Ҳужжатга таклиф юбориш
Аудиони тинглаш
Ҳужжат элементидан ҳавола олишЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ДАВЛАТ АКТИВЛАРИНИ БОШҚАРИШ АГЕНТЛИГИ ДИРЕКТОРИНИНГ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБУЙРУҒИ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикасининг Ягона миллий баҳолаш стандартига қўшимчалар киритиш тўғрисида
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2026 йил 11 апрелда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 3487-3]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги директорининг 2023 йил 25 октябрдаги 01/11-14/29-сон буйруғи (рўйхат рақами 3487, 2023 йил 28 декабрь) (Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 30.12.2023 й., 10/23/3487/0991-сон) билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг Ягона миллий баҳолаш стандартига иловага мувофиқ қўшимчалар киритилсин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Мазкур буйруқ Баҳоловчи ташкилотлар ассоциацияси ҳамда Баҳоловчилар, экспертлар ва маслаҳатчилар жамияти билан келишилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Ушбу буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишДиректор С. МУРОДОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТошкент ш.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2026 йил 16 март
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш01/11-1 сон
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКелишилди:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБаҳоловчилар, экспертлар ва маслаҳатчилар жамияти раиси З. НИГМАНХАНОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2026 йил 11 март
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБаҳоловчи ташкилотлар ассоциацияси раиси А. ИСЛАМОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2026 йил 6 март
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги директорининг 2026 йил 16 мартдаги 01/11-1-сон буйруғига
ИЛОВА
ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикаси Ягона миллий баҳолаш стандартига киритилаётган қўшимчалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. 5-банд қуйидаги мазмундаги хатбоши билан тўлдирилсин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш«16-сон МБС «Маданий бойликлар қийматини баҳолаш».».
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. 306-банд қуйидаги мазмундаги хатбоши билан тўлдирилсин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш«маданий мерос объекти бўлган кўчмас мулкни баҳолашда баҳолаш объектининг тарихий, маданий ёки бадиий аҳамиятга эга эканлиги.».
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Қуйидаги мазмундаги XV2 бўлим билан тўлдирилсин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш«XV2 бўлим. Маданий бойликлар қийматини баҳолаш (16-сон МБС)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-боб. Умумий қоидалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60560. «Маданий бойликлар қийматини баҳолаш» Миллий баҳолаш стандарти (бундан буён матнда 16-сон МБС деб юритилади) маданий бойликлар қийматини баҳолаш жараёнига қўйиладиган асосий талабларни, шунингдек ушбу жараённинг хусусиятларини белгилайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60561. Маданий бойликлар қийматини баҳолаш 1 — 7-сон МБС талаблари асосида амалга оширилади. 16-сон МБС маданий бойликлар қийматини баҳолашга доир қўшимча талабларни белгилайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМаданий бойликларнинг қийматини баҳолашда баҳоловчилар мазкур ЙМБСнинг 11-иловасида келтирилган «Маданий бойликлар қийматини баҳолаш» Миллий баҳолаш стандарти (16-сон МБС) методикасидан фойдаланишлари мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-боб. Асосий тушунчалар ва таърифлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60562. Мазкур МБС мақсадларида қуйидаги тушунча ва таърифлар қўлланилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмаданий бойликлар — моддий дунёнинг миллий, тарихий, бадиий, илмий-маърифий, маънавий-ахлоқий ва бошқа маданий аҳамиятга эга бўлган кўчар бойликлар объектлари, шу жумладан, музей ашёлари, коллекциялар, археологик ашёлар ва объектлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишатрибуция — маданий бойликлар объектининг яратилиш жойи ва вақтини, шунингдек, ушбу объектни ёки у тегишли бўлган мактабни яратган устанинг номини аниқлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмаданий бойликлар экспертизаси — маданий бойликларнинг сифатини ўрганиш, ҳақиқийлигини (ёки аксини), шу жумладан, технологик восита ва услубларни қўллаган ҳолда баҳолаш объектининг маданий бойликларга тегишлилиги белгиларини, шунингдек, уларнинг сақланиш даражасини аниқлаш мақсадида санъатшунос-эксперт ёки бошқа тегишли соҳадаги эксперт томонидан амалга ошириладиган ўрганиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштехнологик экспертиза — фаолиятнинг археология, геммология, кимё, нумизматика, қурол иши ва бошқа йўналишлар бўйича экспертлар томонидан амалга ошириладиган маданий бойликлар объектининг материали, яратилиш вақти ва уни тайёрлаш техникаси таҳлили;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объектининг санъатшунослик экспертизаси (бундан буён матнда санъатшунослик экспертизаси деб юритилади) — тасвирий ва амалий санъат йўналишидаги маданий бойликларни уларнинг ҳақиқийлиги (ёки акси), муаллифлик, сақланиш даражаси, реставрация ишлари амалга оширилганлиги ёки амалга оширилмаганлиги, муайян бир даврга тегишлилиги, шунингдек, унинг маданий, тарихий, илмий, бадиий, археологик ёки бошқа аҳамиятга эга бўлган бойлик эканлигини аниқлаш санъатшунос-эксперт томонидан олиб бориладиган ўрганиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсанъатшунос-эксперт — санъатшунослик экспертизасини амалга ошириш учун санъатшунослик соҳаси, жумладан тасвирий ва амалий санъат йўналишида олий маълумот ва санъатшунослик соҳасининг муайян йўналиши бўйича (тасвирий ёки амалий санъат) камида ўн йиллик иш стажига эга бўлган малакали мутахассис;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсанъатшунос-эксперт хулосаси (бундан буён матнда хулоса деб юритилади) — санъатшунос-эксперт томонидан тузиладиган, баҳолаш (маданий бойликлар) объектининг санъатшунослик экспертизаси натижасини акс эттирувчи, шу жумладан ушбу объектнинг ҳақиқийлиги ёки ҳақиқий эмаслигини тасдиқловчи ҳужжат;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштехнологик экспертиза протоколи — ихтисослик бўйича эксперт томонидан тузиладиган, тадқиқот ўтказишнинг техник воситалари ва ўтказиш услублари кўрсатилган, баҳолаш (маданий бойликлар) объектининг технологик экспертизаси натижаларини ўз ичига олган ҳужжат;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишихтисослик бўйича эксперт — маданий бойликлар объектлари билан боғлиқ бўлган муайян соҳа бўйича билимларга эга бўлган мутахассис (кимёгар, физик, археолог, ҳайкалтарош, рассом, тарихчи, манбашунос, хаттот ва бошқалар);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишпровенанс — маданий бойликлар объектига эгалик қилиш тарихи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишантиквариат — савдо ва тўплаш объекти бўлган қадимий ва ноёб санъат асарлари ёки қимматбаҳо буюмлар. Бундай буюмларнинг асосий белгилари эскилиги, ноёблиги ёки ўзига хослиги, кам миқдорда чиқарилганлиги, тарихий давр ёки тарихий воқеалар билан боғлиқлиги, такрор ишлаб чиқаришнинг имкони йўқлиги, бадиий қийматга эгалиги ва бошқалардан иборат.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60563. Ушбу стандарт доирасига кирувчи баҳолаш объектлари қаторига қуйидаги маданий бойликлар объектлари ва улар билан боғлиқ бўлган мулкий ҳуқуқлар киради:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиша) халқлар ҳаётидаги тарихий воқеалар, жамият ва давлат тараққиёти, фан ва техника тарихи, шунингдек, буюк шахслар (давлат, сиёсий, жамоат арбоблари, мутафаккирлар, илм-фан, адабиёт, санъат арбоблари)нинг ҳаёти ва ижоди билан боғлиқ бўлган тарихий қадриятлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишб) археологик қазилмалар натижасида олинган объектлар ва уларнинг бўлаклари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишд) бадиий бойликлар, шу жумладан:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳар қандай асосда ва ҳар қандай материаллардан қўлда ишланган расмлар ва чизмалар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳар қандай материаллардан ясалган ҳайкалтарошлик асарлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳар қандай материаллардан тайёрланган оригинал бадиий композициялар ва монтажлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбосма графика асарлари, шу жумладан барча турдаги гравюралар, уларнинг кўчирма нусхалари ва оригинал босма шакллари, шунингдек фотосуратлар (босмалар, негативлар ва барча турдаги бошқа материаллар);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбарча турдаги декоратив-амалий санъат асарлари, шу жумладан мебель, интерьер ва маиший объектлар, заргарлик ва қурол-яроғ санъати, анъанавий халқ бадиий ҳунармандчилиги, ёғоч, металл, тош, керамика, шиша, мато, суяк ва бошқа материаллардан тайёрланган буюмлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбадиий безатилган ибодат объектлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишархитектура ва монументал санъат ёдгорликларининг бадиий аҳамиятга эга бўлган бўлаклари (қисмлари);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкитоблар ва бошқа босма нашрлар, шу жумладан афишалар, реклама плакатлари, тарихий ва бадиий аҳамиятга эга бўлган ҳамда коллекция объекти ҳисобланувчи бошқа босма маҳсулотлар, алоҳида ва коллекцияларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишнодир қўлёзмалар ва ҳужжатли ёдгорликлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишхаттотлик асарлари ва намуналари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишархивлар, шу жумладан фото-, фоно-, кино- ва видеоархивлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишноёб ва камёб мусиқа асбоблари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишпочта маркалари, бошқа филателия материаллари, алоҳида ёки коллекцияларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқадимий тангалар, орденлар, медаллар, муҳрлар