|
Hujjat kuchini yo‘qotgan " " 24.09.2020
|
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni
Taʼlim toʻgʻrisida
LexUZ sharhiMazkur Qonun Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrdagi OʻRQ-637-sonli “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonuniga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan.
I. UMUMIY QOIDALAR
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonun fuqarolarga taʼlim, tarbiya berish, kasb-hunar oʻrgatishning huquqiy asoslarini belgilaydi hamda har kimning bilim olishdan iborat konstitutsiyaviy huquqini taʼminlashga qaratilgan.
2-modda. Taʼlim toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari
Taʼlim toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari ushbu Qonundan hamda boshqa qonun hujjatlaridan iborat.
Qoraqalpogʻiston Respublikasida taʼlim sohasidagi munosabatlar Qoraqalpogʻiston Respublikasining qonun hujjatlari bilan ham tartibga solinadi.
Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida taʼlim toʻgʻrisidagi qonun hujjatlaridagidan oʻzgacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.
3-modda. Taʼlim sohasidagi davlat siyosatining asosiy prinsiplari
Taʼlim Oʻzbekiston Respublikasi ijtimoiy taraqqiyoti sohasida ustuvor deb eʼlon qilinadi.
Taʼlim sohasidagi davlat siyosatining asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:
taʼlim va tarbiyaning insonparvar, demokratik xarakterda ekanligi;
taʼlimning uzluksizligi va izchilligi;
umumiy oʻrta, shuningdek oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimining majburiyligi;
oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi yoʻnalishini: akademik litseyda yoki kasb-hunar kollejida oʻqishni tanlashning ixtiyoriyligi;
taʼlim tizimining dunyoviy xarakterda ekanligi;
davlat taʼlim standartlari doirasida taʼlim olishning hamma uchun ochiqligi;
taʼlim dasturlarini tanlashga yagona va tabaqalashtirilgan yondashuv;
bilimli boʻlishni va isteʼdodni ragʻbatlantirish;
taʼlim tizimida davlat va jamoat boshqaruvini uygʻunlashtirish.
4-modda. Bilim olish huquqi
Jinsi, tili, yoshi, irqiy, milliy mansubligi, eʼtiqodi, dinga munosabati, ijtimoiy kelib chiqishi, xizmat turi, ijtimoiy mavqeyi, turar joyi, Oʻzbekiston Respublikasi hududida qancha vaqt yashayotganligidan qatʼi nazar, har kimga bilim olishda teng huquqlar kafolatlanadi.
Bilim olish huquqi:
davlat va nodavlat taʼlim muassasalarini rivojlantirish;
ishlab chiqarishdan ajralgan va ajralmagan holda taʼlim olishni tashkil etish;
taʼlim va kadrlar tayyorlash davlat dasturlari asosida bepul oʻqitish, shuningdek taʼlim muassasalarida shartnoma asosida toʻlov evaziga kasb-hunar oʻrgatish;
barcha turdagi taʼlim muassasalarining bitiruvchilari keyingi bosqichdagi oʻquv yurtlariga kirishda teng huquqlarga ega boʻlishi;
oilada yoki oʻzi mustaqil ravishda bilim olgan fuqarolarga akkreditatsiyadan oʻtgan taʼlim muassasalarida eksternat tartibida attestatsiyadan oʻtish huquqini berish orqali taʼminlanadi.
Boshqa davlatlarning fuqarolari Oʻzbekiston Respublikasida xalqaro shartnomalarga muvofiq bilim olish huquqiga ega.
Respublikada istiqomat qilayotgan fuqaroligi boʻlmagan shaxslar bilim olishda Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng huquqlarga ega.
5-modda. Pedagogik faoliyat bilan shugʻullanish huquqi
Tegishli maʼlumoti, kasb tayyorgarligi bor va yuksak axloqiy fazilatlarga ega boʻlgan shaxslar pedagogik faoliyat bilan shugʻullanish huquqiga ega.
Pedagog xodimlarni oliy oʻquv yurtlariga ishga qabul qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlagan Nizomga muvofiq tanlov asosida amalga oshiriladi.
Pedagogik faoliyat bilan shugʻullanish sud hukmiga asosan man etilgan shaxslarning taʼlim muassasalarida bu faoliyat bilan shugʻullanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
6-modda. Taʼlim muassasasining huquqiy maqomi
Taʼlim muassasasini akkreditatsiyalash vakolatli davlat organi tomonidan attestatsiyaga asosan amalga oshiriladi.
LexUZ sharhiOʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 20-fevraldagi 130-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi toʻgʻrisidagi Nizom.
Taʼlim muassasasi yuridik shaxs boʻlib, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda barpo etiladi. Nodavlat taʼlim muassasasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda davlat akkreditatsiyasidan oʻtgan paytdan boshlab yuridik shaxs huquqlari va taʼlim faoliyati bilan shugʻullanish huquqiga ega boʻladi.
