Ҳужжатга таклиф юбориш
Аудиони тинглаш
Ҳужжат элементидан ҳавола олишOʻZBEKISTON RESPUBLIKASI DAVLAT AKTIVLARINI BOSHQARISH AGENTLIGI DIREKTORINING
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBUYRUGʻI
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2026-yil 11-aprelda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 3487-3]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 11-yanvardagi 23-son “Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2023-yil 25-oktabrdagi 01/11-14/29-son buyrugʻi (roʻyxat raqami 3487, 2023-yil 28-dekabr) (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.12.2023-y., 10/23/3487/0991-son) bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga ilovaga muvofiq qoʻshimchalar kiritilsin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Mazkur buyruq Baholovchi tashkilotlar assotsiatsiyasi hamda Baholovchilar, ekspertlar va maslahatchilar jamiyati bilan kelishilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDirektor S. MURODOV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToshkent sh.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2026-yil 16-mart
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш01/11-1 son
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKelishildi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholovchilar, ekspertlar va maslahatchilar jamiyati raisi Z. NIGMANXANOV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2026-yil 11-mart
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholovchi tashkilotlar assotsiatsiyasi raisi A. ISLAMOV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2026-yil 6-mart
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2026-yil 16-martdagi 01/11-1-son buyrugʻiga
ILOVA
ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasi Yagona milliy baholash standartiga kiritilayotgan qoʻshimchalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. 5-band quyidagi mazmundagi xatboshi bilan toʻldirilsin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш“16-son MBS “Madaniy boyliklar qiymatini baholash”.”.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. 306-band quyidagi mazmundagi xatboshi bilan toʻldirilsin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш“madaniy meros obyekti boʻlgan koʻchmas mulkni baholashda baholash obyektining tarixiy, madaniy yoki badiiy ahamiyatga ega ekanligi.”.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Quyidagi mazmundagi XV2 boʻlim bilan toʻldirilsin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш“XV2 boʻlim. Madaniy boyliklar qiymatini baholash (16-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60560. “Madaniy boyliklar qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 16-son MBS deb yuritiladi) madaniy boyliklar qiymatini baholash jarayoniga qoʻyiladigan asosiy talablarni, shuningdek ushbu jarayonning xususiyatlarini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60561. Madaniy boyliklar qiymatini baholash 1 — 7-son MBS talablari asosida amalga oshiriladi. 16-son MBS madaniy boyliklar qiymatini baholashga doir qoʻshimcha talablarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMadaniy boyliklarning qiymatini baholashda baholovchilar mazkur YMBSning 11-ilovasida keltirilgan “Madaniy boyliklar qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (16-son MBS) metodikasidan foydalanishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-bob. Asosiy tushunchalar va taʼriflar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60562. Mazkur MBS maqsadlarida quyidagi tushuncha va taʼriflar qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmadaniy boyliklar — moddiy dunyoning milliy, tarixiy, badiiy, ilmiy-maʼrifiy, maʼnaviy-axloqiy va boshqa madaniy ahamiyatga ega boʻlgan koʻchar boyliklar obyektlari, shu jumladan, muzey ashyolari, kolleksiyalar, arxeologik ashyolar va obyektlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишatributsiya — madaniy boyliklar obyektining yaratilish joyi va vaqtini, shuningdek, ushbu obyektni yoki u tegishli boʻlgan maktabni yaratgan ustaning nomini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmadaniy boyliklar ekspertizasi — madaniy boyliklarning sifatini oʻrganish, haqiqiyligini (yoki aksini), shu jumladan, texnologik vosita va uslublarni qoʻllagan holda baholash obyektining madaniy boyliklarga tegishliligi belgilarini, shuningdek, ularning saqlanish darajasini aniqlash maqsadida sanʼatshunos-ekspert yoki boshqa tegishli sohadagi ekspert tomonidan amalga oshiriladigan oʻrganish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtexnologik ekspertiza — faoliyatning arxeologiya, gemmologiya, kimyo, numizmatika, qurol ishi va boshqa yoʻnalishlar boʻyicha ekspertlar tomonidan amalga oshiriladigan madaniy boyliklar obyektining materiali, yaratilish vaqti va uni tayyorlash texnikasi tahlili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining sanʼatshunoslik ekspertizasi (bundan buyon matnda sanʼatshunoslik ekspertizasi deb yuritiladi) — tasviriy va amaliy sanʼat yoʻnalishidagi madaniy boyliklarni ularning haqiqiyligi (yoki aksi), mualliflik, saqlanish darajasi, restavratsiya ishlari amalga oshirilganligi yoki amalga oshirilmaganligi, muayyan bir davrga tegishliligi, shuningdek, uning madaniy, tarixiy, ilmiy, badiiy, arxeologik yoki boshqa ahamiyatga ega boʻlgan boylik ekanligini aniqlash sanʼatshunos-ekspert tomonidan olib boriladigan oʻrganish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsanʼatshunos-ekspert — sanʼatshunoslik ekspertizasini amalga oshirish uchun sanʼatshunoslik sohasi, jumladan tasviriy va amaliy sanʼat yoʻnalishida oliy maʼlumot va sanʼatshunoslik sohasining muayyan yoʻnalishi boʻyicha (tasviriy yoki amaliy sanʼat) kamida oʻn yillik ish stajiga ega boʻlgan malakali mutaxassis;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsanʼatshunos-ekspert xulosasi (bundan buyon matnda xulosa deb yuritiladi) — sanʼatshunos-ekspert tomonidan tuziladigan, baholash (madaniy boyliklar) obyektining sanʼatshunoslik ekspertizasi natijasini aks ettiruvchi, shu jumladan ushbu obyektning haqiqiyligi yoki haqiqiy emasligini tasdiqlovchi hujjat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtexnologik ekspertiza protokoli — ixtisoslik boʻyicha ekspert tomonidan tuziladigan, tadqiqot oʻtkazishning texnik vositalari va oʻtkazish uslublari koʻrsatilgan, baholash (madaniy boyliklar) obyektining texnologik ekspertizasi natijalarini oʻz ichiga olgan hujjat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишixtisoslik boʻyicha ekspert — madaniy boyliklar obyektlari bilan bogʻliq boʻlgan muayyan soha boʻyicha bilimlarga ega boʻlgan mutaxassis (kimyogar, fizik, arxeolog, haykaltarosh, rassom, tarixchi, manbashunos, xattot va boshqalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишprovenans — madaniy boyliklar obyektiga egalik qilish tarixi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишantikvariat — savdo va toʻplash obyekti boʻlgan qadimiy va noyob sanʼat asarlari yoki qimmatbaho buyumlar. Bunday buyumlarning asosiy belgilari eskiligi, noyobligi yoki oʻziga xosligi, kam miqdorda chiqarilganligi, tarixiy davr yoki tarixiy voqealar bilan bogʻliqligi, takror ishlab chiqarishning imkoni yoʻqligi, badiiy qiymatga egaligi va boshqalardan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60563. Ushbu standart doirasiga kiruvchi baholash obyektlari qatoriga quyidagi madaniy boyliklar obyektlari va ular bilan bogʻliq boʻlgan mulkiy huquqlar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa) xalqlar hayotidagi tarixiy voqealar, jamiyat va davlat taraqqiyoti, fan va texnika tarixi, shuningdek, buyuk shaxslar (davlat, siyosiy, jamoat arboblari, mutafakkirlar, ilm-fan, adabiyot, sanʼat arboblari)ning hayoti va ijodi bilan bogʻliq boʻlgan tarixiy qadriyatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb) arxeologik qazilmalar natijasida olingan obyektlar va ularning boʻlaklari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишd) badiiy boyliklar, shu jumladan:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhar qanday asosda va har qanday materiallardan qoʻlda ishlangan rasmlar va chizmalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhar qanday materiallardan yasalgan haykaltaroshlik asarlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhar qanday materiallardan tayyorlangan original badiiy kompozitsiyalar va montajlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbosma grafika asarlari, shu jumladan barcha turdagi gravyuralar, ularning koʻchirma nusxalari va original bosma shakllari, shuningdek fotosuratlar (bosmalar, negativlar va barcha turdagi boshqa materiallar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbarcha turdagi dekorativ-amaliy sanʼat asarlari, shu jumladan mebel, interyer va maishiy obyektlar, zargarlik va qurol-yarogʻ sanʼati, anʼanaviy xalq badiiy hunarmandchiligi, yogʻoch, metall, tosh, keramika, shisha, mato, suyak va boshqa materiallardan tayyorlangan buyumlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbadiiy bezatilgan ibodat obyektlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишarxitektura va monumental sanʼat yodgorliklarining badiiy ahamiyatga ega boʻlgan boʻlaklari (qismlari);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkitoblar va boshqa bosma nashrlar, shu jumladan afishalar, reklama plakatlari, tarixiy va badiiy ahamiyatga ega boʻlgan hamda kolleksiya obyekti hisoblanuvchi boshqa bosma mahsulotlar, alohida va kolleksiyalarda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnodir qoʻlyozmalar va hujjatli yodgorliklar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxattotlik asarlari va namunalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишarxivlar, shu jumladan foto-, fono-, kino- va videoarxivlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnoyob va kamyob musiqa asboblari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpochta markalari, boshqa filateliya materiallari, alohida yoki kolleksiyalarda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqadimiy tangalar, ordenlar, medallar, muhrlar va boshqa kolleksiya obyektlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnoyob kolleksiyalar, flora hamda fauna namunalari, mineralogiya, anatomiya va paleontologiya singari fan sohalarini qiziqtiruvchi obyektlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишe) boshqa koʻchar obyektlar, shu jumladan tarixiy, badiiy, ilmiy yoki boshqa madaniy ahamiyatga ega boʻlgan nusxalar, shuningdek, tarixiy va madaniy yodgorliklar sifatida davlat muhofazasiga olingan obyektlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60564. Madaniy boyliklarga boʻlgan mulk huquqi hamda mulkiy huquqdagi ulushlar ham baholash obyekti boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-bob. Baholashga oid vazifa, axborotni toʻplash va tahlil qilish hamda farazlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60565. Baholashga oid vazifa va baholash uchun zarur boʻlgan axborotni toʻplash 2-son MBS “Baholashga oid vazifa” va 3-son MBS “Baholash jarayonida oʻtkaziladigan oʻrganishlar va tahlillar” talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60566. Baholash vazifasini tuzishda baholovchi malakali sanʼatshunos-ekspertlar tomonidan tuzilgan xulosaning mavjudligi madaniy boyliklar qiymatini baholashning eng muhim sharti hisoblanishini nazarda tutishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunda madaniy boyliklarni baholashda baholash obyektini quyidagi hollarda texnologik ekspertizadan oʻtkazish natijalari mavjud boʻlishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmadaniy boyliklarni olib chiqish va olib kirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsanʼatshunos-ekspertlarda madaniy boyliklarning haqiqiy yoki haqiqiy emasligi boʻyicha shubha mavjud boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash davlat buyurtmachilari hisobidan amalga oshirilsa yoki moliyaviy, gumanitar, xayriya yordami va boshqa qaytarib berilmaydigan begʻaraz mablagʻlar hisobidan moliyalashtirilsa, agar moliyaviy, gumanitar, xayriya yordami va boshqa begʻaraz (qaytarib berilmaydigan) moliyalashtirish shartlarida tovarlarni (ishlar, xizmatlar) sotib olishning boshqa tartibi belgilanmagan boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60567. Madaniy boyliklar obyektlarini ekspertizadan oʻtkazish natijalari mavjud boʻlmagan taqdirda, baholovchi buyurtmachiga ekspertiza oʻtkazish zarurligi toʻgʻrisida xabar berishi kerak. Aks holda, bu madaniy boyliklar boʻyicha baholash ishlari olib borilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60568. Madaniy boyliklar obyektlarini ekspertizadan oʻtkazish bunday tadqiqotlarni oʻtkazish imkonini beruvchi tegishli uskunalar va xodimlarga ega boʻlgan ixtisoslashtirilgan tashkilotlarda yoki malakali sanʼatshunos-ekspertlar tomonidan oʻtkazilishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMadaniy boyliklar obyektlarini ekspertizadan oʻtkazish uning mulkdori yoki vakili tomonidan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60569. Baholash obyekti haqida maʼlumot toʻplashda, agar baholash topshirigʻida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, baholovchi baholash sanasiga eng yaqin hujjatlarni oʻrganadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60570. Agar baholash obyekti boʻyicha malakali sanʼatshunos-ekspertlarning xulosalari va boshqa tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlsa, baholovchi baholash obyektining haqiqiyligini aniqlashning ishonchliligi, uning madaniy boyliklarga mansublik belgilari, saqlanish darajasi, yoʻqotishlar miqdori, kelib chiqishi hamda provenansni aniqlash bilan bogʻliq masalalar boʻyicha javobgar hisoblanmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60571. Baholashni amalga oshirish uchun buyurtmachi baholovchiga quyidagilarni taqdim etishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektiga mulk huquqini tasdiqlovchi hujjatlarning asl nusxalari yoki nusxalarini (agar mavjud boʻlsa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsanʼatshunos-ekspert xulosasining nusxasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmadaniy boyliklar obyektini texnologik ekspertizadan oʻtkazish protokoli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti bilan bogʻliq hujjatlar yoki boshqa axborot materiallari (koʻrgazmalar kataloglari, sanʼatshunoslik sohasiga oid adabiyotlar, muzeylar yoki koʻrgazma galereyalarining veb-saytlari va boshqalar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишZaruratga koʻra, baholovchi baholash obyektiga mulk huquqini tasdiqlovchi hujjatlarning nusxalarini (shartnomalar, sovgʻalar, vasiyatnomalar va boshqalar) talab qilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60572. Madaniy boyliklar ekspertizasi natijalaridan qatʼi nazar, baholashni amalga oshirishdan avval baholovchi baholash obyektini koʻzdan kechiradi. Koʻzdan kechirishni oʻtkazish baholash obyekti toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan maʼlumotlarni muhokama qilish uchun zaruriy shart hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60573. Baholash obyektini koʻzdan kechirishning maqsadi baholash obyektining miqdoriy-sifat xususiyatlari va saqlanish holatini taqqoslash va taʼriflashdan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60574. Qoʻshimcha texnologik yoki sanʼatshunoslik tadqiqotlarini amalga oshirishda yoki qoʻshimcha atributsiyalash ishlarini oʻtkazishda, shuningdek saqlash holatini aniqlash hamda taʼmirlash-restavratsiya ishlari hajmini aniqlashda baholash tashkiloti mustaqil ravishda tegishli yoʻnalish boʻyicha malakali sanʼatshunos-ekspertlarni va ixtisoslik boʻyicha ekspertlarni jalb qilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишEkspertlar shartnoma asosida madaniy boyliklar obyektini texnologik ekspertizadan oʻtkazish laboratoriyasi yoki baholovchi tashkilot tomonidan jalb qilinadi. Shartnomada ekspertiza shartlari, ekspertning javobgarligi, mehnat sharoitlari, toʻlov, ekspert xulosasi taqdim etiladigan vaqt va mehnat munosabatlari bilan bogʻliq boshqa masalalar koʻrsatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60575. Baholovchi tomonidan qoʻllanadigan baholash uslublari bozorning holati va dinamikasi toʻgʻrisidagi, shuningdek baholash obyekti bilan amalga oshirilgan bitimlar (sanasi, auksion narxlari (estimeyt), narx omillari, maʼlumot manbai va boshqalar) toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalanishni talab qiladigan hollarda, baholovchi baholash obyekti tegishli boʻlgan bozor segmenti haqida umumiy maʼlumotlarni toʻplashi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60576. Madaniy boyliklar obyektini baholash vazifasida 2-son MBS “Baholashga oid vazifa”da koʻrsatilgan maʼlumotlarga qoʻshimcha tarzda quyidagi maʼlumotlar boʻlishi shart:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining taʼrifi (uni identifikatsiyalashga imkon beruvchi), baholash obyektining madaniy boyliklarga mansubligi, asar muallifi belgilari koʻrsatilgan holda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsaqlanish darajasi, obyektiv xususiyatlari (vazni, oʻlchami, tayyorlash materiallari va texnikasi), yaratilish (ishlab chiqarish) joyi va vaqti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektida mavjud boʻlgan nuqsonlar, yoriqlar, darz ketishlar va sinishlar hamda boshqa shikastlanishlar (agar mavjud boʻlsa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqayta tiklash-taʼmirlash (restavratsiya) ishlarining zarurligi, shuningdek, provenans yoki baholovchi olishi mumkin boʻlgan shunday xususiyatlarni oʻz ichiga olgan hujjatlar yoki hujjatlarga havolalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60577. Madaniy boyliklarni baholash yondashuvlari 6-son MBS “Baholash yondashuvlari va usullari” qoidalarini hisobga olgan holda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60578. Agar baholash obyekti mulkiy mualliflik huquqiga ega boʻlsa, u madaniy mulkni baholash hisobotida toʻliq aks ettirilishi kerak. Bir vaqtning oʻzida mualliflik (yoki sheriklik) huquqi obyekti boʻlgan madaniy boylik obyektiga egalik huquqi 11-son MBS “Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholash”ga amal qilgan holda intellektual mulk huquqlariga muvofiq baholanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60579. Qiyosiy yondashuv analog-obyektlarning (oʻxshash obyektlarning) bozor qiymatlari toʻgʻrisidagi axborotga va ularning qiymatini qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatishga asoslangan hisoblash usullari yigʻindisidan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAnalog-obyektlarning bozor qiymatlari deganda analog madaniy boyliklar boʻyicha bitimlar va takliflar narxlari tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60580. Qiyoslash elementlariga baholash obyektining qiymatiga taʼsir qiluvchi omillar va madaniy boyliklar obyektlari bilan bogʻliq bitimlarning xususiyatlari kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60581. Qiyosiy yondashuv yordamida madaniy boyliklar qiymatini baholashda quyidagi usullardan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtoʻgʻridan-toʻgʻri sotishni taqqoslash usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишreyting usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60582. Qiyosiy yondashuvda sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli aynan bir xil yoki analog-obyektlar narxiga ularning baholash obyektidan farqlanishiga qarab, tegishli tuzatishlar (qiymat va (yoki) foiz) kiritish orqali qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60583. Qiyoslashning har bir elementi boʻyicha tuzatish kiritish ushbu elementning obyekt qiymatiga qoʻshgan hissasi prinsipiga asoslanadi va analog-obyektdan baholash obyektiga tomon amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60584. Qiyoslanadigan obyektlarning narxlarini tuzatish pul birliklarida yoki foizda amalga oshirilishi mumkin. Agar analog-obyektlar narxiga tuzatishlar pul birliklarida ifodalangan boʻlsa, ularni kiritish har qanday ketma-ketlikda amalga oshirilishi mumkin. Agar tuzatishlar foiz sifatida ifodalangan boʻlsa, unda birinchi tuzatish analog-obyektni sotish narxiga koʻpaytiriladi, keyingi tuzatishlar ketma-ket zanjirli harakatlar shaklida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60585. Baholash maqsadida madaniy boyliklarning analog-obyekti - bu uning qiymatini belgilaydigan asosiy xususiyatlariga koʻra, baholash obyektiga maksimal darajada oʻxshash obyekt hisoblanadi. Madaniy boyliklar sohasidagi analog-obyektlarning oʻxshashligini aniqlashda baholovchi ekspertiza natijalariga asoslanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60586. Analog-obyektlarni tanlashda quyidagi omillar hisobga olinishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишanalog-obyektlarning asosiy miqdoriy va sifat (tavsif) xususiyatlariga koʻra baholash obyekti bilan oʻxshashligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtanlangan analog-obyektlar soni, ular bilan baholash obyektini qiyoslash imkoniyati mavjudligi hamda ularning miqdoriy va sifat xususiyatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti muallifining mualliflik asarlari (agar muallif ommaga maʼlum boʻlsa).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMuallifning mashhurligi boʻyicha quyidagilar tushuniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmuallifda faxriy yoki boshqa unvonlar mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmuallifning koʻrgazmalar tarixi (qachon, qayerda va qaysi koʻrgazmalarda ishlari namoyish etilgan);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmuallif ishlarining joylashgan manzili (muzeylar, galereyalar, ijodiy salonlar, xususiy kolleksiyalar, shu jumladan xorijda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkeng ommaga muallif ishlarining tanishish imkonini beradigan boshqa omillar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60587. Boshqa muallifning obyekti, agar u baholash obyekti muallifiga yaqin maqomga ega boʻlsa, shu jumladan mashhurligi, asarlarining badiiy ahamiyati, reytingi va boshqa xususiyatlari bilan oʻxshash boʻlsa, analog-obyekt sifatida boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60588. Bozorda mavjud boʻlgan dastlabki maʼlumotlarga koʻra, madaniy boylik obyektlarini baholash jarayonida miqdoriy (miqdoriy qiyoslash usuli, juftlashtirilgan sotish usuli va boshqalar) va sifat usullaridan (ekspert baholash usuli va boshqalar), shuningdek ularning kombinatsiyalaridan foydalanish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Daromad yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60589. Daromad yondashuvi kelajakdagi pul oqimini joriy qiymatga aylantirish orqali qiymat oʻlchovini taʼminlaydi. Daromad yondashuvini qoʻllashda madaniy boyliklarning qiymati baholash obyekti tomonidan ishlab chiqarilgan daromad pul oqimi yoki xarajatlarni tejash qiymatiga qarab belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60590. Daromad yondashuvi madaniy boyliklar qiymatini baholashning yagona yondashuvi sifatida quyidagi holatlarda qoʻllanishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa) madaniy boyliklar obyektining daromad olish qobiliyati, bozor ishtirokchisi nuqtayi nazaridan, uning qiymatiga taʼsir qiluvchi eng muhim omil hisoblansa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb) koʻrib chiqilayotgan madaniy boyliklarga nisbatan kelajakdagi daromad miqdori va muddatlari toʻgʻrisida oqilona uzoq muddatli prognoz qilish mumkin boʻlsa hamda bozorda faqat kam miqdorda analog-obyektlar mavjud boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60591. Mazkur Standartning 60590-bandida keltirilgan mezonlarga rioya qilinmasa, quyidagi holatlarda daromad yondashuvi natijasida olingan qiymat koʻrsatkichini qoʻllab-quvvatlash uchun boshqa yondashuvlarni ham qoʻllash imkoniyati koʻrib chiqilishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa) baholanayotgan madaniy boyliklar obyektining daromad keltirish qobiliyati uning qiymatiga taʼsir qiluvchi omillardan biri boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb) baholanayotgan madaniy boylik obyektiga bogʻliq boʻlgan kelajakdagi daromadlar miqdori va muddati toʻgʻrisida sezilarli noaniqlik mavjud boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишd) baholanayotgan madaniy boylik obyekti haqidagi maʼlumotlarni olish imkoni boʻlmaganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишe) baholanayotgan madaniy boylik obyekti hali daromad keltira boshlamagan, ammo maʼlumotlarga koʻra, bu yaqin kelajakda sodir boʻlishi mumkin boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишShuningdek, baholash jarayonida olingan natijalarni muvofiqlashtirishda daromad yondashuvi natijasi katta ahamiyatga ega boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-§. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60592. Xarajat yondashuvi qiymat koʻrsatkichini olishga imkon beradi, bunda xaridor madaniy boylik obyekti uchun obyektni teng foydalilik, vaqt, noqulayliklar, tavakkalchilik yoki boshqa murakkablashtiruvchi omillar mavjud emasligida xarid qilish uchun sarflanadigan miqdordan koʻproq pul toʻlamaydi degan iqtisodiy prinsipdan foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60593. Xarajat yondashuvi madaniy boyliklar obyektini almashtirish yoki koʻpaytirish boʻyicha joriy xarajatlarni hisoblash va vaqt oʻtishi bilan madaniy boyliklar uchun tegishli eskirish turlari va narxlarning oshishi uchun tuzatishlar kiritish orqali qiymat koʻrsatkichini olish imkonini beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60594. Xarajat yondashuvi quyidagi holatlar mavjud boʻlganda madaniy boyliklarning qiymatini baholashning yagona yondashuvi sifatida qoʻllanilishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa) ishtirokchilar baholash obyekti bilan deyarli bir xil foydalilik xususiyatiga ega boʻlgan madaniy boyliklar obyektini hech qanday meʼyoriy yoki huquqiy cheklovlarsiz qayta yaratishga qodir boʻlsa va bu madaniy boyliklar obyekti shu qadar tez yaratilishi mumkinki, ishtirokchi baholanayotgan madaniy boyliklar obyektidan darhol foydalanish imkoniyati uchun katta mukofot toʻlashni xohlamasa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb) baholanayotgan madaniy boylik obyekti toʻgʻridan-toʻgʻri daromad keltirmasa va uning oʻziga xos xususiyati daromad va (yoki) qiyosiy yondashuvlardan foydalanishga imkon bermasa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишd) amaldagi qiymat turi asosan qayta ishlash yoki almashtirish xarajatlariga asoslansa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60595. Mazkur Standartning 60594-bandida keltirilgan mezonlarga rioya qilinmasa, quyidagi holatlarda ham xarajatlar yondashuvi natijasida olingan xarajatlar koʻrsatkichini qoʻllab-quvvatlash uchun boshqa yondashuvlarni ham qoʻllash imkoniyati koʻrib chiqilishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa) ishtirokchilar madaniy boyliklar obyektini analog-obyektni qayta tiklash imkoniyatini koʻrib chiqishlari mumkin, ammo madaniy boylikning bir xil obyektini yaratish bilan bogʻliq cheklovlar mavjud boʻlsa yoki koʻp vaqt talab qilsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb) madaniy boyliklar obyekti yaqin vaqt ichida yaratilgan va xarajatlar yondashuvida ishlatiladigan taxminlar yuqori darajadagi ishonchlilikka ega boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60596. Turli xil yondashuvlar va baholash usullaridan foydalangan holda olingan madaniy boyliklarning qiymatini baholash natijalarini muvofiqlashtirish va uni baholash hisobotida aks ettirish 4-son MBS “Baholash toʻgʻrisidagi hisobot va uni tuzish tartibi” va 6-son MBS “Baholash yondashuvlari va usullari” talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-bob. Madaniy boyliklarni baholash boʻyicha maxsus qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60597. Madaniy boyliklarni boshqa usullar yordamida ham baholash mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMadaniy boyliklarni baholashda baholovchi baholanayotgan madaniy boyliklarning xususiyatlarini hisobga olishi va maʼlumotlarning mavjudligi va bozor konyunkturasidan kelib chiqqan holda baholash usullarini tanlashi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunday holda, baholash hisobotida baholovchi tomonidan tanlangan usul (usullar) tavsifi koʻrsatilishi kerak, bu baholash hisobotidan foydalanuvchiga qiymatni aniqlash jarayonining mantiqiyligi va tanlangan usul(lar)ning muvofiqligini tushunishga imkon beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash toʻgʻrisidagi hisobot har xil talqin qilinishiga yoʻl qoʻymasligi va tushunmovchiliklar keltirib chiqarmasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60598. Hisoblash usulini tanlashda baholovchi muhimlik, asoslilik, noaniqlik, tekshiriluvchanlik va yetarlilik tamoyillariga tayanishi kerak. Bunday holda, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholovchi tanlangan usul(lar)ning asoslanishi va tavsifini, madaniy qadriyatlar (tasviriy yoki amaliy sanʼat) yoʻnalishidan kelib chiqqan holda narxlash mezonlarini koʻrsatishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60599. Madaniy boyliklarning qiymati uni yaratish uchun moliyalashtirish usuliga bogʻliq emas.