“Elektr energetikada nazorat bo‘yicha davlat inspeksiyasi “O‘zdavenergonazorat to‘g‘risida”gi, “O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi O‘zbekiston neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish davlat inspeksiyasi to‘g‘risida”gi, “O‘zbekiston “O‘zkommunxizmat” agentligi to‘g‘risida”gi va “O‘zbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi (Sanoatkontexnazorat) to‘g‘risida”gi nizomlarga muvofiq qaror qilamiz:

1. Ilova qilinayotgan “Issiqlik energiyasini ishlab chiqish, uzatish uchun yoqilg‘i, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining me’yorlarini hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek texnologik yo‘qotishlarni aniqlash tartibi to‘g‘risida nizom” tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgandan so‘ng, o‘n kundan keyin amalga kiritiladi.

Mazkur Nizom O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 17-avgustdagi PQ-445-son qarori bilan tasdiqlangan “O‘zbekiston “O‘zkommunxizmat” agentligi to‘g‘risidagi nizom” (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2006-yil, 34–35-son, 340-modda) hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 1-martdagi 96-son qarori bilan tasdiqlangan “Elektr energetikada nazorat bo‘yicha davlat inspeksiyasi to‘g‘risidagi nizom” (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2004-yil, 9-son, 105-modda), 2004-yil 13-iyuldagi 328-son qarori bilan tasdiqlangan “O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi O‘zbekiston neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish davlat inspeksiyasi to‘g‘risidagi nizom” (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2004-yil, 28-son, 322-modda) va 2004-yil 10-iyuldagi 323-son qarori bilan tasdiqlangan “O‘zbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi to‘g‘risidagi nizom”ga (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2004-yil, 28-son, 321-modda) muvofiq, issiqlik energiyasi ishlab chiqilishi va uzatilishi uchun yoqilg‘i, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarfi me’yorlari hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek texnologik yo‘qotishlarni aniqlashning yagona tartibini o‘rnatadi va ushbu jarayonda ishtirok etadigan xo‘jalik yurituvchi subyektlarning o‘zaro munosabatlarini belgilab beradi.

Mazkur Nizomning maqsadi issiqlik ta’minoti tashkilotlari tomonidan issiqlik yuklamalarini aniqlashda yoqilg‘i-energetika (yoqilg‘i, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv) (keyingi o‘rinlarda YOER deb yuritiladi) resurslarini tejash rejimini amalga oshirish, ularni oqilona taqsimlash va ulardan samarali foydalanish hamda issiqlik energiyasini issiqlik tarmoqlari bo‘yicha uzatishdagi texnologik yo‘qotishlarni hisobga olishdan iborat.

1. Mazkur Nizom energiya resurslariga bo‘lgan ehtiyojlarni, yoqilg‘i, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv xarajatlarini aniqlashda hamda issiqlik energiyasini ishlab chiqilishi va sotilishidagi tannarxini kalkulyatsiya qilishda isitish va issiq suv ta’minoti ehtiyojlari uchun issiqlik energiyasi ishlab chiqilishi, uzatilishi va berilishini amalga oshiruvchi korxonalarga taalluqlidir.

2. Issiqlik energiyasining ishlab chiqilishi va uzatilishi uchun yoqilg‘i, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarfi me’yorlari hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek issiqlik tarmog‘laridagi texnologik yo‘qotishlarni aniqlashda Issiqlik energiyasining ishlab chiqilishi va uzatilishi uchun yoqilg‘i, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarfi me’yorlari hamda issiqlik yuklamalarini, isitish qozonxonalarining o‘z ehtiyojlari uchun issiqlik energiyasi sarfi, shuningdek, issiqlik tarmoqlaridagi texnologik yo‘qotishlarni hisoblab chiqish metodikasiga (keyingi o‘rinlarda Metodika deb yuritiladi) amal qilish lozim (mazkur Nizomga ilova).

Mazkur Metodika yangitdan ishga tushirilayotgan inshootlar hisob-kitobi uchun mo‘ljallanmagan.

3. Issiqlik energiyasi iste’molining hajmi va qozonxonalarning quvvatidan qat’i nazar, issiqlik energiyasining ishlab chiqilishi, uzatilishi uchun yoqilg‘i, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining barcha ko‘rsatkichlari, isitish qozonxonalarining o‘z ehtiyojlari uchun issiqlik energiyasi sarflari hamda issiqlik tarmoqlaridagi texnologik yo‘qotishlar me’yorlanishi lozim.

4. Issiqlik energiyasini ishlab chiqish uchun yoqilg‘i-energetika resurslari sarflarining me’yorlari (shartli hisobda) yoqilg‘ining barcha turlari bo‘yicha alohida ishlab chiqiladi.

5. YOER sarflarining me’yorlari:

rejalashtirishning barcha pog‘onalarida yagona uslubiy asosda ishlab chiqilishi;

har bir issiqlik manbai va unga ulangan issiqlik tarmoqlari bo‘yicha ishlab chiqilishi;

ishlab chiqarishning sharoitlarini, ilmiy-texnikaviy taraqqiyotning yutuqlarini, YOERdan oqilona va samarali foydalanish bo‘yicha tashkiliy-texnikaviy chora-tadbirlarni hisobga olishi;

ishlab chiqarishning rejalashtirilayotgan rivojlantirilishi va texnikaviy taraqqiyotini, YOERdan foydalanishda erishilgan eng samarali ko‘rsatkichlarni hisobga olgan holda muntazam qayta ko‘rib chiqilishi;

YOERni tejashning ichki resurslarini imkon qadar safarbar qilish, istiqbol topshiriqlarini bajarish va ishlab chiqarishning eng samarali ko‘rsatkichlariga erishishga imkoniyat yaratmog‘i shart.

6. YOER sarflarining me’yorlarini ularni amal qilish muddatida, faqatgina ularning amaldagi bajarilish darajasidan kelib chiqqan holda oshirilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

7. Issiqlik energiyasini ishlab chiqishda YOER sarflarining me’yorlari quyidagi asosiy belgilar bo‘yicha tasniflanadi:

agregatsiya darajasi bo‘yicha — individual va guruhli;

sarflarining tarkibi bo‘yicha — texnologik va umumiy ishlab chiqarish;

amal qilish davri bo‘yicha — yillik, choraklik, oylik.

8. YOERning 1 Gkal issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun qozon agregatlarining turlari yoki alohida qozon agregatlari bo‘yicha sarflari YOERning individual me’yorlari deb nomlanadi.

9. Guruhli me’yor deb — mazkur darajada (korxona, tashkilot) kutilayotgan issiqlik energiyasining miqdorini ishlab chiqarilishi (uzatilishi)da YOER sarfi me’yorlariga aytiladi.

10. Texnologik ekspluatatsiya qoidalaridan, rejim xaritalaridan chekinishlar hamda bino va inshootlarning qurilishi va kapital ta’mirlanishi, qozonxona uskunalarining montaj qilinishi, ishga tushirilishi, sozlanishi uchun boshqa noratsional xarajatlar, YOERni saqlash va uzatishdagi yo‘qotishlar bo‘lganligi sababli, ushbu resurslarining xarajatlarini YOER sarfi me’yorlariga kiritmaslik lozim.

YOERning ushbu ehtiyojlar uchun sarflari alohida me’yorlanishi shart.

11. YOER sarfi me’yorlarini ishlab chiqishning asosiy usuli bo‘lib hisob-kitob-tahlil usuli hisoblanadi. Bundan tashqari tajriba (eksperiment) va hisob-kitob-statistika usullari qo‘llaniladi.

12. YOER sarfining individual va guruhli me’yorlarini belgilash uchun asosan hisob-kitob-tahlil va hisob-kitob-statistika usullari qo‘llaniladi.

13. Hisob-kitob-tahlil usuli YOER sarfi me’yorlarini ishlab chiqishda ushbu resurslardan foydalanishning ilg‘or ko‘rsatkichlari asosida sarflash ko‘rsatkichlari bo‘yicha hisoblab chiqish yo‘li bilan aniqlashni ko‘zda tutadi.

14. YOER sarflari me’yorlarini ishlab chiqishning tajriba (eksperiment) usuli qozonxonalar va issiqlik tarmoqlarini balans sinovlari natijasida olingan ma’lumotlar bo‘yicha yoqilg‘i, issiqlik va elektr energiyasining solishtirma xarajatlarini aniqlashdan iboratdir.

15. Hisob-kitob-statistika usuli me’yorlarni ishlab chiqish uchun hisob-kitob-tahlil va tajriba usullaridan foydalanish mumkin bo‘lmagan hollarda, istisno tariqasida qo‘llaniladi va oldingi uch yil uchun YOERning amaldagi solishtirma sarflari hamda ularning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar to‘g‘risidagi statistik ma’lumotlarni tahlil qilishga asoslanadi.

16. YOERni texnikaviy me’yorlash uchun quyidagilar asos bo‘lib hisoblanadi:

qozonxona agregatlarining normativ tavsiflari, rejim xaritalari, uskunalarning texnikaviy pasportlari va texnologik reglamentlar;

loyihaviy-texnikaviy hujjatlar, texnik-iqtisodiy asoslar, issiqlik yuklamalarining hisob-kitoblari;

YOER bo‘yicha istiqbol ko‘rsatkichlari va statistik hisobotlar, YOERdan oqilona va samarali foydalanish bo‘yicha tashkiliy-texnikaviy chora-tadbirlar rejalari;

o‘xshash uskunalarga ega bo‘lgan korxonalarning issiqlik ta’minoti bo‘yicha ilg‘or ish tajribasi va YOERning solishtirma sarflari bo‘yicha erishgan ko‘rsatkich darajalari;

qozonxonalar ishining amaldagi texnikaviy ko‘rsatkichlari va ishlash rejimlari (unumdorlik, bosim, foydali ish koeffitsiyenti (keyingi o‘rinlarda FIK deb yuritiladi), yoqilg‘i sarfi, ishlash vaqti, yuklamalar va h.k).

17. Har bir alohida qozonxona uchun quyidagi hisob-kitoblarni o‘z ichiga oluvchi normativ hujjatlar to‘plami ishlab chiqilishi va tasdiqlanishi lozim:

iqlim xususiyatlarini hisobga olgan holda har bir oy uchun iste’molchilarning isitilishi, ventilyatsiyasi va issiq suv ta’minotiga kerakli issiqlik yuklamalarining hisob-kitobi;

keluvchi va qaytuvchi quvurlarda issiqlik eltuvchining parametrlarini va tuproqning (yoki havoning) haroratini hisobga olgan holda issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik energiyasining normativ yo‘qotishlarini har oydagi hisob-kitobi;

qozonxonadan issiqlik tarmoqlariga issiqlik energiyasini uzatishda YOER solishtirma sarfi me’yorlari hisob-kitobi (issiqlik energiyasini uzatish bo‘yicha me’yorlarga asosan);

qozonxonada o‘rnatilgan qozon agregatlari tomonidan issiqlik energiyasini ishlab chiqilishi va uzatilishi bo‘yicha YOER solishtirma sarfi me’yorlari hisob-kitobi (issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va uzatish bo‘yicha me’yor).

18. Har bir alohida olingan qozon agregati tomonidan issiqlik energiyasini ishlab chiqilishi va uzatilishi bo‘yicha YOER solishtirma sarfining individual me’yori (qozon agregatining normativ tavsifi).

19. Issiqlik energiyasini qozonxonaning o‘z ehtiyojlari va texnologik yo‘qotishlari bo‘yicha sarfining me’yori (issiqlik energiyasini qozonxonadagi o‘z ehtiyojlari uchun sarfining me’yoriy ulushi).

20. Ishlab chiqarilayotgan va uzatilayotgan 1 Gkal issiqlik energiyasi uchun YOERning sarfi quyidagicha me’yorlanadi:

yoqilg‘i — shartli yoqilg‘i kilogrammda (sh.yo.kg);

elektr energiyasi — kilovatt soatlarda (kVtsoat);

issiqlik energiyasi — Gkal da;

suv — m³ da.

21. YOER iste’moli va uzatilishining hisobi:

tezkor daftarlarda;

qozonlarning sutkalik qaydnomalarida;

bir oydagi tabiiy gaz sarfi to‘g‘risidagi dalolatnomada;

bir oyda berilgan issiqlik energiyasi to‘g‘risidagi dalolatnomada;

bir oydagi elektr energiyasi iste’moli to‘g‘risidagi dalolatnomada;

bir oydagi suv iste’moli to‘g‘risidagi dalolatnomada olib boriladi.

Issiqlik ta’minoti korxonasi texnikaviy ko‘rsatkichlar bo‘yicha tezkor va hisobot hujjatlarining to‘g‘ri olib borilishi uchun javobgardir.

22. Mazkur Nizomning ilovasida keltirilgan Metodika isitish qozonxonalari va issiqlik tarmoqlarining eng ko‘p tarqalgan uskuna turlarini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan va texnologiyalarning, ishlab chiqarishning takomillashtirilishiga va yangi turdagi issiqlik texnikaviy uskunalarni joriy etilishiga, ularga xizmat ko‘rsatish sifatining oshirilishiga qarab qayta ko‘rib chiqilishi lozim.

