iloflarda korroziyaga qarshi himoya qoplamasi nazarda tutilishi kerak.

Yer osti issiqlik magistral quvurlarini sug‘orish tarmog‘i bilan kesishgan joylarida sug‘orish ariqlarini lotoklardan tayyorlash kerak. Lotoklar kesishgan joydan har ikki yo‘nalishda, uzunligi 2 m gacha bo‘lgan uchastkada lotoklarni ulangan joylari va suv o‘tkazuvchan teshiklari bo‘lmasligi kerak.

84. Yer ostida kanallar yoki tunnellarda o‘tkazilgan issiqlik tarmoqlarini gaz quvurlari bilan kesishgan hollarda, gaz quvuridan har ikki tomonga 15 m dan ortiq bo‘lmagan masofada gaz sizib chiqayotganini aniqlash uchun issiqlik tarmoqlarida namuna olish uchun jihoz o‘rnatilgan bo‘lishi kerak.

Issiqlik tarmoqlarini bir xil yo‘nalishdagi drenaj quvurlari bilan birgalikda o‘tkazilgan uchastkalarning gaz quvuri bilan kesishgan joyida, drenaj quvurlari gaz quvurining har ikki tomoniga 2 m masofada germetik zichlangan va teshiksiz bo‘lishi kerakligi nazarda tutilishi lozim.

85. Isitish tarmoqlari quvurlarini binolarga gilzalar orqali kiritish lozim. Gilza va quvur yuzalari orasidagi tirqish orqali gazlashtirilgan joylarda suv va gaz, gazlashtirilmagan joylarda esa suvni kirishini bartaraf etish uchun tirqish suv va gaz o‘ta olmaydigan elastik ashyo bilan zichlashtirib berkitiladi.

86. Yer ustidan o‘tkazilgan issiqlik tarmoqlarini havoda o‘tkazilgan elektr uzatish liniyalari va elektrlashtirilgan temir yo‘llar bilan kesishgan joyida, issiqlik tarmoqlarini elektr tokini o‘tkazuvchi barcha elementlarini, shu jumladan kontakt simlaridan gorizontal bo‘yicha xar ikki tomonga 5 m masofada joylashgan barcha metall va temirbeton konstruksiyalarni qarshiligi 10 Om dan ortiq bo‘lmagan yero‘tkazgichga (zazemleniye) ulashni ta’minlash kerak.

87. Terrasalar, jarliklar, yon bag‘irlar va sun’iy qazilgan chuqurlar qirg‘oqlari bo‘ylab issiqlik tarmoqlari o‘tkazilganda, tuproqning namlanishidan qulashi mumkin bo‘lgan prizmasidan tashqarida o‘tkazilishiga e’tibor berish lozim. Shu bilan birga, turli maqsadlar uchun qurilgan binolar va inshootlarni yonbag‘rida joylashganda, bino hududini suv bosishining oldini olish uchun issiqlik tarmoqlaridan favqulodda suvni chiqarib tashlash choralarini nazarda tutish kerak.

88. Issiqlik tashuvchining parametrlaridan qat’i nazar, issiqlik tarmoqlari uchun materiallar, quvurlar va armaturalar, shuningdek quvurlarning mustahkamligini hisoblash Sanoat xavfsizligi davlat qo‘mitasining 2010-yil 6-iyuldagi 199-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan Bug‘ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va xavfsiz ekspluatatsiya qilish qoidalariga (O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining 2010-yil 2-avgustdagi 6-24/23-6554/6-son xati bilan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi hujjat deb topilgan) hamda mazkur SHNQ talablariga muvofiq qabul qilinishi kerak.

Quvurlardan foydalanishning hisobiy muddati kamida 30 yil bo‘lishi kerak.

89. Issiqlik tarmoqlarining quvurlari sifatida, issiqlik tashuvchining parametrlariga ko‘ra choksiz yoki elektropayvandlangan po‘lat quvurlardan foydalanish mumkin.

90. Issiqlik tarmoqlaridagi suvning harorati 150°S va undan past, bosimi 1,6 MRa va undan past bo‘lgan tizimlarda yuqori mustahkamlikka ega shar ko‘rinishidagi grafitli cho‘yan quvurlardan foydalanish lozim.

91. Bug‘ bosimi 0,07 MRa va undan past va suv harorati 115°C va undan past, bosimi 1,6 MRa gacha bo‘lgan issiqlik tarmoqlarida, agar ushbu quvurlarning sifati sanitariya va gigiyena talablariga va issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik tashuvchi parametrlariga javob bersa, metall bo‘lmagan quvurlardan foydalanish lozim.

92. Yopiq issiqlik ta’minoti tizimlaridagi issiq suv bilan ta’minlash tarmoqlarida korroziyaga chidamli materiallardan tayyorlangan quvurlar qo‘llanishi lozim. Yuqori mustahkamlikka ega shar ko‘rinishidagi grafitli cho‘yan quvurlari, polimer materiallardan tayyorlangan va nometall quvurlar, ham ochiq, ham yopiq issiqlik ta’minoti tizimlarida qo‘llaniladi.

93. To‘g‘ri uchastkalarda qo‘zg‘aluvchan tayanchlar orasidagi maksimal quvur oralig‘i quvurlarning yuk ko‘tarish qobiliyatidan maksimal foydalanish imkoniyatidan kelib chiqqan holda quvurlarni mustahkamlik uchun hisoblash yo‘li bilan aniqlash kerak va quvurning egilishi bo‘yicha ruxsat etilgan 0,02 Dy, m qiymatdan ortiq bo‘lmasligi kerak.

94. Quvurlar, armaturalar, asbob-uskunalar va quvurlar detallarini tanlash, shuningdek quvurlarni mustahkamlik uchun hisoblash va quvur tayanchlari va qurilish inshootlariga quvurlardan tushadigan yuklamalarni aniqlashda issiqlik tashuvchining ishchi bosimi va harorati quyidagilarga ko‘ra qabul qilinadi:

a) bug‘li issiqlik tarmoqlari uchun:

to‘g‘ridan-to‘g‘ri qozonlardan bug‘ olayotganda — qozonlarning chiqishidagi bug‘ning bosimi va harorati qiymatlari bo‘yicha;

boshqariladigan bug‘ olish joylari yoki issiqlik energiya markazi (IEM) turbinalaridan bug‘ olinganda — ushbu bug‘ quvurlari tizimi uchun IEM dan chiqish joylarida olingan bug‘ning bosimi va haroratiga ko‘ra;

reduksion-sovutish, reduksiya yoki sovutish agregatlaridan (ROU, RU, OU) keyin bug‘ olinganda — jihozdan keyingi bug‘ning bosimi va harorati bo‘yicha;

b) suvli isitish tarmoqlarini suvni yetkazib berish va qaytarish quvurlari uchun:

bosim — relyefni hisobga olgan holda (tarmoqlarda bosim yo‘qotishlaridan tashqari), tarmoq nasoslari ishlayotgan vaqtda issiqlik manbaidagi chiqish zulfinlaridan keyin suv yuborish quvuridagi eng yuqori bosim bo‘yicha, lekin kamida 1,0 MPa va issiqlik tarmoqlari uchun — hisobiy issiqlik quvvati 1000 MW va undan ortiq bo‘lgan issiqlik manbalariga ulangan issiqlik tarmoqlari uchun — Du = 500 mm va undan ortiq quvurlar uchun kamida 1,7 MPa;

issiqlik tashuvchining harorati — isitish tizimini loyihalash uchun tashqi havo haroratiga ko‘ra yetkazib berilayotgan suv harorati bo‘yicha;

v) kondensat tarmoqlari uchun:

bosim — nasoslar ishlayotgan paytda, joy relyefini hisobga olgan holda tarmoqdagi eng yuqori bosimga ko‘ra;

kondensatni chiqaruvchi jihozlardan keyingi harorat — kondensatni chiqaruvchi jihozlardan oldingi maksimal mumkin bo‘lgan bug‘ bosimidagi to‘yinganlik haroratiga ko‘ra, kondensat nasoslaridan keyin kondensatni yig‘ish bakidagi kondensat haroratiga ko‘ra;

g) issiq suv bilan ta’minlash tarmoqlaridagi suvni yetkazib berish va sirkulyatsion quvurlar uchun:

bosim — nasoslar ishlayotgan paytda, joy relyefini hisobga olgan holda tarmoqdagi eng yuqori bosimga ko‘ra;

issiqlik tashuvchining harorati — 75°S.

95. Issiqlik tashuvchining ish bosimi va harorati, oraliq masofa qancha bo‘lishidan qat’i nazar issiqlik manbaidan har bir iste’molchining isitish nuqtasigacha bo‘lgan quvur tizimida yoki issiqlik tarmog‘idagi issiqlik tashuvchining parametrlarini o‘zgartiruvchi qurilmalargacha (suv isitgichlar, bosim va harorat regulatorlari, reduksion sovutish qurilmalari va nasos stansiyalari) o‘zgarmas deb qabul qilinadi. Yuqorida ko‘rsatilgan qurilmalardan so‘ng, ushbu qurilmalar uchun tavsiya etilgan issiqlik tashuvchi parametrlarini qabul qilish kerak.

Qisman rekonstruksiya qilingan suvli issiqlik tarmoqlari uchun ishchi parametrlar, mavjud tarmoqlardagi parametrlarga muvofiq olinadi.

96. Quvurlarda, zulfinlar, suv va havo chiqarish moslamalari, salnikli kompensatorlar, tarmoq nazorat-o‘lchov asboblari va texnik xizmat ko‘rsatishni talab qiladigan boshqa qurilmalarni joylashtirish uchun yer osti issiqlik tarmoqlarida kameralar bo‘lishi kerak.

97. Isitish tizimini loyihalashtirish uchun tashqi havo harorati minus 10°C dan past bo‘lgan hududlardagi issiqlik bilan ta’minlash quvurlarida, issiqlik punktlari va issiq suv ta’minoti tarmoqlari bundan mustasno, kulrang cho‘yandan yasalgan armaturalardan foydalanish lozim.

Suvni to‘kish, tozalash (produvka) va drenaj qurilmalarida kulrang cho‘yandan yasalgan armaturalardan foydalanilmaydi.

Issiqlik tashuvchi harorati 250°C dan yuqori bo‘lmagan issiqlik tarmoqlarining quvurlarida latun va bronzadan yasalgan armaturalardan foydalanish lozim.

Issiqlik manbalaridan issiqlik tarmoqlarining chiqish joylarida va markaziy issiqlik punktlariga kirish joylarida po‘latdan tayyorlangan berkituvchi armaturalar o‘rnatilishi nazarda tutilishi kerak.

Isitish va shamollatish tizimi uchun umumiy issiqlik yuklamasi 0,2 MW yoki undan ko‘p bo‘lgan individual issiqlik punktiga (IIP) kirishda po‘latdan berkituvchi armaturalar o‘rnatilishi nazarda tutilishi kerak. 0,2 MW dan kam yuklamasi bo‘lgan (IIP) kirishda yumshoq va yuqori mustahkamlikka ega berkituvchi armaturalar o‘rnatilishi nazarda tutilishi kerak.

Issiqlik punktlari doirasida Sanoat xavfsizligi davlat qo‘mitasining 2010-yil 6-iyuldagi 199-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan Bug‘ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va xavfsiz ekspluatatsiya qilish qoidalari (O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining 2010-yil 2-avgustdagi 6-24/23-6554/6-son xati bilan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi hujjat deb topilgan) talablariga muvofiq egiluvchan, yuqori mustahkamlikka ega va kulrang quyma temirdan yasalgan armatura bilan ta’minlash lozim.

98. Issiqlik tarmoqlarida quyma temir armaturalar o‘rnatilganda, uni egish kuchlari ta’siridan himoya qilish kerak.

99. Berkitish armaturalaridan tartibga solish armaturalari sifatida foydalanish mumkin.

100. Odatda issiqlik tarmoqlari uchun, payvandlash uchun gardishga yoki flanetsga ega bo‘lgan armaturalar qabul qilinishi kerak.

Issiqlik tashuvchi bosimi 1,6 MPa va undan past va harorati 115°C va undan past bo‘lgan tizimlarida nominal o‘tish diametri Dy = 100 mm yoki undan kichik suv va gaz quvurlaridan foydalanilganda muftali armaturalardan foydalaniladi.