LexUZ sharhiQarang: Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 7-iyundagi 470-son qarori bilan tasdiqlangan “Davlat taʼlim muassasalari hamda nodavlat taʼlim tashkilotlarini attestatsiyadan va davlat akkreditatsiyasidan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida nizom”.
Taʼlim muassasasi qonun hujjatlariga muvofiq ishlab chiqilgan ustav asosida faoliyat koʻrsatadi.
LexUZ sharhiOʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998-yil 5-yanvardagi 5-sonli qarori bilan taʼlim muassasalari ustavini ishlab chiqish Tartibi tasdiqlangan.
Taʼlim muassasasi attestatsiya natijalariga binoan davlat akkreditatsiyasidan mahrum etilishi mumkin.
Taʼlim muassasalari oʻquv-tarbiya majmuilariga hamda oʻquv-ilmiy-ishlab chiqarish birlashmalari va uyushmalariga birlashishga haqli.
Taʼlim muassasalari ustavda belgilangan vazifalariga muvofiq pulli taʼlim xizmatlari koʻrsatish, shuningdek tadbirkorlik faoliyatining boshqa turlari bilan shugʻullanishga haqli.
7-modda. Davlat taʼlim standartlari
Davlat taʼlim standartlari umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, kasb-hunar va oliy taʼlim mazmuniga hamda sifatiga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi.
Davlat taʼlim standartlarini bajarish Oʻzbekiston Respublikasining barcha taʼlim muassasalari uchun majburiydir.
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998-yil 5-yanvardagi 5-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Davlat taʼlim standartlari toʻgʻrisida”gi nizom, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 16-avgustdagi 390-sonli “Umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standartlarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi, 2000-yil 16-oktabrdagi 400-sonli “Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimining davlat taʼlim standartlarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi va 2001-yil 16-avgustdagi 343-sonli “Oliy taʼlimning davlat taʼlim standartlarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarorlari.
8-modda. Taʼlim berish tili
Taʼlim muassasalarida taʼlim berish tilidan foydalanish tartibi Davlat tili haqidagi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni bilan tartibga solinadi.
II. TAʼLIM TIZIMI VA TURLARI
9-modda. Taʼlim tizimi
Oʻzbekiston Respublikasining taʼlim tizimi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
davlat standartlariga muvofiq taʼlim dasturlarini amalga oshiruvchi davlat va nodavlat taʼlim muassasalari;
taʼlim tizimining faoliyat koʻrsatishi va rivojlanishini taʼminlash uchun zarur boʻlgan tadqiqot ishlarini bajaruvchi ilmiy-pedagogik muassasalar;
taʼlim sohasidagi davlat boshqaruv organlari, shuningdek ularga qarashli korxonalar, muassasalar va tashkilotlar.
Oʻzbekiston Respublikasining taʼlim tizimi yagona va uzluksizdir.
10-modda. Taʼlim turlari
Oʻzbekiston Respublikasida taʼlim quyidagi turlarda amalga oshiriladi:
maktabgacha taʼlim;
umumiy oʻrta taʼlim;
oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi;
oliy taʼlim;
oliy oʻquv yurtidan keyingi taʼlim;
kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash;
maktabdan tashqari taʼlim.
11-modda. Maktabgacha taʼlim
Maktabgacha taʼlim bola shaxsini sogʻlom va yetuk, maktabda oʻqishga tayyorlangan tarzda shakllantirish maqsadini koʻzlaydi. Bu taʼlim olti-yetti yoshgacha oilada, bolalar bogʻchasida va mulk shaklidan qatʼi nazar, boshqa taʼlim muassasalarida olib boriladi.
LexUZ sharhiQarang: mazkur Qonunning 3, 10-moddalari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 30.09.2017-yildagi “Oʻzbekiston respublikasi maktabgacha taʼlim vazirligi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi PQ-3305-sonli Qarori, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 30.09.2017-yildagi “Maktabgacha taʼlim tizimi boshqaruvini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-5198-sonli Farmoni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 05.04.2018-yildagi “Maktabgacha taʼlim tizimini yanada ragʻbatlantirish va rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-3651-sonli Qarori, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 30.09.2018-yildagi “Maktabgacha taʼlim tizimini boshqarishni takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-3955-sonli Qarori, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 24.08.2018-yildagi “Davlat-xususiy sherikchilik asosida zamonaviy maktabgacha taʼlim muassasasini tashkil etish toʻgʻrisida”gi 681-sonli Qarori.
12-modda. Umumiy oʻrta taʼlim
Umumiy oʻrta taʼlim bosqichlari quyidagicha:
boshlangʻich taʼlim (I—IV sinflar);
umumiy oʻrta taʼlim (I—IX sinflar).