Issiqlik energiyasini ishlab chiqish va uzatish uchun issiqlik yuklamalarini, yoqilg‘i, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarfi me’yorlari hamda texnologik yo‘qotishlarning me’yorlarini aniqlash mazkur Nizom talablari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 22-avgustdagi 245-son “Elektr va issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalarini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qaroriga (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2009-y., 35-son, 382-modda), O‘zbekiston Respublikasi elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnikaviy ekspluatatsiya qilish qoidalari. I bo‘lim (ro‘yxat raqami 1405, 2004-yil 10-sentabr) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2004-y., 36-son, 405-modda), O‘zbekiston Respublikasi elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnikaviy ekspluatatsiya qilish qoidalari. II bo‘lim (O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining 2004-yil 6-dekabrdagi 20-15-319/24-son xatiga asosan texnik qoida va normalarga tegishli deb topilgan), Issiqlik energiyasini va issiqlik eltuvchilarni hisobga olish qoidalari (O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining 2010-yil 28-iyundagi 6-24/13-5638/6-son xatiga asosan texnik qoida va normalarga tegishli deb topilgan) hamda issiqlik ta’minoti tashkiloti va iste’molchi o‘rtasida issiqlik energiyasini yetkazib berish to‘g‘risidagi shartnomaga muvofiq tartibga solinadi.

Shartnomada issiqlik energiyasi sarfini hisob-kitob qilishda foydalaniladigan ma’lumotlar qayd etiladi. Shartnomaga issiqlik tarmoqlarining balans bo‘yicha mansublik chegaralarini belgilash va tomonlarning ekspluatatsiya qilish yuzasidan javobgarligi to‘g‘risidagi dalolatnoma va obyektning o‘rnashgan joyi to‘g‘risidagi ma’lumotnoma ilova qilinadi.

Berilgan issiqlik energiyasi hisobi issiqlik tarmoqlarining bo‘linish chegarasidagi hisobga olish nuqtasida amalga oshirilishi kerak.

Iste’molchining balansidagi issiqlik tarmoqlari uchastkasidagi issiqlik energiyasi yo‘qotishlari iste’molchining hisobiga o‘tkaziladi.

24. Issiqlik ta’minoti korxonalari tomonidan har yili issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun yoqilg‘i, elektr energiyasi va suv sarflari me’yorlari hamda issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik yo‘qotishlari me’yorlari hisob-kitobi tegishli davlat boshqaruvi idoralari bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi.

25. Issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun yoqilg‘i, elektr energiyasi va suv sarflari me’yorlari hamda issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik yo‘qotishlari me’yorlarini aniqlash bo‘yicha kelishilgan hisob-kitoblar tasdiqlash uchun mahalliy boshqaruv idoralariga taqdim etiladi.

26. Issiqlik ta’minoti korxonalarini nazorat qilish uchun quyidagilar amalga oshirilishi lozim:

ulangan issiqlik yuklamasini, ularni issiqlik energiyasining tijorat hisobini olib borish asboblari bilan jihozlanganligini ko‘rsatgan holda korxonalar tomonidan joriy yilning 15-yanvarigacha taqdim etiladigan ma’lumotlarga asosan, issiqlik energiyasi manbalari, magistral va taqsimlovchi bug‘li va suvli tarmoqlar, issiqlik energiyasi iste’molchilari (ulgurji abonentlar va yakka tartibdagi abonentlar) bo‘yicha ma’lumotlarning axborot bazasini yaratish;

issiqlik ta’minoti bo‘yicha korxonalar ishining amaldagi texnikaviy ko‘rsatkichlarini aks ettiruvchi majburiy tezkor va hisobot hujjatlarining ro‘yxatini belgilash.

27. Issiqlik ta’minoti korxonalari tomonidan issiqlik energiyasi ishlab chiqilishi, uzatilishi va berilishi samaradorligi tahlilini tayyorlash maqsadida tegishli davlat boshqaruvi idoralari tomonidan o‘z vakolatlari doirasida monitoring o‘tkaziladi.

Monitoring o‘tkazish jarayonida issiqlik ta’minoti korxonalari tomonidan quyidagi ma’lumotlar taqdim etiladi:

o‘z manbalari hisobidan ishlab chiqilgan va chetdan olingan (sotib olinadigan issiqlik energiyasi) issiqlik energiyasi hajmi;

issiqlik energiyasi iste’molchilariga berilgan issiqlik energiyasi hajmi;

qozonxonalar bo‘yicha issiqlik energiyasini ishlab chiqish uchun (barcha turdagi) yoqilg‘ining sarfi;

issiqlik energiyasini ishlab chiqilishi, uzatilishi hamda o‘z ehtiyojlari uchun yoqilg‘ining ishlab chiqilgan va tasdiqlangan solishtirma sarflari;

issiqlik energiyasini ishlab chiqilishi, berilishi uchun yoqilg‘ining amalda erishilgan solishtirma hamda o‘z ehtiyojlari uchun sarflari;

me’yoriy yo‘qotishlar bilan solishtirish uchun issiqlik va bug‘li tarmoqlardagi issiqlik energiyasining amaldagi yo‘qotishlari;

iste’molchilarga yetkazib beriladigan va normativ hujjatlarga muvofiq qozonxonaga qaytariladigan issiqlik energiyasining issiqlik manbalari bo‘yicha issiqlik eltuvchisi parametrlarining o‘rtacha oylik ma’lumotlari (harorat, bosim, sarf-xarajatlari);

me’yoriy ma’lumotlar bilan solishtirish uchun iste’molchilarga uzatilgan issiqlik energiyasining amaldagi hajmi bo‘yicha ma’lumotlar;

issiqlik tarmoqlarini ko‘rikdan o‘tkazish jadvallari va ularning bajarilishi hamda aniqlangan nuqsonlarni o‘z vaqtida bartaraf etilishi;

qozonxona va yordamchi uskunalarni, issiqlik tarmoqlarini kapital va joriy ta’mirlash jadvallari va ularning bajarilishi;

issiqlik ta’minoti bo‘yicha korxonalarning idoraviy inspeksiyalari tomonidan issiqlik energiyasini ishlab chiqish, uzatish va yetkazib berishdagi yo‘qotishlarga yo‘l qo‘ymaslik borasida olib borilayotgan ishlar haqida ma’lumot.

28. Monitoringning natijalari bo‘yicha quyidagilar yuzasidan tahliliy ma’lumotlar tayyorlanadi:

issiqlik energiyasining ishlab chiqilishi va berilishi;

issiqlik energiyasining o‘z ehtiyojlari uchun sarfi;

issiqlik energiyasi ishlab chiqilishi uchun iste’mol qilingan yoqilg‘i miqdori;

issiqlik energiyasining uzatilishi;

issiqlik tarmoqlaridagi yo‘qotishlar.

29. Korxonalar, issiqlik energiyasini ishlab chiqish uchun yoqilg‘i, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarfi hamda issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik energiyasi yo‘qotishlari me’yorlarini aniqlashda hisob-kitoblarning to‘g‘ri bajarilishi uchun javobgardirlar.

30. Mazkur Nizom talablarini buzgan shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda javobgardirlar.

31. Nizolarni hal etish tartibi O‘zbekiston Respublikasining “Xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi to‘g‘risida”gi Qonuniga muvofiq amalga oshiriladi.

1. Issiqlik ehtiyoji hisob-kitobini o‘tkazishdan oldin iste’molchi tomonidan taqdim etilgan boshlang‘ich (loyihadagi issiqlik yuklamalari, binoning hajmi, issiq suvdan foydalanuvchi istiqomat qiluvchilar soni, iste’molchining balansidagi issiqlik tarmoqlarini diametri va uzunligi va h.k) axborotning to‘g‘ri ekanligi baholanib chiqilishi lozim.

2. Rejalashtirilayotgan davrda iste’molchi tomonidan iste’mol qilinadigan issiqlikning miqdori bevosita issiqlik iste’mol qilinadigan obyektda binolarni isitish, ventilyatsiyasi, issiq suv ta’minoti ehtiyojlari uchun iste’mol qilingan issiqlik hamda ishlab chiqarish korxonalari va tashkilotlarining texnologik ehtiyojlari uchun issiqlik energiyasi sarfi yig‘indisi sifatida aniqlanadi:

Q_i — turar joy va jamoat binolarini isitish, ventilyatsiyasi, issiq suv ta’minoti uchun mazkur Nizom ilovasining 2-paragrafiga muvofiq hisoblab chiqilgan issiqlik sarfi;

Q_v — jamoat binolarining ventilyatsiyasi uchun mazkur Nizom ilovasining 3-paragrafiga muvofiq hisoblab chiqilgan issiqlik sarfi;

Q_i.t. — turar joy va jamoat binolarining issiq suv ta’minoti uchun mazkur Nizom ilovasining 4-paragrafiga muvofiq hisoblab chiqilgan issiqlik sarfi;

Q_t.e. — ishlab chiqarish korxonalari va tashkilotlarining texnologik ehtiyojlari uchun issiqlik energiyasi sarfi.

Mazkur Nizom ilovasining 2-paragrafida keltirilgan barcha hisob-kitoblar bevosita obyektlarda iste’mol qilinadigan issiqlik miqdoriga taalluqlidir. Tarmoqqa berilgan issiqlik miqdorlari bunga kiritilmaydi.

3. Turar joy va jamoat binolarini isitishda issiqlik qurilish to‘siqlari orqali issiqlik yo‘qotishlari hamda konstruksiyalardagi nozichliklar va vaqti-vaqti bilan ochiluvchi eshiklar orqali tashqaridan havo kirish infiltratsiyasi (o‘tishi) bo‘lganligi sababli issiqlik yo‘qotishlarini qoplash uchun sarflanadi.

4. Binolardagi issiqlik yo‘qotishlari binolarning namunaviy yoki individual loyihalar hamda isitish tizimlari loyihalari bo‘yicha qabul qilinadi.

Rejalashtirilayotgan davr (oy, chorak, yil) uchun issiqlikka bo‘lgan ehtiyoj bu holatda quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

Q_i.^rej — rejalashtirilayotgan davr (oy, chorak, yil) uchun issiqlikka bo‘lgan ehtiyoj, Gkal;

Q_i — mazkur joy uchun hisoblab chiqilgan tashqi havo haroratida binolarni isitish uchun bir soatlik yuklama t_i.his. (kkal/soat);

t_ich. — isitilayotgan xonalar ichki havosining hisoblab chiqilgan o‘rtacha harorati, grad. °S;

t_i.rej. — rejalashtirilayotgan davr uchun tashqi havoning o‘rtacha harorati, 0S (KMK 2.01.01.–94 “Loyihalashtirish uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik ma’lumotlar”);

t_i.his. — binoni isitishni loyihalashtirish uchun tashqi havoning hisoblab chiqilgan harorati, grad. °S (KMK2.01.01.–94);

n — rejalashtirilayotgan davr uchun isitish tizimlarining ishlash davomiyligi, sutka (KMK 2.01.01.–94), isitish mavsumining davomiyligi bo‘yicha ko‘p yillik amaldagi ma’lumotlar mavjudligini hisobga olgan holda;

24 — markazlashtirilgan isitish tizimlarining bir sutkada ishlash soatlari soni, soat.

5. Loyihaviy ma’lumotlar bo‘lmaganda, rejalashtirilayotgan davr uchun binoni isitish uchun kerakli bir soatlik yuklama yaxlitlangan hisob-kitoblar formulasi bo‘yicha hisoblanadi, Gkal/soat:

V_t. — binolarning tashqi qurilish hajmi, m³;

q_i — t_i.his = –30 °S da binoning solishtirma isitish tavsifi, kkal/(m³x soat x°S);

a — hisoblab chiqilgan tashqi havo haroratining o‘zgarishini hisobga oluvchi tuzatish koeffitsiyenti, VIII bobning 2-jadvali bo‘yicha qabul qilinadi;

1,1 — mahalliy tizimdagi nozichliklar orqali binoga infiltratsiya yo‘li bilan kiruvchi tashqi havo haroratini isitish uchun issiqlik sarfini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

6. Binoning tashqi qurilish hajmi namunaviy yoki individual loyihalarning ma’lumotlari bo‘yicha qabul qilinadi, ular bo‘lmaganda esa — texnikaviy xatlov byurosining xodimlari tomonidan belgilab beriladi; chordoq tomli binolar uchun binoning sokoldan yuqori bo‘lgan birinchi qavati sathida tashqi (sirtqi) aylanmasi bo‘yicha gorizontal kesimi maydonini binoning yer sathidan chordoqli tom qoplamasining tepasigacha o‘lchangan to‘liq balandligiga ko‘paytmasi bo‘yicha qabul qilinadi.

Bino yer osti qismining qurilish hajmi binoning sokolidan yuqori bo‘lgan birinchi qavati sathida tashqi (sirtqi) aylanmasi bo‘yicha gorizontal kesimi maydonini birinchi qavatning bevosita polidan yerto‘la va sokol qavatining poligacha o‘lchangan balandligiga ko‘paytmasi bilan aniqlanadi.

Olingan kesimning maydonini o‘lchashda devorning sirtiga bo‘rtib chiquvchi detallar hamda bino devorlaridagi tokchalar hisobga olinmaydi.

Chordog‘i bo‘lmagan binolar uchun — vertikal bo‘ylama kesim maydonini binoning yon devorlarini tashqi sirtlari o‘rtasida sokoldan yuqori birinchi qavat sathidagi kesim maydoniga perpendikulyar yo‘nalishda o‘lchangan uzunligiga ko‘paytmasi bilan aniqlanadi.

Binoning yerto‘la xonalari isitiladigan bo‘lsa, yuqoridagi usul bilan olingan binoning hajmiga isitiladigan yerto‘la xonalari ichki hajmining 40 foizi qo‘shiladi.