101. Suvli issiqlik tarmoqlarida R_u = 1,6 MPa va undan yuqori bo‘lganida D_u = 500 mm va undan katta bo‘lgan hamda R_u = 2,5 MPa va undan yuqori bo‘lganida D_u = 300 mm va undan katta bo‘lgan, bug‘li tarmoqlarda esa R_u = 1,6 MPa va undan yuqori bo‘lganida D_u = 200 mm va undan katta bo‘lgan quvurlarda berkituvchi armaturaga ega shartli o‘tuvi kamida quyidagi 5-jadvalda keltirilgan qiymatdan kichik bo‘lmagan aylanib o‘tish quvurlari nazarda tutilishi kerak.

102. Shartli diametri D_u = 500 mm va undan katta bo‘lgan zulfinlar va zatvorlar elektr boshqaruvga ega bo‘lishi kerak.

Aylanma quvurlardagi masofadan boshqariladigan zulfin armaturalari ham elektr boshqaruviga ega bo‘lishi kerak.

103. Quvurlar yer ostidan o‘tkazilganda, elektr boshqaruviga ega zulfin va zatvorlar yer usti pavilyoniga ega kameralarda yoki armaturalarni elektr boshqaruv jihozlarini texnik shartlariga muvofiq havo parametrlarini ta’minlovchi tabiiy shamollatishga ega yer osti kameralarida joylashtirilishi lozim.

Issiqlik tarmoqlari alohida joylashtirilgan past tayanchlarda o‘tkazilganda elektr boshqaruvga ega zulfin va zatvorlarni yog‘ingarchiliklardan himoya qilish va begona shaxslarni aralashuvini oldini olish maqsadida metall qutilarga, tranzit magistral quvurlarda esa odatda pavilyonlar bilan ta’minlanishi kerak. Estakadada yoki baland alohida turuvchi tayanchlarda o‘tkazilganda armaturalarni atmosfera yog‘inlaridan himoya qilish uchun soyabonlar bilan ta’minlanadi.

104. Isitish tarmoqlaridagi berkitish zulfinlari quyidagi holatlarda nazarda tutilishi lozim:

a) issiqlik tashuvchi parametrlari va quvurlar diametridan qat’i nazar, issiqlik manbalaridan issiqlik tarmoqlariga chiqish joylaridagi barcha quvurlarda va kondensat yig‘ish idishiga kirish joyidagi kondensat quvurlarida; shu bilan birga, bino ichida va tashqarisida zulfinlar takrorlanmasligi kerak.

b) quvur diametri magistral quvurning 0,3 ga teng diametrli, lekin kamida 50 mm bo‘lgan yetkazib berish va qaytarish quvurlari orasida o‘tish quvuri bo‘lgan, suv isitish tarmoqlarining Dy = 100 mm yoki undan katta magistral quvurlarida bir-biridan 1000 m dan ortiq bo‘lmagan masofada; bir quvurdan ikkinchi quvurga issiqlik tashuvchini o‘tkazuvchi quvurlarda ikkita zulfin va ular orasida Dy = 25 mm bo‘lgan nazorat vinteli bilan ta’minlanishi kerak. Gidravlik sinov uchun foydalaniladigan bir quvurdan ikkinchi quvurlarga o‘tkazish quvurlarining diametri hisoblash yo‘li bilan aniqlanishi kerak.

Seksiyaga ajratilgan bitta quvurdagi suvni to‘kish yoki to‘ldirish uchun ketadigan vaqt ushbu SHNQning 106-bandida keltirilgan vaqtdan ortiq bo‘lmagan, quvurlarni seksiyalarga ajratuvchi diametri D_u = 400 — 500 mm bo‘lgan quvurlarda zulfinlar orasidagi masofani — 1500 m gacha, D_u = 600 mm va undan ortiq quvurlar uchun — 3000 m gacha va yer ustida o‘tkazilgan D_u = 900 mm va undan ortiq quvurlar uchun masofani 5000 m gacha oshirishga yo‘l qo‘yiladi.

Bug‘ va kondensat magistral issiqlik tarmoqlarida seksiyaga quyidagilarda ajratuvchi zulfinlar o‘rnatilishi shart emas;

a) seksiyaga ajratish uchun o‘rnatilgan zulfinlar o‘rtasida va ularning oxirgisi orasida ajratiladigan seksiyalar hosil qilib, ularning har biriga to‘g‘ridan-to‘g‘ri umumiy issiqlik yuklamasi 0,6-0,9 MW bo‘lgan alohida tarmoqlar hosil qilish sharti bilan suvli va bug‘li issiqlik tarmoqlarining tarmoqlanish tugunlarida;

b) quvurlarning diametridan qat’iy nazar, alohida binolarga kiritilayotgan tarmoq quvurlari tugunlarida.

105. Suvli isitish tarmoqlari va kondensat quvurlari, shuningdek seksiyalarga ajratilgan uchastkalardagi quvurlarning quyi nuqtalarida, suvni to‘kish uchun berkituvchi armaturaga ega shtutserlar (qurilmalar) o‘rnatilishi nazarda tutilishi lozim.

Polimer materiallardan tayyorlangan quvurlar qo‘llanilgan suvli issiqlik tarmoqlari loyihalarida quvurlarning quyi nuqtalarida suvni to‘kish qurilmalari o‘rnatilmaydi. Bunday hollarda, loyiha hujjatlari tarkibida quvurlardagi suvni siqilgan havo bilan chiqarib yuborishning texnik yechimi ko‘zda tutiladi.

106. Seksiyaga ajratilgan suvli isitish tarmoqdagi uchastkani (bitta quvur uchun) suv bilan to‘ldirish va suvni to‘kish qurilmalari quyidagi vaqt oralig‘ida suvni to‘kish va to‘ldirishni ta’minlashdan kelib chiqib quyidagicha qabul qilinadi:

D_u = 300 mm va undan kam quvurlar uchun — 2 soatdan ko‘p bo‘lmagan;

D_u = 350 — 500 mm quvurlar uchun — 4 soatdan ko‘p bo‘lmagan;

D_u = 600 mm va undan ortiq quvurlar uchun — 5 soatdan ko‘p bo‘lmagan.

Magistral suvli issiqlik tarmoqlarining suvni to‘kish qurilmalarining diametrlari mazkur SHNQ ning 9-ilovasida keltirilgan formulalar bo‘yicha aniqlanadi va mazkur ilovaning jadvalida ko‘rsatilgan qiymatdan kam bo‘lmagan holda qabul qilinadi.

Suvning maksimal sarfida, seksiyalarga ajratilgan ayrim uchastkalar belgilangan vaqtda suv bilan to‘ldirilishi ta’minlanmasa, seksiyalarga ajratuvchi zulfinlar orasidagi masofa qisqartirilishi kerak.

107. Binolarga taqsimlanish quvurlari va seksiyaga ajratuvchi zulfinlar orasidagi xar bir o‘chiriladigan uchastkalardagi suvni to‘kish qurilmalari, quvurlarni eng quyi nuqtalaridagi kameralarda o‘rnatilishi nazarda tutilishi lozim. Bunda, suvni to‘kish qurilmalarining shartli o‘tish diametri Dy = 40 mm ga teng bo‘lishi kerak.

108. Kondensat tarmoqlaridan kondensatni to‘kish uchun qurilmalarning shartli diametri mazkur SHNQ ning 9-ilovasidagi jadvalga muvofiq qabul qilinishi kerak.

109. Suvli issiqlik tarmoqlaridagi loy (quyqa) tutqichlar, nasoslar oldidagi quvurlarda va bo‘linish tugunlaridagi bosim regulatorlari oldida joylashtiriladi. Seksiyaga ajratuvchi zulfinlar o‘rnatilgan tugunlar loy (quyqa) tutqichlar bilan ta’minlanishi shart emas.

110. Loy (quyqa) tutqichlar va bosimni tartibga soluvchi zulfinlar atrofida aylanib o‘tuvchi quvurlar o‘rnatilmaydi.

111. Issiqlik tarmoqlari quvurlarining eng yuqori nuqtalarida hamda har bir seksiyaga ajratilgan uchastkada havoni chiqarib yuborish uchun o‘rnatiladigan berkituvchi armaturaga ega shtutser (qurilma)ning shartli diametri mazkur SHNQ ning 10-ilovasiga muvofiq qabul qilinadi.

Tarmoqlanish quvurlarida zulfingacha va vertikal tekislikda balandligi 1 m dan kam bo‘lgan mahalliy egilish joylarida havo chiqarish qurilmalari o‘rnatilmaydi.

112. Suvli isitish tarmoqlarini gidropnevmatik yuvish paytida, siqilgan havoni yetkazib berish, yuvish suvini to‘kish va suvni bir quvurdan ikkinchisiga o‘tkazish quvurlarida o‘rnatilgan shtutser va armaturalarning nominal o‘tish joylari mazkur SHNQ ning 10-ilovasi bo‘yicha tanlab olinadi.

113. Yer ostida o‘tkazilgan suvli isitish tarmoqlari quvurlarining eng quyi nuqtalaridan suvni rejalashtirilgan to‘kish, har bir quvurdan alohida-alohida oqimning uzish bilan asosiy kameraning yonida o‘rnatilgan to‘kish quduqlariga to‘kish bilan amalga oshirilishi lozim. To‘kish quduqlaridan suv o‘z oqimi yoki ko‘chma nasoslar yordamida oqova suv tarmoqlariga yoki ariqlarga oqizib yuboriladi.

Chiqarib yuborilayotgan suvning harorati iste’mol tizimlarida sovutish hisobiga 40°C gacha tushirilishi kerak.

Quvurlardan suvni to‘kish quduqlari orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri, oqimni buzmasdan chiqarishga yo‘l qo‘yiladi.

Suvni to‘g‘ridan-to‘g‘ri isitish tarmoqlari kameralariga yoki yer yuzasiga to‘kib tashlanmaydi.

Qurilish ishlari tugallanmagan hudud bo‘ylab quvurlar yer ustidan o‘tkazilayotganda suvni to‘kish uchun, kyuvetlar, lotoklar yoki quvurlar orqali suvni chiqarish tizimiga ega betonlangan chuqurlar nazarda tutilishi lozim. Issiqlik bilan ta’minlash tizimi yer ustidan o‘tkazilgan turar joy hududida, o‘chirilgan uchastkalardagi quvurlardan suv 40°C haroratgacha sovuganidan keyin ko‘chma shlang yordamida to‘g‘ridan-to‘g‘ri oqova suv qudug‘iga to‘kilishi lozim.

Atrof muhitga ta’sir ko‘rsatish darajasi past bo‘lganda to‘kish quduqlari va chuqurlardan suvni tabiiy suv havzalari va yer maydoniga chiqarilishi mumkin.

To‘kish moslamalari va suvni chiqarish tizimlari, ushbu SHNQning 106-bandida keltirilgan suvni chiqarish vaqtini hisobga olgan holda loyihada nazarda tutilishi kerak.

Maishiy kanalizatsiya tizimiga suv tushirilganda, o‘zi oqib tushuvchi quvur gidroto‘siq bilan ta’minlanishi, suvning teskari oqish holatlari xavfi bo‘lsa qo‘shimcha o‘chirish klapani bilan ta’minlanishi kerak.

Suvni chiqarib yuborish lozim bo‘lgan uchastka quvurlaridagi suvni qo‘shni uchastkaga, shuningdek suv yuborish quvuridagi suv qaytish quvuriga to‘g‘ridan-to‘g‘ri yuborilishi mumkin.

114. Bug‘li issiqlik tarmoqlarining eng past nuqtalarida va vertikal ko‘tarilishlar oldida bug‘ quvurlarining doimiy drenajini ta’minlash kerak. Xuddi shu joylarda, shuningdek bug‘ quvurlarining to‘g‘ri uchastkalarida har 400 — 500 m da va qarama qarshi yo‘nalishga ega qiyaligi bo‘lgan bug‘ quvurlarining har 200 — 300 m da bug‘ quvurlari ishga tushirish drenaji bilan ta’minlanishi kerak.

115. Bug‘ tarmoqlarini drenaji uchun berkitish armaturasi bo‘lgan shtutserlar nazarda tutilishi kerak.

Bug‘ning ishchi bosimi 2,2 MPa yoki undan kam bo‘lgan har bir shtutserda bitta zulfin yoki ventil; bug‘ning ishchi bosimi 2,2 MPa dan yuqori bo‘lganda esa ketma-ket joylashgan ikkita vintel nazarda tutilishi lozim.

Shtutserlar va berkituvchi armaturalarning shartli o‘tish qabul qilinishi lozim bo‘lgan ko‘rsatkichlar mazkur SHNQ ning 11-ilovasidagi 1-jadvalga muvofiq belgilanadi.