ва бошқа коллекция объектлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишноёб коллекциялар, флора ҳамда фауна намуналари, минералогия, анатомия ва палеонтология сингари фан соҳаларини қизиқтирувчи объектлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишэ) бошқа кўчар объектлар, шу жумладан тарихий, бадиий, илмий ёки бошқа маданий аҳамиятга эга бўлган нусхалар, шунингдек, тарихий ва маданий ёдгорликлар сифатида давлат муҳофазасига олинган объектлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60564. Маданий бойликларга бўлган мулк ҳуқуқи ҳамда мулкий ҳуқуқдаги улушлар ҳам баҳолаш объекти бўлиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-боб. Баҳолашга оид вазифа, ахборотни тўплаш ва таҳлил қилиш ҳамда фаразлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60565. Баҳолашга оид вазифа ва баҳолаш учун зарур бўлган ахборотни тўплаш 2-сон МБС «Баҳолашга оид вазифа» ва 3-сон МБС «Баҳолаш жараёнида ўтказиладиган ўрганишлар ва таҳлиллар» талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60566. Баҳолаш вазифасини тузишда баҳоловчи малакали санъатшунос-экспертлар томонидан тузилган хулосанинг мавжудлиги маданий бойликлар қийматини баҳолашнинг энг муҳим шарти ҳисобланишини назарда тутиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда маданий бойликларни баҳолашда баҳолаш объектини қуйидаги ҳолларда технологик экспертизадан ўтказиш натижалари мавжуд бўлиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмаданий бойликларни олиб чиқиш ва олиб кириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсанъатшунос-экспертларда маданий бойликларнинг ҳақиқий ёки ҳақиқий эмаслиги бўйича шубҳа мавжуд бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш давлат буюртмачилари ҳисобидан амалга оширилса ёки молиявий, гуманитар, хайрия ёрдами ва бошқа қайтариб берилмайдиган беғараз маблағлар ҳисобидан молиялаштирилса, агар молиявий, гуманитар, хайрия ёрдами ва бошқа беғараз (қайтариб берилмайдиган) молиялаштириш шартларида товарларни (ишлар, хизматлар) сотиб олишнинг бошқа тартиби белгиланмаган бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60567. Маданий бойликлар объектларини экспертизадан ўтказиш натижалари мавжуд бўлмаган тақдирда, баҳоловчи буюртмачига экспертиза ўтказиш зарурлиги тўғрисида хабар бериши керак. Акс ҳолда, бу маданий бойликлар бўйича баҳолаш ишлари олиб борилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60568. Маданий бойликлар объектларини экспертизадан ўтказиш бундай тадқиқотларни ўтказиш имконини берувчи тегишли ускуналар ва ходимларга эга бўлган ихтисослаштирилган ташкилотларда ёки малакали санъатшунос-экспертлар томонидан ўтказилиши шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМаданий бойликлар объектларини экспертизадан ўтказиш унинг мулкдори ёки вакили томонидан амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60569. Баҳолаш объекти ҳақида маълумот тўплашда, агар баҳолаш топшириғида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, баҳоловчи баҳолаш санасига энг яқин ҳужжатларни ўрганади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60570. Агар баҳолаш объекти бўйича малакали санъатшунос-экспертларнинг хулосалари ва бошқа тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлса, баҳоловчи баҳолаш объектининг ҳақиқийлигини аниқлашнинг ишончлилиги, унинг маданий бойликларга мансублик белгилари, сақланиш даражаси, йўқотишлар миқдори, келиб чиқиши ҳамда провенансни аниқлаш билан боғлиқ масалалар бўйича жавобгар ҳисобланмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60571. Баҳолашни амалга ошириш учун буюртмачи баҳоловчига қуйидагиларни тақдим этиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объектига мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларнинг асл нусхалари ёки нусхаларини (агар мавжуд бўлса);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсанъатшунос-эксперт хулосасининг нусхаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмаданий бойликлар объектини технологик экспертизадан ўтказиш протоколи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объекти билан боғлиқ ҳужжатлар ёки бошқа ахборот материаллари (кўргазмалар каталоглари, санъатшунослик соҳасига оид адабиётлар, музейлар ёки кўргазма галереяларининг веб-сайтлари ва бошқалар).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЗаруратга кўра, баҳоловчи баҳолаш объектига мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларнинг нусхаларини (шартномалар, совғалар, васиятномалар ва бошқалар) талаб қилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60572. Маданий бойликлар экспертизаси натижаларидан қатъи назар, баҳолашни амалга оширишдан аввал баҳоловчи баҳолаш объектини кўздан кечиради. Кўздан кечиришни ўтказиш баҳолаш объекти тўғрисидаги ҳисоботда келтирилган маълумотларни муҳокама қилиш учун зарурий шарт ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60573. Баҳолаш объектини кўздан кечиришнинг мақсади баҳолаш объектининг миқдорий-сифат хусусиятлари ва сақланиш ҳолатини таққослаш ва таърифлашдан иборат.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60574. Қўшимча технологик ёки санъатшунослик тадқиқотларини амалга оширишда ёки қўшимча атрибуциялаш ишларини ўтказишда, шунингдек сақлаш ҳолатини аниқлаш ҳамда таъмирлаш-реставрация ишлари ҳажмини аниқлашда баҳолаш ташкилоти мустақил равишда тегишли йўналиш бўйича малакали санъатшунос-экспертларни ва ихтисослик бўйича экспертларни жалб қилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЭкспертлар шартнома асосида маданий бойликлар объектини технологик экспертизадан ўтказиш лабораторияси ёки баҳоловчи ташкилот томонидан жалб қилинади. Шартномада экспертиза шартлари, экспертнинг жавобгарлиги, меҳнат шароитлари, тўлов, эксперт хулосаси тақдим этиладиган вақт ва меҳнат муносабатлари билан боғлиқ бошқа масалалар кўрсатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60575. Баҳоловчи томонидан қўлланадиган баҳолаш услублари бозорнинг ҳолати ва динамикаси тўғрисидаги, шунингдек баҳолаш объекти билан амалга оширилган битимлар (санаси, аукцион нархлари (эстимейт), нарх омиллари, маълумот манбаи ва бошқалар) тўғрисидаги маълумотлардан фойдаланишни талаб қиладиган ҳолларда, баҳоловчи баҳолаш объекти тегишли бўлган бозор сегменти ҳақида умумий маълумотларни тўплаши шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60576. Маданий бойликлар объектини баҳолаш вазифасида 2-сон МБС «Баҳолашга оид вазифа»да кўрсатилган маълумотларга қўшимча тарзда қуйидаги маълумотлар бўлиши шарт:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объектининг таърифи (уни идентификациялашга имкон берувчи), баҳолаш объектининг маданий бойликларга мансублиги, асар муаллифи белгилари кўрсатилган ҳолда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсақланиш даражаси, объектив хусусиятлари (вазни, ўлчами, тайёрлаш материаллари ва техникаси), яратилиш (ишлаб чиқариш) жойи ва вақти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объектида мавжуд бўлган нуқсонлар, ёриқлар, дарз кетишлар ва синишлар ҳамда бошқа шикастланишлар (агар мавжуд бўлса);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқайта тиклаш-таъмирлаш (реставрация) ишларининг зарурлиги, шунингдек, провенанс ёки баҳоловчи олиши мумкин бўлган шундай хусусиятларни ўз ичига олган ҳужжатлар ёки ҳужжатларга ҳаволалар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-боб. Баҳолаш ёндашувлари ва усулларини танлаш, асослаш ва қўллаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60577. Маданий бойликларни баҳолаш ёндашувлари 6-сон МБС «Баҳолаш ёндашувлари ва усуллари» қоидаларини ҳисобга олган ҳолда қўлланилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60578. Агар баҳолаш объекти мулкий муаллифлик ҳуқуқига эга бўлса, у маданий мулкни баҳолаш ҳисоботида тўлиқ акс эттирилиши керак. Бир вақтнинг ўзида муаллифлик (ёки шериклик) ҳуқуқи объекти бўлган маданий бойлик объектига эгалик ҳуқуқи 11-сон МБС «Номоддий активлар ва интеллектуал мулк объектлари қийматини баҳолаш»га амал қилган ҳолда интеллектуал мулк ҳуқуқларига мувофиқ баҳоланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Қиёсий ёндашув
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60579. Қиёсий ёндашув аналог-объектларнинг (ўхшаш объектларнинг) бозор қийматлари тўғрисидаги ахборотга ва уларнинг қийматини қиёслаш элементлари бўйича тузатишга асосланган ҳисоблаш усуллари йиғиндисидан иборат.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАналог-объектларнинг бозор қийматлари деганда аналог маданий бойликлар бўйича битимлар ва таклифлар нархлари тушунилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60580. Қиёслаш элементларига баҳолаш объектининг қийматига таъсир қилувчи омиллар ва маданий бойликлар объектлари билан боғлиқ битимларнинг хусусиятлари киради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60581. Қиёсий ёндашув ёрдамида маданий бойликлар қийматини баҳолашда қуйидаги усуллардан фойдаланилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштўғридан-тўғри сотишни таққослаш усули;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишрейтинг усули.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60582. Қиёсий ёндашувда сотувларни тўғридан-тўғри қиёслаш усули айнан бир хил ёки аналог-объектлар нархига уларнинг баҳолаш объектидан фарқланишига қараб, тегишли тузатишлар (қиймат ва (ёки) фоиз) киритиш орқали қўлланилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60583. Қиёслашнинг ҳар бир элементи бўйича тузатиш киритиш ушбу элементнинг объект қийматига қўшган ҳиссаси принципига асосланади ва аналог-объектдан баҳолаш объектига томон амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60584. Қиёсланадиган объектларнинг нархларини тузатиш пул бирликларида ёки фоизда амалга оширилиши мумкин. Агар аналог-объектлар нархига тузатишлар пул бирликларида ифодаланган бўлса, уларни киритиш ҳар қандай кетма-кетликда амалга оширилиши мумкин. Агар тузатишлар фоиз сифатида ифодаланган бўлса, унда биринчи тузатиш аналог-объектни сотиш нархига кўпайтирилади, кейинги тузатишлар кетма-кет занжирли ҳаракатлар шаклида амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60585. Баҳолаш мақсадида маданий бойликларнинг аналог-объекти - бу унинг қийматини белгилайдиган асосий хусусиятларига кўра, баҳолаш объектига максимал даражада ўхшаш объект ҳисобланади. Маданий бойликлар соҳасидаги аналог-объектларнинг ўхшашлигини аниқлашда баҳоловчи экспертиза натижаларига асосланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60586. Аналог-объектларни танлашда қуйидаги омиллар ҳисобга олиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишаналог-объектларнинг асосий миқдорий ва сифат (тавсиф) хусусиятларига кўра баҳолаш объекти билан ўхшашлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштанланган аналог-объектлар сони, улар билан баҳолаш объектини қиёслаш имконияти мавжудлиги ҳамда уларнинг миқдорий ва сифат хусусиятлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объекти муаллифининг муаллифлик асарлари (агар муаллиф оммага маълум бўлса).