Boshlangʻich taʼlim umumiy oʻrta taʼlim olish uchun zarur boʻlgan savodxonlik, bilim va koʻnikma asoslarini shakllantirishga qaratilgandir. Maktabning birinchi sinfiga bolalar olti-yetti yoshidan qabul qilinadi.
Umumiy oʻrta taʼlim bilimlarning zarur hajmini beradi, mustaqil fikrlash, tashkilotchilik qobiliyati va amaliy tajriba koʻnikmalarini rivojlantiradi, dastlabki tarzda kasbga yoʻnaltirishga va taʼlimning navbatdagi bosqichini tanlashga yordam beradi.
Bolalarning qobiliyati, isteʼdodini rivojlantirish uchun ixtisoslashtirilgan maktablar tashkil etilishi mumkin.
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 7-avgustdagi 173-sonli “Ayrim fanlar chuqur oʻrganiladigan davlat ixtisoslashtirilgan umumtaʼlim muassasalari faoliyatini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qarori.
13-modda. Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi
Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlim olish maqsadida har kim umumiy oʻrta taʼlim asosida akademik litseyda yoki kasb-hunar kollejida oʻqishning yoʻnalishini ixtiyoriy ravishda tanlash huquqiga ega.
Akademik litseylar va kasb-hunar kollejlari egallangan kasb-hunar boʻyicha ishlash huquqini beradigan hamda bunday ish yoki taʼlimni navbatdagi bosqichda davom ettirish uchun asos boʻladigan oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi beradi.
Akademik litsey oʻquvchilarning intellektual qobiliyatlarini jadal oʻstirishni, ularning chuqur, tabaqalashtirilgan va kasb-hunarga yoʻnaltirilgan bilim olishlarini taʼminlaydigan uch yillik oʻrta maxsus oʻquv yurtidir.
Kasb-hunar kolleji oʻquvchilarning kasb-hunarga moyilligi, mahorat va malakasini chuqur rivojlantirishni, tanlangan kasblar boʻyicha bir yoki bir necha ixtisos olishni taʼminlaydigan uch yillik oʻrta kasb-hunar oʻquv yurtidir.
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 6-iyuldagi 200-son qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasida oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi toʻgʻrisida”gi nizom.
14-modda. Oliy taʼlim
Oliy taʼlim yuqori malakali mutaxassislar tayyorlashni taʼminlaydi.
Oliy maʼlumotli mutaxassislar tayyorlash oliy oʻquv yurtlarida (universitetlar, akademiyalar, institutlar va oliy maktabning boshqa taʼlim muassasalarida) oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi asosida amalga oshiriladi.
Oliy taʼlim ikki bosqichga: davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi oliy maʼlumot toʻgʻrisidagi hujjatlar bilan dalillanuvchi bakalavriat va magistraturaga ega.
Bakalavriat oliy taʼlim yoʻnalishlaridan biri boʻyicha puxta bilim beradigan, oʻqish muddati kamida toʻrt yil boʻlgan tayanch oliy taʼlimdir.
Magistratura aniq mutaxassislik boʻyicha bakalavriat negizida kamida ikki yil davom etadigan oliy taʼlimdir.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2015-yil 2-martdagi 36-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Magistratura toʻgʻrisida”gi nizom.
Fuqarolar ikkinchi va undan keyingi oliy maʼlumotni shartnoma asosida olishga haqlidirlar.
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qarang: “Oʻzbekiston Respublikasi taʼlim muassasalarida ikkinchi va undan keyingi taʼlimni olish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 1844, 21.08.2008-y.).
15-modda. Oliy oʻquv yurtidan keyingi taʼlim
Oliy oʻquv yurtidan keyingi taʼlim jamiyatning ilmiy va ilmiy-pedagogik kadrlarga boʻlgan ehtiyojlarini taʼminlashga qaratilgandir. Oliy oʻquv yurtidan keyingi taʼlim oliy oʻquv yurtlari va ilmiy-tadqiqot muassasalarida (tayanch doktorantura, doktorantura, mustaqil izlanuvchilik) olinishi mumkin.
(15-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 3-yanvardagi OʻRQ-456-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.01.2018-y., 03/18/456/0512-son)
Ilmiy va ilmiy-pedagogik kadrlarni tayyorlash, ilmiy daraja va ilmiy unvonlar berish tartibi qonun hujjatlarida belgilanadi.
(15-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 7-oktabrdagi OʻRQ-355-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2013-y., 41-son, 543-modda)
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qaralsin: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 28-dekabrdagi 365-sonli “Oliy oʻquv yurtidan keyingi taʼlim hamda oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlarni attestatsiyadan oʻtkazish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori, “Malakaviy imtihonlarni oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 2764, 17.02.2016-y.), “Ekspert kengashi toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 2443, 25.03.2013-y.), “Ilmiy unvonlar berish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 2793, 03.06.2016-y.).