116. Bug‘ tarmoqlarini doimiy drenajlash yoki doimiy drenajni ishga tushirish drenaji birlashtirilgan drenaj tizimi uchun, shartli o‘tish joyi mazkur SHNQ ning 11-ilovasidagi 2-jadvalga muvofiq olingan tiqinli shtutserlar bilan va shartli o‘tish joyi mazkur SHNQ ning 11-ilovasiga muvofiq olingan drenaj quvuri orqali shtutserga ulangan kondensat chiqargichlar bilan ta’minlanishi nazarda tutilishi lozim.

Bir necha bug‘ quvurlari o‘tkazilganda, ularning har biri uchun (shu jumladan, bir xil bug‘ parametrlari bilan) alohida kondensat chiqargich nazarda tutilishi kerak.

117. Bug‘ tarmoqlarining doimiy drenajlaridan kondensatni bosimga ega kondensat quvuriga chiqarish, kondensat drenajiga ulanish joyida drenaj kondensatining bosimi, bosimli kondensat quvuridagi bosimdan kamida 0,1 MRa ga ortiq bo‘lgan taqdirda yo‘l qo‘yiladi. Boshqa hollarda kondensat tashqariga chiqariladi.

Kondensatni chiqarish uchun maxsus kondensat quvurlari ko‘zda tutilmaydi.

118. Issiqlik tarmoqlari quvurlarini issiqlik ta’siri natijasida cho‘zilishlarini bartaraf etish uchun tizimda kompensator qurilmalari nazarda tutilishi kerak.

Issiqlik tashuvchining parametrlari, yotqizish usullari va quvurlar diametridan qat’i nazar, quvurlardan tayyorlangan egiluvchan (“P” shaklidagi) kompensatorlar o‘rnatiladi. Burilish burchaklari 90 — 130º ga teng bo‘lgan quvurlar o‘z-o‘zini kompensatsiyalash vazifasini bajaradi.

Silfonli, linzali, salnikli va manjetli kompensatorlar amaldagi davlat standartlari yoki texnik shartlar bo‘yicha ushbu turdagi kompensatorlar uchun qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan parametrlarga ega bo‘lgan quvurlar uchun o‘rnatiladi.

Issiqlik tarmoqlarida o‘z-o‘zini kompensatsiyalovchi va egiluvchan quvurlar qo‘llanilganda kompensator qurilmalarini o‘rnatish va bo‘ylama egilish bo‘yicha sinov tekshiruvlarini o‘tkazish talab etilmaydi.

119. O‘q bo‘yicha silfon kompensatorlar (SK) xonalarda va o‘tib bo‘ladigan kanallarda o‘rnatiladi. Silfon kompensatorlar (SK) ochiq havoda, issiqlik kameralarida tashqi havo va ifloslanishdan himoyalovchi metall g‘iloflarda o‘rnatilishi mumkin.

O‘qli silfon kompensatsiyalovchi jihozlar (SKJ) (ko‘ndalang zo‘riqish, ifloslanish hamda tashqi ta’sirlardan himoyalovchi mustahkam g‘ilofga ega silfon kompensatorlar) barcha turdagi quvur yotqizilishida qo‘llanilishi mumkin.

SK va SKJ larni quvurlarda o‘rnatilish joyi, tayyorlovchi korxonalarning texnik sharti bo‘yicha hisob-kitob natijasiga ko‘ra aniqlanadi.

Kompensatorni o‘rnatish uchun tanlangan joy, kompensatorning g‘ilofi to‘la uzunligi bo‘yicha ixtiyoriy tomonga surilish imkonini ta’minlashi kerak.

120. Kompensatorlarning texnik tavsifi, quvurlarni sovuq va ishchi holatda mustahkamlikka hisoblangan qiymatlarini qoniqtirishi kerak.

121. Salnikli kompensatorlarni tarmoqdagi bosim R_u = 2,5 MRa hamda issiqlik tashuvchining harorati t = 300ºC dan past bo‘lgan, diametri 100 mm dan ortiq bo‘lgan, yer ostida yoki yer ustida past tayanchlarda o‘tkazilgan quvurlarda o‘rnatish mumkin. Kompensatorlarning hisoblangan kompensatsiyalash qobiliyati kompensator konstruksiyasida nazarda tutilgan qiymatdan 50 mm kamroq olinishi kerak.

Estakadalarda va alohida baland tayanchlarda o‘tkazilgan quvurlarda salnikli kompensatorlardan foydalanilmaydi.

122. Yer ustidan o‘tkazilgan quvurlarda o‘rnatilgan salnikli kompensatorlar, begona shaxslarning tegishiga yo‘l qo‘ymaslik va yog‘ingarchiliklardan himoya qilish maqsadida metall qutilarda o‘rnatiladi.

123. Salnikli kompensatorlar o‘rnatilgan qo‘zg‘almas tayanchlar orasida quvurlar to‘g‘ri chiziq bo‘ylab o‘tkazilishi lozim. Salnikli kompensatorlarni tiqilib qolishini bartaraf etish chora-tadbirlarning bajarilish sharti bilan, ulardan foydalanish asoslab berilgan hollarda quvurlarni mahalliy egilishlarda o‘rnatiladi.

124. Yer ustida, yer ostida, kanallarda, tunellarda va kameralarda o‘tkazilgan issiqlik tashuvchi o‘tayotgan quvurlarda (issiqlik quvurlari) hamda xonalarda SK va SKJ qo‘llanilgan hollar uchun yo‘naltiruvchi tayanch o‘rnatilishi zarurligini tayyorlagan korxonaning talablarini hisobga olgan holda, issiqlik quvurlarini barqarorlik hamda mustahkamlikka hisoblash bilan belgilanadi.

125. Egiluvchan kompensatorlarning o‘lchamlarini aniqlash uchun, quvurlarning hisoblangan issiqlik uzayishi ∆X, mm, quyidagi (22) formula bilan aniqlanadi:

bu yerda, € — kompensatsiya zo‘riqishlarining relaksatsiyasini va kompensatorning issiqlik ta’siri natijasida to‘la uzayishi ∆l ni 50% miqdorida oldindan cho‘zilishini hisobga olgan holda quyidagi 6-jadvaldan olinadigan koeffitsiyent;

∆l — hisoblanayotgan uchastkadagi quvurning to‘la termal cho‘zilishi, mm, quyidagi (23) formula bo‘yicha aniqlanadi:

bu yerda, α — 0 dan tºS gacha qizdirilganda po‘latning chiziqli kengayishining o‘rtacha koeffitsiyenti, mm/(m·ºS);

∆t — hisobiy haroratlar farqi, issiqlik tashuvchining ishchi harorati bilan isitish tizimini hisoblash uchun olingan tashqi havo harorati o‘rtasidagi farq sifatida qabul qilingan ºS;

L — qo‘zg‘almas quvur tayanchlari orasidagi masofa, m.

126. Egiluvchan kompensatorlarning o‘lchamlari, quvurlarning sovuq va ish sharoitida mustahkamligi uchun hisoblangan qiymatga mos kelishi kerak.

O‘z-o‘zidan kompensatsiya qilish uchun quvur uchastkalarini hisoblash, quvurlarning burilish burchaklarida dastlabki cho‘zilish hisobga olinmagan holda quvurlarning ishchi holati uchun amalga oshirilishi kerak.

Quvurning ushbu uchastkalari uchun hisoblangan issiqlik cho‘zilishi koordinata o‘qlarining har bir yo‘nalishi bo‘yicha yuqoridagi (23) formula bo‘yicha aniqlanishi kerak.

127. Quvurlarning issiqlik uzayishini nazorat qilish uchun o‘zgarishni nazorat qiluvchi jihozlar, ichki diametri 150 mm va undan ortiq va bug‘ harorati 300ºC va undan yuqori bo‘lgan bug‘ quvurlariga o‘rnatilishi kerak. Boshqa hollarda, issiqlik tarmoqlari quvurlari uzayishini ko‘rsatuvchi jihozlar o‘rnatilishi talab qilinmaydi.

128. Suvli issiqlik tarmoqlarini yetkazib berish va qaytarish quvurlaridagi ichki korroziyani kuzatish uchun tarmoqning oxirgi qismlarida va uchta xarakterli oraliq tugunlardagi nazorat qilinayotgan har bir nuqtada ikkita korroziya ko‘rsatkichi bo‘lishi kerak. Ulardan biri kislorod korroziyasini kuzatish uchun xizmat qilsa, ikkinchisi umumiy korroziyani nazorat qilish uchun xizmat qiladi.

129. Issiqlik tarmoqlari uchun korxonalarda tayyorlangan quvurlarning qismlari va elementlarini qabul qilish lozim.

Egiluvchan kompensatorlar, bukilish burchaklari va quvurlarning boshqa egilgan elementlari uchun bukilish radiusi quvurning kamida bir diametriga teng (shartli diametr bo‘yicha) egilish radiusiga ega bo‘lgan zavodda ishlab chiqarilgan keskin burilgan otvodlardan foydalanish kerak.

130. Bukilish radiusi quvurning kamida 3,5 nominal tashqi diametriga teng bo‘lgan bukilgan otvodlar (burma) va sektorsimon payvandlangan otvodlardan foydalanishga yo‘l qo‘yiladi.

Shtamplash yo‘li bilan payvandlangan va payvandlangan sektor burma (otvod)laridan issiqlik tashuvchining barcha parametrlarida foydalaniladi.

131. Issiqlik tashuvchi bosimi 1,6 MRa va undan kichik va harorati 250ºC va undan kichik bo‘lgan quvurlarning to‘g‘ri uchastkalarida qo‘shni ko‘ndalang choklar orasidagi masofa kamida 50 mm, yuqorida keltirilgan parametrlardan ortiq bo‘lganda esa kamida 100 mm bo‘lishi kerak.

Ko‘ndalang chokdan burilish joyining boshlanishigacha bo‘lgan masofa kamida 100 mm bo‘lishi kerak.

132. Tik egilgan burma (otvod)lar to‘g‘ri uchastkasiz o‘zaro payvand qilinishi mumkin. Tik egilgan va payvandlangan burmalar quvurga shtutsersiz (trubka, patrubka) to‘g‘ridan-to‘g‘ri payvand qilinmaydi.

133. Quvurlar uchun qo‘zg‘aluvchan tayanchlaridan foydalanishda quyidagilarni nazarda tutish kerak:

sirpanuvchan — gorizontal harakatlarning yo‘nalishidan qat’i nazar, barcha o‘tkazish usullarida va har qanday diametrli quvurlarni o‘tkazish uchun;

g‘altakli — diametri 200 mm va undan ortiq bo‘lgan quvurlar uchun, quvurlarning o‘qi bo‘yicha siljishi bo‘lganda, tonnellarda, kronshteynlarda, alohida o‘rnatilgan tayanchlarda yoki estakadalarda o‘tkazilganda;

sharikli — diametri 200 mm va undan ko‘p bo‘lgan quvurlar uchun, quvurlarning trassa o‘qiga nisbatan burchak ostida gorizontal siljishi bo‘lganda, tonnellarda, kronshteynlarda, alohida o‘rnatilgan tayanchlarda yoki estakadalardan o‘tkazilganda;

prujinali tayanchlar yoki ilgichlar — diametri 150 mm va undan ortiq bo‘lgan quvurlar uchun, quvurlarning vertikal siljishi bo‘lganda (zaruratga ko‘ra);

qattiq ilmoqlar — egiluvchan kompensatorlarga ega bo‘lgan quvurlar yer ustidan o‘tkazilganda yoki o‘z-o‘zini kompensatsiyalovchi uchastkalarda.

134. Qattiq ilmoqlarning uzunligi suvli va kondensatli issiqlik tarmoqlari uchun qo‘zg‘almas tayanchlardan eng uzoqdagi ilgichni issiqlik natijasida uzayish masofasining kamida o‘n barobari, bug‘ tarmoqlari uchun esa kamida yigirma barobari miqdorida qabul qilinishi lozim.

135. Quvurlarni quyidagi qo‘zg‘almas tayanchlari nazarda tutilishi lozim:

tayanchli — quvurlarni yotqizishning barcha usullarida;

qalqonli — quvurlarni kanalsiz va tayanchlar kameralar tashqarisida joylashtirilgan va o‘tib bo‘lmaydigan kanallarda o‘tkazish uchun;

xomutli — quvurlarni yer ustidan va tunnellarda o‘tkazish uchun (uchastkalarda egiluvchan kompensatorlar va o‘z-o‘zidan kompensatsiyalash bo‘lganda).