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМуаллифнинг машҳурлиги бўйича қуйидагилар тушунилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмуаллифда фахрий ёки бошқа унвонлар мавжудлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмуаллифнинг кўргазмалар тарихи (қачон, қаерда ва қайси кўргазмаларда ишлари намойиш этилган);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмуаллиф ишларининг жойлашган манзили (музейлар, галереялар, ижодий салонлар, хусусий коллекциялар, шу жумладан хорижда);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкенг оммага муаллиф ишларининг танишиш имконини берадиган бошқа омиллар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60587. Бошқа муаллифнинг объекти, агар у баҳолаш объекти муаллифига яқин мақомга эга бўлса, шу жумладан машҳурлиги, асарларининг бадиий аҳамияти, рейтинги ва бошқа хусусиятлари билан ўхшаш бўлса, аналог-объект сифатида бўлиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60588. Бозорда мавжуд бўлган дастлабки маълумотларга кўра, маданий бойлик объектларини баҳолаш жараёнида миқдорий (миқдорий қиёслаш усули, жуфтлаштирилган сотиш усули ва бошқалар) ва сифат усулларидан (эксперт баҳолаш усули ва бошқалар), шунингдек уларнинг комбинацияларидан фойдаланиш мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Даромад ёндашуви
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60589. Даромад ёндашуви келажакдаги пул оқимини жорий қийматга айлантириш орқали қиймат ўлчовини таъминлайди. Даромад ёндашувини қўллашда маданий бойликларнинг қиймати баҳолаш объекти томонидан ишлаб чиқарилган даромад пул оқими ёки харажатларни тежаш қийматига қараб белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60590. Даромад ёндашуви маданий бойликлар қийматини баҳолашнинг ягона ёндашуви сифатида қуйидаги ҳолатларда қўлланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиша) маданий бойликлар объектининг даромад олиш қобилияти, бозор иштирокчиси нуқтайи назаридан, унинг қийматига таъсир қилувчи энг муҳим омил ҳисобланса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишб) кўриб чиқилаётган маданий бойликларга нисбатан келажакдаги даромад миқдори ва муддатлари тўғрисида оқилона узоқ муддатли прогноз қилиш мумкин бўлса ҳамда бозорда фақат кам миқдорда аналог-объектлар мавжуд бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60591. Мазкур Стандартнинг 60590-бандида келтирилган мезонларга риоя қилинмаса, қуйидаги ҳолатларда даромад ёндашуви натижасида олинган қиймат кўрсаткичини қўллаб-қувватлаш учун бошқа ёндашувларни ҳам қўллаш имконияти кўриб чиқилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиша) баҳоланаётган маданий бойликлар объектининг даромад келтириш қобилияти унинг қийматига таъсир қилувчи омиллардан бири бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишб) баҳоланаётган маданий бойлик объектига боғлиқ бўлган келажакдаги даромадлар миқдори ва муддати тўғрисида сезиларли ноаниқлик мавжуд бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишд) баҳоланаётган маданий бойлик объекти ҳақидаги маълумотларни олиш имкони бўлмаганда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишэ) баҳоланаётган маданий бойлик объекти ҳали даромад келтира бошламаган, аммо маълумотларга кўра, бу яқин келажакда содир бўлиши мумкин бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШунингдек, баҳолаш жараёнида олинган натижаларни мувофиқлаштиришда даромад ёндашуви натижаси катта аҳамиятга эга бўлади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-§. Харажат ёндашуви
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60592. Харажат ёндашуви қиймат кўрсаткичини олишга имкон беради, бунда харидор маданий бойлик объекти учун объектни тенг фойдалилик, вақт, ноқулайликлар, таваккалчилик ёки бошқа мураккаблаштирувчи омиллар мавжуд эмаслигида харид қилиш учун сарфланадиган миқдордан кўпроқ пул тўламайди деган иқтисодий принципдан фойдаланилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60593. Харажат ёндашуви маданий бойликлар объектини алмаштириш ёки кўпайтириш бўйича жорий харажатларни ҳисоблаш ва вақт ўтиши билан маданий бойликлар учун тегишли эскириш турлари ва нархларнинг ошиши учун тузатишлар киритиш орқали қиймат кўрсаткичини олиш имконини беради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60594. Харажат ёндашуви қуйидаги ҳолатлар мавжуд бўлганда маданий бойликларнинг қийматини баҳолашнинг ягона ёндашуви сифатида қўлланилиши мумкин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиша) иштирокчилар баҳолаш объекти билан деярли бир хил фойдалилик хусусиятига эга бўлган маданий бойликлар объектини ҳеч қандай меъёрий ёки ҳуқуқий чекловларсиз қайта яратишга қодир бўлса ва бу маданий бойликлар объекти шу қадар тез яратилиши мумкинки, иштирокчи баҳоланаётган маданий бойликлар объектидан дарҳол фойдаланиш имконияти учун катта мукофот тўлашни хоҳламаса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишб) баҳоланаётган маданий бойлик объекти тўғридан-тўғри даромад келтирмаса ва унинг ўзига хос хусусияти даромад ва (ёки) қиёсий ёндашувлардан фойдаланишга имкон бермаса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишд) амалдаги қиймат тури асосан қайта ишлаш ёки алмаштириш харажатларига асосланса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60595. Мазкур Стандартнинг 60594-бандида келтирилган мезонларга риоя қилинмаса, қуйидаги ҳолатларда ҳам харажатлар ёндашуви натижасида олинган харажатлар кўрсаткичини қўллаб-қувватлаш учун бошқа ёндашувларни ҳам қўллаш имконияти кўриб чиқилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиша) иштирокчилар маданий бойликлар объектини аналог-объектни қайта тиклаш имкониятини кўриб чиқишлари мумкин, аммо маданий бойликнинг бир хил объектини яратиш билан боғлиқ чекловлар мавжуд бўлса ёки кўп вақт талаб қилса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишб) маданий бойликлар объекти яқин вақт ичида яратилган ва харажатлар ёндашувида ишлатиладиган тахминлар юқори даражадаги ишончлиликка эга бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-§. Баҳолаш натижаларини мувофиқлаштириш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60596. Турли хил ёндашувлар ва баҳолаш усулларидан фойдаланган ҳолда олинган маданий бойликларнинг қийматини баҳолаш натижаларини мувофиқлаштириш ва уни баҳолаш ҳисоботида акс эттириш 4-сон МБС «Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот ва уни тузиш тартиби» ва 6-сон МБС «Баҳолаш ёндашувлари ва усуллари» талабларига мувофиқ амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-боб. Маданий бойликларни баҳолаш бўйича махсус қоидалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60597. Маданий бойликларни бошқа усуллар ёрдамида ҳам баҳолаш мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМаданий бойликларни баҳолашда баҳоловчи баҳоланаётган маданий бойликларнинг хусусиятларини ҳисобга олиши ва маълумотларнинг мавжудлиги ва бозор конъюнктурасидан келиб чиққан ҳолда баҳолаш усулларини танлаши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБундай ҳолда, баҳолаш ҳисоботида баҳоловчи томонидан танланган усул (усуллар) тавсифи кўрсатилиши керак, бу баҳолаш ҳисоботидан фойдаланувчига қийматни аниқлаш жараёнининг мантиқийлиги ва танланган усул(лар)нинг мувофиқлигини тушунишга имкон беради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБаҳолаш тўғрисидаги ҳисобот ҳар хил талқин қилинишига йўл қўймаслиги ва тушунмовчиликлар келтириб чиқармаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60598. Ҳисоблаш усулини танлашда баҳоловчи муҳимлик, асослилик, ноаниқлик, текширилувчанлик ва етарлилик тамойилларига таяниши керак. Бундай ҳолда, баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда баҳоловчи танланган усул(лар)нинг асосланиши ва тавсифини, маданий қадриятлар (тасвирий ёки амалий санъат) йўналишидан келиб чиққан ҳолда нархлаш мезонларини кўрсатиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60599. Маданий бойликларнинг қиймати уни яратиш учун молиялаштириш усулига боғлиқ эмас.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш605100. Маданий бойликларни баҳолаш бўйича ишларни бажаришда баҳоловчи қуйидагиларга мажбурдир:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳоланган маданий бойлик объектида муаллифлик ҳуқуқи ва турдош ҳуқуқлар билан боғлиқ мажбуриятлар мавжудлигини аниқлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмавжуд манбалардан баҳолаш объектида қонуний чекловлар мавжудлиги тўғрисида маълумот олиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш605101. Баҳоланаётган маданий бойликларга нисбатан учинчи шахсларнинг ҳужжатлаштирилган мулкий ҳуқуқлари ёки чекловлар бўлмаган тақдирда, объектни баҳолаш, агар баҳолаш топшириғида бошқача тартиб кўрсатилмаган бўлса, текшириш пайтида аниқланган ҳолатларни ҳисобга олган ҳолда бундай ҳуқуқ ва чекловлар йўқлиги ҳақидаги тахмин асосида амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш605102. Баҳоловчи баҳолаш усулини танлашда баҳоланаётган маданий бойликнинг хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда, муҳимлик, ишончлилик, тўғрилик, текширилувчанлик ва мувофиқлик тамойилларига асосланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш605103. Молиявий ҳисоботлар учун белгиланган тартибда аниқланган маданий бойлик объектларининг қиймати мазкур Стандартда аниқланган қийматидан сезиларли даражада фарқ қилиши мумкин.».