7. Yaxlitlangan hisob-kitoblar formulasidagi turar joy binolarining qi. solishtirma isitish tavsifi VIII bobning 1-jadvalidagi ma’lumotlar bo‘yicha qabul qilinadi.

8. q_i. qiymati:

yengillashtirilgan (barak) turidagi binolar va shitli yig‘iluvchan hamda oynalashtirilgan uylar uchun — 15 foizgacha;

toshdan qurilgan binolar uchun qurilishi tugallangan birinchi isitish mavsumida: may-iyun oylarida — 12 foizgacha, iyul-avgust oylarida — 20 foizgacha, isitish mavsumi davomida — 30 foizgacha;

kuchli shamollardan himoya qilinmagan tepaliklarda, daryo va ko‘l bo‘yida, ochiq joyda o‘rnashgan binolar uchun, uchta eng sovuq oyda shamollarning o‘rtacha tezligi: 5 m/sek.gacha bo‘lganda — 10 foizgacha, 5 dan 10 m/sek.gacha bo‘lganda — 20 foizgacha, 10 m/sek.dan ko‘p bo‘lganda — 30 foizgacha oshirilishi mumkin.

Xonaning to‘silishi, agar u va binoni himoya qiluvchi eng yaqin to‘siq o‘rtasidagi masofa himoyalovchi binoni tomi sathi bilan himoyalanuvchi xonani shipi sathi o‘rtasidagi ayirmadan 5 barobar oshmasa, bunday to‘silish shamoldan himoyalangan bo‘lib hisoblanadi.

9. Binoning birinchi qavatida joylashgan, binodagi qolgan xonalaridan balandligi bo‘yicha farqlanadigan xonalar uchun issiqlik sarfi xonaning hajmiga mutanosib ravishda aniqlanishi mumkin.

10. Tashqi havoning bir oydagi, bir chorakdagi, isitish mavsumidagi o‘rtacha harorati va isitish davrining davomiyligi KMK 2.01.01.–94 “Loyihalashtirish uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik ma’lumotlar” bo‘yicha qabul qilinadi. To‘liq bo‘lmagan oy uchun tashqi havoning o‘rtacha harorati mazkur oydagi ishlash davri uchun ushbu joy meteostansiyaning o‘rtacha ko‘rsatkichlari bo‘yicha qabul qilinadi.

11. Sanoat, ayrim jamoat, qishloq xo‘jaligi obyektlari (garajlar, quritgichlar, issiqxonalar, yer osti suzish basseynlari, binoning ichiga yoki yoniga qurilgan do‘konlar, dorixonalar va h.k) uchun binoni isitishga issiqlik yuklamalarining loyihaviy ko‘rsatkichlari bo‘lmaganda, hisob-kitoblar isitish asboblarining o‘rnatilgan sirti bo‘yicha amalga oshiriladi. Hisob-kitoblar uchun hamma boshlang‘ich ma’lumotlar energetika korxonalari tomonidan iste’molchi ishtirokida, dalolatnomani tuzgan holda, aniqlanishi lozim.

12. Isitiladigan binolar ichki havosining harorati turar joy va jamoat binolari uchun SHNK 2.08.01.—05 “Turar joy binolari”ga muvofiq 20 °S (1995-yilgacha qurilgan va isitish tizimi rekonstruksiya qilinmagan uylarda — 18 °S) ga teng deb qabul qilinadi.

Ichki havo haroratini 18 °S dan yuqori yoki past darajada saqlash lozim bo‘lgan binolar uchun issiqlik sarfi me’yorlari, ularni quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadigan X koeffitsiyentiga ko‘paytirish yo‘li bilan oshiriladi yoki kamaytiriladi:

t_ich. — binoning ichidagi hisoblab chiqilgan o‘rtacha harorat, °S.

13. Ma’muriy, jamoat binolarini va aholiga xizmat ko‘rsatuvchi muassasalarni isitish uchun issiqlikka bo‘lgan ehtiyoj (2) va (3) formulalar bo‘yicha aniqlanadi.

14. Aholiga xizmat ko‘rsatuvchi muassasalar va jamoat binolari uchun yaxlitlangan hisob-kitoblarda ichki havo haroratining hisoblab chiqilgan o‘rtacha qiymatlari VIII bobning 3-jadvali bo‘yicha qabul qilinadi.

15. Jamoat binolari va muassasalarini isitish uchun issiqlikka bo‘lgan ehtiyojni aniqlashda isitish tavsiflari VIII bobning 3-jadvalida keltirilgan.

16. Moslashtirilgan va sobiq turar joy binolarida joylashgan jamoat muassasalari va aholiga xizmat ko‘rsatuvchi muassasalar uchun solishtirma isitish tavsiflarining qiymati VIII bobning 1-jadvali bo‘yicha, ichki havoning hisoblab chiqilgan harorati esa VIII bob 3-jadvalining ma’lumotlari bo‘yicha qabul qilinadi.

Turar joy binosining bir qismi jamoat muassasalari (do‘konlar, dorixonalar, idoralar va h.k) bilan band qilingan bo‘lsa, binoning har bir qismini isitish uchun bir soatlik hisoblab chiqilgan yuklama loyiha bo‘yicha aniqlanadi. Agar bir soatlik loyihaviy yuklama faqat butun binoni isitish uchun hisoblangan bo‘lsa yoki u yaxlitlangan ko‘rsatkichlar bo‘yicha aniqlanganda, ma’muriy xonalarning hisoblab chiqilgan bir soatlik yuklamasi isitish asboblarining o‘rnatilgan sirti bo‘yicha aniqlanadi.

Isitish loyihalari bo‘lmaganda, issiqlik oqimlari KMK 2.04.07.—99 “Issiqlik tarmoqlari”ga muvofiq aniqlanadi.

Korxonalar uchun — belgilangan tartibda tasdiqlangan yaxlitlangan idoraviy me’yorlar yoki o‘ziga o‘xshash korxonalarning loyihalari bo‘yicha yoki ekspluatatsiya qilish ma’lumotlari bo‘yicha aniqlanadi.

Shaharlarning aholi yashovchi tumanlari va boshqa aholi yashash punktlari uchun:

Turar joy va jamoat binolarini isitish uchun eng yuqori issiqlik oqimi quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

q_i — turar joy binolarining 1 m² umumiy maydonini isitish uchun eng yuqori issiqlik oqimining ilova bo‘yicha qabul qilinadigan yaxlitlangan ko‘rsatkichi;

A — turar joy binolarining umumiy maydoni, m²;

k₁ — jamoat binolarini isitish uchun issiqlik oqimini hisobga oluvchi koeffitsiyent, ma’lumotlar bo‘lmaganda 0,25 ga teng deb qabul qilinishi lozim.

24400 m³ hajmga ega bo‘lgan 5 qavatli g‘ishtli turar joy binosini isitish uchun yillik issiqlik miqdorini aniqlash VII bobning 1-misolida ko‘rsatilgan.

17. Binolarning ventilyatsiyasi uchun kerak bo‘ladigan issiqlik ehtiyoji binolarda tortuvchi-chiqaruvchi ventilyatsiya tizimlari mavjud bo‘lganda hisoblab chiqiladi.

18. Namunaviy va individual loyihalar yoki ventilyatsiya qilish loyihalari mavjud bo‘lganda, ventilyatsiya uchun issiqlik sarfi retsirkulyatsiyasi bo‘lmagan tizimlarning hisob-kitobi uchun qo‘llaniladigan formula bo‘yicha boshlang‘ich qiymatlardan kelib chiqqan holda aniqlanadi:

Q_v^pl — rejalashtirilayotgan davr uchun issiqlikka bo‘lgan ehtiyoj, Gkal;

Q_v — jamoat binolari va muassasalarining ventilyatsiyasi uchun issiqlikning bir soatlik eng yuqori sarfi, kkal/soat;

t_ich. — ko‘rsatilgan ventilyatsiya qilinadigan xonalar ichki havosining hisoblab chiqilgan o‘rtacha harorati °S (isitish uchun issiqlikka bo‘lgan ehtiyoj hisoblab chiqiladigan ma’lumotlarga o‘xshash VIII bobning 3-jadvali bo‘yicha qabul qilinadi);

t_i.o‘rt. — isitish davriga ventilyatsiya qilishni loyihalashtirish uchun tashqi havoning o‘rtacha harorati, °S (KMK 2.01.01–94 “Loyihalashtirish uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik ma’lumotlar”);

t_v.his. — ventilyatsiya qilishni loyihalashtirish uchun tashqi havoning hisoblab chiqilgan harorati, °S (KMK 2.01.01–94 “Loyihalashtirish uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik ma’lumotlar”);

n_i. — rejalashtirilayotgan isitish davri, sutkasi uchun ventilyatsiya ishlashining davomiyligi.

Z_v — sutka, soat davomida ventilyatsiya tizimlari ishlash soatlarining o‘rtacha olingan soni.

19. Ventilyatsiya qilinadigan binolarning loyihalari bo‘lmaganda ventilyatsiya uchun hisoblanadigan issiqlik sarfini quyidagi formula yordamida yaxlitlangan ko‘rsatkichlar bo‘yicha hisoblashga ruxsat etiladi:

V_v — binoning ventilyatsiya qilinadigan hajmi, m³;

q_v — binoning ventilyatsion tavsifi, kkal/m³ x ch x°S;

1,1 — binoning ichida issiqlikning behuda yo‘qotishlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

20. Solishtirma ventilyatsion tavsiflarning qiymatlari namunaviy yoki individual loyihalarning ma’lumotlari bo‘yicha, ular bo‘lmaganda esa VIII bobning 4-jadvalida keltirilgan ko‘rsatkichlar bo‘yicha olinadi.

21. Sutka davomida ventilyatsiya tizimlarining ishlash davomiyligi muassasa va tashkilotning ixtisosi va ishlash rejimiga qarab, ammo bir sutkada ularning umumiy ishlash soatlari sonidan ko‘p bo‘lmagan holda qabul qilinadi. Ventilyatorlar o‘chirilganda kaloriferlardagi issiqlik eltuvchini, unda o‘rnatilgan trossel shayba bilan aylanma liniya orqali berilishini ta’minlovchi avtomatik rostlash vositalari bo‘lmaganda, kaloriferlarning ishlash soatlari soni 24 soat deb qabul qilinadi.

22. Agar bitta binoda turli maqsaddagi solishtirma ventilyatsion tavsifi yoki havoning hisoblab chiqilgan harorati bilan bir-biridan farq qiladigan xonalar joylashgan bo‘lsa, u holda ventilyatsiya uchun hisoblanadigan ventilyatsiya oqimi binoning har bir qismi uchun alohida hisoblanib, keyin jamlanadi.

23. Havo-issiqlik chodirlari uchun issiqlik energiyasi hisob-kitobi loyihaviy ma’lumotlar bo‘yicha qabul qilinadi, bunday ma’lumotlar bo‘lmaganda esa issiqlik sarfi quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

G_h. — issiqlik chodiri tomonidan beriladigan havo miqdori, m³/soat;

S_h. — havoning issiqlik sig‘imi, 0,31 kkal/m³ °Sga teng deb qabul qilinadi;

t_ch. — issiqlik chodiridan chiquvchi havoning harorati, °S;

t_k. — rejalashtirilayotgan davr uchun issiqlik chodiriga kiruvchi havoning o‘rtacha harorati, °S;

i.ch. — rejalashtirilayotgan davr, soat uchun issiqlik chodirining ishlash soatlari soni.

Ventilyatsiya qilish loyihalari bo‘lmaganda issiqlik oqimlari KMK 2.04.07-99 “Issiqlik tarmoqlari”ga muvofiq aniqlanadi.

Korxonalar uchun — belgilangan tartibda tasdiqlangan yaxlitlangan idoraviy me’yorlar yoki o‘xshash korxonalarning loyihalari yoki ekspluatatsiya qilish ma’lumotlari bo‘yicha aniqlanadi.

Shaharlarning aholi yashaydigan tumanlari va boshqa aholi yashash punktlari uchun:

jamoat binolarining ventilyatsiyasi uchun eng yuqori issiqlik oqimi quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

q_i. — turar joy binolarini isitishga umumiy maydonning 1 m² ga eng yuqori issiqlik oqimini yaxlitlangan ko‘rsatkichi;

A — turar joy binolarining umumiy maydoni, m²;

k₁ — jamoat binolarini isitish uchun issiqlik oqimini hisobga oluvchi koeffitsiyent ma’lumotlar bo‘lmaganda 0,25 ga teng deb qabul qilinishi lozim;

k₂ — jamoat binolarining ventilyatsiyasi uchun issiqlik oqimini hisobga oluvchi koeffitsiyent ma’lumotlar bo‘lmaganda 1985-yilgacha qurilgan jamoat binolari uchun — 0,4, 1985-yildan keyin qurilgan jamoat binolari uchun — 0,6 ga teng deb qabul qilinadi.

Kinoteatrning ventilyatsiyasi uchun kerakli issiqlikning yillik miqdorini aniqlash VII bobning 2-misolida ko‘rsatilgan.