136. Quvurlarning tayanchlariga tushayotgan yuklamalarni aniqlash usullari mazkur SHNQ ning 12-ilovasida keltirilgan.

137. Quvurlarning o‘tib bo‘lmaydigan kanallarda, yer ostida va issiqlik punktlarida o‘tkazilgan quvurlarni joylashtirish uchun asosiy talablar mazkur SHNQ ning 13-ilovasida keltirilgan.

138. Issiqlik tarmoqlari quvurlari, armaturalari, flanetsli ulash joylari, kompensatorlar, uskunalar va quvur tayanchlari uchun issiqlik izolyatsiyasi QMQ 2.04.14 ga muvofiq ta’minlanishi kerak.

139. Issiqlik tarmoqlarining qurilish konstruksiyalari QMQ 2.09.03 va QMQ 2.03.05 talablarini hisobga olgan holda hisoblanishi lozim.

Issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik punktlari va boshqa inshootlarning suv bosimini oshiruvchi hamda drenaj nasoslarining hajmli-rejalashtirish va konstruktiv yechimlari SHNQ 2.09.02 ga muvofiq qabul qilinadi.

140. Issiqlik tarmoqlarining qurilish konstruksiyalarini hisoblashda, ularni qurish, ulardan foydalanish va quvurlarni sinashda hosil bo‘ladigan zo‘riqishlar hisobga olinishi kerak. Hisobiy yuklamalar va ularni ta’sirini aniqlash usuli hamda ularning uyg‘unliklari QMQ 2.01.07 va QMQ 2.09.03 ga muvofiq qabul qilinishi kerak.

141. Issiqlik tarmoqlarining qurilish konstruksiyalari temir betondan tayyorlangan bo‘lib, odatda unifikatsiyalashtirilgan, ya’ni bir tipga keltirilgan temir beton va beton elementlardan yig‘iladigan bo‘lishi kerak. Tunellar va kanallarning konstruksiyasini yaratish va ularga tushayotgan yuklamalarni aniqlash usullari QMQ 2.09.03 ga muvofiq qabul qilinishi lozim.

142. Tunnellardagi issiqlik tarmoqlari quvurlari uchun karkaslar, kronshteynlar va boshqa tayanch qurilish inshootlari korroziyaga qarshi qoplamali metalldan, kanallar va kameralarda esa — yig‘ma va monolit temir betondan tayyorlanishi kerak.

143. Kanallar, kanallardagi ora yopmalar (qopqoq), tunnellar, kameralar va boshqa konstruksiyalarning devorlari, shuningdek issiqlik tarmoqlari quvurlari yer osti suvlari hududidan tashqarida o‘tkazilganda, qurilish konstruksiyalaridagi qo‘shimcha armaturalar uchun, surtiladigan bitum izolyatsiyasi ko‘zda tutiladi. Qattiq qoplamali yo‘llar va yo‘laklar (tratuar) ostidan o‘tkazilganda esa yuqorida keltirilgan inshootlarning ora yopmalarida yopishtiriladigan (yelimlanadigan) gidrohimoya izolyatsiyasi qo‘llanishi nazarda tutiladi.

144. Issiqlik tarmoqlari yer osti suvlari muttasil turadigan maksimal sathdan pastda kanallarda o‘tkazilganda yo‘nalish bo‘yicha drenaj, tashqi qurilish konstruksiyalari va qo‘shimcha armaturalar uchun esa gidrohimoya izolyatsiyasi va bitumli izolyatsiya ko‘zda tutilishi lozim.

Yo‘nalish bo‘yicha drenajni qo‘llash imkoni bo‘lmasa, yer osti suvlarining maksimal sathidan 0,5 m balandlikkacha himoyalovchi to‘siqlarga ega bitumli o‘rama ashyolardan tayyorlangan yepishtiriladigan gidroizolyatsiya yoki boshqa samarador gidroizolyatsiya ko‘zda tutiladi.

Polietilen qoplamaga ega quvurlar kanalsiz o‘tkazilganda yo‘nalish bo‘yicha drenajni tashkil etish ko‘zda tutilmaydi.

145. Bir yo‘nalishdagi drenaj uchun muftali asbest-sement quvurlari, ulash joylari kengaytirilgan (rastrubli) keramik kanalizatsiya quvurlari, polietilen quvurlar, shuningdek tayyor quvur filtrlari qabul qilinishi kerak. Drenaj quvurlarining diametri kamida 150 mm bo‘lishi kerak.

146. Burilish burchaklarida va bir yo‘nalishdagi drenajlarning to‘g‘ri uchastkalarida ko‘pi bilan xar 50 m da, diametri kamida 1000 mm bo‘lgan ko‘rikdan o‘tkazuv quvurlarini o‘rnatish nazarda tutilishi kerak.

Quduq tubi ulangan drenaj trubasining tubidan 0,3 m pastda olinishi kerak.

147. Bir yo‘nalishdagi drenaj tizimidan suvni o‘z oqimi bo‘yicha yoki nasoslar yordamida yomg‘ir kanalizatsiyasiga, suv omborlariga yoki jarlarga chiqarib yuborishni nazarda tutish kerak. Ushbu suvlarni assimilyatsiya quduqlariga yoki yer yuzasiga tushirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

148. Bir yo‘nalishdagi drenaj tizimidan suvni chiqarib yuborish uchun nasos xonasida kamida ikkita nasos o‘rnatilishi talab qilinadi. Ulardan biri zahira nasosi hisoblanadi. Ishlaydigan nasosning quvvati (suv miqdori) yig‘ilayotgan suvning maksimal soatlik miqdoriga nisbatan 1,2 koeffitsiyentda olinishi kerak.

Suvni to‘plash uchun drenaj nasosxonasi, drenaj suvining maksimal soatlik miqdorining kamida 30% gacha bo‘lgan suv ombori bilan ta’minlanishi kerak.

149. Bir yo‘nalishdagi drenaj quvurlarining qiyaligi kamida 0,003 ga teng etib olinishi kerak.

Bir yo‘nalishdagi drenaj quvurlarining qiyaligi o‘lchami va yo‘nalishi bo‘yicha issiqlik tarmoqlarining nishabi bilan mos kelmasligi mumkin.

150. Kameralarning devorlari va qalqon (shitovie) tayanchlari orqali o‘tadigan joylarda quvurlar korroziyaga qarshi qoplama bilan qoplangan va adashgan toklar ta’sir qiladigan joyda — elektr izolyatsion qistirmalari bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak. Asbest qistirmalardan foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi.

151. To‘siq ko‘rinishidagi (qalqon) konstruksiyaga ega qo‘zg‘almas tayanchlar, tayanch va quvur orasida havo bo‘shlig‘i bo‘lgan hollardagina qo‘llanilishi va quvurlar almashtirilganda tayanchlarning temir beton konstruksiyalariga shikast yetkazmaslik imkoniyatini yaratishi lozim. To‘siq ko‘rinishidagi (qalqon) konstruksiyaga ega qo‘zg‘almas tayanchlarda suvni chiqib ketishi va kanal shamollatilishini ta’minlovchi teshiklar ko‘zda tutilishi lozim.

Oldindan izolyatsiya qilingan quvurlardan foydalanilgan hollarda qo‘zg‘almas tayanch konstruksiyalari barqarorlik va mustahkamlikka hisoblangan individual chizmalar bo‘yicha ishlab chiqiladi.

Magistral issiqlik tarmoqlaridagi to‘siq ko‘rinishidagi konstruksiyaga ega tayanchlar oldida, metall konstruksiyalarni kuzatish va teshiklarni tozalab turish uchun kameralar ko‘zda tutilishi lozim.

152. Kamera va tunellarning pol sathidan turtib chiqib turuvchi konstruksiyalar tubigacha bo‘lgan sof balandligi kamida 2 m bo‘lishi kerak.

Kamera balandligini 1,8 m gacha mahalliy kamaytirishga yo‘l qo‘yiladi. Yer osti tunellaridagi o‘tish joylarining kengligi kamida 0,8 m bo‘lishi kerak.

153. Tunnellar uchun bir-biridan 300 m dan ortiq bo‘lmagan masofada zinapoyalarga ega chiqishlar, shuningdek bug‘li issiqlik tizimlari uchun 100 m dan va suvli issiqlik tizimlari uchun 200 m dan ortiq bo‘lmagan masofada favqulodda va kirish lyuklari nazarda tutilishi kerak. Boshqa quvurlar bilan birgalikda o‘tkazilgan taqdirda, lyuklar orasidagi masofa 50 m dan oshmasligi kerak.

Kirish lyuklari tunnellarning boshi berk qismlarining barcha so‘nggi (tugallanish) nuqtalarida, trassaning muyulishlarida, armatura o‘rnatilgan joylarda, shuningdek tunneldan o‘tish mushkul bo‘lgan tugunlarida ta’minlanishini nazarda tutish lozim.

154. Tunnellarning to‘g‘ri uchastkalarida, kamida 300 m dan keyin uzunligi kamida 4 m va kengligi yotqiziladigan quvurning eng katta diametridan plyus 0,1 m, lekin kamida 0,7 m bo‘lgan montaj teshiklari bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

155. Kameralar uchun lyuklar soni quyidagicha olinishi kerak:

kameralarning ichki maydoni 2,5 dan 6 kvadrat mgacha bo‘lganida-dioganal bo‘yicha joylashtirilgan kamida ikkita;

kameralarning ichki maydoni 6 kvadrat m va undan ortiq bo‘lganda — to‘rtta.

156. Trassaning pastki nuqtalarida joylashgan kameralar va tunnellarning chuqurchalaridan chiqindi quduqlarga tasodifiy suvlarni o‘z oqimi bilan oqib chiqishi va o‘z oqimi bilan suv oqib chiqayotgan quvurning quduqqa kirish qismida o‘chirish klapanlarini o‘rnatish ta’minlanishi kerak.

Suvni boshqa kameralarning chuqurchalaridan (eng quyi nuqtalarda emas), suvni chiqarish ko‘chma nasoslar yordamida yoki o‘z oqimi bilan suv oqib chiqayotgan quvurda gidrozatvor o‘rnatilgan, agarda suvning teskari oqish holatlari xavfi bo‘lsa qo‘shimcha o‘chirish klapani bilan ta’minlangan quvurlardan suvni to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘z oqimi bilan kanalizatsiya tizimiga to‘kishni tashkil etish kerak.

157. Tunnellar ta’minlash-so‘rish shamollatish tizimi bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.

Ta’mirlash ishlari va ko‘zdan kechirish paytida tunnellarda, yilning issiq davridagi “A” parametrlari bo‘yicha olinadigan tashqi havo haroratidan 7°C dan yuqori bo‘lmagan havo harorati shamollatish tizimi bilan ta’minlanishi kerak. Tunnellarda xodimlar yo‘qligida, tunnellardagi ichki havo harorati 50°C dan oshmasligini ta’minlash uchun shamollatishni navbatchi rejimidagi ish yo‘sinini nazarda tutish lozim.

158. Tunnellar uchun, shamollatish shaxtalari, odatda ularga kirish joylari bilan birlashtirilishi kerak. Ta’minlash va so‘rib chiqarish shaxtalari orasidagi masofa, vintelyatsiya tizimini asosiy va navbatchi ish yo‘sinidagi ventilyatorlarning soni va unumdorligi hisoblash yo‘li bilan aniqlanishi kerak.

159. Issiqlik tarmoqlari quvurlari o‘tkazilayotgan gruntlarni ko‘tarish qobiliyati 0,15 MPa dan kam bo‘lib, kanalsiz yo‘sinda o‘tkazilganda, quvurlar qum to‘shalgan asosda o‘tkaziladi.

Ko‘tarish qobiliyati 0,15 MPadan kichik bo‘lgan yumshoq hamda bir tekisda cho‘kmaydigan gruntlarda sun’iy asos tashkil etish talab etiladi.

160. Aholi yashaydigan mavze ichida, ko‘chalarni transport yurmaydigan qismi va mahalliy ahamiyatga ega V toifadagi ko‘cha va yo‘llar ostidan issiqlik quvurlarini kanalsiz o‘tkazishni loyihalashga yo‘l qo‘yiladi.

Bolalar o‘ynaydigan maydonlardan issiqlik o‘tkazuvchi quvurlar kanalsiz usulda o‘tkazilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

161. Magistral ko‘chalar, yo‘llar va I — IV kategoriyadagi avtomobil yo‘llarining transport harakatlanadigan qismining ostidan issiqlik uzatuvchi quvurlar kanallarda yoki qobiq ichida o‘tkazilishiga yo‘l qo‘yiladi.