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Мазкур қўшимчаларнинг иловасига мувофиқ таҳрирдаги 11-илова билан тўлдирилсин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикаси Ягона миллий баҳолаш стандартига киритилаётган қўшимчаларга
ИЛОВА
ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш«Ўзбекистон Республикасининг Ягона миллий баҳолаш стандартига
11-ИЛОВА
11-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш«Маданий бойликлар қийматини баҳолаш» Миллий баҳолаш стандарти (16-сон МБС)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМЕТОДИКАСИ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМазкур Методика 16-сон МБС «Маданий бойликлар қийматини баҳолаш»ни қўллаш тартибини белгилайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-боб. Умумий қоидалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Мазкур Методика ЯМБСга мувофиқ маданий бойликлар объектлари (бундан буён матнда МБО деб юритилади) қийматини баҳолаш учун зарур бўлган минимал услубларни белгилайди. Баҳоловчилар Ўзбекистон Республикасининг баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонунчиликка, ЯМБСга ҳамда баҳолашнинг халқаро тажрибасига зид бўлмаган бошқа услублардан ҳам фойдаланишлари мумкин. Бунда баҳоловчи баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда танланган баҳолаш усулини кўрсатиши ва асослаши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-боб. МБОни идентификация қилиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Баҳоланаётган МБОни идентификация қилиш унинг миқдорий ва сифат кўрсаткичлари ва параметрларини аниқлаш, шунингдек, баҳоланаётган МБОнинг қийматини аниқлаш имконини берувчи тегишли параметрлар ва тавсифларга аналог-объектларнинг нархни шакллантирувчи параметрлари мослигини қиёслаш асосида амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Индентификация жараёнида МБОнинг экспертизаси ўтказилади. Экспертиза МБОни баҳолаш учун асос бўлиб хизмат қилади, бу эса баҳолаш объектининг маданий (бадиий) қийматини аниқлаш ва уларни аналог-объектни идентификациялаш имконини беради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБаҳоланаётган МБОни экспертизадан ўтказишдан кўзланган асосий мақсад унинг ҳақиқий ёки ҳақиқий эмаслигини тасдиқлашдан иборат.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМаданий (бадиий) қийматни аниқлаш вазифаси аҳамиятли белгиларнинг энг катта ва энг аниқ миқдорини аниқлашдан иборатдир.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Баҳоланаётган маданий бойликлар объектининг ўзига хос хусусиятларига боғлиқ равишда баҳоловчи қуйидаги масалаларга алоҳида эътибор бериши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБОни баҳолаш учун бошланғич маълумотлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсанъатшунос-эксперт хулосасининг мавжудлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБОнинг технологик экспертизаси протоколи мавжудлиги (ихтисослик бўйича экспертлар хулосалари протоколда акс эттирилади);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБО атрибуциясининг мавжудлиги (агар мавжуд бўлса);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБО провенанси мавжудлиги (агар мавжуд бўлса);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБОга нисбатан чекловлар мавжудлиги ёки мавжуд эмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБОнинг сақланиш даражаси ва реставрация қилиш зарурати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБО билан боғлиқ қўшимча маълумотларнинг мавжудлиги (кўргазмалар каталоглари, адабиётлар ва бошқалар);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш учун тақдим этилган МБО аналоглари ҳақида маълумот.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. МБОни баҳолаш учун бошланғич маълумотлар қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБОнинг номи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБОнинг фотосурати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБО муаллифининг имзоси ёки шахсий тамғасининг мавжудлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишяратилган санаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБОнинг мансублиги (тасвирий ёки амалий санъат);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсанъатшунос-эксперт хулосаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБОнинг савдо тарихи (сотувлар тарихи) (агар мавжуд бўлса).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. МБО бўйича санъатшунос-экспертнинг хулосасида МБОнинг муаллифи, яратилган санаси, бадиий, илмий ва тарихий-маданий қиймати, муайян мактабга алоқадорлиги, ижро услуби, композицион ечими, кўргазма тарихи ва бошқалар акс эттирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. МБО экспертизага жалб этиладиган санъатшунос-эксперт баҳолаш объектининг тегишли соҳа йўналиши (тасвирий ёки декоратив-амалий санъат) бўйича малакага эга бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишХулосада санъатшунос-эксперт ўзи ҳақидаги тўлиқ маълумотларни (фамилияси, исми, отасининг исми, илмий унвони ва даражаси (агар мавжуд бўлса), иш жойи (лавозими) (агар мавжуд бўлса) ҳамда ўзаро алоқа маълумотларини) кўрсатиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишХулоса санъатшунос-экспертнинг ўзи томонидан имзоланади. Шунингдек, хулоса санъатшунос-экспертнинг штатида бўлган ташкилотнинг ёки у билан фуқаролик-ҳуқуқий шартнома тузган ташкилотнинг муҳри билан тасдиқланиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8. МБОни технологик экспертизадан ўтказиш тўғрисидаги баённомада тадқиқот турлари, тадқиқотлар ўтказилган ускуналар рўйхати, ўлчов воситаларининг амалдаги метрологик сертификати, соҳа эксперти ҳақидаги маълумотлар (фамилияси, исми, отасининг исми, илмий унвони ва даражаси, иш жойи (лавозими) ва технологик экспертизани ўтказган ташкилот) кўрсатилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9. МБО атрибуцияси унинг яратилган жойи ва вақти, шунингдек, ушбу объектни яратган уста ёки у тегишли бўлган мактабни ўз ичига олади. Шунингдек, экспертизада МБО атрибуцияси бўйича бадиий асарнинг ишончлилиги, ҳақиқийлиги, унинг муаллифи, яратилган жойи ва вақти аниқланади. Бунда экспертиза муайян санъат тури бўйича эксперт томонидан амалга оширилади. Экспертнинг атрибуциядаги асосий фаолияти объектнинг муаллифлиги, хронологик мансублиги, аутентлигини тасдиқлаш учун объект типологиясининг ҳужжатли ва информацион таъминотини аниқлашга йўналтирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10. МБО провенанси — бу МБОнинг олдинги эгалари ҳақида ҳужжатли маълумотларнинг мавжудлигидир. Провенансни ўрганишда баҳоловчи охирги мулкдордан унинг баҳолаш объектига эгалик ҳуқуқининг қонунийлиги ҳақида ёзма маълумотларни олиши, шунингдек, агар МБО Ўзбекистон Республикасининг «Маданий бойликларни олиб чиқиш ва олиб кириш тўғрисида»ги Қонуни ва Ўзбекистон Республикаси томонидан 1996 йил 21 майда ратификация қилинган Қуролли можаро чиққан ҳолларда маданий бойликларнинг ҳимоя қилиниши тўғрисидаги Конвенцияни бузган ҳолда олинган бўлса, МБО эгасини жавобгарликка тортилиши мумкинлиги тўғрисида огоҳлантириши шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11. МБОга нисбатан чекловлар мавжудлигини текширишда баҳоловчи буюртмачидан баҳолаш объектига мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларнинг асли ёки нусхаларини ва баҳоланаётган МБО бўйича чекловлар йўқлигини тасдиқловчи ҳужжатларни (агар мавжуд бўлса) олиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12. Заруратга кўра, баҳоловчи тегишли ташкилотлардан баҳолаш объектига мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларнинг (шартномалар, хайр-эҳсонлар, васиятномалар ва бошқалар) нусхаларини талаб қилишга ҳақли.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш13. МБО экспертиза натижаларидан қатъи назар, баҳолашни амалга оширишдан олдин баҳоловчи баҳолаш объектини текширувдан ўтказади. Визуал текширувга қуйидагилар киради:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишнуқсонлар, дарз кетишлар, бўлинишлар, синишлар ва бошқа шикастланишларнинг мавжудлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсақланиш даражаси ва реставрация қилиш зарурати.