16-modda. Kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash
Kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash kasb bilimlari va koʻnikmalarini chuqurlashtirish hamda yangilashni taʼminlaydi.
Kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2006-yil 16-fevraldagi 25-sonli “Pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qarori.
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qaralsin: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 4-oktabrdagi 400-sonli “Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari uchun pedagog kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori. Ushbu qaror bilan oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi tizimi pedagog va muhandis-pedagog kadrlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishga ixtisoslashtirilgan oliy taʼlim muassasalarining roʻyxati tasdiqlangan.
17-modda. Maktabdan tashqari taʼlim
Bolalar va oʻsmirlarning yakka tartibdagi ehtiyojlarini qondirish, ularning boʻsh vaqti va dam olishini tashkil etish uchun davlat organlari, jamoat birlashmalari, shuningdek boshqa yuridik va jismoniy shaxslar madaniy-estetik, ilmiy, texnikaviy, sport va boshqa yoʻnalishlarda maktabdan tashqari taʼlim muassasalarini tashkil etishlari mumkin.
Maktabdan tashqari taʼlim muassasalariga bolalar, oʻsmirlar ijodiyoti saroylari, uylari, klublari va markazlari, bolalar-oʻsmirlar sport maktablari, sanʼat maktablari, musiqa maktablari, studiyalar, axborot-kutubxona muassasalari, sogʻlomlashtirish muassasalari va boshqa muassasalar kiradi.
(17-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 18-apreldagi OʻRQ-476-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 19.04.2018-y., 03/18/476/1087-son)
Maktabdan tashqari taʼlim muassasalarini tashkil etish va ularning faoliyat koʻrsatish tartibi qonun hujjatlarida belgilab qoʻyiladi.
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qaralsin: Vazirlar Mahkamasining 1995-yil 18-fevraldagi 59-son qarori bilan tasdiqlangan “Maktabdan tashqari taʼlim muassasasi toʻgʻrisida”gi nizom.
18-modda. Oiladagi taʼlim va mustaqil ravishda taʼlim olish
Davlat oilada taʼlim olishga va mustaqil ravishda taʼlim olishga koʻmaklashadi. Bolalarni oilada oʻqitish va mustaqil ravishda taʼlim olish tegishli taʼlim muassasalarining dasturlari boʻyicha amalga oshiriladi. Taʼlim oluvchilarga vakolatli davlat muassasalari tomonidan uslubiy, maslahat va boshqa yoʻsinda yordam koʻrsatiladi.
LexUZ sharhiQarang: “Jismoniy yoki psixik rivojlanishida nuqsoni boʻlgan hamda uzoq vaqt davolanishga muhtoj bolalarning uyda yakka tartibda taʼlim olishlarini tashkil etish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 2691, 30.06.2015-y.).
19-modda. Taʼlim toʻgʻrisidagi hujjatlar
Akkreditatsiya qilingan taʼlim muassasalarining bitiruvchilariga davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi maʼlumot toʻgʻrisidagi hujjat (shahodatnoma, diplom, sertifikat, guvohnoma) beriladi. Davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi maʼlumot toʻgʻrisidagi hujjat oilada taʼlim olgan yoki mustaqil ravishda bilim olgan va akkreditatsiya qilingan taʼlim muassasalarining tegishli taʼlim dasturlari boʻyicha ekstern tartibida imtihonlar topshirgan shaxslarga ham beriladi, davlat taʼlim muassasalarida oʻqitilishi shart boʻlgan va roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilab qoʻyiladigan mutaxassisliklar bundan mustasno.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2015-yil 29-yanvardagi 16-sonli “Davlat oliy taʼlim muassasalarida eksternat asosida oʻqish amalga oshirilmaydigan bakalavriat taʼlimi yoʻnalishlari roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarori.
Oliy maʼlumot toʻgʻrisidagi diplomga oʻzlashtirilgan fanlar roʻyxati, ularning hajmlari va fanlarga qoʻyilgan baholar yozilgan varaqa ilova qilinadi.
Dissertatsiya himoya qilgan shaxslarga belgilangan tartibda falsafa doktori (Doctor of Philosophy (PhD) yoki fan doktori (Doctor of Science (DSc) ilmiy darajasi beriladi va davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi diplom topshiriladi.
(19-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 3-yanvardagi OʻRQ-456-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.01.2018-y., 03/18/456/0512-son)
Davlat taʼlim standartlariga mos kelgan taqdirda Oʻzbekiston Respublikasi bilan xorijiy davlatlarning hukumatlari oʻrtasidagi ikki tomonlama bitimlar asosida har ikki tomonning maʼlumot toʻgʻrisidagi hujjatlari belgilangan tartibda oʻzaro tan olinishi mumkin.