Ko‘cha va yo‘llar, yer ostidan kesib o‘tilganda gorizontal va vertikal masofalar mazkur SHNQ ning 8-ilovasida keltirilgan talablarda bajarilishi lozim.

162. Issiqlik quvurlari yer ostidan kanallarda o‘tkazilganda, harorat ta’siri natijasida kengayishni trassani burilish burchagi P-shakldagi, G-shakldagi va Z-shakldagi kompensatorlar hisobiga bartaraf etishda, maksimal siljish vujudga keladigan (burilish burchaklari) joylarda amortizatsiyalovchi tiqinlar ko‘zda tutilishi lozim. Amortizatsiyalovchi tiqinlarning qalinligi hisoblash orqali aniqlanishi kerak.

Quvurlarni tarmoqlanish joylarida amortizatsiyalovchi tiqinlar o‘rnatilishi ko‘zda tutilishi lozim.

163. Issiqlik tarmoqlarini yer ustidan o‘tkazilganda, temir beton va po‘latdan yasalgan qurilish konstruksiyalardan foydalangan holda, alohida-alohida joylashgan past va baland bo‘yli tayanchlarda va estakadalarda o‘tkazilishini nazarda tutish lozim.

164. Alohida o‘rnatilgan tayanch va estakadalarni hisoblashda KMK 2.09.03 talablari e’tiborga olinishi kerak.

165. Temir yo‘llar, daryolar, jarliklar kesishmasidagi yo‘l o‘tkazgichlarda va alohida o‘rnatilgan tayanchlarda quvurlarga texnik xizmat ko‘rsatish uchun kirish qiyin bo‘lgan boshqa uchastkalarda kengligi kamida 0,6 m bo‘lgan o‘tish ko‘prigi bo‘lishi ko‘zda tutilishi kerak.

166. 2,5 m va undan yuqori balandlikda joylashgan armatura va jihozlarga xizmat ko‘rsatish uchun to‘siqlar va narvonlari bo‘lgan 0,6 m kenglikdagi statsionar platformalar bilan ta’minlanishi kerak.

167. Nishabligi 75° dan va balandligi 3 m dan ortiq bo‘lgan narvonlarda yoy shaklidagi to‘siqlar bo‘lishi kerak.

168. Issiqlik tarmoqlarining po‘lat quvurlarini ichki korroziyadan himoyalash usullari va to‘ldiruvchi suv tayyorlash sxemasini tanlashda, to‘ldiruvchi va tarmoq suvlarining quyidagi asosiy tasniflari hisobga olinishi lozim:

qattiqligi;

vodorod rN ko‘rsatkichi;

suv tarkibida kislorod va erkin ikki asosli kuchsiz beqaror kislota (karbonat kislota) bo‘lishi;

suv tarkibida sulfatlar va xloridlarni bo‘lishi;

suv tarkibida organik qo‘shimchalar bo‘lishi (suvning oksidlanishi).

169. Quvurlarni ichki korroziyadan himoya qilish quyidagi yo‘llar bilan amalga oshirilish lozim:

tarmoq suvining rN ko‘rsatkichini oshirish;

tarmoq suvi tarkibidagi kislorod miqdorini kamaytirish;

ichki yuzasi antikorrozion tarkib bilan qoplangan po‘lat quvurlar yoki korroziyaga chidamli ashyolardan tayyorlangan quvurlarni qo‘llash;

to‘ldiruvchi suvni tayyorlashda tegishli texnologiyalarni qo‘llash;

korroziya ingibitorlarini qo‘llash;

reagentsiz magnit va elektrokimyoviy usullar bilan suvga ishlov berishni qo‘llash.

170. Iste’molchiga berilayotgan suvning harorati 150ºS gacha bo‘lgan issiqlik bilan ta’minlash tizimlaridagi quvurlarning ichki yuzasi uchun foydalanilgan antikorrozion tarkib quyidagi tasniflarga ega bo‘lishi lozim:

haroratga chidamliligi minus 60ºS dan plyus 180ºS gacha;

ashyoning asosga adgeziyasi kamida 1,5 MPa;

ishqalanishga chidamliligi, 500 siklga ko‘pi bilan 1100 g/m;

kislota va ishqorlarga chidamliligi 3,5 do 14 rN gacha;

qoplamadan foydalanish muddati kamida 30 yil.

171. Suvli issiqlik ta’minlash tizimlarining suv yuborish va qaytish quvurlarini issiqlik manbaidan chiqish joylari va eng xarakterli joylarda ichki korroziyani nazorat qilish uchun korroziya indikatori bilan jihozlanishi ko‘zda tutilishi lozim.

172. Ichki korroziyani ruxsat etilgan tezligi 0,085 mm/yil deb qabul qilinishi lozim.

173. Quvurlarning tashqi yuzalari va issiqlik tarmoqlarining metall konstruksiyalari (balkalar, tayanchlar, estakadalar va h.k) yuqori antikorrozion chidamlikka ega qoplamalar bilan himoyalangan bo‘lishi kerak.

Bunday holda, loyiha hujjatlarida hisobga olinadigan tashqi korroziya tezligi po‘lat quvurlar uchun 0,33 mm/yildan ortiq bo‘lmasligi kerak.

174. Tashqi zich yopiq qobig‘i bo‘lgan penopoliuretan issiqlik izolyatsiyasi bo‘lgan konstruksiyaga ega issiqlik uzatuvchi po‘lat quvurlarni antikorrozion qoplama bilan qoplash talab etilmaydi.

Qay yo‘sinda o‘tkazilishidan qat’iy nazar, shar shaklidagi grafitli yuqori mustahkamlikka ega cho‘yan quvurlar qo‘llanilganda, ko‘pikli polimermineral issiqlik izolyatsiyasi bo‘lgan konstruksiyasiga ega quvurlarni tashqi korroziyadan himoyalash talab etilmaydi.

Boshqa issiqlikni izolyatsiyalovchi ashyolarga ega issiqlik o‘tkazuvchi quvurlar konstruksiyasi uchun quvurlar qay yo‘sinda o‘tkazilishidan qat’iy nazar, po‘lat quvurlarning tashqi yuzasida antikorrozion qoplama qo‘llanilishi lozim.

175. Yuqori korrozion faollikka ega gruntlarda, quvur va yer orasidagi elektrostatik potetsiallar farqi musbat va ishorasi o‘zgargandagi daydi toklarning maydonida quvurlar kanalsiz o‘tkazilganda, zich (germetik) himoyalovchi qobiqqa ega konstruksiyalardan tashqari, issiqlik tarmoqlarining metall quvurlari bilan birgalikda qo‘shni metall konstruksiyalar va muhandislik tarmoqlari uchun qo‘shimcha ravishda elektrokimyoviy himoya ko‘zda tutilishi kerak.

176. Issiqlik tarmoqlarining quvurlari yer ostidan (o‘tib bo‘lmaydigan kanallar yoki kanalsiz) o‘tkazilgan sharoitida, quvurlarni daydi toklar tomonidan korroziyadan himoya qilish maqsadida, issiqlik tarmoqlarini elektrokimyoviy korroziyadan himoya qilish bo‘yicha quyidagi choralar ko‘rilishi kerak:

a) issiqlik tarmoqlari trassalarini elektrlashtirilgan transport temir yo‘l relslaridan uzoqlashtirish va u bilan kesishish sonini kamaytirish;

b) elektr izolyatsion qo‘zg‘alma va qo‘zg‘aluvchan quvur tayanchlarini qo‘llash orqali tarmoqlarning o‘tuvchi qarshiligini oshirish;

v) salnikli kompensatorlar va flanetsli armaturalarda elektr tutashgichlarni (peremichka) o‘rnatish yo‘li bilan quvurlarning bo‘ylama elektr o‘tkazuvchanligini oshirish;

g) elektrokimyoviy himoyadan foydalanganda parallel quvurlar orasidagi potensiallarni tenglashtirish maqsadida qo‘shni quvurlar o‘rtasida ko‘ndalang tok o‘tkazgichlar (peremichka) o‘rnatish;

d) daydi toklar manbai bo‘lishi mumkin bo‘lgan obyektlarga (tramvay deposi, tortish podstansiyalari, ta’mirlash inshootlari va boshqalar) issiqlik tarmog‘ining kirish qismida (yoki eng yaqin kamerada) quvurlarga elektr izolyatsiyalovchi flanetslarni o‘rnatish;

e) elektrokimyoviy himoya.

177. Ko‘ndalang tok o‘tkazuvchi tutashgichlar tarmoqlangan quvur tizimi bo‘lgan barcha kameralarda va issiqlik tarmoqlarining tranzit uchastkalarida, ko‘pi bilan 200 m oraliqda ta’minlanishini nazarda tutish lozim.

178. Salnikli kompensatorlarning tok o‘tkazuvchi tutashgichlari (peremichki) ko‘p tolali mis simlar, kabellar, po‘lat trosslardan bajarilgan bo‘lishi, boshqa hollarda po‘lat tasma yoki metall chiviqlarni qo‘llashga yo‘l qo‘yiladi.

Tok o‘tkazuvchi tutashgichlarning kesim yuzasi hisoblash yo‘li bilan aniqlanishi va mis uchun kamida 50 mm² olinishi kerak. Tok o‘tkazuvchi tutashgichlarning uzunligi quvurning maksimal termal cho‘zilishi hisobga olingan holda aniqlanishi kerak. Tok o‘tkazuvchi po‘lat tutashgichlar korroziyaga qarshi qoplama bilan qoplangan bo‘lishi kerak.

179. Yer yuzasidan quvurlarning potensiallarini o‘lchash uchun nazorat o‘lchash punktlarini ko‘pi bilan 200 m oralatib quyidagi joylarda o‘rnatish kerak:

kameralarda yoki kameralardan tashqarida, qo‘zg‘almas quvur tayanchlari o‘rnatilgan joylarda;

elektr izolyatsiyalovchi flanetslar o‘rnatilgan joylarda;

elektrlashtirilgan transportning temir yo‘llari bilan issiqlik tarmoqlari kesishmasida;

ikkitadan ortiq yo‘lni kesib o‘tganda, kesishgan joyning har ikki tomonida, zarurat bo‘lganda maxsus kameralarda;

po‘lat yer osti muhandislik tarmoqlari va inshootlari bilan kesishgan yoki parallel o‘tkazilgan joylarda;

elektrlashtirilgan yo‘llarning relslariga assimilyatsiya kabellarini ulash nuqtalari bilan issiqlik tarmoqlari trassasining yaqinlashish joylarida.

180. Yer ostidan o‘tkazilgan po‘lat quvurlarning korrozion holatini muhandislik diagnostikasini buzilmaydigan usullar bilan o‘tkazish uchun, issiqlik tarmoqlarining kameralarida kirish joylari bilan ta’minlanishi kerak.

181. Issiqlik punktlari quyidagilarga bo‘linadi:

individual issiqlik punktlari — bir bino yoki uning bir qismini isitish, shamollatish, issiq suv bilan ta’minlash tizimlarini va texnologik issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ulash uchun;

markaziy isitish punktlari — ikki yoki undan ortiq binolarni isitish, shamollatish, issiq suv bilan ta’minlash tizimlarini va texnologik issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ulash uchun.

182. Issiqlik punktlarida asbob-uskunalar, armaturalar, nazorat qilish jihozlari, boshqarish va avtomatlashtirish moslamalari joylashtiriladi va ular orqali quyidagilar amalga oshiriladi:

issiqlik tashuvchi turini yoki uning parametrlarini o‘zgartirish;

issiqlik tashuvchi parametrlarini nazorat qilish;

issiqlik miqdorlari, issiqlik tashuvchi va kondensat sarfini hisobga olish;

issiqlik tashuvchisi miqdorini tartibga solish va uni issiqlik iste’moli tizimlari o‘rtasida taqsimlash (markaziy issiqlik stansiyasidagi tarqatish tarmoqlari orqali yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri individual issiqlik punktlari tizimlariga);

mahalliy tizimlarni issiqlik tashuvchi parametrlarining favqulodda o‘sishidan himoya qilish;

issiqlik iste’moli tizimlarini to‘ldirish va sizib chiqish natijasida yo‘qotilayotgan suv sarfini to‘ldirish;

kondensatni yig‘ish, sovutish, qaytarish va uning sifatini nazorat qilish;

issiqlikni akkumulyatsiya qilish;

issiq suv ta’minoti tizimlari uchun suvni tozalash;

portlash va yonishga olib keluvchi konsentratsiyalarni aniqlash va yong‘in xavfsizligini ta’minlash.