24. Issiq suv ta’minoti ehtiyojlari uchun issiqlikka bo‘lgan yillik ehtiyoj quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

a — bir sutkadagi eng yuqori suv iste’molining issiq suv ta’minoti uchun suv sarfi me’yori, l/sut, KMK 2.04.01–98 “Ichki suv o‘tkazgich va binolarning kanalizatsiyasi”ga muvofiq qabul qilinadi;

m — sutkaga taalluqli o‘lchov birliklari (yashovchilar, o‘quv muassasalaridagi o‘quvchilar, kasalxonadagi o‘rinlar soni va h.k);

t_s.q., t_s.yo — sovuq suvning (suv o‘tkazgichdagi) tegishlicha qishdagi va yozdagi harorati, °S (ma’lumotlar bo‘lmaganda qishda — 5 °S va yozda — 15 °S ga teng deb qabul qilinadi);

b — isitish davriga nisbatan qolgan vaqtdagi issiq suv ta’minoti uchun o‘rtacha bir soatlik suv sarfining o‘zgarishlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent, ma’lumotlar bo‘lmaganda turar joy sektori uchun 1,0 (kurort zonalari uchun b =1,5), korxonalar uchun = 1,0. (KMK 2.04.07.–99 “Issiqlik tarmoqlari”)ga teng deb qabul qilinadi;

350 — issiq suv ta’minoti tizimining bir yilda ishlash sutkalari soni;

Q_i.y^yil — issiq suv ta’minoti tizimlarining uzatuvchi va sirkulyatsion quvuro‘tkazgich ustunlaridagi issiqlik yo‘qotishlari, Gkal.

Q_i.y — issiq suv ta’minoti tizimlarining uzatuvchi va sirkulyatsion quvuro‘tkazgich ustunlaridagi issiqlik yo‘qotishlari, Gkal;

n_i. — isitish davrining, sut. davomiyligi.

25. Issiq suv ta’minoti ehtiyojlari uchun issiq suv sutka davomida yoki hafta davomida to‘liq berilmasa, issiq suv sarfining me’yori 5-jadvalda keltirilgan koeffitsiyentni joriy etish yo‘li bilan kamaytiriladi.

26. Iste’molchi obyektining issiq suv ta’minoti tizimlarini uzatuvchi va sirkulyatsion quvuro‘tkazgichlardagi yillik issiqlik yo‘qotishlari (Gkal) quyidagi formulalar bo‘yicha hisoblanadi:

K_i — izolyatsiya qilinmagan quvurning issiqlik uzatish koeffitsiyenti, 10kkal/m² x soat x °S ga teng deb qabul qilinadi;

d_i , L_i — quvuro‘tkazgichning tegishlicha tashqi diametri va uchastka uzunligi — m;

t_b., t_o. — hisoblanayotgan uchastkaning tegishlicha boshi va oxiridagi issiq suv harorati, °S;

t_a. — atrof-muhitning harorati, °S (o‘tkazish vaqtida ariqlarda, vertikal kanallarda, santexnik kabinalarning kommunikatsion shaxtalarida — 23 °S, vanna xonalarda — 25°S, turar uylar, yotoqxonalar va mehmonxonalarning oshxona va hojatxonalarida — 21 °S, zinapoyalarda — 16 °S; yerosti o‘tkazish kanallarida — tuproqning o‘rtacha haroratiga muvofiq; tonnellarda – 40 °S; yildagi eng sovuq oyning 11°S dan — 20°C gacha o‘rtacha oylik haroratida isitilmaydigan yerto‘lalarda — 5°S; chordoqlarda — 9 °S ga teng deb qabul qilinadi);

h — izolyatsiyaning (FIK) foydali ish koeffitsiyenti (32 mm diametrli quvuro‘tkazgichlar uchun h = 0,6, 40 – 70 mm diametrlilar uchun — 0,74, 80—200 mm diametrlilar uchun — 0,81).

27. Issiq suv ta’minoti quvurlaridagi issiqlik yo‘qotishlari VIII bobning 6, 7, 8-jadvallarida keltirilgan (suratida issiqlik ta’minotining yopiq tizimlariga ulangan issiq suv ta’minoti quvurining bir pogon metridagi issiqlik yo‘qotishlari, maxrajida esa, issiqlik ta’minotining ochiq tizimlariga ulangan issiq suv ta’minoti quvurining bir pogon metridagi issiqlik yo‘qotishlari).

Hisob-kitoblarni qilish uchun ma’lumotlar bo‘lmaganda, issiqlik yo‘qotishlari quvurlardagi yo‘qotishlarni hisobga oluvchi K_i.y. koeffitsiyenti yordamida aniqlanadi (VIII bobning 9-jadvali):

Bu holda issiq suv ta’minoti uchun issiqlikka bo‘lgan yillik ehtiyoj quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi, Gkal:

Binolar va inshootlarning issiq suv ta’minoti uchun loyihalar bo‘lmaganda, issiqlik oqimlari KMK 2.04.07-99 “Issiqlik tarmoqlari”ga muvofiq aniqlanadi.

Korxonalar uchun — belgilangan tartibda tasdiqlangan yaxlitlangan idoraviy me’yorlar yoki o‘xshash korxonalarning loyihalari yoki ekspluatatsiya qilish ma’lumotlari bo‘yicha aniqlanadi.

Shaharlarning aholi yashaydigan tumanlari va boshqa aholi yashash punktlari uchun:

turar joy va jamoat binolarining issiq suv ta’minoti uchun Vi., eng yuqori issiqlik oqimi quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

Turar joy va jamoat binolarining issiq suv ta’minoti uchun Vi., o‘rtacha issiqlik oqimi quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

m — odamlar soni:

a — issiq suv ta’minotiga ega bo‘lgan binoda yashovchi bir kishi uchun bir sutkada 55 °S haroratdagi issiq suv ta’minoti uchun suv sarfining me’yori, u KMK 2.04.01–98 “Binolarning ichki suv o‘tkazgichi va kanalizatsiyasi”ga muvofiq binolarning qulayligi darajasiga qarab qabul qilinadi;

b — jamoat binolarida iste’mol qilinadigan 55 °S haroratdagi issiq suv ta’minoti uchun suv sarfining me’yori, bir kishiga 25 l/sut hajmida qabul qilinadi;

tc — isitish davrida sovuq (suv o‘tkazgichdagi) suvning harorati (ma’lumotlar bo‘lmaganda 5 °S ga teng deb qabul qilinadi);

s — suvning hisob-kitoblarda 4,187 kDj/ (kg. °S) deb qabul qilinadigan solishtirma issiqlik sig‘imi.

Kasalxonaning issiq suv ta’minoti uchun yillik issiqlik miqdorini aniqlash VII bobning 3-misolida ko‘rsatilgan.

9 qavatli turar joy binosining issiq suv ta’minoti ehtiyojlari uchun yillik issiqlik miqdorini aniqlash VII bobning 4-misolida ko‘rsatilgan.

28. Rejalashtirilayotgan davrda iste’molchiga berilgan issiqlikning miqdori bevosita issiqlikni iste’mol qiluvchi obyektda xonalarni isitish, ventilyatsiya, issiq suv ta’minoti ehtiyojlari uchun iste’mol qilingan issiqlik va 6-bandga muvofiq iste’molchining hisobiga o‘tkazilgan, uning tashqi issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik yo‘qotishlarining yig‘indisi sifatida aniqlanadi:

Q_i. — 2-paragrafga muvofiq hisoblab chiqilgan turar joy va jamoat binolarini isitish uchun issiqlik sarfi;

Q_v — 3-paragrafga muvofiq hisoblab chiqilgan jamoat binolarining ventilyatsiyasi uchun issiqlik sarfi;

Q_i.t. — 4-paragrafga muvofiq hisoblab chiqilgan turar joy va jamoat binolarining issiq suv ta’minoti uchun issiqlik sarfi;

Q_i.y — quvurlarning sirtidan va iste’molchining balansidagi quvurlardan issiqlik eltuvchining sizib chiqishidan III bob bo‘yicha hisoblab chiqilgan issiqlik yo‘qotishlari.

29. Ishlab chiqiladigan issiqlikning umumiy miqdori issiqlik tarmog‘iga uzatilishi rejalashtirilayotgan issiqlikning sarfini qozonxonaning o‘z ehtiyojlariga sarfi bilan yig‘indisi sifatida aniqlanadi:

Q_i.ch. — rejalashtirilayotgan davr (oy, chorak, yil) uchun ishlab chiqiladigan issiqlik miqdori, Gkal;

Q_ber. — rejalashtirilayotgan davr uchun issiqlik tarmog‘iga uzatiladigan issiqlik miqdori, Gkal, mazkur ilovaning 2, 3, 4-paragraflariga muvofiq hisoblab chiqiladi;

Q_q.^o‘.e — qozonxonaning o‘z ehtiyojlariga issiqlik sarfi, Gkal.

30. Qozonxonaning o‘z ehtiyojlari uchun issiqlikni umumiy sarfi hisob-kitob qilish yoki tajriba usuli bilan xarajatlarning quyidagi alohida elementlari issiqlik sarflarining yig‘indisiga teng qilib aniqlanadi:

issiqlik energiyasini ishlab chiqarishda issiqlik texnika jarayonlariga;

suvni kimyoviy tayyorlash uskunalarida;

qozondan puflash bilan chiqarish uchun;

temir yo‘l sisternalari, mazut omborxonalari va boshqa ishlatiladigan sig‘imlarda mazutni isitish uchun;

bug‘li forsunkalarda suyuq yoqilg‘ini changlatish uchun;

baklar va quvur o‘tkazgichlarda sovutish uchun;

bug‘li ta’minlovchi nasoslarning yuritmasiga;

qozonxonani isitish va issiq suv ta’minoti va boshqalarga.

Tajriba ma’lumotlari bo‘lmaganda issiqlik ko‘rsatkichlarini belgilash normativlar asosida amalga oshiriladi.

Qozonxonalarning o‘z ehtiyojlari uchun xarajat elementlari bo‘yicha issiqlik sarfi normativlari quyidagi ishlarni bajarishda ishlab chiqiladi:

— qattiq yoqilg‘ida 2 — 4 foiz;

— gazda 1,8 — 3 foiz;

— mazutda, mexanik va bug‘li mexanik changlatish bilan 5 — 7 foiz;

– mazutda, bug‘li changlatish bilan 7 — 10 foiz.

31. Mazutni isitish va saqlash uchun issiqlik energiyasining sarfi quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

Q_quy.; Q_saq. — mazutni quyishda isitish uchun va saqlashdagi yo‘qotishlarni kompensatsiya qilish uchun issiqlik energiyasi sarfi, Gkal/tn.

Mazutni isitish harorati VIII bobning 11-jadvalida ko‘rsatilgan.

“Toshkent issiqlik markazi” qozonxonasining o‘z ehtiyojlari uchun issiqlik sarfini aniqlash VII bobning 4 “A” misolida ko‘rsatilgan.

32. Mazutni quyishda isitish uchun issiqlikning sarfi quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

t_o — quyishda mazutni isitishning oxirgi harorati, °S (mazutning rusumiga qarab qabul qilinadi);

t_b. — sisternadagi mazutning boshlang‘ich harorati, °S (janubiy mintaqa uchun 0….2 ga teng qilib qabul qilinadi. Sisternaga to‘ldirilganidan 7 sutkadan keyin mazutning harorati tashqi havoning haroratiga teng bo‘ladi);

K_sov. — sovutish koeffitsiyenti (60 tonnali sisterna uchun — 1,55, 50 tonnali sisterna uchun — 1,71, 25 tonnali sisterna uchun — 2,25);

τ — mazutni isitishning va sisternadan quyishning amaldagi vaqti:

ρ — mazutning zichligi, kg/m³.

33. Mazutni saqlashda issiqlik yo‘qotishlari quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

F — rezervuarni sovutish yuzasi, m² (pasport ma’lumotlari bo‘yicha qabul qilinadi);

K — rezervuar devorlarining issiqlik uzatish koeffitsiyenti, kkal/m²soat°S (izolyatsiya qilinmagan metal rezervuarlar uchun K = 6,98, izolyatsiya qilinganlar uchun — 3,49, yerosti rezervuarlar uchun — 0,314);

t_a. — atrof-muhitning harorati, KMK 2.01.01–94 bo‘yicha berilgan davr uchun o‘rtacha qiymat sifatida qabul qilinadi (yerosti rezervuarlar uchun t_a. = 5 °S);

t_saq. — saqlash vaqti, soat;

V — rezervuarning sig‘imi, m³.

34. Mazutni isitish uchun issiqlik miqdori quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

B_m — mazutning bir soatlik sarfi, kg/soat;

S_m — mazutning issiqlik sig‘imi, kkal/kg°S;

H_isit. — isitgichning FIK (h_isit. = 0,98).

Suvli mazut isitgichlarda mazutni isitish uchun suv sarfi quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

i₁, i₂ — mazut isitgichlaridan oldin va keyin suv entalpiyasi, kkal/kg.

35. Mazut isitgichlarda yoki ishlatiladigan sig‘imlarda mazutni isitish uchun bug‘ sarfi VIII bobning 12-jadvalida keltirilgan.

36. Hisob-kitob qilish uchun ma’lumotlar bo‘lmaganda:

60 tonna sig‘imli 10 ta temir yo‘l sisternalarini isitish, quyish va tozalash uchun 1–1,2 MPa bosimga va 220 — 250 °S haroratga ega bo‘lgan bug‘ning sarfi — 7,65 tn/soat (85 — 120 kg/tn) qilib qabul qilinadi;

ikki yo‘lli 10 metrli estakadaning quyish lotoklari uchun bug‘ sarfi — 0,1 tn/soat, 200 m³ hajmli oraliq sig‘imlar uchun — 0,8 tn/soat, 400 m³ — 1,2 tn/soat, 600 m³ — 1,8 tn/soat, 1000 m³ — 2,0 tn/soat qilib qabul qilinadi.