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш14. МБОнинг сақланиш даражаси бевосита баҳолаш нархига таъсир қилади. МБОни визуал текшириш вақтида нуқсонлар, моғор босиш ва деформация излари ёки бошқа камчиликлар аниқланган тақдирда, баҳоловчи баҳолаш объектини реставрация қилиш даражасини аниқлаш учун тегишли экспертни жалб қилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш15. Текширув давомида МБОнинг қайси турга тегишлилиги ва типологик белгилари, муаллифи, мавзуси, сюжети, вақти, яратилиш жойи ва мавжудлиги, илмий аҳамияти, мемориаллиги, ижтимоий ва этник мансублиги, тайёрлаш материали ва усули, ўлчами, ранги, шакли, тузилиши, йўқотишлар рўйхати ва бошқа сифатлар ёки баҳолаш учун зарур бўлган алоҳида белгилар қайд этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш16. Текширувни ихтисослик бўйича эксперт жалб қилган ҳолда ўтказиш объектни баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда кўрсатилган маълумотларни исботлаш учун зарур шарт ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш17. МБО билан боғлиқ ҳужжатлар ёки бошқа ахборот материалларининг (кўргазмалар каталоглари, санъатшунослик соҳасидаги адабиётлар, музейлар ёки кўргазма галереяларининг веб-сайтлари ва бошқалар) мавжудлиги МБОнинг якуний баҳосига бевосита таъсир кўрсатади. Хусусан, республика миқёсидаги ёки халқаро кўргазмаларда МБОнинг кўргазмалар тарихи мавжудлиги баҳолаш объекти қийматини бир неча баробар ошириши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-боб. Ахборотни тўплаш ва таҳлил қилиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш18. Ахборотни тўплаш, ўрганиш ва таҳлил қилишда, шунингдек, баҳолаш объектини идентификация қилишда баҳоловчи 3-сон МБС «Баҳолаш жараёнида ўтказиладиган ўрганишлар ва таҳлиллар» талабларига амал қилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш19. Баҳолаш объектини таҳлил қилиш учун зарур бўлган маълумотларнинг тури ва миқдори баҳоловчи томонидан баҳолашдан кўзда тутилган мақсад, аниқланадиган қиймат тури, баҳолаш объектининг ўзига хос хусусиятлари, рухсатлар ва чекловчи шартларга қараб белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш20. МБОни баҳолаш ишлари сифатли бўлишини таъминлашнинг асосий шарти баҳолаш учун тақдим этилган МБО аналоглари борасидаги маълумотларни тўғри ва малакали танлашдан иборатдир. Аналогларни танлашда баҳоловчи муаллиф асарларининг маҳаллий бозорини ҳам, хорижий бозорини ҳам, шу жумладан аукцион савдоларини (агар мавжуд бўлса) ҳам ўрганиши керак. МБОнинг муаллифи бўлмаган ҳолатларда, баҳоланаётган МБО билан энг кўп ўхшаш тавсифларга эга бўлган объект аналог-объект сифатида олинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш21. Баҳолаш объект бозорининг таҳлили қуйидаги изчилликда амалга оширилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишаналог-объектлар бозорининг таҳлили;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объекти бозорига тегишли секторнинг жорий ҳолати, ривожланиш истиқболлари ва ривожланиш тенденциялари таҳлили;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объекти билан ёки аналог-объектлар билан тузилган битимлар таҳлили (агар мавжуд бўлса);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объекти билан қиёсланаётган аналогларга бўлган талаб, таклиф ва нархга таъсир қилувчи асосий омиллар таҳлили.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМаданий бойликлар бозорининг келажак тенденцияларини прогноз қилишда MeiMoses All Art Index, Artprice Global Index, ArtNet, Zurich Art and Antiques Index, Skateʼs Art Stocks Index (SASI), ARTIMX сингари машҳур индекслар, шунингдек, Christieʼs, Sothebyʼs, Heritage Auctions, Phillips de Pury & Company, Bonhamс ва бошқа нуфузли аукцион уйлари ва санъат асарлари бозорини таҳлили қилишга ихтисослашган таҳлилий компаниялар маълумотларидан фойдаланиш мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22. Баҳоловчи томонидан қўлланилаётган баҳолаш услублари бозорнинг ҳолати ва динамикаси, шунингдек баҳолаш объекти билан тузилган битимлар (санаси, аукцион нархлари (estimeyt), нарх омиллари, маълумот манбаи ва бошқа) тўғрисидаги маълумотлардан фойдаланишни талаб қиладиган ҳолатларда, баҳоловчи баҳолаш объекти тегишли бўлган бозор сегменти ҳақида умумий маълумотларни тўплаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш23. Қуйидагилар МБОни баҳолашнинг мақсадлари бўлиши мумкин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишолди-сотди;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишдекларациялаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишустав капитали (жамғармаси)га киритиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсуғурталаш (суғурта хатарларининг барча ҳолатлари);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишолиб чиқиладиган ва олиб кириладиган маданий бойликларга қўйиладиган божхона божи қийматини белгилаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишваколатли давлат органи томонидан МБОни олиб чиқиш ва вақтинча олиб чиқиш учун бериладиган сертификатни олиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳибсга олинган ёки мусодара қилинган МБОнинг бозор қийматини аниқлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгаровга қўйиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбошқа давлатлардан ноқонуний тарзда олиб чиқилган, ўғирланган ёки бошқа давлатларда йўқотилган МБО қонуний эгасига қайтарилганида, уни ҳалол харид қилган инсон учун бериладиган компенсация миқдорини аниқлаш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда баҳоловчи баҳолашда қиймат турини танлаш бевосита баҳолаш мақсадига боғлиқлигини эътиборга олиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш24. МБО қийматининг тури баҳолаш мақсади ва унинг натижаларидан фойдаланиш билан боғлиқ равишда 5-сон МБС «Қиймат турлари»га мувофиқ тарзда белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-боб. Баҳолаш ёндашувлари ва услубларини танлаш, асослаш ва қўллаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш25. МБОни баҳолаш қиёсий, даромад ва харажатларга асосланган ёндашувлардан фойдаланган ҳолда амалга оширилади. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда баҳоловчи у ёки бу ёндашувни қўллашнинг мақсадга мувофиқлигини асослаб бериши керак. Баҳоловчи баҳолаш учун танланган ёндашув (ёндашувлар) доирасида баҳолаш объекти қийматини ҳисоблашнинг муайян услубларини мустақил равишда белгилаш ҳуқуқига эга.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш26. МБОни баҳолаш қуйидаги асосий босқичларни ўз ичига олиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолашнинг мақсади ва вазифасини аниқлаш, баҳолаш топшириғини тайёрлаш, МБО қийматини баҳолаш бўйича кўрсатиладиган хизматларга оид шартнома тузиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объектини идентификация қилиш, яъни баҳолаш объектини, унинг тарихи, миқдорий ва сифат тавсифлари ва параметрларини аниқ таърифлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объекти муаллифининг ижодий тарихини таърифлаш (агар мавжуд бўлса);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсанъатшунослик ва (ёки) технологик экспертиза натижаларини таърифлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмаданий бойликлар муомалада бўлган бозорни таҳлил қилиш, баҳоланаётган МБОнинг бозор сегменти тўғрисидаги маълумотларни тўплаш ва тизимлаштириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишнархларни шакллантирувчи омилларни ва уларнинг нархга таъсирини аниқлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолашга оид ёндашув (ёндашувлар)ни ва баҳоланаётган МБО қийматини ҳисоблаш услубини (услубларини) танлаш ва асослаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳоланаётган МБОнинг қийматини аниқлаш бўйича баҳолаш ёндашувларини қўллаш ва ҳисоблаш-таҳлилий процедураларни бажариш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишолинган натижаларни умумлаштириш ва баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБОни баҳолаш бўйича ҳисобот тайёрлаш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш27. МБО қийматини баҳолаш ишларини бажаришда баҳоловчи қуйидагиларни амалга оширади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳоланаётган МБО муаллифлик ва турдош ҳуқуқлар билан боғлиқ бўлган мажбуриятлар мавжудлигини аниқлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмавжуд ахборот манбаларидан баҳолаш объектига нисбатан қонуний чекловлар тўғрисида маълумот олиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш28. МБОнинг қиймати уни яратишдаги молиялаштириш усулига боғлиқ бўлмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш29. Баҳоланаётган МБОга нисбатан учинчи шахсларнинг ҳужжатлар билан тасдиқланган мулкий ҳуқуқлари ва чекловлар мавжуд бўлмаган тақдирда, объектни баҳолаш, агар баҳолаш топшириғида бошқача кўрсатилмаган бўлса, текшириш пайтида аниқланган ҳолатларни ҳисобга олган ҳолда бундай ҳуқуқ ва чекловлар мавжуд эмас деган тахмин асосида амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш30. Ҳисоблаш услубини танлашда баҳоловчи баҳоланаётган МБОларнинг ўзига хос хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда муҳимлик, асослилик, аниқлик ва етарлилик тамойилларига асосланиши керак. Баҳолаш ҳисоботида баҳоловчи МБО йўналишидан (тасвирий ёки амалий санъат) келиб чиққан ҳолда танланган услуб (услублар)нинг асосланиши ва таърифини, шунингдек, нарх шаклланиши мезонларини кўрсатиб ўтиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБаҳолаш ҳисоботини тайёрлашда муҳимлик принципидан фойдаланган ҳолда ишни амалга ошириш давомида аниқланган барча муҳим ҳолатларнинг баён этилиши баҳоловчи томонидан бошқа ҳеч қандай муҳим ҳолатлар аниқланмаганини англатади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАсосланганлик принципи қўлланаётган услублар ва алоҳида ҳисоб-китоблар асосли эканлиги ва мантиқий тушунтиришга эгалиги, ҳисоблашда фойдаланилган бошланғич маълумотлар ва тахминлар бир-бирига ва бозор шароитларига мос келишини кўзда тутади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАниқлик принципи баҳолаш ҳисоботининг мазмуни ушбу ҳисоботдан фойдаланувчиларни чалғитмаслиги, шунингдек, турли талқин қилиш мумкин эмаслигини англатади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЕтарлилик принципига кўра, МБОни баҳолаш ҳисоботини тайёрлаш жараёнида ҳар қандай фикр-мулоҳаза фақат унинг ишончлилигига етарли асослар келтирилган, яъни фойдаланилган ахборот манбаларига ҳаволалар ва ҳужжатларнинг нусхалари бўлсагина, тўғри деб ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Қиёсий ёндашув