Issiqlik punktida uning maqsadi va mahalliy sharoitga qarab, sanab o‘tilgan barcha tadbirlar yoki ularning faqat bir qismi amalga oshirilishi mumkin.

183. Markaziy isitish punktlarining mavjudligidan qat’i nazar, har bir binoda individual issiqlik punktlari qurilmasi o‘rnatilishi lozim. Individual issiqlik punktlarida faqat ushbu binoni ulash uchun zarur bo‘lgan va markaziy isitish punktida ko‘zda tutilmagan chora-tadbirlar bajarilishi nazarda tutiladi.

184. Yopiq va ochiq issiqlik ta’minoti tizimlarida turar joy va jamoat binolari uchun markaziy isitish stansiyasiga bo‘lgan ehtiyoj, texnik va iqtisodiy hisob-kitob bilan asoslangan bo‘lishi kerak.

Tashqi issiqlik manbalaridan issiqlik bilan ta’minlanayotgan binolar soni birdan ortiq bo‘lgan sanoat va qishloq xo‘jaligi korxonalari uchun markaziy isitish punktlari qurilmasini o‘rnatish kerak.

185. Issiqlik punktlari binolarida, bino va inshootlarning sanitariya-texnik tizimlarini, shu jumladan maishiy-ichimlik va yong‘inga qarshi ehtiyojlar uchun suv ta’minlaydigan bosimni oshiruvchi nasos agregatlarini joylashtirish mumkin.

186. Issiqlik punktlarida quvurlar, uskunalar va armaturalarni joylashtirishga qo‘yiladigan asosiy talablar mazkur SHNQ ning 7-ilovasiga muvofiq qabul qilinishi kerak.

187. Iste’molchilarni, issiqlik punktlarida issiqlik tarmoqlariga ulashda issiqlik tarmoqlaridagi suv sarfi minimal bo‘lishini ta’minlovchi sxema bo‘yicha ulash hamda tarmoq suvining maksimal sarfini chegaralovchi va issiqlik sarfini tartibga soluvchi jihozlarni, shuningdek tashqi havo haroratiga ko‘ra isitish, shamollatish va havoni konditsiyalash tizimiga berilayotgan suvning haroratini avtomatik tarzda sozlovchi elevatorlar va tuzatish nasoslarini qo‘llash hisobiga issiqlikni sarf qilish ko‘zda tutilishi lozim.

Yuqori kesimli harorat jadvaliga muvofiq ishlaydigan issiqlik ta’minoti tizimlarida tarmoq suvining maksimal sarfini cheklovchi tartibga solinmaydigan toraytiruvchi qurilmalar, suv yetkazib berish va qaytarish quvurlarida yuqori kesim diapazonining (oralig‘i) o‘rtacha issiqlik qiymatlari va issiqlik tashuvchining o‘rtacha haroratlari uchun hisoblanishi kerak.

188. Yopiq issiqlik bilan ta’minlash tizimlarida. issiq suv bilan ta’minlash tizimi va isitish tizimi uchun maksimal issiqlik miqdorlarining nisbatiga qarab, issiq suv isitgichlarining ulanish sxemalari quyidagicha olinishi kerak:

bo‘lganda — ikki bosqichli sxemalar;

boshqa nisbatlar uchun — bir bosqichli parallel sxema olinadi.

189. Issiq suv bilan ta’minlash va isitish tizimlari uchun “suvdan-suvga” isitgichlarining qizdirish yuzasini hisoblashda issiqlik tarmog‘ining suv yuborish quvuridagi suvning harorati, suv harorati grafigining sinish nuqtasidagi haroratga, agarda harorat grafigida sinish nuqtasi bo‘lmasa suvning minimal haroratiga teng bo‘lishi kerak. Isitish tizimlari uchun esa isitish tizimini loyihalash uchun tashqi havoning hisobiy haroratiga mos keladigan suv haroratiga teng qilib qabul qilinadi. Hisobiy yuza sifatida aniqlangan eng katta yuza olinishi kerak.

190. Issiq suv bilan ta’minlash tizimidagi isitgichlarining isitish yuzasini hisoblashda, suv isitgichdan chiqayotgan joydagi isitilgan suvning harorati 60°S ga teng deb qabul qilinishi kerak.

191. Seksiyali tezkor suv-suvli suv isitgichlari uchun issiqlik tashuvchilarni qarama-qarshi oqim sxemasi qabul qilinishi kerak. Shu o‘rinda isitish tarmog‘idan olinayotgan isitish suvi quyidagicha uzatilishi kerak:

isitish tizimlarining suv isitgichlarida — quvurlarga;

issiq suv ta’minoti tizimlarining suv isitgichlarida — quvurlar orasiga.

Bug‘-suvli suv isitgichlarida bug‘ quvur oralig‘iga berilishi kerak.

Bug‘li isitish tarmoqlari bo‘lgan issiq suv bilan ta’minlash tizimlari uchun sig‘imli suv isitgichlaridan foydalanishga yo‘l qo‘yiladi. Agarda ularning hajmi bak akkumulyatorlar hisoblanganda aniqlangan hajmga muvofiq kelsa ulardan issiq suvni saqlash uchun bak akkumulyator sifatida foydalanish mumkin.

Yuqori tezlikda ishlaydigan suv isitgichlaridan tashqari, texnik va ekspluatatsion tasniflari yuqori tezlikda ishlaydigan suv isitgichlarining tasniflaridan kichik bo‘lmasa boshqa turdagi suv isitgichlardan, shu jumladan plastinkali suv isitgichlardan ham foydalanishga yo‘l qo‘yiladi.

192. Suv-suvli suv isitgichlar soni quyidagicha qabul qilinishi kerak:

ikkita parallel ravishda ulangan, ularning har biri issiqlik miqdorining 100% uchun hisoblanishi kerak (issiqlik ta’minotida uzilishlarga yo‘l qo‘yilmaydigan binolarni isitish tizimlari uchun);

bitta — boshqa isitish tizimlari uchun;

har bir isitish bosqichida ikkita parallel ravishda ulangan, har biri issiqlik miqdorining 50% ga hisoblangan — issiq suv bilan ta’minlash tizimida uzilishlarga yo‘l qo‘yilmaydigan issiq suv ta’minoti tizimlari uchun;

har bir bosqichda bitta — issiq suv ta’minoti tizimlarining qolgan qismi uchun.

Isitish, shamollatish yoki issiq suv ta’minoti tizimlarida bug‘-suv isitgichlari o‘rnatilganda, ularning soni kamida ikkita bo‘lib parallel ravishda ulangan bo‘lishi kerak (zahira suv isitgichlari nazarda tutilishi shart emas).

Issiqlik ta’minotidagi uzilishlarga yo‘l qo‘ymaydigan texnologik qurilmalar uchun korxonaning texnologik qurilmalarining ish rejimiga muvofiq talab etilayotgan issiqlik miqdori uchun mo‘ljallangan zahira suv isitgichlarini o‘rnatish nazarda tutilishi kerak.

193. Quvurlarni eng yuqoridagi barcha nuqtalaridan havoni chiqarib yuborish uchun shartli diametri 15 mm va quvurlarni eng quyi nuqtalaridan suv va kondensatni chiqarib yuborish uchun shartli diametri 25 mm bo‘lgan shtutserlar o‘rnatiladi, shuningdek quvurlarga berkituvchi armatura orqali ulangan avtomatik havo chiqargichlar o‘rnatilishiga yo‘l qo‘yiladi.

194. Issiqlik punktlarida loy (quyqa) tutqichlar quyidagi joylarda ko‘zda tutiladi:

issiqlik punktiga kirish joyidagi suv bilan ta’minlash quvurida;

qaytish quvuridagi tartibga solish moslamalari, suv sarfi va issiqlik miqdorlarini o‘lchash asboblari oldida — bittadan ortiq emas.

Markaziy issiqlik stansiyasida mavjudligidan qat’iy nazar, IIP loy (quyqa) tutqichlar bilan ta’minlanadi.

Issiqlik punktining kirish joyida filtr o‘rnatilganda, jihozlarni ishlab chiqargan korxonalarning maxsus talablari bo‘lmagan taqdirda, mexanik suv o‘lchagichlar (qanotchali, turbinali), plastinali issiqlik almashtirgichlar va suv yo‘nalishi bo‘yicha boshqa jihozlar oldiga qo‘shimcha fil’trlar o‘rnatilishi shart emas.

195. Issiqlik punktlarida issiqlik tarmoqlarining suv yuboruvchi va qaytish quvurlari orasida va nasoslar (ko‘taruvchidan tashqari), elevatorlar, sozlovchi klapanlar, loy (quyqa) tutqichlar va issiqlik miqdorlari va suv sarfini o‘lchash moslamalari orasida ishga tushirish uchun bir biriga ulash quvurlari o‘rnatilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Suv toshib ketishini tartibga soluvchi va kondensatni chiqaruvchi (kondensatootvodchik) jihozlar chetlab o‘tish quvurlariga ega bo‘lishi kerak.

196. Issiqlik tarmoqlariga suv isitgichlar orqali ulangan markazlashtirilgan issiq suv bilan ta’minlash tizimlarining quvurlari va uskunalarini korroziyadan va sho‘x (nakip) shakllanishidan himoya qilish uchun, odatda mazkur SHNQ ning 15-ilovasiga muvofiq markaziy issiqlik punktlarida amalga oshiriladigan suvga ishlov berish usuli tavsiya etiladi. Individual issiqlik punktlarida suvga faqat magnitli va silikatli ishlov berilishiga yo‘l qo‘yiladi.

197. Issiq suv ta’minoti tizimiga beriladigan suv bilan bevosita aloqada bo‘lgan suvni tozalash uchun qo‘llaniladigan reaktivlar va materiallar hamda maishiy ichimlik suvi ta’minoti sanitariya va gigiyena qoidalari va normalariga javob berishi kerak.

198. Issiq suv bilan ta’minlash tizimi uchun issiqlik punktlarida vakuumli deaeratsiyaga ega bak akkumulyatorlar o‘rnatilganda, baklarni ichki yuzasini korroziyadan himoya qilish va germetizatsiyalovchi suyuqlikni qo‘llab ulardagi suvni aeratsiyadan himoya qilish ko‘zda tutilishi lozim. Vakuumli deaeratsiya bo‘lmasa, baklarning ichki yuzasi himoya qoplamalari yoki katod himoya yordamida korroziyadan himoyalangan bo‘lishi kerak.

Bak akkumulyatorining konstruksiyasida germetizatsiyalovchi suyuqlikni issiq suv bilan ta’minlash tizimiga tushishini istisno qiladigan qurilma ko‘zda tutilishi kerak.

Issiqlik punktlarida quvurlar va jihozlardan ajralib chiqayotgan issiqlik miqdoriga ko‘ra belgilanadigan havo almashinuvini ta’minlash uchun havo berish va so‘ruvchi shamollatish tizimi bilan ta’minlanishi kerak. Yilning sovuq davrida ish joyidagi hisoblangan havo harorati 28°C dan yuqori, yilning issiq davrida esa — “A” parametrlar bo‘yicha qabul qilingan tashqi havo haroratidan 5°C dan ortiq bo‘lmasligi kerak.

199. Issiqlik punktlari turar joy va jamoat binolarida joylashtirilganda issiqlik punktidan qo‘shni xonalarga o‘tayotgan issiqlik miqdorini aniqlash uchun tekshiruv hisob-kitobi amalga oshirilishi kerak. Agar ushbu xonalardagi havo harorati QMQ 2.04.05 da nazarda tutilgan qiymatdan oshsa, qo‘shni xonalarni to‘sib turgan konstruksiyalarini qo‘shimcha issiqlik izolyatsiyasi bilan qoplash bo‘yicha chora-tadbirlar nazarda tutilishi kerak.

200. Issiqlik punktining polida trap o‘rnatilishi kerak va agar suv o‘z oqimi bo‘yicha oqib chiqib ketishining imkoni bo‘lmasa, kamida 0,5 x 0,5 x 0,8 m o‘lchamdagi suv yig‘uvchi chuqurcha tashkil qilinishi kerak. Chuqurcha olinadigan panjara bilan berkitilgan bo‘lishi lozim.