37. Mazut o‘tkazgichlarni isitish uchun issiqlik energiyasi sarfi quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

q — mazut o‘tkazgichdan atrof-muhitga issiqlik oqimi, issiqlik o‘tkazgichlarning issiqlik yo‘qotishlari me’yorlari bo‘yicha VIII bobning 15, 16, 17-jadvallari bo‘yicha qabul qilinadi;

L — liniyani isituvchi bug‘ o‘tkazgichning uzunligi, m;

τ — isitish vaqti, soat;

b — armaturalar, tayanchlar va kompensatorlarning issiqlik yo‘qotishlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

38. Rejalashtirilayotgan davr (oy, chorak, yil) uchun issiqlik tarmog‘iga uzatilgan issiqlik energiyasidagi issiqlik miqdori 2 — 4-pragraflarga muvofiq aniqlanadigan iste’molchiga sotilgan issiqlikni Q_ist. va tashqi issiqlik tarmog‘idagi issiqlik yo‘qotishlari Q_i.y bilan yig‘indi qilib jamlanadi:

39. Issiqlik energiyasini uzatishdagi issiqlik miqdori quvur o‘tkazgichning diametriga hamda issiqlik tarmoqlarining beriluvchi va qaytuvchi liniyalaridagi suv haroratining o‘rtacha yilik qiymatiga qarab quyidagi formula bo‘yicha qabul qilinadi:

Q_b.y. i Q_q.y. — tegishlicha beriluvchi va qaytuvchi liniyalardagi issiqlik yo‘qotishlari, Gkal;

Q_oq. — tarmoqdan suvning oqib chiqishi sababli issiqlik yo‘qotishlari.

q^his._n.e.uis, q^his._n.e.o.i — issiqlik yo‘qotishlarining me’yori (kkal/m soat) tuproqning o‘rtacha yillik harorati hisoblangan, o‘tib bo‘lmaydigan kanallarda izolyatsiya qilingan suvli issiqlik o‘tkazgichlarni yer ostidan o‘tkazishda qo‘llaniladi;

issiqlik o‘tkazgichlarning yotqizish chuqurligida +5 °S, va tashqi havo haroratining hisoblangan o‘rtacha yillik harorati + 5 °S da o‘tkazilganda VIII bobning 13, 14, 15-jadvallari bo‘yicha aniqlanadi:

L_b.i, L_q.i — tegishlicha beruvchi va qaytuvchi quvur o‘tkazgichlarning uzunligi (m);

τ — issiqlik tarmoqlarining rejalashtirilayotgan davrda (oy, chorak, yil) ishlash kunlari soni.

b — armaturalar, tayanchlar va kompensatorlarning issiqlik yo‘qotishlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent (23 formulaga qarang).

40. Rejalashtirilayotgan davrda tuproq va issiqlik eltuvchi haroratlarining, me’yorlarni hisoblashda qabul qilingan o‘rtacha yillik qiymatlardan farqlanuvchi qiymatlari, kkal/m soat quyidagicha aniqlanadi:

yerosti (o‘tib bo‘lmaydigan kanallardagi va kanalsiz yotqizilgan) quvuro‘tkazgichlar uchun:

q_n — VIII bobning 16-jadvali bo‘yicha qabul qilinadi (ikki quvurli yotqizishda jamlanadi);

yer usti quvuro‘tkazgichlar uchun:

q_b.y., q_q.y. — beruvchi va qaytuvchi quvuro‘tkazgichlardagi normativ issiqlik yo‘qotishlari, Kkal/m³soat °S;

t_b.^o‘rt. , t_q^o‘rt. _. — beruvchi va qaytuvchi quvuro‘tkazgichlardagi suvning hisobot davridagi o‘rtacha harorati, °S;

t_b.^o‘rt.y., t_q.^o‘rt.y. — beruvchi va qaytuvchi quvuro‘tkazgichlardagi suvning o‘rtacha yillik harorati, °S;

t_tup.^o‘rt., t_tash.^o‘rt. — rejalashtirilayotgan davr uchun tuproqning va tashqi havoning o‘rtacha harorati °S (ushbu joy uchun meteostansiyalarning ko‘rsatmalari bo‘yicha yoki iqlim ma’lumotnomalari bo‘yicha qabul qilinadi).

41. Suvi sizib chiquvchi suvli issiqlik tarmoqlarida ekspluatatsiya jarayonlaridagi issiqlik yo‘qotishlarini me’yorlash.

42. Suvi sizib chiquvchi issiqlik tarmoqlaridan issiqlik yo‘qotishlarining me’yorlanadigan oylik qiymatlari quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

Q — Suvi sizib chiquvchi issiqlik tarmoqlaridan issiqlik yo‘qotishlarining me’yorlanadigan oylik qiymatlari GDj (Gkal);

a — issiqlik tarmog‘idan va tashkilotlar tomonidan ekspluatatsiya qilinadigan mahalliy tizimlardan sizib chiquvchi suvning normativ qiymati 0,0025 m³/(soat. m² ) deb qabul qilinadi;

S — suvning solishtirma issiqlik sig‘imi;

s = 4,187 kDj/(kg ⁰S) = 1kkal/(kg ⁰S);

V — issiqlik tarmog‘ining ko‘rsatilgan qismining hajmi, m³;

t_x^ur.oy— issiqlik tarmog‘ini qo‘shimcha suv bilan ta’minlash uchun issiqlik manbaiga keluvchi suvning o‘rtacha oylik harorati; qish davrida 5 ^oS va yoz davrida 15 ^oS deb qabul qilinishi mumkin

t_k^ur.oy, t_k^ur.oy — issiqlik tarmog‘ining keluvchi va qaytuvchi liniyalaridagi suvning kutilayotgan, tashqi havoning o‘rtacha oylik harorati 0C bo‘lganda ekspluatatsion harorat jadvali bo‘yicha aniqlanadigan, o‘rtacha oylik harorati

43. Issiqlik tarmog‘idan suvning sizib chiqishi bilan issiqlik yo‘qotishlarining yillik me’yorlanadigan qiymatlari oylik issiqlik yo‘qotishlarining me’yorlanadigan qiymatlarini jamlash yo‘li bilan aniqlanadi.

44. Zarur bo‘lganda izolyatsiya orqali va suvning sizib chiqishi bilan bog‘liq issiqlik yo‘qotishlarining yillik me’yorlanadigan qiymatlari yillik beriladigan issiqlik energiyasining me’yorlanadigan ulushi sifatida aniqlanishi mumkin.

45. Qozonxona va MIP xonalarida joylashgan izolyatsiya qilingan issiqlik quvurlari va armatura orqali solishtirma normativ issiqlik yo‘qotishlari quvuro‘tkazgichlarning diametriga, issiqlik eltuvchining o‘rtacha harorati va rejalashtirilayotgan davr (yil, chorak, oy) davomida issiqlik uzatilishining davomiyligiga qarab issiqlik o‘tkazgichlarnig normativ issiqlik yo‘qotishlarini yig‘indisi sifatida qabul qilinadi. Xonalardagi quvuro‘tkazgichlar orqali issiqlik yo‘qotishlarining me’yorlari VIII bobning 16-jadvali bo‘yicha, izolyatsiya qilingan armaturalar orqali issiqlik yo‘qotishlarining me’yorlari esa, VIII bobning 17-jadvali bo‘yicha qabul qilinadi.

46. Izolyatsiya qilinmagan armatura orqali issiqlik yo‘qotishlari quyidagi formula bo‘yicha hisoblanadi:

q_i — izolyatsiya qilingan quvuro‘tkazgichlarning solishtirma issiqlik yo‘qotishlari, kkal/m soat (VIII bobning 17-jadvali bo‘yicha qabul qilinadi);

l_a — armaturaning bitta elementiga ekvivalent bo‘lgan izolyatsiya qilinmagan quvuro‘tkazgichning uzunligi, m (VIII bobning 18-jadvali bo‘yicha qabul qilinadi);

n — armatura elementlarining soni.

47. Izolyatsiya qilinmagan issiqlik tarmog‘ining issiqlik yo‘qotishlari quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

yassi yuzalar uchun:

quvuro‘tkazgichlar uchun:

α — issiqlik qaytishining jamlama koeffitsiyenti (kkal/m²*soat*grad);

t_tash — tashqi sirtning o‘rtacha harorati, grad.;

t_a — atrof-muhitning o‘rtacha harorati, grad.;

N — sirt yuzasi, k² ;

L — quvuro‘tkazgichning uzunligi, m.

Taxminiy hisob-kitoblar uchun xonada joylashgan isitilgan yuza uchun quyidagi formula bo‘yicha hisoblanadi:

yassi yuzalar uchun:

diametri 2 m.gacha bo‘lgan silindrik yuzalar uchun:

ochiq havoda joylashgan obyektlar uchun:

bu yerda Wsh — shamolning tezligi, m/sek.

Tuproqdagi izolyatsiya qilinmagan quvurning issiqlik yo‘qotishlari quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

λ_tup — tuproqning issiqlik o‘tkazish koeffitsiyenti,

Nam tuproqlar uchun λ_tup= 1,5, o‘rtacha namlikdagi turoqlar uchun λ_tup= 1,0 va quruq tuproqlar uchun deb qabul qilinishi mumkin (kkal/m soat grad).

λ_tup — tuproqning harorati, grad;

P — tuproqqa tegib turuvchi quvur sirtining radiusi, m;

α — issiqlik o‘tkazgich o‘qining o‘tkazilishini yer sirtidan chuqurligi, m.

48. Issiqlik manbalarining qaytadan o‘tkazilishi, kesib kiritilishi va to‘xtalishlarida issiqlik tarmoqlarini bo‘shatish bilan bog‘liq bo‘lgan texnologik sarflar quyidagi formula bo‘yicha hisoblanadi:

V — tarmoqning o‘chirilgan va bo‘shatilgan uchastkasining hajmi, m³

q — T ^oS, kg/m³ haroratda suvning solishtirma og‘irligi;

T_s — tarmoqni bo‘shatish uchun uchastkani o‘chirishda suvning harorati, ^oS;

t_b.s. — issiqlik manbaidagi boshling‘ich suvning harorati, ^oS.

49. Suvli issiqlik quvurlarida amaldagi issiqlik yo‘qotishlarini aniqlash.

Issiqlik tarmog‘ining ishlangan o‘tgan oy uchun quvuro‘tkazgichlarning izolyatsiyasi orqali amaldagi issiqlik yo‘qotishlari quyidagi formulalar bo‘yicha aniqlanadi:

yoki

bu yerda Q_iz^mes. — quvuro‘tkazgichlarning izolyatsiyasi orqali oylik issiqlik yo‘qotishlarining me’yorlanadigan qiymati, GDj, (Gkal);

Q_podz^sr.m, Q_nadz.p^sr.m, Q_nadz.o^sr.m — tarmoqning tegishlicha yer ustidan va yer ostidan o‘tkazilgan (keluvchi va qaytuvchi liniyalaridagi) barcha uchastkalari uchun soatlik issiqlik yo‘qotishlarining me’yorlanadigan, suvning va atrof-muhitning o‘rtacha oylik haroratiga nisbatan aniqlandigan qiymati, MVt, (Gkal/soat);

n — tarmoqning mazkur oydagi ishlash davomiyligi, soat.

t_n^cp.r, t_o^cp.r — issiqlik tarmog‘ining keluvchi va qaytuvchi liniyalaridagi suvning, tarmoqning yil davomida butun ishlash davri uchun tegishli liniyalarda kutilayotgan uning o‘rtacha oylik haroratlarini o‘rtacha arifmetik qiymati sifatida aniqlangan o‘rtacha yillik harorati, ^oS,

t_gr^cp.m, t_o^cp.r — tuproqning quvuro‘tkazgichlar o‘tkazilgan chuqurligidagi o‘rtacha oylik va o‘rtacha yillik harorati, ^oS

t_v^cp.r, t_v^cp.r — tashqi havoning o‘rtacha oylik va o‘rtacha yillik harorati, ^oS, lekin bu holda Q_podz^sr.m, Q_nadz.p^sr.m, Q_nadz.o^sr.m — tarmoqning tegishlicha yer ustidan va yer ostidan o‘tkazilgan (keluvchi va qaytuvchi liniyalaridagi) barcha uchastkalari uchun soatlik issiqlik yo‘qotishlarining me’yorlanadigan, suvning va atrof-muhitning o‘rtacha oylik haroratiga nisbatan aniqlanadigan amaldagi qiymati.

Suvning amaldagi o‘rtacha oylik harorati uning bir oydagi sutkalik o‘rtacha qiymatlarini jamlab o‘rtacha qiymatini olish yo‘li bilan aniqlanadi.

50. O‘tgan yil uchun quvuro‘tkazgichlarning izolyatsiyasi orqali amaldagi issiqlik yo‘qotishlari tarmoqning ushbu davrda ishlash vaqtida amaldagi oylik issiqlik yo‘qotishlarining qiymatlarini jamlash yo‘li bilan aniqlanadi.

51. Zarur bo‘lganda izolyatsiya orqali va suvning sizib chiqishi bilan bog‘liq issiqlik yo‘qotishlarining yillik amaldagi qiymatlari yillik beriladigan issiqlik energiyasining amaldagi ulushi sifatida aniqlanishi mumkin.