Tegishli bosqichdagi taʼlimni tugallamagan shaxslarga belgilangan namunadagi maʼlumotnoma beriladi.
Davlat tasdiqlagan namunadagi maʼlumot toʻgʻrisidagi hujjat navbatdagi bosqich taʼlim muassasalarida taʼlim olishni davom ettirish yoki tegishli ixtisoslik boʻyicha ishlash huquqini beradi.
LexUZ sharhiOʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 25-iyuldagi 283-son qarori bilan tasdiqlangan “Rasmiy davlat hujjatlarini tayyorlashga buyurtma berish, ularni tayyorlash, hisobga olish, saqlash va topshirish tartibi toʻgʻrisida”gi Nizom ilovasining (“Rasmiy davlat hujjatlari”) IV-boʻlimiga muvofiq, 1) toʻliqsiz oʻrta maʼlumot toʻgʻrisida shahodatnoma; 2) oʻrta maʼlumot toʻgʻrisida attestat; 3) oʻrta maxsus va kasb-hunar maʼlumoti toʻgʻrisida diplom; 4) oliy maʼlumot toʻgʻrisida diplom; 5) fan nomzodi yoki doktori diplomi maʼlumot toʻgʻrisidagi hujjatlar hisoblanadi.
LexUZ sharhiQarang: Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 13-maydagi 393-sonli “Umumiy oʻrta taʼlim toʻgʻrisidagi rasmiy hujjatlarning davlat namunasini tasdiqlash haqida”gi qarori.
III. TAʼLIM JARAYoNI QATNAShChILARINI IJTIMOIY HIMOYA QILISh
20-modda. Taʼlim oluvchilarni ijtimoiy himoya qilish
Taʼlim muassasasida taʼlim oluvchilar qonun hujjatlariga va normativ hujjatlarga muvofiq imtiyozlar, stipendiya va yotoqxonada joy bilan taʼminlanadi.
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qaralsin: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 20-avgustdagi “Oʻqituvchilar va oʻquvchilar turmushi moddiy sharoitlarini yaxshilashga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi 409-sonli qarori, Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 31-yanvardagi 59-sonli “Oliy taʼlim muassasalari talabalariga toʻlanadigan stipendiyalar miqdorlarini belgilash hamda stipendiyalar tayinlash va toʻlash tartibini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori.
21-modda. Taʼlim muassasalari xodimlarini ijtimoiy himoya qilish
Taʼlim muassasalari xodimlariga ish vaqtining qisqartirilgan muddati belgilanadi, haqi toʻlanadigan yillik uzaytirilgan taʼtillar hamda qonun hujjatlarida nazarda tutilgan imtiyozlar beriladi.
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qaralsin: Oʻzbekicton Respublikasi Prezidentining 2002-yil 7-avgustdagi PF-3112-sonli “2002-yilning 1-sentabridan boshlab oʻqituvchilar va oʻquv yurtlari muallimlarining, ilmiy xodimlarning ish haqi miqdorlarini oshirish toʻgʻrisida”gi Farmoni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2003-yil 27-martdagi PF-3227-sonli “2003-yilning 1-aprelidan boshlab uy-joy-kommunal xizmatlar haqini toʻlash boʻyicha beriladigan imtiyozlar oʻrniga kompensatsiya pul toʻlovlarini joriy etish toʻgʻrisida”gi Farmoni, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 20-avgustdagi “Oʻqituvchilar va oʻquvchilar turmushi moddiy sharoitlarini yaxshilashga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi 409-sonli qarori, Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 21-avgustdagi “Akademik litseylar va kasb-hunar kollejlari xodimlari mehnatini ragʻbatlantirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi 327-sonli qarori va “Uy-joy-kommunal xizmatlar haqini toʻlash boʻyicha kompensatsiya pul toʻlovlarining mexanizmi toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 2175, 30.12.2010-y.).
Taʼlim muassasalari ish haqiga moʻljallangan mavjud mablagʻlar doirasida mustaqil ravishda stavkalar, mansab okladlariga tabaqalashtirilgan ustama belgilashga hamda mehnatga haq toʻlash va uni ragʻbatlantirishning turli shakllarini qoʻllashga haqli.