Suvni yig‘ish chuquridan suvni kanalizatsiya, suvni chiqarish yoki bir yo‘nalishdagi drenaj tizimiga chiqarish uchun bitta drenaj nasosini o‘rnatish ko‘zda tutilishi kerak. Suvni yig‘ish chuquridan suvni chiqarish uchun o‘rnatilgan nasosdan, issiqlik iste’molchilari tizimini yuvish uchun foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi.

201. Issiqlik punktlarida turar joy va jamoat binolari uchun ruxsat etilgan shovqin darajasidan oshib ketishining oldini olish bo‘yicha choralar ko‘rilishi kerak.

Nasoslar bilan jihozlangan issiqlik punktlarini (shovqinsizlardan tashqari) turar joy binolari, maktabgacha ta’lim tashkilotlarining yotoqxonalari va o‘yin maydonchalari, internatlarning yotoqxonalari, mehmonxonalar, yotoqxonalar, sanatoriylar, dam olish uylari, pansionatlar, palatalar va operatsiya xonalari, bemorlar uzoq vaqt qolish uchun palatalar, shifokorlar kabinetlari, ko‘ngilochar binolarning tomoshabin zallari yoniga, binolari ostiga yoki ularning ustiga joylashtirilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

202. Yer osti markaziy isitish punktlaridan ushbu SHNQning 201-bandida qayd etilgan xonalarning tashqi devorlarigacha bo‘lgan masofa 25 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

Issiqlik punkti bunday xonalarga nisbatan yopiq (darchasiz) devori bilan qaratib joylashtirilganda, shuningdek unda shovqinsiz nasoslar o‘rnatilganda, oraliq masofa 15 m gacha qisqartirilishi mumkin.

203. Bosh rejadagi joylashuviga ko‘ra, isitish punktlari alohida joylashgan, binolar va inshootlarga tirkalgan va bino va inshootlar ichiga joylashtirilgan bo‘ladi.

204. Issiqlik punktlari binolarning tashqi devorlari oldida qurilgan alohida xonalarga joylashtiriladi. Juda ham tor sharoitlarda individual issiqlik punktlari yerto‘lalardagi shovqindan himoyalashni ta’minlaydigan ishlar bajarilgan xonalarda o‘rnatilishiga yo‘l qo‘yiladi.

205. Issiqlik punktidan chiqish joylari quyidagicha tanlanishi lozim:

agar isitish punkti binolarining uzunligi 12 m yoki undan kam bo‘lsa va u binodan tashqariga chiqish joyidan 12 m dan kam masofada joylashgan bo‘lsa — qo‘shni xona, koridor yoki zinapoyaga bitta chiqish joyi (agarda isitish punkti binodan chiqish joyidan 12 m dan ortiq masofada joylashgan bo‘lsa — tashqariga bitta mustaqil chiqish joyi);

isitish punkti binolarining uzunligi 12 m dan ortiq bo‘lsa — ikkita chiqish joyi (ulardan biri to‘g‘ridan-to‘g‘ri tashqariga bo‘lishi kerak, ikkinchisi — qo‘shni xonaga, zinapoyaga yoki koridorga).

Bug‘dan foydalanilayotgan isitish punktlarining binolari xonaning o‘lchamlaridan qat’i nazar, kamida ikkita chiqish joyiga ega bo‘lishi kerak.

206. Issiqlik punktlarini tabiiy yoritish uchun darchalar (proyem) talab qilinmaydi.

Isitish punkti xonasi yoki binosidagi eshiklar va darvozalar tashqariga ochilishi kerak.

207. Portlash va yong‘in xavfiga ko‘ra isitish punktlarining binolari SHNQ 2.01.19 ga muvofiq “G” toifaga kiradi”.

208. Issiqlik punktlari sanoat korxonalari va omborxona binolarida joylashtirilganda, ular SHNQ 2.09.02 talablariga ko‘ra boshqa xonalardan ajratilgan bo‘lishi kerak.

Sanoat va ombor binolarining “G” va “D” toifalaridagi xonalarida, shuningdek sanoat korxonalarining ma’muriy va maishiy binolarida, turar joy va jamoat binolarida joylashgan issiqlik punktlari, boshqa xonalardan begona shaxslarni ruxsatsiz issiqlik punktiga kirishiga to‘sqinlik qiladigan to‘siqlar yoki bo‘lmalar bilan ajratilishi kerak.

209. Montaj qilinishi zarur bo‘lgan asbob-uskunalarning o‘lchamlari yer ustida joylashgan isitish punktlari eshiklarining o‘lchamlaridan ortiq bo‘lganda, uskunalarni kiritish uchun o‘rnatish teshiklari yoki devorlarda darvozalar bilan ta’minlanishi kerak.

Bunday holda, o‘rnatish teshigi va darvozalarning o‘lchamlari eng katta uskuna yoki quvur blokining gabarit o‘lchamlaridan 0,2 m va undan kattaroq bo‘lishi kerak.

210. Uskunalar va armaturalarni yoki jihoz bloklarining ajralmas qismlarini ko‘chirish uchun inventar ko‘tarib-tashish moslamalari ko‘zda tutilishi kerak.

Agar inventar vositalardan foydalanishning iloji bo‘lmasa, statsionar yuk ko‘tarish va tashish moslamalari bilan ta’minlashga quyidagicha yo‘l qo‘yiladi:

ko‘chirilayotgan yuk massasi 0,1 dan 1,0 t gacha bo‘lsa — qo‘lda monorelslar;

ko‘targichlar yoki ilingan yakka to‘sinli qo‘l kranlari bilan;

ko‘chirilayotgan yuk massasi 1,0 dan 2,0 t gacha bo‘lsa — ilingan yakka to‘sinli qo‘l kranlari bilan;

ko‘chirilayotgan yuk massasi 2,0 t dan ortiq bo‘lsa — ilingan yakka to‘sinli elektr kranlari bilan.

Ko‘chma yuk ko‘taruvchi va transport vositalaridan foydalanishga yo‘l qo‘yiladi.

211. Poldan 1,5 dan 2,5 m balandlikda joylashgan uskunalar va armaturalarga xizmat ko‘rsatish uchun, mobil platformalar yoki ko‘chma jihozlar (zinapoyalar) bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak.

Agar mobil platformalar, shuningdek 2,5 m va undan yuqori balandlikda joylashgan uskunalar va armaturalarga xizmat ko‘rsatish uchun o‘tish joylarini yaratish imkoni bo‘lmasa, panjara va doimiy zinapoyalarga ega statsionar platformalar bilan ta’minlanishi kerak. Platformalar, zinapoyalar va to‘siqlarning o‘lchamlari mazkur SHNQning 166 va 167-bandlari hamda O‘z RST 886-98 talablariga muvofiq olinishi kerak.

Statsionar maydon sathidan yuqoridagi orayopmagacha bo‘lgan masofa kamida 2 m bo‘lishi kerak.

212. Doimiy xizmat ko‘rsatuvchi markaziy isitish punktida qo‘lni yuvish uchun o‘rnatilgan jihozga ega sanuzel va kiyim-kechaklarni saqlash uchun shkaf bo‘lishi kerak.

213. Issiqlik tarmoqlarining elektr iste’molchilarini elektr energiyasi bilan ta’minlash “O‘zdavenergonazorat” davlat inspeksiyasining 2006-yil 23-iyundagi 105-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan “Elektr uskunalarining tuzilishi qoidalari” ning VII-bo‘limi (O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining 2006-yil 18-iyuldagi 20-15-143/14-son xati bilan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjat deb topilgan) ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

Issiqlik tarmoqlarining elektrdan foydalanuvchi uskunalari elektr ta’minoti ishonchli ravishda elektr energiyasi bilan ta’minlanishi bo‘yicha quyidagi toifalarga bo‘linadi:

I toifa — nasos xonalarida bosimni ko‘taruvchi va aralashtirish nasoslari, dyukerlardagi drenaj nasoslari, boshqaruv xonalari;

II toifa — teleboshqaruvga (masofadan) ega berkituvchi armaturalar, isitish punktlaridagi isitish va shamollatish tizimlarining bosimini oshiruvchi aralashtirish va sirkulyatsiya nasoslari, issiqlik tarmoqlarini to‘ldirish uchun o‘rnatilgan akkumulyator baklarini zaryadlash (to‘ldirish) va razryadkalash (bo‘shatish) uchun nasoslar, bo‘linish tugunlaridagi to‘ldirish nasoslari, tunellar va dyukerlarni yoritish jihozlari va u yerda o‘rnatilgan asbob uskunalar;

III toifa — boshqa elektr energiyasidan foydalanuvchilar.

214. Yer ostida joylashtirilgan issiqlik punktlari va kameralardagi elektr inshootlarni boshqarish apparaturalari shikastlanish natijasida to‘kilishi mumkin bo‘lgan suv sathidan yuqorida joylashtirilishi lozim. To‘kilgan suv sathi hisob ishlarini bajarish natijasida aniqlanadi. Hisob natijalari bo‘lmagan taqdirda yer sathidan yuqorida joylashtiriladi.

215. Elektr energiyasi bilan yoritish, elektr asboblari bilan jihozlangan issiqlik punktlari, pavilyonlar, tunellar, dyukerlar, nasoslar o‘rnatilgan xonalar, shuningdek estakadalar va alohida baland tayanchlarning maydonlarida, elektr boshqaruviga ega armaturalar, sozlagichlar, nazorat-o‘lchov asboblari joylashgan joylarda ko‘zda tutiladi.

216. Issiqlik tarmoqlarida quyidagilar ko‘zda tutilishi kerak:

a) quyidagilarni ta’minlovchi avtomatik tartibga soluvchilar va blokirovkalar:

suvli isitish tarmoqlarining suv yetkazib berish yoki qaytarish quvurlarida belgilangan suv bosimini, bunda suv yetkazib berish quvurida “o‘zidan keyin” va qaytish quvurida — “o‘zigacha” doimiy bosimni ushlab turish;

suv bosimi ruxsat etilgan bosimdan ortib ketganda suvli issiqlik tarmoqlarini gidravlik jihatdan mustaqil zonalarga bo‘lish;

ajratilgan zonalarda belgilangan statik bosimni ta’minlash uchun bo‘linish tugunlarida to‘ldiruvchi moslamalarni ulash.

b) o‘lchash uchun zarur berkituvchi armaturaga ega o‘lchov asbobi joylashtiriladigan moslamalar:

seksiyalarga ajratuvchi zulfinlar oldidagi suv bilan ta’minlash (ixtiyoriy) va qaytarish quvurlaridagi suvning haroratini, shuningdek diametri Dy = 300 mm yoki undan ortiq bo‘lgan tarmoqlanish quvurlarining qaytish quvurlarida suv yo‘nalishi bo‘ylab zulfinning old tomonidagi suvning haroratini o‘lchash uchun;

seksiyalarga ajratuvchi zulfinlar va tartibga soluvchi moslamalar oldidagi hamda ulardan keyingi suv bilan ta’minlash va qaytarish quvurlaridagi suv bosimini, shuningdek diametri Dy=300 mm va undan ortiq bo‘lgan tarmoqlanish quvurlarining suv bilan ta’minlash va qaytish quvurlarida zulfindan oldingi suv bosimini o‘lchash uchun;

diametri 400 mm va undan ortiq bo‘lgan tarmoqlanish tizimining suv yetkazib berish va qaytish quvurlaridagi suv sarfini o‘lchash uchun;

tarmoqlanish quvurlaridagi zulfindan oldidagi bug‘ bosimini o‘lchash uchun.

217. Tarmoqlangan issiqlik tarmoqlarida namuna olish jihozlari va seksiyalarga ajratuvchi zulfinning issiqlik iste’molchilari tomonida quvurlardagi issiqlik tashuvchining harorati va bosimini o‘lchash uchun mahalliy nazorat o‘lchov asboblarini o‘rnatish ko‘zda tutilishi lozim.