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш31. Қиёсий ёндашув аналог-объектларнинг нархлари ва тавсифлари тўғрисида ишончли ва фойдаланиш мумкин бўлган маълумотлар мавжуд бўлган ҳолларда қўлланади. Баҳолаш объектини бир хил ёки аналог МБОлар билан таққослаш учун тегишли маълумотларнинг мавжудлиги қиёсий ёндашувни қўллаш шарти ҳисобланади. Бундай аналог-объектлар баҳоланаётган МБО билан бир бозорда ёки баҳоланаётган МБО билан бир хил бозорда сотилиши керак. Бунда амалга оширилган келишувлар нархи ҳам, таклифлар нархи ҳам қўлланиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш32. Баҳолаш мақсадлари учун ўзининг қийматини белгиловчи асосий тавсифлари бўйича баҳолаш объектига максимал ўхшаш бўлган объект аналог-объект сифатида тан олинади. Маданий бойликлар соҳасидаги аналогларнинг ўхшашлигини аниқлашда баҳоловчи санъатшунослик ва (ёки) технологик экспертиза натижаларига асосланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш33. Қуйидагилар аналог-объектларни танлашда ҳисобга олинадиган омиллар ҳисобланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишаналог-объектларнинг баҳоланаётган МБО билан асосий миқдорий ва сифат тавсифлари бўйича ўхшашлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштанланаётган аналог-объектларнинг сони, уларнинг миқдорий ва сифат хусусиятларини текшириш имконияти мавжудлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмуаллифлик (агар мавжуд бўлса).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш34. Қиёсий ёндашувдан фойдаланган ҳолда баҳолаш объектининг қийматини аниқлаш аналог-объектларнинг нархларини тузатиш орқали амалга оширилади, бу уларнинг баҳоланаётган объектдан фарқини бартараф қилиш имконини беради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш35. Қиёсий ёндашув тегишли қиёслаш элементлари асосида танланган аналог-объектларнинг нархларидан фойдаланган ҳолда қўлланилади. Қиёслаш элементлари қаторига баҳолаш объектининг қийматига ва маданий бойликларга тааллуқли бўлган объектлар билан тузиладиган битимларнинг хусусиятларига таъсир қиладиган омиллар киради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш36. Сотувларни тўғридан-тўғри қиёслаш услуби бозори чаққон, кўплаб таклифлар ва битимларга бой бўлган серияли ва оммавий МБОлар учун қўлланилади. Аналог-объектлар билан тузилган муайян битимга боғлиқ ҳолда МБОни харид қилиш ва сотиш бўйича битимлар тузиладиган бозорларнинг қуйидаги турлари ажратиб кўрсатилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишаукцион;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгалерея;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишярмарка (арт-ярмарка, бадиий ярмарка, санъат ярмаркаси ва бошқа);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишколлекциячи ёки меросхўр томонидан амалга ошириладиган тўғридан-тўғри сотувлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишрассом (муаллиф) устахонаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишонлайн аукционлар ва электрон савдо майдончалари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш37. Аукцион савдолари маданий бойликлар қийматининг юқори чегарасини шакллантиради ҳамда бундай битимлар тўғрисидаги маълумотларнинг ишончли ва ҳақиқий эмаслик хавфи минимал ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш38. Аукционда шаклланадиган МБО баҳоси эстимейт деб аталади ва қуйидаги таркибий қисмларни ўз ичига олади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишболғача нархи (лот сотилган нарх);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишболғача нархига қўшимча йиғимлар (харидор томонидан аукцион уйига тўланадиган харидор мукофоти, заруратга кўра, сотиб олинган МБОни мамлакатдан олиб чиқиш учун рухсат олишга сарфланадиган харажатлар);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишагар аукцион ўтказилаётган мамлакатнинг амалдаги қонунчилигига мувофиқ МБОга нисбатан интеллектуал мулк ҳуқуқи мавжуд бўлса, муаллиф ёки унинг меросхўрларига ҳақ тўлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштранспорт харажатлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишетказиб беришда МБОни суғурталашга сарфланадиган харажатлар қиймати,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳар бир муайян ҳолатда юзага келиши мумкин бўлган ва кўзда тутилмаган бошқа харажатлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш39. Битта аукцион савдоси маданий бойлик объектининг якуний нархи бўлиши мумкин эмас. Шунга аналог МБОнинг камида иккита савдоси мавжудлиги муаллифнинг муайян санъат асарлари бўйича шаклланган нархлардан далолат бериши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш40. Сотувларни тўғридан-тўғри қиёслаш усулидан фойдаланганда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбозорга оид маълумотлар таҳлил қилинади ва аналог-объектлар (estimeytлар) аниқланади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштанланган аналог-объектларнинг баҳолаш объекти билан қиёслаш элементлари (нархни белгиловчи кўрсаткичлар) аниқланади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштанланган аналог-объектларнинг ҳар бири баҳолаш объекти билан нархларни шакллантирувчи омиллар (қиёслаш элементлари) бўйича таққосланади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объекти ва аналог-объектлар ўртасидаги нархларни шакллантирувчи омиллардаги фарқлар аниқланади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишаналог-объектнинг нархи (ёки унинг солиштирма кўрсаткичи) аниқланган фарқларга мувофиқ тузатилади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳоланаётган объектнинг қиймати аналог-объектларнинг тузатилган нархларини умумлаштириш орқали аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш41. МБОнинг бозор қиймати сотувларни тўғридан-тўғри қиёслаш услубига мувофиқ қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишV = Vkor ± Kor
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишV — МБОнинг бозор қиймати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVkor — аналог-объектни сотиш (сотишга оид таклифлар) қиймати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКor — таққосланаётган аналог-объектнинг тузатилган қийматига киритилган тузатишларнинг баҳолаш санасидаги умумий қиймати.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТузатишлар асосланган ҳолда киритилиши лозим ва баҳоловчи баҳолаш ҳисоботида тузатишлар киритилиши сабабларини ҳужжатлаштириши ҳамда миқдорий кўрсаткичларни ҳисоблаш тартибини кўрсатиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш42. Аукцион нархлари билан ишлашда баҳоловчи аукцион савдоси санасига мос равишда аналог-объект нархига тузатиш киритишни қўллаши лозим. Агар сотиш санаси баҳолаш санасидан фарқ қилса, баҳолаш санасига тузатиш киритилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш43. Аналог-объектларнинг қиймати баҳолаш санасига индексациялаш орқали келтирилади. Индексациялашни амалга оширишда баҳоловчи баҳолаш объекти учун харажатлар элементларини назарга олган ҳолда нарх ўзгариши индексларига амал қилади. Харажатлар элементлари учун нарх ўзгариши индекслари тўғрисида ишончли маълумотлар мавжуд бўлмаганда, тегишли тармоқлар учун нарх ўзгариши индексларидан ёки баҳолаш объектининг моҳиятига мос келадиган бошқа индекслардан фойдаланиш мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИндексациялаш коэффициенти баҳолаш объектини яратишда иштирок этаётган усталарнинг иш ҳақи ўзгаришини, энг барқарор валютанинг ўзгариши ёки материаллар, бутловчи қисмлар ёки тайёр маҳсулотлар нархларининг ўзгариши ва бошқаларни акс эттирувчи кўрсаткич сифатида ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш44. Тузатишларнинг фоиз қийматлари таққосланадиган объект нархига бериладиган мулкий ҳуқуқлар, молиялаштириш шартлари, сотиш шартлари, аукционда сотиш шартлари билан боғлиқ бўлган қўшимча харажатлар, бозор конъюнктураси, жойлашуви, иқтисодий тавсифлари, фойдаланиш тури ва бошқа компонентлар бўйича баҳолаш объектидан қанчалик ошиб кетиши ёки ундан пастлигини ҳисобга олиш учун қўлланилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш45. Тузатишларни киритиш барча тузатишлар киритилгунга қадар давом эттирилади. Баҳолаш объектини улар бўйича тузилган битимлар ёки бозорга чиқарилаётган бошқа аналог-объектлар билан қиёслаш учун қуйидаги қиёслаш элементлари қўлланилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсотиш шартлари (битим санаси ва баҳолаш санаси орасидаги нарх ўзгариши, нархнинг савдолар жараёнидаги ўзгаришлари);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишаналог-объект харид қилинганидан кейинги харажатлар (етказиб бериш, солиқлар ва тегишли йиғимларни тўлаш);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишжисмоний хусусиятлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишиқтисодий хусусиятлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштарихий хусусиятлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объектининг