22-modda. Yetim bolalarni va ota-onalarining yoki boshqa qonuniy vakillarining vasiyligisiz qolgan bolalarni oʻqitish
Yetim bolalarni va ota-onalarining yoki boshqa qonuniy vakillarining vasiyligisiz qolgan bolalarni oʻqitish va ularni boqish davlatning toʻla taʼminoti asosida qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qaralsin: Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 17-oktabrdagi 230-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Mehribonlik uyi toʻgʻrisida”gi nizom, Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 25-yanvardagi 33-sonli “Aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini aniq yoʻnaltirilgan tarzda qoʻllab-quvvatlashning 2002-2003-yillarda moʻljallangan dasturini amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori, “Toʻliq davlat taʼminotidagi yetim bolalarni va ota-ona qarovisiz qolgan bolalarni pul nafaqalari hamda kiyim-bosh, poyabzal va anjomlar sotib olish uchun nafaqalar, shuningdek transportda yurish kartochkalari bilan taʼminlash tartibi toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 1187, 11.11.2002-y.), “Tarbiyalash (patronat) uchun oilalarga beriladigan yetim bolalarni kiyim-bosh, poyabzal bilan taʼminlash hamda bolani oʻz tarbiyasiga olgan tutingan ota-onalarga har oylik nafaqa toʻlash tartibi toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 1189, 18.11.2002-y.) va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2007-yil 29-noyabrdagi 247-sonli “Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalarida oʻqiyotgan hamda toʻliq davlat taʼminotida boʻlgan yetim va ota-onasining qarovisiz qolgan bolalarni moddiy taʼminlash normalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarori.
23-modda. Jismoniy yoki ruhiy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar va oʻsmirlarni oʻqitish
Jismoniy yoki ruhiy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan, shuningdek uzoq vaqt davolanishga muhtoj boʻlgan bolalar va oʻsmirlarni oʻqitish, ularni tarbiyalash hamda davolash uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari tashkil etiladi. Bolalar va oʻsmirlarni ushbu taʼlim muassasalariga yuborish va ulardan chiqarish ota-onalarining yoki boshqa qonuniy vakillarining roziligi bilan psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning xulosasiga binoan amalga oshiriladi.
Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining oʻquvchilari qisman yoki toʻla davlat taʼminotida boʻladi.
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2007-yil 17-maydagi 100-sonli “Imkoniyatlari cheklangan shaxslar uchun ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejlari faoliyati toʻgʻrisida”, 2011-yil 13-sentabrdagi 256-sonli “Imkoniyatlari cheklangan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan davlat taʼlim muassasalari toʻgʻrisidagi meʼyoriy-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash haqida”gi qarorlari.
LexUZ sharhiShuningdek, qarang: “Jismoniy yoki psixik rivojlanishida nuqsoni boʻlgan hamda uzoq vaqt davolanishga muhtoj bolalarning uyda yakka tartibda taʼlim olishlarini tashkil etish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 2691, 30.06.2015-y.).
24-modda. Ijtimoiy yordamga va tiklanishga muhtoj boʻlgan shaxslar uchun oʻquv-tarbiya muassasalari
Alohida sharoitlarda tarbiyalanish va oʻqishga muhtoj bolalar va oʻspirinlar uchun ularning bilim olishi, kasb tayyorgarligi va ijtimoiy tiklanishini taʼminlaydigan ixtisoslashtirilgan oʻquv-tarbiya muassasalari tashkil etiladi.
Ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoni oʻtash muassasalarida saqlanayotgan shaxslarning taʼlim olishi va mustaqil bilim olishi uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda sharoitlar yaratiladi.
LexUZ sharhiOʻzbekiston Respublikasi Jinoyat ijroiya kodeksining 100-moddasida ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoni oʻtashga mahkum qilingan shaxslarning umumiy taʼlim olishi boʻyicha asosiy talablar belgilangan.
IV. TAʼLIM TIZIMINI BOShQARISh
25-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taʼlim sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taʼlim sohasidagi vakolatlariga quyidagilar kiradi:
taʼlim sohasida yagona davlat siyosatini amalga oshirish;
taʼlim sohasidagi davlat boshqaruvi organlariga rahbarlik qilish;
taʼlimni rivojlantirish dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirish;
taʼlim muassasalarini tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish tartibini belgilash;
taʼlim muassasalarini akkreditatsiyadan, pedagog, ilmiy kadrlarni attestatsiyadan oʻtkazish tartibini belgilash;
LexUZ sharhiQarang: Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 7-iyundagi 470 -sonli “Davlat taʼlim muassasalari hamda nodavlat taʼlim tashkilotlarini attestatsiyadan va davlat akkreditatsiyasidan oʻtkazish tartibini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qarori, 2009-yil 11-fevraldagi 40-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Kasb-hunar kollejlari oʻquvchilari tomonidan korxonalar, muassasalar va tashkilotlarda ishlab chiqarish amaliyotini oʻtash tartibi toʻgʻrisida”gi nizom, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 13-maydagi 392-sonli “Maktabgacha, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, kasb-hunar va maktabdan tashqari davlat taʼlim muassasalari pedagog kadrlarini attestatsiyadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori.