218. Suvli issiqlik tarmoqlarining suv yuboruvchi va qaytish quvurlaridagi suv bosimini oshiruvchi nasoslar avtomatlashtirilganda quyidagilarga ta’minlanishi lozim:

tarmoqning istalgan ish rejimida, nasoslarning suv yuboruvchi va qaytish quvurlarida belgilangan bosimni ta’minlash;

nasoslarning suv chiqish joyidagi bosim pasayganda, nasoslarning so‘rish quvuridagi suv bosimi ruxsat etilgan bosimdan yoki suv yuboruvchi quvurda belgilangan bosimdan ortib ketganda qaytish quvurida o‘rnatilgan zahira nasosini ishga tushirish;

ishlayotgan nasos o‘chganda yoki bosimli quvurdagi suv bosimi tushib ketganda zahira nasosini avtomatik ravishda ishga tushirish;

ishchi nasos o‘chganda, nasosning bosim zulfini avtomatik tarzda berkitilishi va zahira nasosi ishga tushirilganda mos keladigan zulfinni avtomatik tarzda ochilishi;

asosiy manbadagi kuchlanish tushib ketganda zahira manbaini yoqish;

quvvat manbai bo‘limlaridan birida kuchlanish yo‘qolgan taqdirda seksiyali kalitni avtomatik yoqish;

statik rejimda yoki ishchi rejimda (nasos stansiyasi o‘chirilgan) issiqlik tarmog‘idagi bosim ruxsat etilgan bosimdan ortiq bo‘lsa issiqlik tarmog‘ini gidravlik bog‘liq bo‘lmagan zonalarga bo‘lish;

taqsimlash klapanlari to‘liq yopilganda, ishlayotgan barcha tarmoq nasoslarini o‘chirish;

nasos stansiyasining so‘ruvchi yoki bosimli kollektorlari va suv yuborish quvurlaridagi bosim suvni qayrab ketish bosimidan past bo‘lganda barcha suv haydovchi nasoslarni ketma-ket o‘chirish va suv haydovchi nasoslarni yoqish uchun blokirovkalash (AVR).

219. Drenaj nasoslari yig‘ilgan suvlarni avtomatik tarzda chiqarilib yuborilishini ta’minlashi kerak.

220. Aralashtiruvchi nasos stansiyalarini avtomatlashtirish, oldindan belgilangan aralashtirish haroratining barqarorligini va nasoslar to‘xtatilganda aralashtirish nasoslaridan keyin isitish tarmoqlarini suv haroratining oldindan belgilangan haroratga nisbatan ko‘tarilishidan himoya qilishni ta’minlashi kerak.

221. Nasos stansiyalari mahalliy yoki boshqaruv panelida o‘rnatiladigan ko‘rsatuvchi va qayd qiluvchi asbob uskunalar (shu jumladan, suv sarfini o‘lchash) va boshqaruv shchitidagi nosozliklar va holatni ko‘rsatuvchi signalizatsiya bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak.

222. Issiq suv ta’minoti uchun bak akkumulyatorlar (shu jumladan zaryadlash va razryadlash uchun nasoslar) quyidagilar bilan jihozlangan bo‘lishi kerak:

a) quyidagilarni o‘lchash uchun nazorat-o‘lchov asboblari bilan:

sathni — qayd etish moslamasi;

barcha suv yuborish va chiqish quvurlarida bosimni ko‘rsatuvchi o‘lchov asbobi;

akkumulyator bakidagi suv haroratini ko‘rsatuvchi o‘lchov asbobi.

b) blokirovkalar quyidagilarni ta’minlaydi:

suv sathi bakni to‘laligini belgilovchi yuqorigi chegaraga yetganda akkumulyator bakiga suv yetkazib berishni to‘liq to‘xtatish;

suv sathi pastki darajaga yetganda — suv olishni to‘xtatish (razryadlovchi nasoslarni o‘chirish).

v) quyidagi hollarda signalizatsiya bilan xabar beriladi:

suv sathi yuqori chegara darajasiga yetganda (toshib ketish trubasiga to‘lib suv tushishining boshlanishi);

to‘kish nasoslarini o‘chirish.

223. Bak akkumulyatorlar doimiy xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar bo‘lgan obyektlarda o‘rnatilganda yorug‘lik va ovoz chiqaruvchi signalizatsiya navbatchi xodimlarning xonasida o‘rnatiladi.

Doimiy texnik xodimlarsiz ishlaydigan obyektlarda nosozlik signali dispetcherlik punktiga yuboriladi. Xizmat xodimlarini chaqirish sababi mahalliy darajada qayd etiladi.

224. Issiqlik punktlari issiqlik tashuvchining parametrlarini o‘lchash va uzatilayotgan issiqlik miqdorini hisobga olish uchun boshqaruv shchitida yoki joyida o‘rnatiladigan avtomatlashtirish moslamalari, issiqlik nazorati va tartibga solish qurilmalari bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.

225. Avtomatlashtirish va nazorat vositalari doimiy texnik xodimlarsiz (ish vaqtining 50 foizdan ortiq bo‘lmagan vaqtida xodimlar ishtirokisiz) issiqlik punktlarining ishlashini ta’minlashi kerak.

226. Issiqlik punktlarini avtomatlashtirish natijasida quyidagilar ta’minlanishi lozim:

isitish tizimida issiqlik sarfini tartibga solish va iste’molchida tarmoq suvining maksimal iste’molini cheklash;

issiq suv ta’minoti tizimida belgilangan suv haroratini ta’minlash;

issiqlik iste’moli tizimlarida ularning mustaqil ulanishi bilan statik bosimni ushlab turish;

qaytib keladigan quvur liniyasidagi bosimni yoki issiqlik tarmoqlarining yetkazib berish va qaytarish quvurlarida suvning kerakli bosimini o‘rnatish;

ruxsat etilgan chegara parametrlaridan oshib ketish xavfi tug‘ilganda, issiqlik iste’moli tizimlarini yuqori bosim yoki suv haroratidan himoya qilish;

ishchi nasos o‘chirilganda zahira nasosini yoqish;

bak akkumulyatorda suvning belgilangan yuqori sathiga erishilganda suv berishni to‘xtatish va pastki sathdan tushib ketganda esa suv olishni to‘xtatish;

isitish tizimini bo‘shashidan himoya qilish.

227. Hudud jihatdan inshootlari alohida-alohida bo‘lgan korxonalarda dispetcherlik boshqaruvi tashkil etiladi.

228. Dispetcherlik boshqaruvi butun shahar uchun issiqlik tarmoqlarining kelajakdagi rivojlanishini hisobga olgan holda ishlab chiqilishi kerak. Asoslangan hollarda — issiqlik ta’minoti tizimini rivojlantirishni hisobga olgan holda shaharning bir qismi uchun ishlab chiqarishga yo‘l qo‘yiladi.

229. Issiqlik tarmoqlari uchun, odatda, bitta markaziy dispetcherlik punkti bo‘lgan bir bosqichli dispetcherlik boshqaruvi tuzilmasi nazarda tutiladi. Yirik issiqlik ta’minoti tizimlari (aholisi 1 million kishidan ortiq bo‘lgan shaharlarda) yoki tarkibiy tuzilmasi murakkab bo‘lgan tizim uchun shaharning markaziy dispetcherlik markazi bilan tuman dispetcherlik markazlariga ega bo‘lgan ikki bosqichli dispetcherlik boshqaruvi tuzilmasi nazarda tutilishi kerak.

Issiqlik quvvati 100 MW dan kam bo‘lgan issiqlik tarmoqlarining dispetcherlik boshqaruvi shahar yoki tumanning yagona dispetcherlik xizmati tarkibiga kiradi.

230. Issiqlik tarmog‘i korxonalarining yangi qurilgan boshqaruv xonalari ta’mirlash va ekspluatatsiya bazasining binolarida joylashtiriladi.

231. Texnik-iqtisodiy jihatdan asoslanganda shaharlarning issiqlik tarmoqlari uchun texnologik jarayonlari boshqaruvining avtomatlashtirilgan tizimlari qo‘llanilishi mumkin.

232. Telemexanizatsiyalashning texnik vositalaridan foydalanish dispetcherlik nazoratining vazifalari bilan belgilanadi hamda loyihalashga bo‘lgan texnik topshiriqqa muvofiq boshqarish, signal berish, nazorat qilish va avtomatlashtirishning texnik vositalaridan foydalangan holda bir majmuada ishlab chiqiladi.

233. Telemexanizatsiya tizimlari nasos stansiyalarini texnik xodimlar ishtirokisiz barqaror ishlashini ta’minlashi kerak.

234. Nasos va markaziy issiqlik punktlari uchun quyidagi telemexanika qurilmalari ko‘zda tutiladi:

jihozlarning nosozligi to‘g‘risida yoki nazorat qilinayotgan parametrlarning belgilangan qiymatining buzilishi (umumlashtirilgan signal) haqida masofaviy signalizatsiya (telesignal);

elektruzatmali armaturaga ega nasoslarni masofadan turib ishga tushirish va to‘xtatish;

elektruzatmali armaturaga ega armaturalarni, nasoslarni va nasosxonani elektr kuchlanish bilan ta’minlovchi kommutatsion apparatlarning holati haqida masofaviy signalizatsiya (telesignal);

issiqlik tashuvchi bosimi, harorati va sarfining telemetriyasi (o‘lchovi);

elektr dvigatellarda — stator toki telemetriyasi;

baypas quvurlaridagi teleboshqariladigan (masofadan boshqariladigan) zulfinlar elektruzatmali armaturaga ega bo‘lishi kerak. Boshqaruv sxemalarida, asosiy va baypas (uning aylanib o‘tish) quvurlaridagi zulfinning elektr motorlarini blokirovka qilish lozim.

Issiqlik tarmoqlarining taqsimlash markazlarida, zarurat bo‘lganda quyidagilar ta’minlanadi:

issiqlik tashuvchini yetkazib berish va qaytish quvurlaridagi issiqlik tashuvchining bosimi, tarmoqlangan quvurlarni qaytish quvurlaridagi issiqlik tashuvchining haroratini masofadan turib o‘lchash;

operativ ahamiyatga ega bo‘lgan berkitish zulfinlari va tartibga soluvchi klapanlarni masofadan turib boshqarish.

235. Issiqlik tarmoqlarining issiqlik manbalaridan chiqishida quyidagilar nazarda tutilishi kerak:

tarmoq suvini yetkazib berish va qaytarish quvurlarida, shuningdek bug‘ va kondensat quvurlaridagi issiqlik tashuvchining bosimi, harorati sarfi va tizimni to‘ldiruvchi suv miqdorini masofadan turib o‘lchash (telemetriya);

tizimni to‘ldiruvchi suv miqdorini, yetkazib berish va qaytarish quvurlari orasidagi bosimlar farqini chegara qiymatlari haqida favqulodda ogohlantirish telesignallari.

236. Telemexanika uskunalari, teleaxborot datchiklari favqulodda vaziyatlarda suv va bug‘ning ushbu uskunalarga ta’siri bartaraf etilgan, elektr texnik qurilmalariga ega xonalar bilan birlashtirilgan holda, maxsus xonalarda joylashtirilishi kerak.

237. Sensorlarni tanlash signalni boshqaruv xonasiga va boshqariladigan obyektning boshqaruv paneliga bir vaqtning o‘zida uzatish asosida amalga oshirilishi kerak.

238. Dispetcherlik punktlari operativ (dispetcherlik) telefon aloqasi bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak.

Issiqlik tarmoqlaridagi xodimlar bilan tezkor aloqa, odatda, uyali telefon tarmog‘i yoki kabellarda yotqizilgan telefon aloqa kanallari orqali amalga oshiriladi. Bunda shahar telefon tarmoqlarini energiya tizimlarining aloqa kanallaridan foydalanish mumkin. Umumiy kabelda aloqa va telemexanika kanallarining maksimal kombinatsiyasini ta’minlash kerak.

Issiqlik tarmoqlaridagi nazoratchi xodimlar va bazaning ekspluatatsion xodimlari o‘rtasida aloqa tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatuvchi transport vositasida o‘rnatilgan radiotelefon stansiyasi yoki uyali telefon tarmog‘i orqali tashkil etilishi kerak.

Issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish bazasida ATS o‘rnatilishi mumkin.

239. Seysmik faolligi 7 va undan ortiq balga ega hududlarda, shuningdek cho‘kadigan, sho‘rxok, ko‘pchigan, cho‘kindili va uyurma gruntlarga ega bo‘lgan hududlarda issiqlik tarmoqlari va inshootlarni loyihalashda ushbu bobning talablariga rioya qilinishi kerak.

240. Issiqlik tarmoqlarini o‘tkazish yo‘nalishini tanlashda yer osti qazilgan va beqaror va cho‘kma tuproqlari bo‘lgan maydonlardan o‘tkazishni oldini olish yoki yer yuzasining eng kam kutilgan deformatsiyasiga ega bo‘lgan va cho‘kma, sho‘rhok, ko‘pchigan, balchiqli va uyurma tuproqlar qatlamlarning umumiy qalinligi bo‘yicha o‘tkazish sharoiti bo‘lgan joylardan tarmoqlarni o‘tkazishni nazarda tutish lozim.