52. VIII bobning 16-jadvalida keltirilgan xonalarning ichidagi, izolyatsiya qilingan quvuro‘tkazgichlar orqali issiqlik yo‘qotishlarining me’yorlari, ichki harorati 25 °S ga teng xonalar uchun berilgan, hisoblash uchun olinadigan ichidagi harorati 25 °S dan farqlanadigan xonalar uchun esa issiqlik yo‘qotishlarining me’yorlari quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

q_n — VIII bobning 16-jadvali bo‘yicha qabul qilinadi;

t_t — quvuro‘tkazgichdagi issiqlik eltuvchining harorati, °S;

t_tⁿ — issiqlik eltuvchining hisoblanadigan harorati, °S;

t_v^sr — xonaning o‘rtacha harorati, °S.

t_v — xonaning o‘rtacha harorati, °S.

53. Bug‘ o‘tkazgichlar tomonidan issiqlik yo‘qotishlarini me’yorlash.

Bug‘ o‘tkazgichlar tomonidan izolyatsiyalangan konstruksiyalar orqali ekspluatatsion issiqlik yo‘qotishlarining o‘rtacha yillik (yoki o‘rtacha oylik) bir soatlik me’yorlanadigan qiymatlarini aniqlashda quyidagi qoidalardan kelib chiqiladi:

A turidagi uchastkalarda — sinovdan o‘tkazilgan uchastkalar uchun o‘lchangan issiqlik yo‘qotishlarining qiymatlaridan, ularni o‘rtacha yillik ish rejimiga qayta hisoblagan holda, foydalaniladi;

B turidagi uchastkalarda — sinovdan o‘tkazilmagan, ammo sinovdan o‘tkazilgan uchastkalardagiga o‘xshash quvurlarni yotqizish turi va izolyatsiya konstruksiyalariga ega bo‘lgan uchastkalar uchun K koeffitsiyentini qo‘llagan holda mazkur bug‘ o‘tkazgichlar uchun issiqlik yo‘qotishlarining o‘rtacha yillik me’yoriy qiymatlaridan foydalaniladi (ushbu Metodikaning 56-bandiga qarang), K koeffitsiyentining qiymatlari sinovlarning natijalariga muvofiq qabul qilinadi:

Q_n.i.^cp.r — va Q_n.v.^cp.r qiymatlari (47) va (49) formulalar bo‘yicha aniqlanadi

Konstruksiyalarning ushbu turi uchun issiqlik yo‘qotishlarni me’yorlanadigan qiymatlari quyidagi ketma-ketlikda yanada aniqroq hisoblanadi:

sinovlarni ma’lumotlari bo‘yicha issiqlik izolyatsiyasining issiqlik o‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti aniqlanadi;

issiqlik o‘tkazgichlarning mavjud diametrlari va issiqlik izolyatsiya qatlamlarining qalinligi bo‘yicha me’yorlanadigan issiqlik yo‘qotishlari hisoblanadi;

V turidagi uchastkalarda — bug‘ o‘tkazgichlarning sinovdan o‘tkazilmagan va sinovdan o‘tkazilgan uchastkalardagidan farqlanadigan quvurlarni yotqizish turi va izolyatsiya konstruksiyalariga ega bo‘lgan uchastkalari uchun tuzatish koeffitsiyentini kiritmagan holda issiqlik yo‘qotishlarining o‘rtacha yillik normativ qiymatlaridan foydalaniladi;

bug‘ o‘tkazgichlar butun tarmog‘ining ekspluatatsion issiqlik yo‘qotishlarini o‘rtacha yillik me’yorlanadigan qiymatlari yuqorida tavsiflangan uchastka guruhlari bo‘yicha yo‘qotishlarni jamlash yo‘li bilan olinadi.

54. Issiqlik yo‘qotishlarning o‘rtacha yillik normativ qiymatlari bug‘ o‘tkazgichlaring turli xildagi o‘tkazish turlari uchun amaldagi issiqlik yo‘qotishlarining me’yorlaridan kelib chiqqan holda yoki texnik-iqtisodiy hisob-kitoblarga asosan qabul qilinadi.

Atrof-muhit va issiqlik eltuvchi haroratlarining amaldagi me’yorlarida keltirilgan qiymatlari, odatda aniq bug‘ o‘tkazgichlar uchun haroratlarga to‘g‘ri kelmaganligi sababli, ushbu qiymatlarni so‘ngilarining ishlash sharoitlariga qarab qayta hisoblash zarur.

55. Aniq bug‘ o‘tkazgich uchun issiqlik yo‘qotishlarining o‘rtacha yillik me’yoriy qiymatlari bug‘ va atrof-muhit o‘rtacha haroratlarining me’yoriy qiymatlarida, quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

q_n — bug‘ o‘tkazgichlarning solishtirma issiqlik yo‘qotishlarini normativ qiymati — VIII bobning 37 yoki 38-jadvallari bo‘yicha qabul qilinadi.

56. Bug‘ o‘tkazgichlar tomonidan issiqlik yo‘qotishlarining o‘rtacha yillik me’yorlanadigan qiymatlari har bir uchastka guruhi bo‘yicha aniqlanadi.

A turidagi uchastkalar:

Q_i — o‘lchangan issiqlik yo‘qotishlari, kDj/s (kVt);

T_i — bug‘ning sinovlardagi o‘rtacha harorati, °S;

t_o.i. — atrof-muhitning sinovlardagi harorati, °S;

T _E^cp.r— bug‘ o‘tkazgichni ekspluatatsiya qilishda bug‘ning o‘rtacha yillik harorati, °S;

t_0.3^cp.r — atrof-muhitning o‘rtacha yillik harorati, °S;

B turidagi uchastkalar:

K — 53-bandga muvofiq qabul qilinadi;

T_H^cp.r — bug‘ning me’yorlar bo‘yicha o‘rtacha yillik harorati, °S;

t_O.H^cp.r — atrof-muhitning me’yorlar bo‘yicha o‘rtacha yillik harorati, °S.

V turidagi uchastkalar:

57. Bug‘ o‘tkazgichlarning butun tarmog‘idagi issiqlik yo‘qotishlarini o‘rtacha yillik me’yorlanadigan qiymatlari quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

58. Bug‘ o‘tkazgichlar tomonidan issiqlik yo‘qotishlarining o‘rtacha oylik me’yorlanadigan qiymatlari (47) – (49) formulalar bo‘yicha bug‘ va atrof-muhitning o‘rtacha oylik haroratlarini hisobga olgan holda aniqlanadi.

59. Bug‘ o‘tkazgich tomonidan issiqlik yo‘qotishning o‘rtacha oylik me’yorlanadigan qiymatlari quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

Q^M_N — MDj da berilgan;

p — bug‘ o‘tkazgichning oy davomida ishlash davomiyligi, soat.

60. Yillik issiqlik yo‘qotishlarining me’yorlanadigan qiymatlari oylik issiqlik yo‘qotishlarining yig‘indisi sifatida aniqlanadi:

61. Issiqlik sinovlarida bug‘ o‘tkazgichlarda bug‘ning va kondensatning sizib chiqishi oqibatida issiqlik yo‘qotishlari aniqlanishi va ularni bartaraf etish bo‘yicha choralar ko‘rilishi lozim.

62. Mazutni isitish uchun issiqlik energiyasi sarfini aniqlash VII bobning 5-misolida ko‘rsatilgan.

Issiqlik yo‘qotishlarni quvurlar yotqizilishining turlari bo‘yicha, ularning diametri, uzunligi va tuzatuvchi koeffitsiyentlarini hisobga olgan holda aniqlaymiz. Me’yoriy issiqlik yo‘qotishlarini quvurlarning yer ostidan yotqizilishida VIII bobning 13-jadvali bo‘yicha, yer ustidan yotqizilishida VIII bobning 14-jadvali bo‘yicha aniqlaymiz.

Quvurlar o‘tib bo‘lmaydigan kanallarda yotqizilganda:

Σq_l = 183 x 0,98 x 0,5 x 10³ + 150 x 0,96 x 1,0 x 10³ + 130 x 0,96 x 2,0 x 10³ + 107 x 0,96 x 2,5 x 10³ + 83 x 0,96 x 3,0 x 10³ + 74 x 0,96 x 1,1 x 10³ = 1055,4 x 10³ kkal/soat

Quvurlar kanalsiz yotqizilganda:

Σql = 101 x 0,98 x 1,0 x 10³ = 98,98 x 10³ kkal/soat

Quvurlar yer ustidan yotqizilganda:

Interpolyatsiya usuli bilan issiqlik eltuvchining — 90 °S haroratida D-377 mm quvuro‘tkazgichlar uchun me’yoriy issiqlik yo‘qotishlarini aniqlaymiz:

q_p l_p = 90,4 x 1,02 x 0.5 x 10³ = 46.1 x 10³ kkal/soat

q_o l_o = 59 x 1,0 x 0.5 x 10³ = 29.5 x 10³ kkal/soat

Σq_l = 46,1 x 10³ + 29,5 x 10³ = 75,6 x 10³ kkal/soat.

Isitish mavsumidagi butun isitish tarmoqlarining issiqlik izolyatsiyasi yuzasidan issiqlik energiyasi yo‘qotishlarini aniqlaymiz. Quvurlarning tayanchlari, armatura va kompensatorlar orqali issiqlik yo‘qotishlarini hisobga oluvchi b koeffitsiyentining qiymatini 44-bandning ma’lumotlari bo‘yicha aniqlaymiz:

Q_p.tr + Q_o.tr = (1055,4 x 10³ x 1,2 + 98,98 x 10³ x 1,15 + 75,6 x 10³ x x 1,25) x 24 x 130 x 10^-6 = 4601,4 Gkal

Issiqlik tarmoqlaridagi suv hajmini VIII bobning 33-jadvaliga muvofiq aniqlaymiz:

Vc = 2 (100,1 x 0,5 x 10³ + 51,06 x 1,0 x 10³ + 32,36 x 2,0 x 10³ + 17,67 x 2.5 x 10³ + 7,854 x 3 x 10³ + 3,739 x 1,1 x 10³ + 32,36 x 1,0 + 100,1 x 0.5 x 10³ = 645,7 x 10m³

Suvi sizib chiquvchi suvli issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik yo‘qotishlarini (27) formula bo‘yicha aniqlaymiz:

Isitish mavsumidagi umumiy me’yoriy issiqlik yo‘qotishlarni (25) formula bo‘yicha aniqlaymiz:

63. Qozonxona uchun shartli yoqilg‘iga bo‘lgan ehtiyoj, (18) formula bo‘yicha aniqlanadigan umumiy issiqlik miqdorini Qich, bir Gkal issiqlik yoki bir tonna normal bug‘ ishlab chiqish uchun sarflanadigan shartli yoqilg‘ining solishtirma me’yoriga ko‘paytirish yo‘li bilan aniqlanadi.

V — rejalashtirilayotgan davr uchun issiqlik miqdori, t. sh. yo.

b — shartli yoqilg‘i sarfining solishtirma me’yori, kg. sh. yo/Gkal.

64. Bir Gkal issiqlikni ishlab chiqish uchun shartli yoqilg‘ining solishtirma sarfi quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

(η^br)^sr_k — qozonagregatining rejalashtirilayotgan davr uchun o‘rtacha yuklamaga muvofiq bo‘lgan FIK, foizda.

65. Qozon agregatlarini qozonxona qurilmalarining FIK ularni ekspluatatsiya qilish sharoitlari va muddatlari, uskunalarning texnik holati va yoqilayotgan yoqilg‘ining turlariga bog‘liq bo‘lib, issiqlik kuch uskunalarining issiqlik texnikaviy sinovlariga asosan aniqlanadi.

66. Issiqlik texnikaviy sinovlarning ma’lumotlari bo‘lmaganda, yoqilg‘ining va qozon agregatlarining solishtirma sarflari VIII bobni 19 va 24-jadvallari bo‘yicha qabul qilinishi mumkin.

67. Agar ta’minlovchi suvni isitish uchun qozondan keyin ekonomayzer o‘rnatilgan bo‘lsa, qozonagregatining umumiy FIK quyidagi formula bo‘yicha qabul qilinadi:

68. Ekonomayzerning FIK quyidagi formula bo‘yicha hisoblanishi mumkin:

η _k , η _ek — qozonning o‘zini va ekonomayzerning tegishlicha FIK, foizda;

∆t_ek — ekonomayzerning kirishi va chiqishidagi suv haroratlarining ayirmasiga teng bo‘lgan ekonomayzerning suvi tarkibidagi issiqlik haroratini oshishi (kkal/kg °S);

in — ekonomayzerdan keyin suvning tarkibidagi issiqlik, uning haroratiga teng deb qabul qilinadi, kkal/kg;

t_ek — ekonomayzerdan keyin to‘yintirilgan bug‘ yoki suvning tarkibidagi issiqlik, suv tarkibidagi issiqlikni uning haroratiga ko‘paytmasiga teng deb qabul qilinadi, kkal/kg.

69. Issiqlikni ishlab chiqish uchun shartli yoqilg‘i sarfining solishtirma me’yorlari VIII bobning 19 va 24-jadvallarida keltirilgan qozon agregatlarining FIK ga muvofiq, elektr energiyasi bo‘yicha esa, VIII bobning 27-jadvaliga muvofiq aniqlanadi.