жойлашуви;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбошқа шартлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш46. Аналог-объектлар бўйича тузатишлар санъатшунос-экспертнинг профессионал фикри асосидаги эксперт хулосасидан олинган маълумотлар, шунингдек, аналог-объектларни тавсифловчи маълумотлар асосида киритилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш47. МБОнинг бадиий қиймати, шакли, материали, безак тури, техникаси ва тайёрлаш мураккаблиги бўйича тузатишлар аналог-объект ва баҳолаш объекти ўртасида сезиларли фарқ кузатилганда, ихтисосликнинг мазкур йўналиши бўйича санъатшунос-экспертларни жалб қилиш орқали киритилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш48. Рейтинг усули МБОнинг турли тавсифларини ҳисобга олувчи ва унинг нархига таъсир кўрсатувчи асосий (базис) қийматни аниқлаш ва мультипликатив тузатишларни киритиш орқали қўлланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш49. Асосий (базис) қиймат қуйидагича ҳисобланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбир қиймат учун (материалларнинг солиштирма харажатлари, иш ҳақи, қўшимча ва маъмурий харажатлар, агар мавжуд бўлса);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳоланаётган МБОнинг компенсациявий нусхасини замонавий яратиш қийматини қайта ишлаб чиқаришдан келиб чиққан ҳолда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштарихий қиймат ёки тайёрловчи (муаллиф) томонидан амалий сотиш нуқтайи назаридан баҳоланаётган МБОни яратиш давридаги нархини амалдаги нархлар бўйича қайта ҳисоблаш (нархларни индексация қилиш) асосида.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш50. МБОнинг бозор қийматини ҳисоблашда тасвирий санъат асари (расм) мисолида кўриб чиқамиз. МБОнинг бозор қиймати базавий қиймат ҳамда санъатшунослик ва технологик экспертизанинг 20 та мезони (Xi) асосида қуйидаги тарзда аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишРС = БPС * РК/СБР *(∑ Х20/ ∑ Xmax)*(1 — Кфун) * (1-Кфи)*(1-Кэу)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишРС — МБОнинг бозор қиймати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБРС — МБОнинг базавий ҳисоб қиймати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСБР — тасвирий санъат асари (расм)нинг стандарт базавий ўлчами, тўртта гуруҳдаги ижро техникаси орқали белгиланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-техника — холст, мойбўёқ (акрил, темпера ва бошқалар), катта ишлар учун 100×120 см стандарт ўлчам, ўрта ишлар учун 70×90 см стандарт ўлчам,майда ишлар учун 30×50 см стандарт ўлчам;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-техника — қоғоз, акварель (гуаш, пастель ва бошқалар), 30×50 см стандарт ўлчам;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-техника — дастгоҳ графикаси (туш, қалам ва бошқалар), 20×30 см стандарт ўлчам;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-техника — муаллифлик босма графикаси (офорт, литография, ўйма ва бошқалар), стандарт ўлчам 20×30 см;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишРК — тасвирий санъат асари (расм)нинг квадрат сантиметрдаги ўлчами;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишXmax — санъатшунослик ва технологик экспертизанинг мезонлари бўйича умумий балл.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш51. Умумий эскириш қуйидаги компонентлар асосида аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКфун — функционал эскириш коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКфи — жисмоний эскириш коэффициенти. Ушбу коэффициент мазкур Методиканинг иловасида келтирилган МБОнинг жисмоний ҳолатини эксперт баҳолаш шкаласи бўйича аниқланади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКэу — иқтисодий эскириш коэффициенти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш52. МБОнинг базавий қиймати қуйидагича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБPС = БРВ *БС
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБРС — МБОнинг базавий ҳисоблаш қиймати (минимал);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБС — МБОнинг фойдаланилаётган техника асосидаги базавий қиймати.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш53. Қуйидаги ҳолатларда қиёсий ёндашув МБОни баҳолаш учун ягона ёндашув сифатида қўлланиши мумкин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объекти яқин вақт ичида қўлланаётган қиймат турига мос равишда эътиборга олиниши мумкин бўлган битим асосида сотилган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объекти, у билан бир хил ёки аналог МБОлар бозорда фаол муомалада айланаётган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объекти билан бир хил ёки аналог МБОлар билан тез-тез бўладиган ва (ёки) яқин вақт ичида тузилган битимлар мавжуд бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмуаллифнинг асарлари аукционлар ёки кўргазмаларда сотилган бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЮқорида кўрсатиб ўтилган мезонлар мавжуд бўлмаган тақдирда, қуйидаги ҳолатларда қиёсий ёндашув натижасида олинган қиймат кўрсаткичини қўллаб-қувватлаш учун бошқа ёндашувларни ҳам қўллаш имконияти кўриб чиқилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳоланаётган МБО ёки аналог-объектлар билан бозорда тузилаётган битимлар бозорнинг беқарорлиги ва фаоллигининг мавжуд даражасини ҳисобга олган ҳолда унчалик янги бўлмаса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳоланаётган МБО ёки аналог-объектлар бозорда ўзаро муомалада бўлса-да, бироқ унчалик фаол бўлмаса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбозор келишувлари тўғрисидаги маълумотлар мавжуд, бироқ таққосланаётган МБОлар баҳолаш объектидан сезиларли даражада фарқ қилса, бу эса тузатишлар киритишни талаб қилиши мумкин бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБО билан яқин вақт ичида амалга оширилган битимлар тўғрисидаги маълумотлар ишончли бўлмаса (яъни, миш-мишлар, маълумотларнинг йўқлиги, синергетик харидор, бозор шартларига мос бўлмаган битим, муаммоли сотув ва бошқалар);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБОнинг қийматига таъсир қилувчи муҳим омил уни ишлаб чиқариш харажатлари ёки унинг фойда келтириши имконияти эмас, балки бозорда унга бериладиган нарх бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШунингдек, олинган натижаларни мувофиқлаштириш жараёнида қиёсий ёндашув натижаси катта аҳамиятга эга бўлади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш54. Бозорда мавжуд бўлган дастлабки маълумотларга боғлиқ ҳолда МБОни баҳолаш жараёнида турли хил миқдорий (миқдорий тўғрилаш услуби, жуфт сотувлар услуби ва бошқалар) ва сифатга оид услублардан (эксперт баҳолаш услуби ва бошқалар), шунингдек, уларнинг комбинацияларидан фойдаланиш мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСифатга оид услублардан фойдаланганда МБОни баҳолаш аналог-объектлар билан амалга оширилган битимлар ва (ёки) таклифлар қийматини таҳлил қилиш ёхуд санъатшунос-экспертлардан олинган тегишли маълумотларни ўрганиш ва танланган баҳолаш ёндашуви методикасидан фойдаланиш йўли билан амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш55. Статистик таҳлил усулларини қўллашда баҳоловчи баҳолаш объектининг бозор сегменти маълумотларидан фойдаланган ҳолда ушбу объект бозорига мос келадиган қийматни белгилайди ва унга мувофиқ тегишли нархнинг ҳисоблаш қийматини аниқлайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Даромад ёндашуви
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш56. Маданий бойликнинг ҳар бир баҳоланаётган объекти учун даромад ёндашувини қўллаш имкониятини белгилашда унинг даромад олиш қобилиятини ўрганиш керак. Бундай даромадлар қаторига баҳоланаётган маданий бойликлар қўйилган мунтазам фаолият олиб борувчи кўргазмадан келадиган пул тушумлари ёки баҳоланаётган МБО келтирадиган бошқа даромад (фойда) манбаи кириши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш57. Бунда МБОнинг иқтисодий муомалада бўлиш муддати номуайян эканлигини ҳам эътиборга олиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш58. Баҳоланган МБОдан келаётган даромадларни ишончли аниқлаш имконияти мавжуд бўлса, унинг қиймати иқтисодий муомалада бўлиш даври учун кутилаётган ушбу даромадларни капиталлаштириш ёки дисконтлаш йўли билан аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш59. Баҳолаш жараёнида даромад ёндашувни қўллаган ҳолда баҳоловчи:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишпрогноз даврини белгилаши керак. Прогноз даври деганда келажакдаги давр тушунилиб, унда баҳолаш санасидан бошлаб баҳолаш объекти томонидан келтирилиши кутилаётган даромадларни, шунингдек, баҳолаш объекти ва даромад олиш билан боғлиқ бўлган харажатлар, шу жумладан амалдаги қонунчиликка мувофиқ ўрни тўлдирилмайдиган солиқлар ва йиғимларни прогнозлаш ҳам амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳолаш объектининг прогноз даврида даромадлар оқимини келтириш қобилиятини ўрганиш, шунингдек, прогноз давридан кейинги даврда объектнинг даромадлар оқимини келтириш қобилияти тўғрисида хулоса чиқариш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкелажакдаги даромадлар оқимларини баҳолаш санасига етказиш учун фойдаланиладиган баҳолаш объекти билан таваккалчилик нуқтайи назаридан таққосланадиган инвестиция объектларига қўйилмалар даромадлилигини акс эттирувчи дисконт ставкасини аниқлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкутилаётган даромадлар оқимини баҳолаш санасидаги қийматга келтириш жараёнини амалга ошириш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60. Алоҳида ноёб қимматга эга бўлган МБОлар учун сақлаш (бир жойдан иккинчи жойга кўчириш, реставрация қилиш, реклама акциялари ва бошқалар) харажатларини ҳисобга олиш ва авторизациялаш (МБО экспертиза харажатлари, кўчириш учун рухсат олиш ва бошқа) ишларини амалга ошириш зарурати юзага келиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-§. Харажат ёндашуви