boshqa davlatlarning taʼlim muassasalariga Oʻzbekiston Respublikasining hududida taʼlim faoliyati bilan shugʻullanish huquqini beruvchi ruxsatnomalar berish;
qonun hujjatlariga muvofiq xorijiy davlatlarning taʼlim toʻgʻrisidagi hujjatlarini tan olish va hujjatlarning ekvivalent ekanligini qayd etish tartibini belgilash;
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qarang: Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 25-iyuldagi 283-son qarori bilan tasdiqlangan “Xorijiy davlatlarda taʼlim olganlik toʻgʻrisidagi hujjatlarni tan olish va nostrifikatsiyalash (ekvivalentligini qayd etish) tartibi toʻgʻrisida”gi nizom va “Xorijiy davlatlarda ilmiy daraja olganlik toʻgʻrisidagi hujjatlarni tan olish va nostrifikatsiyalash (ekvivalentligini qayd etish) tartibi toʻgʻrisida”gi nizom.
davlat taʼlim standartlarini tasdiqlash;
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998-yil 5-yanvardagi 5-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Davlat taʼlim standartlari toʻgʻrisida”gi nizom, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 16-avgustdagi 390-sonli “Umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standartlarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi, 2000-yil 16-oktabrdagi 400-sonli “Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimining davlat taʼlim standartlarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi va 2001-yil 16-avgustdagi 343-sonli “Oliy taʼlimning davlat taʼlim standartlarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarorlari.
davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi maʼlumot toʻgʻrisidagi hujjatlarni tasdiqlash va ularni berish tartibini belgilash;
LexUZ sharhiQarang: Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 19-iyuldagi 607-sonli “Oliy maʼlumot toʻgʻrisidagi bakalavr va magistr diplomlarining davlat namunalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarori, Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 13-maydagi 393-sonli “Umumiy oʻrta taʼlim toʻgʻrisidagi rasmiy hujjatlarning davlat namunasini tasdiqlash haqida”gi qarori.
davlat grantlari miqdori va taʼlim muassasalariga qabul qilish tartibini belgilash;
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 3-iyundagi 141-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi oliy harbiy taʼlim muassasalariga tanlash tartibi va qabul qilish qoidalari toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori.
davlat oliy taʼlim muassasasining rektorlarini tayinlash;
taʼlim oluvchilarni akkreditatsiya qilingan bir taʼlim muassasasidan boshqasiga oʻtkazish tartibini belgilash;
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 29-dekabrdagi 367-sonli “Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari oʻquvchilari oʻqishini koʻchirish, qayta tiklash va oʻqishdan chetlashtirish tartibini takomillashtirish haqida”gi qarori, “Oʻquvchilarni sinfdan sinfga va bir umumiy oʻrta taʼlim muassasasidan boshqasiga oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 2684, 17.06.2015-y.), “Jismoniy yoki psixik rivojlanishida nuqsoni boʻlgan oʻquvchilarni bir ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasidan boshqa ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasiga yoki inklyuziv (uygʻunlashgan) sharoitda taʼlim olishi uchun umumtaʼlim muassasasiga oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 2685, 17.06.2015-y.).
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlar.
26-modda. Taʼlimni boshqarish boʻyicha maxsus vakolat berilgan davlat organlarining huquq doirasi
Taʼlimni boshqarish boʻyicha maxsus vakolat berilgan davlat organlarining huquq doirasiga quyidagilar kiradi:
taʼlim sohasida yagona davlat siyosatini roʻyobga chiqarish;
taʼlim muassasalari faoliyatini muvofiqlashtirish va uslub masalalarida ularga rahbarlik qilish;
davlat taʼlim standartlari, mutaxassislarning bilim saviyasi va kasb tayyorgarligiga boʻlgan talablar bajarilishini taʼminlash;
oʻqitishning ilgʻor shakllari va yangi pedagogik texnologiyalarni, taʼlimning texnik va axborot vositalarini oʻquv jarayoniga joriy etish;
taʼlim muassasalarida huquqiy taʼlim va tarbiyaga, mutaxassislarning kasbiy tayyorgarligi sifatini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqish, korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlarini hisobga olgan holda taʼlim dasturlarini muntazam takomillashtirish;
(26-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 3-yanvardagi OʻRQ-456-sonli Qonuniga asosan oltinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.01.2018-y., 03/18/456/0512-son)
oʻquv va oʻquv-uslubiyat adabiyotlarini nashr etishni tashkil qilish;
taʼlim oluvchilarning yakuniy davlat attestatsiyasi va davlat taʼlim muassasalarida eksternat toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash;
LexUZ sharhiQarang: “Umumiy oʻrta taʼlim oluvchilarning yakuniy davlat attestatsiyasi toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 1778, 20.03.2008-y.), “Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalarida yakuniy davlat attestatsiyasini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 2011, 06.10.2009-y.) va “Oʻzbekiston Respublikasi oliy taʼlim muassasalari bitiruvchilarining yakuniy davlat attestatsiyasi toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 1963, 05.06.2009-y.), “Eksternat toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 2670, 11.05.2015-y.).
davlat oliy taʼlim muassasasining rektorini tayinlash toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritish;
pedagog xodimlarni tayyorlashni, ularning malakasini oshirishni va qayta tayyorlashni tashkil etish;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlar.
27-modda. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining taʼlim sohasidagi vakolatlari
Mahalliy davlat hokimiyati organlari:
taʼlim muassasalari faoliyatining mintaqalarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish ehtiyojlariga muvofiqligini taʼminlaydilar;
taʼlim muassasalarini tashkil etadilar, qayta tashkil etadilar va tugatadilar (respublika tasarrufida boʻlgan muassasalar bundan mustasno), ularning ustavlarini roʻyxatga oladilar;
oʻz hududlaridagi taʼlim muassasalarini vakolat doirasida moliyalash miqdorlarini va imtiyozlarni belgilaydilar;
taʼlim sifati va darajasiga, shuningdek pedagog xodimlarning kasb faoliyatiga boʻlgan davlat talablariga rioya etilishini taʼminlaydilar;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshiradilar.
28-modda. Taʼlim muassasasini boshqarish
Taʼlim muassasasini uning rahbari boshqaradi.
Taʼlim muassasalarida qonun hujjatlariga muvofiq faoliyat koʻrsatadigan jamoat boshqaruvi organlari tashkil etilishi mumkin.
29-modda. Taʼlim sohasidagi davlat boshqaruvi organlari bilan nodavlat taʼlim muassasalari oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar
Taʼlim sohasidagi davlat boshqaruvi organlari nodavlat taʼlim muassasalarida taʼlim toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishini nazorat qiladi.
Nodavlat taʼlim muassasalari taʼlim toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzgan taqdirda, akkreditatsiya qilgan organlar ularning faoliyatini qonun hujjatlariga muvofiq toʻxtatib qoʻyishga haqli.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 27-martdagi 241-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Nodavlat taʼlim xizmatlari koʻrsatish sohasidagi faoliyatni litsenziyalash tartibi toʻgʻrisida nizom” va Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 7-iyundagi 470 -sonli “Davlat taʼlim muassasalari hamda nodavlat taʼlim tashkilotlarini attestatsiyadan va davlat akkreditatsiyasidan oʻtkazish tartibini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qarori.
Nodavlat taʼlim muassasalariga qabul davlat oʻquv yurtlari uchun belgilangan tartibda va muddatlarda amalga oshiriladi.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 23-martdagi 212-son qarori bilan tasdiqlangan “Akademik litseylarga umumiy oʻrta taʼlim maktablari oʻquvchilarini tanlab olish, oʻqishga qabul qilish, ularning oʻqishini koʻchirish va oʻqishdan chetlatish tartibi toʻgʻrisida nizom”, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 20-iyundagi 393-sonli “Oliy taʼlim muassasalariga oʻqishga qabul qilish, talabalar oʻqishini koʻchirish, qayta tiklash va oʻqishdan chetlashtirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash haqida”gi qarori.
V. YAKUNLOVChI XULOSALAR
30-modda. Ota-onalar yoki qonuniy vakillarning vazifalari
Voyaga yetmagan bolalarning ota-onalari yoki qonuniy vakillari bolaning qonuniy huquqlari va manfaatlarini himoya qilishlari shart hamda ularning tarbiyasi, maktabgacha, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi olishlari uchun javobgardirlar.
31-modda. Taʼlimni moliyalash
Davlat taʼlim muassasalarini moliyalash respublika va mahalliy budjetlar mablagʻlari, shuningdek budjetdan tashqari mablagʻlar hisobidan amalga oshiriladi.
32-modda. Taʼlimni rivojlantirish fondlari
Taʼlimni rivojlantirish fondlari qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yuridik va jismoniy shaxslarning shu jumladan chet ellik yuridik va jismoniy shaxslarning ixtiyoriy badallari hisobidan tashkil etilishi mumkin.
33-modda. Xalqaro hamkorlik
Taʼlim muassasalari taʼlim muammolari yuzasidan xalqaro hamkorlikda ishtirok etadilar, chet davlatlarning tegishli oʻquv yurtlari bilan bevosita aloqalar oʻrnatish, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ular bilan qoʻshma oʻquv yurtlari tashkil etish huquqiga ega.
34-modda. Taʼlim toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik
Taʼlim toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzishda aybdor boʻlgan shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. KARIMOV
Toshkent sh.,
1997-yil 29-avgust,
464-I-son
(Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 9-son, 225-modda; 2013-y., 41-son, 543-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.01.2018-y., 03/18/456/0512-son; 19.04.2018-y., 03/18/476/1087-son)