70. Atmosfera bosimida bir tonna bug‘ tarkibidagi issiqlik 639 kkal.ga teng bo‘lgan bir tonna normal bug‘ni ishlab chiqish uchun shartli yoqilg‘i sarfining solishtirma me’yorlari quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

b — puflovchi suv bilan yo‘qotishlarni hisobga olgan holda 1 tn. normal bug‘ ishlab chiqish uchun yoqilg‘i sarfining solishtirma me’yorlari, kg.sh.yo.;

b_n — 1 tn. normal bug‘ ishlab chiqish uchun shartli yoqilg‘i sarfining hisoblab chiqiladigan solishtirma me’yori VIII bobning 20-jadvali ko‘rsatkichlari bo‘yicha qabul qilinadi;

K_prod — puflashning rejimi va davomiyligiga qarab puflovchi suv bilan yo‘qotishlarni hisobga oluvchi koeffitsiyent.

Davriy puflashlarda Kprod — 0,01.

Uzluksiz puflashlarda Kprod qiymati puflab chiqariluvchi qozon suvining W_prod miqdoriga (qozon unumdorligiga nisbatan foizlarda) bog‘liq bo‘ladi:

Qozondagi bug‘ni normal bug‘ shakliga o‘tishini hisoblash quyidagi formula bo‘yicha bajariladi:

D_n — qozonxonaning normal bug‘ ishlab chiqish unumdorligi, kg;

D_r — qozonxonaning ishchi bug‘ ishlab chiqish unumdorligi, kg;

i_p — ishchi bug‘ tarkibidagi issiqlik, kkal/kg;

i_pv — ta’minlovchi suv tarkibidagi issiqlik, kkal/kg;

639 — normal bug‘ tarkibidagi issiqlik, kkal/kg.

71. Qozonxonada bir nechta qozon bo‘lganda, issiqlik ishlab chiqish uchun shartli yoqilg‘i sarfining o‘rtacha me’yori quyidagi formula bo‘yicha o‘rtacha qiymat sifatida aniqlanadi:

b₁, b₂...b_i — har bir qozon uchun yoqilg‘i sarfining solishtirma me’yori, kg. sh. yo. /Gkal

Q₁,Q₂....Q_i — rejalashtirilayotgan davr uchun har bir qozon tomonidan issiqlik (bug‘) ishlab chiqish, Gkal, yoki bug‘ tonnasi.

72. Issiqlik energetika korxonasining shartli yoqilg‘iga B_usl bo‘lgan to‘liq ehtiyoji yoqilg‘i miqdorini issiqlik ishlab chiqish Busl va qozonxonaning o‘z ehtiyojlari uchun qozonga o‘t yoqishga shartli yoqilg‘ining qo‘shimcha sarflari B_rast yig‘indisi sifatida olinadi.

73. Qozonlarga o‘t yoqish uchun shartli yoqilg‘ining solishtirma sarfi qozonning qizdiriladigan yuzasi, mavsumda qozon to‘xtashlarining soni va davomiyligiga bog‘liq bo‘lib, VIII bobning 21-jadvalini ko‘rsatkichlari bo‘yicha aniqlanadi.

74. Omborxonadagi yoqilg‘ining yo‘qotishlarini me’yorlash amaldagi KMKga muvofiq amalga oshiriladi.

75. Shartli yoqilg‘ini natural yoqilg‘i hisobiga o‘tkazish yoqilg‘ining tavsifi va kaloriyali koeffitsiyentining qiymatiga qarab quyidagi formula bo‘yicha amalga oshiriladi:

V_nat — qozonxonaning yoki umuman korxonaning natural yoqilg‘iga bo‘lgan to‘liq ehtiyoji;

V_usl — qozonxonaning yoki umuman korxonaning shartli yoqilg‘iga bo‘lgan to‘liq ehtiyoji, m³ gaz, kg qattiq yoki suyuq yoqilg‘i;

E — natural yoqilg‘ining issiqlik qobiliyatini shartli yoqilg‘ini nisbatiga teng bo‘lgan kaloriya koeffitsiyenti.

Q_N^r — natural yoqilg‘ining eng past issiqlik quvvati, kkal/kg(m³);

Q_ut^r — shartli yoqilg‘ining 7000 kkal/kg.sh.yo ga teng bo‘lgan eng past issiqlik quvvati.

76. Issiqlik energetika korxonasida o‘rtacha quvvatli (20 gKal/soat) qozonlar uchun 3 yillik, katta quvvatli qozonlar uchun 4 yillik muddatdan keyin belgilangan (Elektr stansiyalarini texnikaviy ekspluatatsiya qilish qoidalari) yoqilg‘i sarfining me’yorlariga, yoqilg‘idan foydalanuvchi uskunalar va agregatlarning shunday ishlarni o‘tkazish uchun litsenziyaga ega bo‘lgan ixtisoslashtirilgan ishga tushirish-sozlash tashkilotlari tomonidan o‘tkaziladigan, ishga tushirish-sozlash ishlari kompleksini amalga oshiruvchi korxonalar va tashkilotlar uchun yagona bo‘lib hisoblanuvchi ekspluatatsion sinovlarga asosan tuzatishlar kiritilishi lozim.

Sinovlar, faqat issiqlikdan foydalanuvchi uskunalar, tegishli tayyorlik haqidagi dalolatnoma rasmiylashtirilgan holda, texnik jihatdan soz holatga keltirilganidan so‘ng o‘tkazilishi lozim.

77. Qozonxonalar ishining tejamkorligini nazorat qilish va rejadagi ko‘rsatkichlarni hisobot ko‘rsatkichlari bilan solishtirish imkoniyatini yaratish maqsadida yoqilg‘iga bo‘lgan ehtiyoj va yoqilg‘ining solishtirma sarflari qozonxonaning kollektorlaridan beriladigan issiqlikni ishlab chiqish uchun hisob-kitoblarda taqdim etilishi mumkin.

78. Qozonxonaning kollektorlaridan beriladigan issiqlikni ishlab chiqish uchun shartli yoqilg‘iga bo‘lgan ehtiyoj quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

V_otp — qozonxonaning kollektorlaridan beriladigan issiqlikni ishlab chiqish uchun yoqilg‘ining bir yillik miqdori;

Q_otp — qozonxonadan issiqlik tarmog‘iga beriladigan va 4-bobning 68-bandiga muvofiq aniqlanadigan issiqlikning bir yillik miqdori, Gkal;

B_otp — uzatilgan issiqlik energiyasi uchun shartli yoqilg‘i sarfining solishtirma me’yori, kg. sh. yo.

79. Issiqlik energiyasini uzatib berish uchun shartli yoqilg‘i sarfining solishtirma me’yori quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

yoki

η _cr.k — qozonxonaning o‘z ehtiyojlari uchun issiqlik sarfini hisobga olgan holda qozonxona nettosining o‘rtacha FIK, foizi, quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

(η_v^{br sr}) — qozonagregatining VIII bob 19-jadvali ma’lumotlari bo‘yicha hisoblab chiqilgan FIKni o‘rtacha qiymati;

K_sn — issiqlik ishlab chiqish uchun yoqilg‘i sarfini ichida qozonxonaning o‘z ehtiyojlari uchun yoqilg‘i sarfini hisobga oluvchi va quyidagi formula bo‘yicha aniqlanuvchi koeffitsiyent, foizi:

Σb_sn — qozonxonaning o‘z ehtiyojlari uchun shartli yoqilg‘ini solishtirma sarflari yig‘indisi, kg.sh.yo./Gkal;

b — 1 Gkal issiqlikni ishlab chiqish uchun shartli yoqilg‘ining solishtirma sarfi, kg.sh.yo/Gkal.

Qozonga o‘t yoqish uchun qozonxonaning yoqilg‘iga bo‘lgan ehtiyojini aniqlash VII bobning 8-misolida ko‘rsatilgan.

1 tonna normal bug‘ ishlab chiqishga qozonxona uchun yoqilg‘i sarfining solishtirma me’yorini aniqlash VII bobning 9-misolida ko‘rsatilgan.

Isitish qozonxonasi bo‘yicha yoqilg‘iga bo‘lgan ehtiyojni aniqlash VII bobning 10 “a” va 10 “b” misollarida ko‘rsatilgan.

Qozonxona tomonidan issiqlik tarmog‘iga issiqlik berilishi uchun yoqilg‘iga bo‘lgan ehtiyojni aniqlash VIII bobning 11-misolida ko‘rsatilgan.

80. Ishlab chiqarish extiyojlari uchun elektr energiya sarflarini shartli ravishda issiqlikni ishlab chiqish va qozonxonadan iste’molchigacha uzatish bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan texnologik ehtiyojlar va yordamchi (masalan, ishlab chiqarish ustaxonalari, yoqilg‘i omborxonalari va shunga o‘xshash) ehtiyojlarga bo‘lish mumkin.

81. Texnologik ehtiyojlar uchun elektr energiyasi sarflari tortuvchi-puflovchi (ventilyatorlar, tutun tortgichlar) qurilmalaridagi; ta’minlash, sirkulyar, kimyoviy suv tozalash, mazut, vakuum nasoslaridagi; qozonxonalarda yoqilg‘ini uzatish, yoqilg‘ini tayyorlash va yetkazib berish, shlak ketkazish (maydalagich, ko‘mir otrgichlar, transportyorlar, skreper chig‘irlar va b.) mexanizmlaridagi elektr energiyasi sarflarini o‘z ichiga oladi.

82. Ishlab chiqarish ustaxonalarining stanoklari, bevosita qozonxonalarda o‘rnatilgan stanokli uskunalari yuritmalari hamda omborxona uskunalarini yuritmalari uchun elektr energiya sarflari mazkur elektr energiya sarflarining hisob-kitoblari bilan hisobga olinmaydi. Chunki ular ishlab chiqarilayotgan va iste’mol qilinadigan elektr energiya miqdoriga bog‘liq emas.

83. Rejalashtirilgan davr uchun elektr energiyaning rejaviy sarfini yig‘indisi quyidagicha aniqlanadi:

elektr energiya sarfi tegishlicha:

E_tex — elektr yuritmaga ega bo‘lgan texnologik uskunalardagi;

E_tr — issiqlik eltuvchini qozonxonadan iste’molchigacha uzatilishidagi;

E_nas — issiqlikni chetdan olishda nasos stansiyalarida issiqlik eltuvchini qayta uzatishdagi;

E_s.n. — qozonxonaning o‘z ehtiyojlari (yoritish, ventilyatsiya, tarmoqlardagi yo‘qotishlar, ko‘taruvchi-uzatuvchi, yordamchi mexanizmlar va boshqalar) uchun.

84. Texnologik uskunalarning yuritmalari uchun elektr energiyasi sarflari quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

— dvigatel nominal quvvatining yig‘indisi, kVT (pasport ma’lumotlari bo‘yicha);

n — elektr dvigatellari soni;

t_i — uskunalarning foydali ishlash vaqti, soat;

K_h — elektr uskunalarining quvvatidan foydalanish koeffitsiyenti;

η_urt— elektr uskunalarining o‘rtacha olingan FIK quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

85. Elektr uskunalarining quvvatidan foydalanish koeffitsiyenti eksperiment asosida, alohida (yoki bir guruh) qabul qilgichning aktiv quvvatini uning nominal (pasport bo‘yicha) qiymatiga nisbati sifatida aniqlanadi:

Turli ish rejimlariga ega bo‘lgan qabul qilgichlar guruhchalaridan tarkib topgan qabul qilgichlar guruhi uchun aktiv quvvatdan foydalanishning o‘rtacha olingan koeffitsiyenti quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

t — quvvatning, ular asosida koeffitsiyent hisoblanayotgan o‘rtacha qiymatlari taalluqli bo‘lgan vaqt davri, (oy, chorak, yil) soat;

t_i — rejalashtirilgan davrda elektr uskunalarining foydali ishlash vaqti, soat.

86. Yoqilg‘ini tayyorlash, yoqilg‘ini yetkazib berish, kul-shlak ketkazishda elektr energiyasi sarflarini hisob-kitob qilish uchun ma’lumotlar bo‘lmaganda quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

E_t^ud. — yoqilg‘ini tayyorlash, yetkazib berish, kul va shlak ketkazish uchun elektr energiyaning solishtirma sarfi;

Q_otp — qozonxonalarning issiqlik unumdorligi, Gkal/soat;

t — rejalashtirilgan davrda uskunalarning ishlash davomiyligi, soat.

Yoqilg‘ini tayyorlash, yoqilg‘ini yetkazib berish, kul va shlak ketkazishda elektr energiyaning solishtirma sarflari VIII bobning 22-jadvalida keltirilgan.

87. Elektr dvigatellarning, ventilyatorlarning va tutun tortgichlarning yuritmalari uchun elektr energiya sarflari quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

V — unumdorlik, m³/soat;

H — ventilyatorlar yoki tutun tortgichlar tomonidan yaratilayotgan to‘liq bosim, kg/m²;

t — rejalashtirilayotgan davrda elektr dvigatelining ishlash soatlari soni, soat;

h — qurilmaning FIK (pasport ma’lumotlari bo‘yicha).

88. Ventilyatorlar va tutun torgichlarning unumdorligi quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

ventilyatorlar uchun:

tutun tortgichlar uchun:

Vv — 1 m³ yoki 1 kg yoqilg‘ining to‘liq yonib bo‘lishi uchun zarur bo‘lgan havoning nazariy hajmi nm³/kg (nm³/m³);

t — VIII bobning 23-jadvali bo‘yicha qabul qilinadi;

V_cr — yonish mahsulotlarining nazariy hajmi nm/kg (nm/m) VIII bobning 23-jadvali bo‘yicha qabul qilinadi;

a_t, a_ux — tegishlicha o‘txonadagi va chiqib ketuvchi gazlardagi ortiqcha havo koeffitsiyentlari VIII bobning 24-jadvali bo‘yicha qabul qilinadi;

t_x.v. — sovuq havo harorati, °S, 20 °S ga teng deb qabul qilinadi;

t_yx — chiqib ketuvchi gazlarning harorati;

b₁, b₂ — tortuvchi-puflovchi mashinalarning unumdorlik va zo‘riqish zaxiralari bo‘yicha koeffitsiyentlari tegishlicha VIII bobning 25-jadvali bo‘yicha qabul qilinadi;

B — yoqilg‘i sarflari, kg, (31) formula bo‘yicha aniqlanadi;

H_bar — barometrik bosim, kPa.