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш605100. Madaniy boyliklarni baholash boʻyicha ishlarni bajarishda baholovchi quyidagilarga majburdir:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholangan madaniy boylik obyektida mualliflik huquqi va turdosh huquqlar bilan bogʻliq majburiyatlar mavjudligini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmavjud manbalardan baholash obyektida qonuniy cheklovlar mavjudligi toʻgʻrisida maʼlumot olish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш605101. Baholanayotgan madaniy boyliklarga nisbatan uchinchi shaxslarning hujjatlashtirilgan mulkiy huquqlari yoki cheklovlar boʻlmagan taqdirda, obyektni baholash, agar baholash topshirigʻida boshqacha tartib koʻrsatilmagan boʻlsa, tekshirish paytida aniqlangan holatlarni hisobga olgan holda bunday huquq va cheklovlar yoʻqligi haqidagi taxmin asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш605102. Baholovchi baholash usulini tanlashda baholanayotgan madaniy boylikning xususiyatlarini hisobga olgan holda, muhimlik, ishonchlilik, toʻgʻrilik, tekshiriluvchanlik va muvofiqlik tamoyillariga asoslanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш605103. Moliyaviy hisobotlar uchun belgilangan tartibda aniqlangan madaniy boylik obyektlarining qiymati mazkur Standartda aniqlangan qiymatidan sezilarli darajada farq qilishi mumkin.”.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Mazkur qoʻshimchalarning ilovasiga muvofiq tahrirdagi 11-ilova bilan toʻldirilsin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasi Yagona milliy baholash standartiga kiritilayotgan qoʻshimchalarga
ILOVA
ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш“Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga
11-ILOVA
11-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш“Madaniy boyliklar qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (16-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMETODIKASI
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMazkur Metodika 16-son MBS “Madaniy boyliklar qiymatini baholash”ni qoʻllash tartibini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Mazkur Metodika YAMBSga muvofiq madaniy boyliklar obyektlari (bundan buyon matnda MBO deb yuritiladi) qiymatini baholash uchun zarur boʻlgan minimal uslublarni belgilaydi. Baholovchilar Oʻzbekiston Respublikasining baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikka, YAMBSga hamda baholashning xalqaro tajribasiga zid boʻlmagan boshqa uslublardan ham foydalanishlari mumkin. Bunda baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda tanlangan baholash usulini koʻrsatishi va asoslashi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-bob. MBOni identifikatsiya qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Baholanayotgan MBOni identifikatsiya qilish uning miqdoriy va sifat koʻrsatkichlari va parametrlarini aniqlash, shuningdek, baholanayotgan MBOning qiymatini aniqlash imkonini beruvchi tegishli parametrlar va tavsiflarga analog-obyektlarning narxni shakllantiruvchi parametrlari mosligini qiyoslash asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Indentifikatsiya jarayonida MBOning ekspertizasi oʻtkaziladi. Ekspertiza MBOni baholash uchun asos boʻlib xizmat qiladi, bu esa baholash obyektining madaniy (badiiy) qiymatini aniqlash va ularni analog-obyektni identifikatsiyalash imkonini beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholanayotgan MBOni ekspertizadan oʻtkazishdan koʻzlangan asosiy maqsad uning haqiqiy yoki haqiqiy emasligini tasdiqlashdan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMadaniy (badiiy) qiymatni aniqlash vazifasi ahamiyatli belgilarning eng katta va eng aniq miqdorini aniqlashdan iboratdir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Baholanayotgan madaniy boyliklar obyektining oʻziga xos xususiyatlariga bogʻliq ravishda baholovchi quyidagi masalalarga alohida eʼtibor berishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBOni baholash uchun boshlangʻich maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsanʼatshunos-ekspert xulosasining mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBOning texnologik ekspertizasi protokoli mavjudligi (ixtisoslik boʻyicha ekspertlar xulosalari protokolda aks ettiriladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBO atributsiyasining mavjudligi (agar mavjud boʻlsa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBO provenansi mavjudligi (agar mavjud boʻlsa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBOga nisbatan cheklovlar mavjudligi yoki mavjud emasligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBOning saqlanish darajasi va restavratsiya qilish zarurati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBO bilan bogʻliq qoʻshimcha maʼlumotlarning mavjudligi (koʻrgazmalar kataloglari, adabiyotlar va boshqalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash uchun taqdim etilgan MBO analoglari haqida maʼlumot.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. MBOni baholash uchun boshlangʻich maʼlumotlar quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBOning nomi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBOning fotosurati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBO muallifining imzosi yoki shaxsiy tamgʻasining mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyaratilgan sanasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBOning mansubligi (tasviriy yoki amaliy sanʼat);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsanʼatshunos-ekspert xulosasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBOning savdo tarixi (sotuvlar tarixi) (agar mavjud boʻlsa).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. MBO boʻyicha sanʼatshunos-ekspertning xulosasida MBOning muallifi, yaratilgan sanasi, badiiy, ilmiy va tarixiy-madaniy qiymati, muayyan maktabga aloqadorligi, ijro uslubi, kompozitsion yechimi, koʻrgazma tarixi va boshqalar aks ettiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. MBO ekspertizaga jalb etiladigan sanʼatshunos-ekspert baholash obyektining tegishli soha yoʻnalishi (tasviriy yoki dekorativ-amaliy sanʼat) boʻyicha malakaga ega boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишXulosada sanʼatshunos-ekspert oʻzi haqidagi toʻliq maʼlumotlarni (familiyasi, ismi, otasining ismi, ilmiy unvoni va darajasi (agar mavjud boʻlsa), ish joyi (lavozimi) (agar mavjud boʻlsa) hamda oʻzaro aloqa maʼlumotlarini) koʻrsatishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишXulosa sanʼatshunos-ekspertning oʻzi tomonidan imzolanadi. Shuningdek, xulosa sanʼatshunos-ekspertning shtatida boʻlgan tashkilotning yoki u bilan fuqarolik-huquqiy shartnoma tuzgan tashkilotning muhri bilan tasdiqlanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8. MBOni texnologik ekspertizadan oʻtkazish toʻgʻrisidagi bayonnomada tadqiqot turlari, tadqiqotlar oʻtkazilgan uskunalar roʻyxati, oʻlchov vositalarining amaldagi metrologik sertifikati, soha eksperti haqidagi maʼlumotlar (familiyasi, ismi, otasining ismi, ilmiy unvoni va darajasi, ish joyi (lavozimi) va texnologik ekspertizani oʻtkazgan tashkilot) koʻrsatilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9. MBO atributsiyasi uning yaratilgan joyi va vaqti, shuningdek, ushbu obyektni yaratgan usta yoki u tegishli boʻlgan maktabni oʻz ichiga oladi. Shuningdek, ekspertizada MBO atributsiyasi boʻyicha badiiy asarning ishonchliligi, haqiqiyligi, uning muallifi, yaratilgan joyi va vaqti aniqlanadi. Bunda ekspertiza muayyan sanʼat turi boʻyicha ekspert tomonidan amalga oshiriladi. Ekspertning atributsiyadagi asosiy faoliyati obyektning muallifligi, xronologik mansubligi, autentligini tasdiqlash uchun obyekt tipologiyasining hujjatli va informatsion taʼminotini aniqlashga yoʻnaltiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10. MBO provenansi — bu MBOning oldingi egalari haqida hujjatli maʼlumotlarning mavjudligidir. Provenansni oʻrganishda baholovchi oxirgi mulkdordan uning baholash obyektiga egalik huquqining qonuniyligi haqida yozma maʼlumotlarni olishi, shuningdek, agar MBO Oʻzbekiston Respublikasining “Madaniy boyliklarni olib chiqish va olib kirish toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan 1996-yil 21-mayda ratifikatsiya qilingan Qurolli mojaro chiqqan hollarda madaniy boyliklarning himoya qilinishi toʻgʻrisidagi Konvensiyani buzgan holda olingan boʻlsa, MBO egasini javobgarlikka tortilishi mumkinligi toʻgʻrisida ogohlantirishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11. MBOga nisbatan cheklovlar mavjudligini tekshirishda baholovchi buyurtmachidan baholash obyektiga mulk huquqini tasdiqlovchi hujjatlarning asli yoki nusxalarini va baholanayotgan MBO boʻyicha cheklovlar yoʻqligini tasdiqlovchi hujjatlarni (agar mavjud boʻlsa) olishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12. Zaruratga koʻra, baholovchi tegishli tashkilotlardan baholash obyektiga mulk huquqini tasdiqlovchi hujjatlarning (shartnomalar, xayr-ehsonlar, vasiyatnomalar va boshqalar) nusxalarini talab qilishga haqli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш13. MBO ekspertiza natijalaridan qatʼi nazar, baholashni amalga oshirishdan oldin baholovchi baholash obyektini tekshiruvdan oʻtkazadi. Vizual tekshiruvga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnuqsonlar, darz ketishlar, boʻlinishlar, sinishlar va boshqa shikastlanishlarning mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsaqlanish darajasi va restavratsiya qilish zarurati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш14. MBOning saqlanish darajasi bevosita baholash narxiga taʼsir qiladi. MBOni vizual tekshirish vaqtida nuqsonlar, mogʻor bosish va deformatsiya izlari yoki boshqa kamchiliklar aniqlangan taqdirda, baholovchi baholash obyektini restavratsiya qilish darajasini aniqlash uchun tegishli ekspertni jalb qilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш15. Tekshiruv davomida MBOning qaysi turga tegishliligi va tipologik belgilari, muallifi, mavzusi, syujeti, vaqti, yaratilish joyi va mavjudligi, ilmiy ahamiyati, memorialligi, ijtimoiy va etnik mansubligi, tayyorlash materiali va usuli, oʻlchami, rangi, shakli, tuzilishi, yoʻqotishlar roʻyxati va boshqa sifatlar yoki baholash uchun zarur boʻlgan alohida belgilar qayd etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш16. Tekshiruvni ixtisoslik boʻyicha ekspert jalb qilgan holda oʻtkazish obyektni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan maʼlumotlarni isbotlash uchun zarur shart hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш17. MBO bilan bogʻliq hujjatlar yoki boshqa axborot materiallarining (koʻrgazmalar kataloglari, sanʼatshunoslik sohasidagi adabiyotlar, muzeylar yoki koʻrgazma galereyalarining veb-saytlari va boshqalar) mavjudligi MBOning yakuniy bahosiga bevosita taʼsir koʻrsatadi. Xususan, respublika miqyosidagi yoki xalqaro koʻrgazmalarda MBOning koʻrgazmalar tarixi mavjudligi baholash obyekti qiymatini bir necha barobar oshirishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-bob. Axborotni toʻplash va tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш18. Axborotni toʻplash, oʻrganish va tahlil qilishda, shuningdek, baholash obyektini identifikatsiya qilishda baholovchi 3-son MBS “Baholash jarayonida oʻtkaziladigan oʻrganishlar va tahlillar” talablariga amal qilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш19. Baholash obyektini tahlil qilish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarning turi va miqdori baholovchi tomonidan baholashdan koʻzda tutilgan maqsad, aniqlanadigan qiymat turi, baholash obyektining oʻziga xos xususiyatlari, ruxsatlar va cheklovchi shartlarga qarab belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш20. MBOni baholash ishlari sifatli boʻlishini taʼminlashning asosiy sharti baholash uchun taqdim etilgan MBO analoglari borasidagi maʼlumotlarni toʻgʻri va malakali tanlashdan iboratdir. Analoglarni tanlashda baholovchi muallif asarlarining mahalliy bozorini ham, xorijiy bozorini ham, shu jumladan auksion savdolarini (agar mavjud boʻlsa) ham oʻrganishi kerak. MBOning muallifi boʻlmagan holatlarda, baholanayotgan MBO bilan eng koʻp oʻxshash tavsiflarga ega boʻlgan obyekt analog-obyekt sifatida olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш21. Baholash obyekt bozorining tahlili quyidagi izchillikda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишanalog-obyektlar bozorining tahlili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti bozoriga tegishli sektorning joriy holati, rivojlanish istiqbollari va rivojlanish tendensiyalari tahlili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti bilan yoki analog-obyektlar bilan tuzilgan bitimlar tahlili (agar mavjud boʻlsa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti bilan qiyoslanayotgan analoglarga boʻlgan talab, taklif va narxga taʼsir qiluvchi asosiy omillar tahlili.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMadaniy boyliklar bozorining kelajak tendensiyalarini prognoz qilishda MeiMoses All Art Index, Artprice Global Index, ArtNet, Zurich Art and Antiques Index, Skateʼs Art Stocks Index (SASI), ARTIMX singari mashhur indekslar, shuningdek, Christieʼs, Sothebyʼs, Heritage Auctions, Phillips de Pury & Company, Bonhams va boshqa nufuzli auksion uylari va sanʼat asarlari bozorini tahlili qilishga ixtisoslashgan tahliliy kompaniyalar maʼlumotlaridan foydalanish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22. Baholovchi tomonidan qoʻllanilayotgan baholash uslublari bozorning holati va dinamikasi, shuningdek baholash obyekti bilan tuzilgan bitimlar (sanasi, auksion narxlari (estimeyt), narx omillari, maʼlumot manbai va boshqa) toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalanishni talab qiladigan holatlarda, baholovchi baholash obyekti tegishli boʻlgan bozor segmenti haqida umumiy maʼlumotlarni toʻplashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш23. Quyidagilar MBOni baholashning maqsadlari boʻlishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoldi-sotdi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdeklaratsiyalash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишustav kapitali (jamgʻarmasi)ga kiritish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsugʻurtalash (sugʻurta xatarlarining barcha holatlari);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишolib chiqiladigan va olib kiriladigan madaniy boyliklarga qoʻyiladigan bojxona boji qiymatini belgilash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишvakolatli davlat organi tomonidan MBOni olib chiqish va vaqtincha olib chiqish uchun beriladigan sertifikatni olish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhibsga olingan yoki musodara qilingan MBOning bozor qiymatini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgarovga qoʻyish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишboshqa davlatlardan noqonuniy tarzda olib chiqilgan, oʻgʻirlangan yoki boshqa davlatlarda yoʻqotilgan MBO qonuniy egasiga qaytarilganida, uni halol xarid qilgan inson uchun beriladigan kompensatsiya miqdorini aniqlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunda baholovchi baholashda qiymat turini tanlash bevosita baholash maqsadiga bogʻliqligini eʼtiborga olishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш24. MBO qiymatining turi baholash maqsadi va uning natijalaridan foydalanish bilan bogʻliq ravishda 5-son MBS “Qiymat turlari”ga muvofiq tarzda belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-bob. Baholash yondashuvlari va uslublarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш25. MBOni baholash qiyosiy, daromad va xarajatlarga asoslangan yondashuvlardan foydalangan holda amalga oshiriladi. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholovchi u yoki bu yondashuvni qoʻllashning maqsadga muvofiqligini asoslab berishi kerak. Baholovchi baholash uchun tanlangan yondashuv (yondashuvlar) doirasida baholash obyekti qiymatini hisoblashning muayyan uslublarini mustaqil ravishda belgilash huquqiga ega.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш26. MBOni baholash quyidagi asosiy bosqichlarni oʻz ichiga olishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholashning maqsadi va vazifasini aniqlash, baholash topshirigʻini tayyorlash, MBO qiymatini baholash boʻyicha koʻrsatiladigan xizmatlarga oid shartnoma tuzish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektini identifikatsiya qilish, yaʼni baholash obyektini, uning tarixi, miqdoriy va sifat tavsiflari va parametrlarini aniq taʼriflash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti muallifining ijodiy tarixini taʼriflash (agar mavjud boʻlsa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsanʼatshunoslik va (yoki) texnologik ekspertiza natijalarini taʼriflash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmadaniy boyliklar muomalada boʻlgan bozorni tahlil qilish, baholanayotgan MBOning bozor segmenti toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni toʻplash va tizimlashtirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnarxlarni shakllantiruvchi omillarni va ularning narxga taʼsirini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholashga oid yondashuv (yondashuvlar)ni va baholanayotgan MBO qiymatini hisoblash uslubini (uslublarini) tanlash va asoslash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan MBOning qiymatini aniqlash boʻyicha baholash yondashuvlarini qoʻllash va hisoblash-tahliliy protseduralarni bajarish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишolingan natijalarni umumlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBOni baholash boʻyicha hisobot tayyorlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш27. MBO qiymatini baholash ishlarini bajarishda baholovchi quyidagilarni amalga oshiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan MBO mualliflik va turdosh huquqlar bilan bogʻliq boʻlgan majburiyatlar mavjudligini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmavjud axborot manbalaridan baholash obyektiga nisbatan qonuniy cheklovlar toʻgʻrisida maʼlumot olish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш28. MBOning qiymati uni yaratishdagi moliyalashtirish usuliga bogʻliq boʻlmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш29. Baholanayotgan MBOga nisbatan uchinchi shaxslarning hujjatlar bilan tasdiqlangan mulkiy huquqlari va cheklovlar mavjud boʻlmagan taqdirda, obyektni baholash, agar baholash topshirigʻida boshqacha koʻrsatilmagan boʻlsa, tekshirish paytida aniqlangan holatlarni hisobga olgan holda bunday huquq va cheklovlar mavjud emas degan taxmin asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш30. Hisoblash uslubini tanlashda baholovchi baholanayotgan MBOlarning oʻziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda muhimlik, asoslilik, aniqlik va yetarlilik tamoyillariga asoslanishi kerak. Baholash hisobotida baholovchi MBO yoʻnalishidan (tasviriy yoki amaliy sanʼat) kelib chiqqan holda tanlangan uslub (uslublar)ning asoslanishi va taʼrifini, shuningdek, narx shakllanishi mezonlarini koʻrsatib oʻtishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash hisobotini tayyorlashda muhimlik prinsipidan foydalangan holda ishni amalga oshirish davomida aniqlangan barcha muhim holatlarning bayon etilishi baholovchi tomonidan boshqa hech qanday muhim holatlar aniqlanmaganini anglatadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAsoslanganlik prinsipi qoʻllanayotgan uslublar va alohida hisob-kitoblar asosli ekanligi va mantiqiy tushuntirishga egaligi, hisoblashda foydalanilgan boshlangʻich maʼlumotlar va taxminlar bir-biriga va bozor sharoitlariga mos kelishini koʻzda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAniqlik prinsipi baholash hisobotining mazmuni ushbu hisobotdan foydalanuvchilarni chalgʻitmasligi, shuningdek, turli talqin qilish mumkin emasligini anglatadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишYetarlilik prinsipiga koʻra, MBOni baholash hisobotini tayyorlash jarayonida har qanday fikr-mulohaza faqat uning ishonchliligiga yetarli asoslar keltirilgan, yaʼni foydalanilgan axborot manbalariga havolalar va hujjatlarning nusxalari boʻlsagina, toʻgʻri deb hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш31. Qiyosiy yondashuv analog-obyektlarning narxlari va tavsiflari toʻgʻrisida ishonchli va foydalanish mumkin boʻlgan maʼlumotlar mavjud boʻlgan hollarda qoʻllanadi. Baholash obyektini bir xil yoki analog MBOlar bilan taqqoslash uchun tegishli maʼlumotlarning mavjudligi qiyosiy yondashuvni qoʻllash sharti hisoblanadi. Bunday analog-obyektlar baholanayotgan MBO bilan bir bozorda yoki baholanayotgan MBO bilan bir xil bozorda sotilishi kerak. Bunda amalga oshirilgan kelishuvlar narxi ham, takliflar narxi ham qoʻllanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш32. Baholash maqsadlari uchun oʻzining qiymatini belgilovchi asosiy tavsiflari boʻyicha baholash obyektiga maksimal oʻxshash boʻlgan obyekt analog-obyekt sifatida tan olinadi. Madaniy boyliklar sohasidagi analoglarning oʻxshashligini aniqlashda baholovchi sanʼatshunoslik va (yoki) texnologik ekspertiza natijalariga asoslanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш33. Quyidagilar analog-obyektlarni tanlashda hisobga olinadigan omillar hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишanalog-obyektlarning baholanayotgan MBO bilan asosiy miqdoriy va sifat tavsiflari boʻyicha oʻxshashligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtanlanayotgan analog-obyektlarning soni, ularning miqdoriy va sifat xususiyatlarini tekshirish imkoniyati mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmualliflik (agar mavjud boʻlsa).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш34. Qiyosiy yondashuvdan foydalangan holda baholash obyektining qiymatini aniqlash analog-obyektlarning narxlarini tuzatish orqali amalga oshiriladi, bu ularning baholanayotgan obyektdan farqini bartaraf qilish imkonini beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш35. Qiyosiy yondashuv tegishli qiyoslash elementlari asosida tanlangan analog-obyektlarning narxlaridan foydalangan holda qoʻllaniladi. Qiyoslash elementlari qatoriga baholash obyektining qiymatiga va madaniy boyliklarga taalluqli boʻlgan obyektlar bilan tuziladigan bitimlarning xususiyatlariga taʼsir qiladigan omillar kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш36. Sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash uslubi bozori chaqqon, koʻplab takliflar va bitimlarga boy boʻlgan seriyali va ommaviy MBOlar uchun qoʻllaniladi. Analog-obyektlar bilan tuzilgan muayyan bitimga bogʻliq holda MBOni xarid qilish va sotish boʻyicha bitimlar tuziladigan bozorlarning quyidagi turlari ajratib koʻrsatiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишauksion;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgalereya;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyarmarka (art-yarmarka, badiiy yarmarka, sanʼat yarmarkasi va boshqa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkolleksiyachi yoki merosxoʻr tomonidan amalga oshiriladigan toʻgʻridan-toʻgʻri sotuvlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишrassom (muallif) ustaxonasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишonlayn auksionlar va elektron savdo maydonchalari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш37. Auksion savdolari madaniy boyliklar qiymatining yuqori chegarasini shakllantiradi hamda bunday bitimlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning ishonchli va haqiqiy emaslik xavfi minimal hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш38. Auksionda shakllanadigan MBO bahosi estimeyt deb ataladi va quyidagi tarkibiy qismlarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbolgʻacha narxi (lot sotilgan narx);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbolgʻacha narxiga qoʻshimcha yigʻimlar (xaridor tomonidan auksion uyiga toʻlanadigan xaridor mukofoti, zaruratga koʻra, sotib olingan MBOni mamlakatdan olib chiqish uchun ruxsat olishga sarflanadigan xarajatlar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишagar auksion oʻtkazilayotgan mamlakatning amaldagi qonunchiligiga muvofiq MBOga nisbatan intellektual mulk huquqi mavjud boʻlsa, muallif yoki uning merosxoʻrlariga haq toʻlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtransport xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyetkazib berishda MBOni sugʻurtalashga sarflanadigan xarajatlar qiymati,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhar bir muayyan holatda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan va koʻzda tutilmagan boshqa xarajatlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш39. Bitta auksion savdosi madaniy boylik obyektining yakuniy narxi boʻlishi mumkin emas. Shunga analog MBOning kamida ikkita savdosi mavjudligi muallifning muayyan sanʼat asarlari boʻyicha shakllangan narxlardan dalolat berishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш40. Sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usulidan foydalanganda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbozorga oid maʼlumotlar tahlil qilinadi va analog-obyektlar (estimeytlar) aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtanlangan analog-obyektlarning baholash obyekti bilan qiyoslash elementlari (narxni belgilovchi koʻrsatkichlar) aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtanlangan analog-obyektlarning har biri baholash obyekti bilan narxlarni shakllantiruvchi omillar (qiyoslash elementlari) boʻyicha taqqoslanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti va analog-obyektlar oʻrtasidagi narxlarni shakllantiruvchi omillardagi farqlar aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишanalog-obyektning narxi (yoki uning solishtirma koʻrsatkichi) aniqlangan farqlarga muvofiq tuzatiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan obyektning qiymati analog-obyektlarning tuzatilgan narxlarini umumlashtirish orqali aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш41. MBOning bozor qiymati sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash uslubiga muvofiq quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишV = Vkor ± Kor
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишV — MBOning bozor qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVkor — analog-obyektni sotish (sotishga oid takliflar) qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКor — taqqoslanayotgan analog-obyektning tuzatilgan qiymatiga kiritilgan tuzatishlarning baholash sanasidagi umumiy qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTuzatishlar asoslangan holda kiritilishi lozim va baholovchi baholash hisobotida tuzatishlar kiritilishi sabablarini hujjatlashtirishi hamda miqdoriy koʻrsatkichlarni hisoblash tartibini koʻrsatishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш42. Auksion narxlari bilan ishlashda baholovchi auksion savdosi sanasiga mos ravishda analog-obyekt narxiga tuzatish kiritishni qoʻllashi lozim. Agar sotish sanasi baholash sanasidan farq qilsa, baholash sanasiga tuzatish kiritilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш43. Analog-obyektlarning qiymati baholash sanasiga indeksatsiyalash orqali keltiriladi. Indeksatsiyalashni amalga oshirishda baholovchi baholash obyekti uchun xarajatlar elementlarini nazarga olgan holda narx oʻzgarishi indekslariga amal qiladi. Xarajatlar elementlari uchun narx oʻzgarishi indekslari toʻgʻrisida ishonchli maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda, tegishli tarmoqlar uchun narx oʻzgarishi indekslaridan yoki baholash obyektining mohiyatiga mos keladigan boshqa indekslardan foydalanish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIndeksatsiyalash koeffitsiyenti baholash obyektini yaratishda ishtirok etayotgan ustalarning ish haqi oʻzgarishini, eng barqaror valyutaning oʻzgarishi yoki materiallar, butlovchi qismlar yoki tayyor mahsulotlar narxlarining oʻzgarishi va boshqalarni aks ettiruvchi koʻrsatkich sifatida hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш44. Tuzatishlarning foiz qiymatlari taqqoslanadigan obyekt narxiga beriladigan mulkiy huquqlar, moliyalashtirish shartlari, sotish shartlari, auksionda sotish shartlari bilan bogʻliq boʻlgan qoʻshimcha xarajatlar, bozor konyunkturasi, joylashuvi, iqtisodiy tavsiflari, foydalanish turi va boshqa komponentlar boʻyicha baholash obyektidan qanchalik oshib ketishi yoki undan pastligini hisobga olish uchun qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш45. Tuzatishlarni kiritish barcha tuzatishlar kiritilgunga qadar davom ettiriladi. Baholash obyektini ular boʻyicha tuzilgan bitimlar yoki bozorga chiqarilayotgan boshqa analog-obyektlar bilan qiyoslash uchun quyidagi qiyoslash elementlari qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsotish shartlari (bitim sanasi va baholash sanasi orasidagi narx oʻzgarishi, narxning savdolar jarayonidagi oʻzgarishlari);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишanalog-obyekt xarid qilinganidan keyingi xarajatlar (yetkazib berish, soliqlar va tegishli yigʻimlarni toʻlash);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишjismoniy xususiyatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишiqtisodiy xususiyatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtarixiy xususiyatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining joylashuvi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишboshqa shartlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш46. Analog-obyektlar boʻyicha tuzatishlar sanʼatshunos-ekspertning professional fikri asosidagi ekspert xulosasidan olingan maʼlumotlar, shuningdek, analog-obyektlarni tavsiflovchi maʼlumotlar asosida kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш47. MBOning badiiy qiymati, shakli, materiali, bezak turi, texnikasi va tayyorlash murakkabligi boʻyicha tuzatishlar analog-obyekt va baholash obyekti oʻrtasida sezilarli farq kuzatilganda, ixtisoslikning mazkur yoʻnalishi boʻyicha sanʼatshunos-ekspertlarni jalb qilish orqali kiritilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш48. Reyting usuli MBOning turli tavsiflarini hisobga oluvchi va uning narxiga taʼsir koʻrsatuvchi asosiy (bazis) qiymatni aniqlash va multiplikativ tuzatishlarni kiritish orqali qoʻllanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш49. Asosiy (bazis) qiymat quyidagicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbir qiymat uchun (materiallarning solishtirma xarajatlari, ish haqi, qoʻshimcha va maʼmuriy xarajatlar, agar mavjud boʻlsa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan MBOning kompensatsiyaviy nusxasini zamonaviy yaratish qiymatini qayta ishlab chiqarishdan kelib chiqqan holda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtarixiy qiymat yoki tayyorlovchi (muallif) tomonidan amaliy sotish nuqtayi nazaridan baholanayotgan MBOni yaratish davridagi narxini amaldagi narxlar boʻyicha qayta hisoblash (narxlarni indeksatsiya qilish) asosida.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш50. MBOning bozor qiymatini hisoblashda tasviriy sanʼat asari (rasm) misolida koʻrib chiqamiz. MBOning bozor qiymati bazaviy qiymat hamda sanʼatshunoslik va texnologik ekspertizaning 20 ta mezoni (Xi) asosida quyidagi tarzda aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишРС = БPС * РК/СБР *(∑ Х20/ ∑ Xmax)*(1 — Кфун) * (1-Кфи)*(1-Кэу)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишРС — MBOning bozor qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБРС — MBOning bazaviy hisob qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСБР — tasviriy sanʼat asari (rasm)ning standart bazaviy oʻlchami, toʻrtta guruhdagi ijro texnikasi orqali belgilanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-texnika — xolst, moyboʻyoq (akril, tempera va boshqalar), katta ishlar uchun 100×120 sm standart oʻlcham, oʻrta ishlar uchun 70×90 sm standart oʻlcham,mayda ishlar uchun 30×50 sm standart oʻlcham;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-texnika — qogʻoz, akvarel (guash, pastel va boshqalar), 30×50 sm standart oʻlcham;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-texnika — dastgoh grafikasi (tush, qalam va boshqalar), 20×30 sm standart oʻlcham;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-texnika — mualliflik bosma grafikasi (ofort, litografiya, oʻyma va boshqalar), standart oʻlcham 20×30 sm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишРК — tasviriy sanʼat asari (rasm)ning kvadrat santimetrdagi oʻlchami;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишXmax — sanʼatshunoslik va texnologik ekspertizaning mezonlari boʻyicha umumiy ball.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш51. Umumiy eskirish quyidagi komponentlar asosida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКфун — funksional eskirish koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКфи — jismoniy eskirish koeffitsiyenti. Ushbu koeffitsiyent mazkur Metodikaning ilovasida keltirilgan MBOning jismoniy holatini ekspert baholash shkalasi boʻyicha aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКэу — iqtisodiy eskirish koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш52. MBOning bazaviy qiymati quyidagicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБPС = БРВ *БС
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБРС — MBOning bazaviy hisoblash qiymati (minimal);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБС — MBOning foydalanilayotgan texnika asosidagi bazaviy qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш53. Quyidagi holatlarda qiyosiy yondashuv MBOni baholash uchun yagona yondashuv sifatida qoʻllanishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti yaqin vaqt ichida qoʻllanayotgan qiymat turiga mos ravishda eʼtiborga olinishi mumkin boʻlgan bitim asosida sotilgan boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti, u bilan bir xil yoki analog MBOlar bozorda faol muomalada aylanayotgan boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti bilan bir xil yoki analog MBOlar bilan tez-tez boʻladigan va (yoki) yaqin vaqt ichida tuzilgan bitimlar mavjud boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmuallifning asarlari auksionlar yoki koʻrgazmalarda sotilgan boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишYuqorida koʻrsatib oʻtilgan mezonlar mavjud boʻlmagan taqdirda, quyidagi holatlarda qiyosiy yondashuv natijasida olingan qiymat koʻrsatkichini qoʻllab-quvvatlash uchun boshqa yondashuvlarni ham qoʻllash imkoniyati koʻrib chiqilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan MBO yoki analog-obyektlar bilan bozorda tuzilayotgan bitimlar bozorning beqarorligi va faolligining mavjud darajasini hisobga olgan holda unchalik yangi boʻlmasa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan MBO yoki analog-obyektlar bozorda oʻzaro muomalada boʻlsa-da, biroq unchalik faol boʻlmasa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbozor kelishuvlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud, biroq taqqoslanayotgan MBOlar baholash obyektidan sezilarli darajada farq qilsa, bu esa tuzatishlar kiritishni talab qilishi mumkin boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBO bilan yaqin vaqt ichida amalga oshirilgan bitimlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishonchli boʻlmasa (yaʼni, mish-mishlar, maʼlumotlarning yoʻqligi, sinergetik xaridor, bozor shartlariga mos boʻlmagan bitim, muammoli sotuv va boshqalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBOning qiymatiga taʼsir qiluvchi muhim omil uni ishlab chiqarish xarajatlari yoki uning foyda keltirishi imkoniyati emas, balki bozorda unga beriladigan narx boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишShuningdek, olingan natijalarni muvofiqlashtirish jarayonida qiyosiy yondashuv natijasi katta ahamiyatga ega boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш54. Bozorda mavjud boʻlgan dastlabki maʼlumotlarga bogʻliq holda MBOni baholash jarayonida turli xil miqdoriy (miqdoriy toʻgʻrilash uslubi, juft sotuvlar uslubi va boshqalar) va sifatga oid uslublardan (ekspert baholash uslubi va boshqalar), shuningdek, ularning kombinatsiyalaridan foydalanish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSifatga oid uslublardan foydalanganda MBOni baholash analog-obyektlar bilan amalga oshirilgan bitimlar va (yoki) takliflar qiymatini tahlil qilish yoxud sanʼatshunos-ekspertlardan olingan tegishli maʼlumotlarni oʻrganish va tanlangan baholash yondashuvi metodikasidan foydalanish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш55. Statistik tahlil usullarini qoʻllashda baholovchi baholash obyektining bozor segmenti maʼlumotlaridan foydalangan holda ushbu obyekt bozoriga mos keladigan qiymatni belgilaydi va unga muvofiq tegishli narxning hisoblash qiymatini aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Daromad yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш56. Madaniy boylikning har bir baholanayotgan obyekti uchun daromad yondashuvini qoʻllash imkoniyatini belgilashda uning daromad olish qobiliyatini oʻrganish kerak. Bunday daromadlar qatoriga baholanayotgan madaniy boyliklar qoʻyilgan muntazam faoliyat olib boruvchi koʻrgazmadan keladigan pul tushumlari yoki baholanayotgan MBO keltiradigan boshqa daromad (foyda) manbai kirishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш57. Bunda MBOning iqtisodiy muomalada boʻlish muddati nomuayyan ekanligini ham eʼtiborga olish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш58. Baholangan MBOdan kelayotgan daromadlarni ishonchli aniqlash imkoniyati mavjud boʻlsa, uning qiymati iqtisodiy muomalada boʻlish davri uchun kutilayotgan ushbu daromadlarni kapitallashtirish yoki diskontlash yoʻli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш59. Baholash jarayonida daromad yondashuvni qoʻllagan holda baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишprognoz davrini belgilashi kerak. Prognoz davri deganda kelajakdagi davr tushunilib, unda baholash sanasidan boshlab baholash obyekti tomonidan keltirilishi kutilayotgan daromadlarni, shuningdek, baholash obyekti va daromad olish bilan bogʻliq boʻlgan xarajatlar, shu jumladan amaldagi qonunchilikka muvofiq oʻrni toʻldirilmaydigan soliqlar va yigʻimlarni prognozlash ham amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining prognoz davrida daromadlar oqimini keltirish qobiliyatini oʻrganish, shuningdek, prognoz davridan keyingi davrda obyektning daromadlar oqimini keltirish qobiliyati toʻgʻrisida xulosa chiqarish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkelajakdagi daromadlar oqimlarini baholash sanasiga yetkazish uchun foydalaniladigan baholash obyekti bilan tavakkalchilik nuqtayi nazaridan taqqoslanadigan investitsiya obyektlariga qoʻyilmalar daromadliligini aks ettiruvchi diskont stavkasini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkutilayotgan daromadlar oqimini baholash sanasidagi qiymatga keltirish jarayonini amalga oshirish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60. Alohida noyob qimmatga ega boʻlgan MBOlar uchun saqlash (bir joydan ikkinchi joyga koʻchirish, restavratsiya qilish, reklama aksiyalari va boshqalar) xarajatlarini hisobga olish va avtorizatsiyalash (MBO ekspertiza xarajatlari, koʻchirish uchun ruxsat olish va boshqa) ishlarini amalga oshirish zarurati yuzaga kelishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-§. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш61. Xarajat yondashuvini qoʻllash MBOni qayta tiklash uchun ketadigan xarajatlar miqdorini hisobga olish imkoniyatini puxta koʻrib chiqishni talab etadi. MBOning noyobligi narxni shakllantiruvchi asosiy omil hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш62. Madaniy boyliklarning baʼzan yaratilish yoshi ahamiyatga ega boʻlib, ularni qayta yaratishni modellashtirishda yetarlicha toʻgʻri hisobga olish qiyin boʻlgan iqtisodiy sharoitlarda yaratilganligi hisobga olinishi lozim. Baholash obyektiga oʻxshash (oʻrnini bosuvchi) MBOni qayta yaratish uning haqiqiyligi va tarixiy-madaniy qiymatini yoʻqotish ehtimoli bilan bogʻliq boʻladi. Noyob va qayta takrorlab boʻlmaydigan MBOni qayta yaratish yoki almashtirish mumkin emas.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш63. Xarajat yondashuvini qoʻllash uchun tegishli maʼlumotlar mavjud boʻlsa, bu yondashuvni seriyali va ommaviy MBOlarga nisbatan qoʻllash lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш64. Xarajat yondashuvini qoʻllashda, agar haqiqiyligi va tarixiy-madaniy qiymatini yoʻqotish prinsipial ahamiyatga ega (narxni shakllantiruvchi asosiy omil) boʻlmasa, baholanayotgan MBOni xarid qilish, qayta yaratish yoki oʻrnini bosish uchun zarur boʻlgan xarajatlar aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш65. Qayta yaratish xarajatlari baholanayotgan MBOning asl nusxasi yaratilgan davrdagi uslublar (texnologiyalar)ni qoʻllagan holda tabiati, sifati va yoshi nuqtayi nazaridan unga yaqin boʻlgan materiallardan qayta tayyorlangan aniq nusxasi (original) uchun toʻlanishi mumkin boʻlgan pul miqdorini bildiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш66. Oʻrnini bosish xarajatlari baholash obyektiga oʻxshash yoshi, oʻlchami, rangi va holatdagi MBO uchun toʻlanadigan pul miqdorini bildiradi. Mazkur xarajatlar baholash obyektiga muqobil nusxani yoki uning replikasini yoxud imkon qadar asl nusxaga yaqinroq boʻlgan, ammo zamonaviy usullar yordamida qayta yaratilgan nusxasini yaratish (sotib olish) xarajatlariga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш67. Xarajat yondashuvini qoʻllash sanoat tomonidan ishlab chiqariladigan, koʻp nusxalarga ega boʻlgan tasviriy va amaliy sanʼat obyektlari (seriyali yoki ommaviy ishlab chiqarish) kabi MBOlarni baholashda foydali boʻlishi mumkin (masalan, zargarlik buyumlari, keramika buyumlari va haykalchalar, shtamplash orqali tayyorlangan mahsulotlar, gilamlar, yogʻoch oʻymakorligi va boshqalar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш68. Quyidagi holatlarda xarajat yondashuvi MBO qiymatini baholashning yagona yondashuvi sifatida ishlatilishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишishtirokchilar baholanayotgan obyekt bilan deyarli bir xil foydalilikka ega boʻlgan MBOni hech qanday meʼyoriy yoki huquqiy cheklovlarsiz qayta yaratishga qodir boʻlganda va bu madaniy boyliklar obyekti shu qadar tez yaratilganidan bozor qatnashchisi baholanayotgan MBOdan darhol foydalanish imkoniyati uchun katta miqdorda pul toʻlashni xohlamaganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan MBO bevosita daromad keltirmaganda hamda uning oʻziga xos xususiyati foydali va (yoki) qiyosiy yondashuvlardan foydalanishga imkon bermaganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишamaldagi qiymat turi asosan xarajatlarga asoslansa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBOni qayta yaratish yoki almashtirish zaruriyati mavjud boʻlganda.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш69. Yuqorida koʻrsatib oʻtilgan mezonlarga rioya qilinmasa, quyidagi holatlarda xarajatlar yondashuvi natijasida olingan qiymat koʻrsatkichini mustahkamlash uchun boshqa har qanday yondashuvlarni ham koʻrib chiqish kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишishtirokchilar MBOni qiyosiy foydalilik bilan qayta tiklash imkoniyatini koʻrib chiqishlari mumkin, biroq oʻxshash MBOni yaratish bilan bogʻliq boʻlgan qonuniy toʻsiqlar mavjud boʻlsa yoki koʻp vaqt talab qilsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMBO yaqin vaqt ichida yaratilgan va shu sababli xarajatlar yondashuvida ishlatiladigan taxminlar yuqori darajadagi ishonchlilikka ega boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш70. Madaniy boyliklar boshqa uslublar yoki ularni kombinatsiyalash orqali ham baholanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholovchi boshqacha hisob-kitob metodikasidan foydalanish va tanlangan yondashuvlarning har biri doirasida MBOni baholash uslubini (usullarini) mustaqil ravishda belgilash huquqiga ega. Bunda u muhimlik, asoslanganlik, aniqlik, tekshiruvchanlik va yetarlilik tamoyillariga asoslanadi. Shuningdek, baholash hisobotida baholovchi tomonidan tanlangan uslub(uslublar)ga taʼrifi berilishi lozim. Bu baholash hisobotidan foydalanuvchiga qiymatni aniqlash jarayoni mantigʻini va baholovchi tomonidan tanlangan uslub(uslublar)ning baholash obyektiga va baholash prinsiplariga muvofiqligini tushunish imkonini beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш71. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash 6-son MBS “Baholash yondashuvlari va usullari”ga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш72. MBOni xarajatlar va qiyosiy yondashuvlarni qoʻllagan holda baholashda analog-obyektlar bilan baholash sanasidan keyin sodir boʻlgan, shu jumladan, narxni teskari indeksatsiyalash toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalanishga ruxsat beriladi. Bunda baholovchi baholash kunidan tegishli voqea sodir boʻlgan kungacha boʻlgan davrdagi narxlar dinamikasini tahlil qiladi va tegishli tuzatishlarni kiritadi. Agar baholovchi hisobotda baholash sanasida mavjud boʻlgan bozor koʻrsatkichlariga muvofiqligi uchun olingan hisoblash qiymatlarining tahlilini, shuningdek ushbu maʼlumotlardan foydalanish bilan bogʻliq taxminlarni amalga oshirgan va oshkor qilgan boʻlsa, bunday narx maʼlumotlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-bob. Ayrim MBOlarni baholashning oʻziga xos xususiyatlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш73. Tijorat maqsadida daromad olish uchun foydalanilmaydigan noyob MBOlarni baholashda xarajatlar yondashuvi ularni baholashning yagona yondashuvi hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш74. Baholanayotgan MBOlarning muayyan xususiyatlarini hisobga olgan holda baholash hisoboti hisobotdan foydalanuvchiga qiymatni aniqlash jarayonining mantigʻini va baholovchi tomonidan tanlangan uslub (uslublar)ning baholash obyekti, baholash tamoyillari, aniqlanayotgan qiymat turi va koʻzda tutilayotgan baholash natijalaridan foydalanishga qanchalik mos kelishini tushunish imkonini berishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш“Madaniy boyliklar qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (16-son MBS) Metodikasiga
ILOVA
ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMadaniy boylik obyektlarining jismoniy holatini ekspert baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSHKALASI
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Madaniy boylik obyektlarining jismoniy holatini baholash |
Madaniy boylik obyektlari jismoniy holatining umumiy tavsifi |
Eskirish darajasi, foizda |
|
Aʼlo |
Madaniy boylik obyektining shikastlanish va deformatsiyasi mavjud emas, joriy taʼmirlash vaqtida bartaraf etiladigan va umumiy koʻrinishiga taʼsir qilmaydigan individual mayda nuqsonlar mavjud |
0 — 5 |
|
Yaxshi |
Madaniy boylik obyektining shikastlanish va deformatsiyasi mavjud emas, joriy taʼmirlash vaqtida bartaraf etilishi mumkin boʻlgan va obyektning noyobligini hisobga olgan holda tashqi koʻrinishiga sezilarli taʼsir koʻrsatmaydigan mayda nuqsonlar mavjud. Ular taʼmirlash jarayonida osongina bartaraf etiladi. |
6 — 15 |
|
Qoniqarli |
Madaniy boylik obyektining umumiy elementlari yaroqli, tashqi koʻrinishi ancha eskirgan, mayda teshikchalar, darz ketgan joylar, qoplama sirtida nuqsonlar koʻrinadi. |
16 — 40 |
|
Qoniqarsiz |
Madaniy boylik obyektining elementlari shikastlangan, jiddiy nuqsonlar, darz ketishlar, baʼzi elementlarining yetishmasligi mavjud, ammo restavratsiya qilish mumkin. |
41 — 60 |
|
Eskirgan |
Madaniy boylik obyektining elementlari eskirgan, jiddiy nuqsonlar, darz ketgan joylar, katta elementlarning yetishmasligi mavjud, jiddiy restavratsiya qilinmasa, u badiiy ahamiyatga ega emas, ammo tarixiy ahamiyatga ega. |
61 — 80 |
|
Yaroqsiz |
Madaniy boylik obyekti yaroqsiz yoki vayron boʻlgan holatda, restavratsiya qilib boʻlmaydi, badiiy qimmatga ega emas, ammo tarixiy qiymatga ega. |
81 — 100 |
|
|
|
”. |
(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 13.04.2026 y., 10/26/3487-3/0351-son)