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш61. Харажат ёндашувини қўллаш МБОни қайта тиклаш учун кетадиган харажатлар миқдорини ҳисобга олиш имкониятини пухта кўриб чиқишни талаб этади. МБОнинг ноёблиги нархни шакллантирувчи асосий омил ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш62. Маданий бойликларнинг баъзан яратилиш ёши аҳамиятга эга бўлиб, уларни қайта яратишни моделлаштиришда етарлича тўғри ҳисобга олиш қийин бўлган иқтисодий шароитларда яратилганлиги ҳисобга олиниши лозим. Баҳолаш объектига ўхшаш (ўрнини босувчи) МБОни қайта яратиш унинг ҳақиқийлиги ва тарихий-маданий қийматини йўқотиш эҳтимоли билан боғлиқ бўлади. Ноёб ва қайта такрорлаб бўлмайдиган МБОни қайта яратиш ёки алмаштириш мумкин эмас.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш63. Харажат ёндашувини қўллаш учун тегишли маълумотлар мавжуд бўлса, бу ёндашувни серияли ва оммавий МБОларга нисбатан қўллаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш64. Харажат ёндашувини қўллашда, агар ҳақиқийлиги ва тарихий-маданий қийматини йўқотиш принципиал аҳамиятга эга (нархни шакллантирувчи асосий омил) бўлмаса, баҳоланаётган МБОни харид қилиш, қайта яратиш ёки ўрнини босиш учун зарур бўлган харажатлар аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш65. Қайта яратиш харажатлари баҳоланаётган МБОнинг асл нусхаси яратилган даврдаги услублар (технологиялар)ни қўллаган ҳолда табиати, сифати ва ёши нуқтайи назаридан унга яқин бўлган материаллардан қайта тайёрланган аниқ нусхаси (оригинал) учун тўланиши мумкин бўлган пул миқдорини билдиради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш66. Ўрнини босиш харажатлари баҳолаш объектига ўхшаш ёши, ўлчами, ранги ва ҳолатдаги МБО учун тўланадиган пул миқдорини билдиради. Мазкур харажатлар баҳолаш объектига муқобил нусхани ёки унинг репликасини ёхуд имкон қадар асл нусхага яқинроқ бўлган, аммо замонавий усуллар ёрдамида қайта яратилган нусхасини яратиш (сотиб олиш) харажатларига асосланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш67. Харажат ёндашувини қўллаш саноат томонидан ишлаб чиқариладиган, кўп нусхаларга эга бўлган тасвирий ва амалий санъат объектлари (серияли ёки оммавий ишлаб чиқариш) каби МБОларни баҳолашда фойдали бўлиши мумкин (масалан, заргарлик буюмлари, керамика буюмлари ва ҳайкалчалар, штамплаш орқали тайёрланган маҳсулотлар, гиламлар, ёғоч ўймакорлиги ва бошқалар).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш68. Қуйидаги ҳолатларда харажат ёндашуви МБО қийматини баҳолашнинг ягона ёндашуви сифатида ишлатилиши мумкин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишиштирокчилар баҳоланаётган объект билан деярли бир хил фойдалиликка эга бўлган МБОни ҳеч қандай меъёрий ёки ҳуқуқий чекловларсиз қайта яратишга қодир бўлганда ва бу маданий бойликлар объекти шу қадар тез яратилганидан бозор қатнашчиси баҳоланаётган МБОдан дарҳол фойдаланиш имконияти учун катта миқдорда пул тўлашни хоҳламаганда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбаҳоланаётган МБО бевосита даромад келтирмаганда ҳамда унинг ўзига хос хусусияти фойдали ва (ёки) қиёсий ёндашувлардан фойдаланишга имкон бермаганда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишамалдаги қиймат тури асосан харажатларга асосланса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБОни қайта яратиш ёки алмаштириш зарурияти мавжуд бўлганда.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш69. Юқорида кўрсатиб ўтилган мезонларга риоя қилинмаса, қуйидаги ҳолатларда харажатлар ёндашуви натижасида олинган қиймат кўрсаткичини мустаҳкамлаш учун бошқа ҳар қандай ёндашувларни ҳам кўриб чиқиш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишиштирокчилар МБОни қиёсий фойдалилик билан қайта тиклаш имкониятини кўриб чиқишлари мумкин, бироқ ўхшаш МБОни яратиш билан боғлиқ бўлган қонуний тўсиқлар мавжуд бўлса ёки кўп вақт талаб қилса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМБО яқин вақт ичида яратилган ва шу сабабли харажатлар ёндашувида ишлатиладиган тахминлар юқори даражадаги ишончлиликка эга бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш70. Маданий бойликлар бошқа услублар ёки уларни комбинациялаш орқали ҳам баҳоланиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБаҳоловчи бошқача ҳисоб-китоб методикасидан фойдаланиш ва танланган ёндашувларнинг ҳар бири доирасида МБОни баҳолаш услубини (усулларини) мустақил равишда белгилаш ҳуқуқига эга. Бунда у муҳимлик, асосланганлик, аниқлик, текширувчанлик ва етарлилик тамойилларига асосланади. Шунингдек, баҳолаш ҳисоботида баҳоловчи томонидан танланган услуб(услублар)га таърифи берилиши лозим. Бу баҳолаш ҳисоботидан фойдаланувчига қийматни аниқлаш жараёни мантиғини ва баҳоловчи томонидан танланган услуб(услублар)нинг баҳолаш объектига ва баҳолаш принципларига мувофиқлигини тушуниш имконини беради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-§. Баҳолаш натижаларини мувофиқлаштириш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш71. Баҳолаш натижаларини мувофиқлаштириш ва баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш 6-сон МБС «Баҳолаш ёндашувлари ва усуллари»га мувофиқ амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш72. МБОни харажатлар ва қиёсий ёндашувларни қўллаган ҳолда баҳолашда аналог-объектлар билан баҳолаш санасидан кейин содир бўлган, шу жумладан, нархни тескари индексациялаш тўғрисидаги маълумотлардан фойдаланишга рухсат берилади. Бунда баҳоловчи баҳолаш кунидан тегишли воқеа содир бўлган кунгача бўлган даврдаги нархлар динамикасини таҳлил қилади ва тегишли тузатишларни киритади. Агар баҳоловчи ҳисоботда баҳолаш санасида мавжуд бўлган бозор кўрсаткичларига мувофиқлиги учун олинган ҳисоблаш қийматларининг таҳлилини, шунингдек ушбу маълумотлардан фойдаланиш билан боғлиқ тахминларни амалга оширган ва ошкор қилган бўлса, бундай нарх маълумотларидан фойдаланишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-боб. Айрим МБОларни баҳолашнинг ўзига хос хусусиятлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш73. Тижорат мақсадида даромад олиш учун фойдаланилмайдиган ноёб МБОларни баҳолашда харажатлар ёндашуви уларни баҳолашнинг ягона ёндашуви ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш74. Баҳоланаётган МБОларнинг муайян хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда баҳолаш ҳисоботи ҳисоботдан фойдаланувчига қийматни аниқлаш жараёнининг мантиғини ва баҳоловчи томонидан танланган услуб (услублар)нинг баҳолаш объекти, баҳолаш тамойиллари, аниқланаётган қиймат тури ва кўзда тутилаётган баҳолаш натижаларидан фойдаланишга қанчалик мос келишини тушуниш имконини бериши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш«Маданий бойликлар қийматини баҳолаш» Миллий баҳолаш стандарти (16-сон МБС) Методикасига
ИЛОВА
ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМаданий бойлик объектларининг жисмоний ҳолатини эксперт баҳолаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШКАЛАСИ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Маданий бойлик объектларининг жисмоний ҳолатини баҳолаш |
Маданий бойлик объектлари жисмоний ҳолатининг умумий тавсифи |
Эскириш даражаси, фоизда |
|
АЪло |
Маданий бойлик объектининг шикастланиш ва деформацияси мавжуд эмас, жорий таъмирлаш вақтида бартараф этиладиган ва умумий кўринишига таъсир қилмайдиган индивидуал майда нуқсонлар мавжуд |
0 — 5 |
|
Яхши |
Маданий бойлик объектининг шикастланиш ва деформацияси мавжуд эмас, жорий таъмирлаш вақтида бартараф этилиши мумкин бўлган ва объектнинг ноёблигини ҳисобга олган ҳолда ташқи кўринишига сезиларли таъсир кўрсатмайдиган майда нуқсонлар мавжуд. Улар таъмирлаш жараёнида осонгина бартараф этилади. |
6 — 15 |
|
Қониқарли |
Маданий бойлик объектининг умумий элементлари яроқли, ташқи кўриниши анча эскирган, майда тешикчалар, дарз кетган жойлар, қоплама сиртида нуқсонлар кўринади. |
16 — 40 |
|
Қониқарсиз |
Маданий бойлик объектининг элементлари шикастланган, жиддий нуқсонлар, дарз кетишлар, баъзи элементларининг етишмаслиги мавжуд, аммо реставрация қилиш мумкин. |
41 — 60 |
|
Эскирган |
Маданий бойлик объектининг элементлари эскирган, жиддий нуқсонлар, дарз кетган жойлар, катта элементларнинг етишмаслиги мавжуд, жиддий реставрация қилинмаса, у бадиий аҳамиятга эга эмас, аммо тарихий аҳамиятга эга. |
61 — 80 |
|
Яроқсиз |
Маданий бойлик объекти яроқсиз ёки вайрон бўлган ҳолатда, реставрация қилиб бўлмайди, бадиий қимматга эга эмас, аммо тарихий қийматга эга. |
81 — 100 |
|
|
|
». |
(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 13.04.2026 й., 10/26/3487-3/0351-сон)