89. Hisob-kitob qilishda aniq ma’lumotlar bo‘lmaganda, tortuvchi-puflovchi mashinalarning elektr dvigatellarini yuritmalari uchun elektr energiyasi sarfini (kVt soat) quyidagicha baholash mumkin:

E^v_ud, E^g_ud — chiqib ketuvchi gazlarni chiqarish uchun puflovchi ventilyatorlar tomonidan havoni uzatish uchun elektr energiyasining solishtirma sarfi kvt soat/1000 m³, tegishlicha VIII bobning 26-jadvali bo‘yicha qabul qilinadi.

90. Elektr energiyasini uzatish uchun elektr energiyasi sarflari tarmoqdagi nasoslarning, MIPda (markaziy issiqlik punktida), qayta uzatuvchi stansiyalarda o‘rnatilgan nasoslarning yuritmalari uchun elektr energiyasi sarflaridan jamlanadi.

91. Tarmoqdagi nasoslarning yuritmalari uchun elektr energiyasi sarfi quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

S — issiqlik eltuvchining sarfi, kg/soat;

N — nasos yordamida yaratiladigan bosim, m;

t — nasosning rejalashtirilayotgan davrda ishlash davomiyligi, soat;

h — nasosning FIK (pasport ma’lumotlari bo‘yicha);

92. Boshqa (retsirkulyatsion, qo‘shimcha ta’minlovchi, suvni kimyoviy tayyorlash, ta’minlash) nasoslarning elektr dvigatellari tomonidan elektr energiyasi sarfi (77) formula bo‘yicha aniqlanadi.

93. Qozonxonalar xonalarini yoritish uchun elektr energiyasi sarflari o‘rnatilgan yoritgichlarning soni va quvvati bo‘yicha hamda elektr lampalarining yonish soati bo‘yicha aniqlanadi:

N_osv. — o‘rnatilgan yoritgichlarning quvvati, kVt;

n — yoritgichlar soni;

t_mo — yoritish maksimumidan foydalanish soatlari soni, soat (uzluksiz ishlaganda tabiiy yoritilishda — 4800, tabiiy yoritilish bo‘lmaganda — 7700 deb qabul qilinadi).

94. Elektr energiyasining yo‘qotishlari quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

D_ET — transformatorlardagi aktiv va reaktiv energiya yo‘qotishlari;

D_ETSETI — havo va kabel liniyalaridagi elektr energiya yo‘qotishlari.

95. Taxminiy hisob-kitoblar uchun elektr tarmoqlaridagi, transformatorlardagi elektr energiyasi yo‘qotishlari (iste’mol qilingan elektr energiyasiga nisbatan foizlarda) quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

DU — tok qabul qilgichlarni qisqichlarida kuchlanishning o‘chirilishi, foizda.

I _i — hisoblanayotgan uchastka bo‘yicha o‘tuvchi tok, amper;

L_i — hisoblanayotgan uchastkaning uzunligi, km;

p — liniyada uzunligi bo‘yicha yuklamalar soni;

f — elektr qabul qilgichda tok va kuchlanish o‘rtasidagi fazalarning siljish burchagi;

sinf — trigonometrik funksiyalar jadvalidagi cosf ning qiymati bo‘yicha aniqlanadi;

r₀, X₀ — tegishlicha aktiv va induktiv qarshilik, Om/km (ma’lumotnomaviy ko‘rsatkichlar bo‘yicha qabul qilinadi);

U — kuchlanish, V.

Elektr energiyasining tavsiya etilgan qiymatlari VIII bobning 27-jadvalida keltirilgan.

96. Hisob-kitob qilish uchun ma’lumotlar bo‘lmaganda boshqa (konturdagi suvning retsirkulyatsiyasi, issiqlik tarmog‘ini qo‘shimcha ta’minlash, qozonxonani yoritish, taqsimlash tarmog‘idagi va kuch transformatorlaridagi yo‘qotishlar, NO‘A va A qurilmasining ishi) ehtiyojlar uchun elektr energiyasi sarflari quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

N_ud — uskunalarning iste’mol qilinayotgan solishtirma quvvati, undagi elektr energiyasi sarfi issiqlik ishlab chiqarish uchun elektr energiyasi sarflari tarkibida hisobga olinadi, Vt/Gkal/soat (28-jadval bo‘yicha qabul qilinadi);

t — rejalashtirilayotgan davrning davomiyligi, soat;

Q_otp — issiqlikning reja bo‘yicha berilishi, Gkal.

97. Markaziy issiqlik punktidan issiqlikni uzatish uchun elektr energiyasi sarfi quyidagicha aniqlanadi:

Q_stp — markaziy issiqlik punktining issiqlik quvvati, Gkal;

E_stp^ud — markaziy issiqlik punktida elektr energiyasining solishtirma sarflari, kVt/Gkal;

t_ch — rejalashtirilayotgan davrda elektr yuklamasidan foydalanish vaqti.

Elektr energiyasining solishtirma sarflari (kVt/Gkal) binolarning issiq suv ta’minoti va isitilishi bilan bog‘liq bo‘lgan yoki bog‘liq bo‘lmagan sxemalar bo‘yicha amalga oshiruvchi MIP uchun — 2,32; issiq suv ta’minoti va isitilishi bog‘liq bo‘lmagan sxema bo‘yicha amalga oshiruvchi MIP uchun – 0,76; issiq suv ta’minoti va isitilishi bog‘liq bo‘lgan sxema bo‘yicha amalga oshiruvchi MIP uchun — 1,56.

MIPni yoritish uchun elektr energiyasi sarfi:

E_osv — elektr energiyasining yoritish uchun solishtirma sarflari, kVt/m², (E = 0.009);

F — MIPning maydoni, m²;

t — rejalashtirilayotgan davr uchun yoritish yuklamasidan foydalanish vaqti, soat.

Avtomatik rostlash asboblari tomonidan elektr energiyasining sarfi:

N_p — bitta asbobning iste’mol qiladigan quvvati, kVt (N_p ~ 0.085);

t_p — rejalashtirilayotgan davr uchun asbobning ishlash vaqti, soat.

98. Elektr energiyasi sarflarining taxminiy hisob-kitoblari uchun quyidagi formuladan foydalaniladi:

N_p — elektr qabul qilgichlarning hisoblangan elektr yuklamasi, kVt;

t_m — rejalashtirilayotgan davr uchun eng ko‘p quvvatdan foydalanish soatlarining soni, soat;

n — elektr qabul qilgichlarning soni;

K_s — rejimi bo‘yicha bir turli qabul qilgichlar guruhi uchun tajriba yo‘li bilan aniqlanadigan talab koeffitsiyenti (ma’lumotlar bo‘lmaganda – quyida keltirilgan ko‘rsatkichlar bo‘yicha);

N_ust — elektr qabul qilgichlarning o‘rnatilgan (pasport bo‘yicha) quvvati, kVt.

99. Tuman isitish qozonxonalari tomonidan unumdorligi past bo‘lgan qozonlar bilan issiqlik ishlab chiqarish uchun elektr energiyasining solishtirma sarflarini chegaraviy qiymatlari VIII bobning 28, 29-jadvallarida keltirilgan.

100. Elektr energiyaning solishtirma sarflari quyidagicha aniqlanadi, kVt/Gkal,soat:

qozonxona tomonidan issiqlik ishlab chiqarish uchun:

issiqlikni uzatish uchun:

Q_stor — rejalashtirilayotgan davrda chetdan olingan issiqlik miqdori, Gkal.

Qozon uchun VDN-9 tutun tortgichning elektr energiyasi sarfini aniqlash VII bobning 12-misolida ko‘rsatilgan

Tarmoqdagi nasosning isitish davrida elektr energiyasi sarfi VII bobning 13-misolida ko‘rsatilgan.

Isitish-ishlab chiqarish qozonxonasining elektr energiyasiga bo‘lgan yillik ehtiyojini aniqlash VII bobning 14-misolida ko‘rsatilgan.

101. Kommunal issiqlik energetika korxonalarida issiqlikni ishlab chiqish uchun kerakli suv sarfi isitish tizimlarini va issiqlik tarmoqlarining tashqi quvurlarini bir martalik suv bilan to‘ldirish, isitish va issiq suv ta’minoti tizimlarini qo‘shimcha suv bilan ta’minlash, suv tayyorlashning xususiy ehtiyojlari uchun bo‘lgan suv sarflaridan jamlanadi.

102. Isitish tizimlarini to‘ldirish uchun suv sarflari ulangan iste’molchilarning isitish tizimlarini to‘ldirish uchun suv sarflaridan jamlanadi va suv o‘lchagichlarning o‘tgan yilgi ko‘rsatkichlari bo‘yicha aniqlanadi, ular bo‘lmaganda esa VIII bobning 38-jadvali ma’lumotlariga muvofiq quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

V_sis — ichki issiqlik iste’moli tizimlarining hajmi, m³;

Q_r — iste’mol tizimlarining hisoblab chiqilgan issiqlik yuklamasi, Gkal/soat;

V_ud — tizimning tasnifiga va VIII bobning 33-jadvali ma’lumotlari bo‘yicha haroratlarning hisoblab chiqilgan grafigiga muvofiq aniqlanadigan suvning solishtirma hajmi, m³/(Gkal/soat).

103. Issiqlik ta’minotining ochiq tizimlarida mahalliy issiq suv ta’minoti tizimlarini to‘ldirish uchun kerakli suv hajmi issiq suv ta’minotining o‘rtacha bir soatlik hisoblangan yuklamasi 6 m³/(Gkal/saot) hisobidan aniqlanadi.

104. Isitish asboblarining turi haqida aniq ma’lumotlar bo‘lmaganda, binolarni butun hajmi bo‘yicha isitishning mahalliy tizimlarini to‘ldirish uchun kerakli suvning taxminiy solishtirma hajmini issiqlikni isitish va ventilyatsiya uchun hisoblangan bir soatlik yig‘ma sarfini 30 m³/(Gkal/soat) hajmida qabul qilishga yo‘l qo‘yiladi.

105. Issiqlik tarmoqlarining quvuro‘tkazgichlarini to‘ldirish uchun suv hajmi VIII bobning 39-jadvali ma’lumotlariga muvofiq turli diametrli quvuro‘tkazgichlarni kesim yuzasi va uzunligiga qarab 1 km uchun suvning solishtirma hajmi bo‘yicha hisoblanadi. To‘ldirishlar soni issiqlik tarmoqlarini ta’mirlash va sinash bo‘yicha ishlash jadvali bilan aniqlanadi.

106. Isitish tizimini va tashqi issiqlik tarmoqlarini to‘ldirish uchun issiqlik tarmoqlari quvuro‘tkazgichlaridagi suvning solishtirma hajmini hisobga olib, ulangan yuklamaning 1 Gkal/soat.ga taxminan 40-50 m³ hajmida qabul qilinishiga yo‘l qo‘yiladi.

107. Tizimlardagi va quvuro‘tkazgichlardagi yo‘qotishlarni to‘ldirish uchun qo‘shimcha suv hajmi sizib chiquvchi suv hajmi va issiq suv ta’minotining ochiq tizimlarida olingan suvning hajmiga muvofiq bo‘lishi kerak. Sizib chiquvchi suv hajmining o‘zgarib turishini hisobga olib va yil davomida tizimning ishlash rejimi sharoitlariga qarab sizib chiquvchi suv hajmining me’yori (m³/soat) bir soatda issiqlik tarmoqlarining quvuro‘tkazgichlaridagi va ularga bevosita ulangan binolarni mahalliy isitish va ventilyatsiya tizimlaridagi suvning hajmidan KMK 2.04.07-99 “Issiqlik tarmoqlari”ga muvofiq 75 foizga teng qilib qabul qilinadi.

108. Qo‘shimcha to‘ldirish uchun suv sarfi quyidagi hajmni tashkil qiladi:

issiqlik ta’minotining yopiq tizimlari uchun:

V_s — issiqlik tarmoqlarining quvuro‘tkazgichlaridagi va bevosita ulangan mahalliy isitish tizimlaridagi suv hajmi, m³;

τ — rejalashtirilayotgan (yil, chorak, oy) davrda tizimning ishlash soatlari;

issiqlik ta’minotining ochiq tizimlari uchun:

V_s — issiqlik tarmoqlarining quvuro‘tkazgichlaridagi va bevosita ulangan mahalliy isitish va issiq suv ta’minoti tizimlaridagi suv hajmi, m³;

G _g.v — issiq suv ta’minoti uchun suv sarfi, m³/soat.

109. Issiqlik ta’minotining ochiq tizimlarida issiq suv ta’minoti tizimlarini qo‘shimcha to‘ldirish uchun kerakli suv hajmi, o‘rtacha bir soatlik issiqlik sarfi bo‘yicha aniqlanadi.

Issiq suv ta’minoti uchun suvning o‘rtacha bir soatlik sarfi quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:

isitish muvsumida: