Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Қишлоқ хўжалиги соҳасида қўшилган қиймат солиғини ҳисоблашнинг соддалаштирилган тартибини жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида» 2025 йил 4 сентябрдаги ПФ-153-сон Фармони ижросини таъминлаш, шунингдек, хўжалик операцияларининг шаффофлигини ошириш, солиқ хавфларини камайтириш ва қўшилган қиймат солиғи бўйича ҳисоб-китобларда рақамли бошқариш механизмларини жорий этиш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Солиқ қўмитасининг Халқаро валюта жамғармаси экспертлари билан биргаликда ишлаб чиқилган товарларни айнан битта етказиб бериш занжири бўйича қўшилган қиймат солиғи суммасини ҳисобга олишда электрон ҳисобварақ-фактураларни хавф даражасига қараб реал вақт режимида автоматлаштирилган тарзда таҳлил қилиш тизимини 2026 йил 1 январдан бошлаб жорий этиш тўғрисидаги таклифи маъқуллансин.

2. Электрон ҳисобварақ-фактураларнинг хавф даражасини аниқлаш ва уларда акс эттирилган операциялар бўйича қўшилган қиймат солиғини тўлаш тартиби тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин.

3. Ўзбекистон Республикаси Солиқ қўмитаси ўн беш кун муддатда:

электрон ҳисобварақ-фактураларни хавф даражасига қараб реал вақт режимида автоматлаштирилган тарзда таҳлил қилиш имконини берувчи дастурни ишлаб чиқсин ҳамда ушбу дастурни доимий такомиллаштириб бориш чораларини кўрсин;

солиқ тўловчининг шахсий кабинетида электрон ҳисобварақ-фактураларнинг хавф даражасини акс эттирган ҳолда тўлов ҳужжатларини шакллантириш ва қўшилган қиймат солиғи бўйича солиқ мажбурияти бажарилишини назорат қилиш функциясини яратсин;

ушбу механизмни қўллаш масалалари, унинг зарурати ва лозим даражада эҳтиёткорлик қилишдаги аҳамияти тўғрисида солиқ тўловчилар ўртасида тушунтириш ишларини олиб борсин.

4. Ушбу қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари — иқтисодиёт ва молия вазири Ж.А. Қўчқоров ҳамда Солиқ қўмитаси раиси Ф.Ж. Пулатов зиммасига юклансин.

1. Ушбу Низом электрон ҳисобварақ-фактураларнинг (кейинги ўринларда — ЭҲФ) товарларни (хизматларни) айнан битта етказиб бериш занжири бўйича хавф даражасини баҳолаш, уларни тегишли тоифаларга ажратиш тартибини, шунингдек, хавф даражасига қараб ЭҲФлар бўйича қўшилган қиймат солиғини (кейинги ўринларда — ҚҚС) тўлаш ва ҳисобга олиш хусусиятларини белгилайди.

2. Ушбу Низомнинг амал қилиши фаолият тури ва ташкилий-ҳуқуқий шаклидан қатъи назар, ҚҚС тўловчиси бўлган солиқ тўловчилар томонидан ЭҲФлар тизимида белгиланган тартибда расмийлаштирилган барча ЭҲФларга нисбатан татбиқ этилади.

3. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

инсофли солиқ тўловчи — охирги бир йилда энг кўп солиқ тўлаган, товар айланмаси энг юқори бўлган ва активлари қиймати энг юқори бўлган солиқ тўловчиларнинг бир фоизи, шунингдек, ишчилар сони 500 нафар (ҳар бир ходимга меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдорининг икки баробаридан кам бўлмаган миқдорда иш ҳақи ҳисобланган) ва ундан юқори бўлган солиқ тўловчи;

хавф даражаси аниқланган ЭҲФлар реестри — белгиланган тартибда ҚҚС тўловчилари томонидан расмийлаштирилган ЭҲФлар тўғрисидаги маълумотлар мажмуаси бўлиб, унда ушбу ЭҲФларга белгиланган хавф даражаси, ҚҚС суммаси, унинг тўлангани ҳолати ҳамда мазкур хавф даражасини инобатга олган ҳолда ҚҚСни тўлаш ва ҳисобга олиш учун зарур бўлган маълумотлар тўплами;

шубҳали солиқ тўловчи — хўжалик операцияларини расмийлаштириш ва ҳисобга олишга доир белгиланган талабларга риоя этмаслик, солиқ мажбуриятларини тўлиқ ёки ўз вақтида бажармаслик, аниқ иқтисодий мақсадга эга бўлмаган битимларда иштирок этиш ёхуд бюджет олдидаги мажбуриятларни бажармаслик ёки лозим даражада бажармасликка оид солиқ хавфини келтириб чиқарувчи хатти-ҳаракатларида ифодаланадиган солиқ қонунчилиги ҳужжатларини бузиш аломатлари аниқланган солиқ тўловчилар;

ЭҲФнинг хавф даражаси — ҳар бир ЭҲФ бўйича ҚҚСни Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджетига (кейинги ўринларда — бюджет) тўламаслик хавфининг юзага келиши мумкин бўлган эҳтимоли ва унинг оқибатларига боғлиқ тарзда аниқланадиган хавфнинг ҳолати;

ЭҲФлар хавф даражасини баҳолаш тизими (кейинги ўринларда — ахборот тизими) — хавф мезонлари ва алгоритмлар асосида ҳар бир ЭҲФнинг ҚҚС бўйича солиқ мажбуриятларини бажаришдаги хавф даражасини реал вақт режимида аниқловчи солиқ органлари автоматлаштирилган ахборот тизими.

4. Ахборот тизими асосида аниқланган юқори хавф даражасига эга бўлган ЭҲФларнинг улуши ҳисобот даврида ҚҚС тўловчилари томонидан расмийлаштирилган жами ЭҲФлар сонининг ўн фоизидан ошмаслиги лозим.

5. ЭҲФларга бериладиган хавф даражаси ахборот тизими томонидан қуйидаги манбалардан олинадиган маълумотлар асосида аниқланади:

солиқ органларида мавжуд манбалардаги солиқ ва молиявий ҳисоботлар;

давлат органлари ва ташкилотлари томонидан солиқ органлари билан ахборот алмашинуви доирасида тақдим этиладиган маълумотлар;

халқаро ҳамкорлик доирасида хорижий давлатларнинг ваколатли органларидан олинган ахборот;

солиқ текширувлари материаллари;

камерал текширувдан олдинги таҳлил доирасида аниқланган маълумотлар;

суд қарорларидаги маълумотлар ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларнинг ҳужжатлари;

оммавий ахборот воситаларида эълон қилинган маълумотлар;

жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари;

қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган манбалардан олинган ахборотлар.

6. ЭҲФларнинг хавф даражаси мезонлари Ўзбекистон Республикаси Солиқ қўмитаси (кейинги ўринларда — Солиқ қўмитаси) томонидан қуйидагиларни инобатга олган ҳолда белгиланади:

солиқ тўловчининг тарихи;

солиқ тўловчининг молиявий ва мулкий ҳолати;

тадбиркорлик субъектлари тоифаси;

солиқ тўловчининг рўйхатга олиш маълумотлари;

юридик шахснинг муассислари ва раҳбари тўғрисидаги маълумотлар;

солиқ тўловчининг молия-хўжалик операциялари хусусияти;

солиқ тўловчи томонидан ЭҲФларни расмийлаштириш тартиби;

солиқ тўловчиларнинг хўжалик операциялари, улар билан тузилган битимларнинг иқтисодий мазмуни тўғрисидаги маълумотлар.

7. ЭҲФнинг хавф даражасини бошқариш стратегияси ва тактикаси, ахборот йиғиш, қайта ишлаш, ЭҲФнинг хавф даражасини таҳлил қилиш ва баҳолаш, шубҳали солиқ тўловчилар рўйхати, ЭҲФнинг хавф даражасини бошқаришга доир чора-тадбирларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш Солиқ қўмитаси томонидан белгиланади.

8. Ушбу Низомни қўллаш мақсадида ЭҲФлар хавф даражалари бўйича қуйидаги тоифаларга мувофиқ таснифланади:

хавф даражаси паст ЭҲФлар;

хавф даражаси юқори ЭҲФлар.

Ахборот тизими орқали солиқ қонунчилигини бузиш эҳтимоли кам ёки бўлмаган операциялар бўйича расмийлаштирилган ЭҲФлар хавф даражаси паст ЭҲФлар деб баҳоланади.

Ахборот тизими орқали солиқ қонунчилигини бузиш эҳтимоли юқори, шу жумладан, солиқни тўламаслик аломатлари мавжуд бўлган операциялар бўйича расмийлаштирилган ЭҲФлар хавф даражаси юқори ЭҲФлар деб баҳоланади.

9. ЭҲФлар ахборот тизимида назарда тутилган ҳар бир мезон бўйича тегишли баллар сонини қўшиш орқали автоматик тарзда баҳоланади.

ЭҲФлар хавф даражалари бўйича ушбу Низомга мувофиқ қўлланадиган ҳар бир мезон бўйича ҳисобланган умумий балл асосида таснифланади.

10. Солиқ тўловчининг тегишли тоифага киритилишига қараб, ЭҲФларга бериладиган хавф даражаси қуйидагича аниқланади:

инсофли солиқ тўловчилар реестрига киритилган солиқ тўловчилар томонидан расмийлаштирилган ЭҲФлар автоматик равишда паст хавф даражасига киритилади, бироқ мазкур солиқ тўловчиларда солиқдан қочиш мақсадида турли схемалардан фойдаланиш ҳолатлари аниқланганда, ушбу Низомнинг 20-бандида белгиланган тартибда иш юритилади;

шубҳали солиқ тўловчилар реестрига киритилган солиқ тўловчилар томонидан расмийлаштирилган ЭҲФлар автоматик равишда юқори хавф даражасига киритилади;

инсофли солиқ тўловчилар ёки шубҳали солиқ тўловчилар реестрига киритилмаган солиқ тўловчилар томонидан расмийлаштирилган ЭҲФларнинг хавф даражаси ахборот тизими томонидан аниқланади.

11. ЭҲФларга берилган хавф даражаси автоматик тарзда шакллантирилади ва солиқ тўловчи томонидан уни расмийлаштириш ва тақдим этишда кўрсатилади, ушбу кўрсатилган маълумотлар солиқ сири ҳисобланмайди.

12. Солиқ тўловчи томонидан ЭҲФни расмийлаштиришда (қабул қилишда) паст деб баҳоланган хавф даражаси ушбу ЭҲФ тасдиқлангандан (қабул қилингандан) сўнг ўзгартирилмайди (ЭҲФга тузатиш (қўшимча) киритилган ҳоллар бундан мустасно).

13. Ахборот тизимидан фойдаланган ҳолда расмийлаштирилган ЭҲФларни таҳлил қилиш натижаларидан солиқ тўловчилар томонидан сотиб олинган товарлар (хизматлар) бўйича ҳисобга олиниши лозим бўлган ҚҚС суммаларини аниқлаш учун фойдаланилади.

14. Белгиланган тартибда хавфнинг юқори даражаси тоифасига киритилган ЭҲФлар бўйича ҚҚС суммаси бюджетга тўлиқ тўлангандан кейин ҳисобга олинади.

ҚҚС тегишли ЭҲФнинг идентификация рақамини мажбурий кўрсатган ҳолда солиқ тўловчининг шахсий кабинети орқали тўланади.

15. Хавф даражаси юқори бўлган ЭҲФлар бўйича ҚҚС:

етказиб берувчи ҳисобидан ўз солиқ мажбуриятини бажариш тартибида;

сотиб олувчи ҳисобидан ихтиёрий равишда етказиб берувчининг солиқ мажбуриятини бажариш тартибида тўланади.

Хавфнинг юқори даражасига киритилган ЭҲФлар бўйича ҚҚС тўлиқ тўланмаган тақдирда, солиқ суммаси ҳақиқатда тўланган сумма доирасида ҳисобга олинади.

16. Товарларни (хизматларни) етказиб берувчи томонидан тўловлар ЭҲФларнинг идентификация рақамлари кўрсатилмасдан ҚҚС тўланган ҳолларда, сотиб олувчиларда тегишли солиқ даври учун тўланган қисмига нисбатан ҚҚС суммаси расмийлаштирилган сана ва вақти бўйича хавфлилик даражаси автоматик тарзда ажратилади.

17. Товарларни (хизматларни) сотиб олувчи томонидан хавф даражаси юқори бўлган ЭҲФлар бўйича тўланган ҚҚС суммаси етказиб берувчи ҳисобда турган солиқ органининг шахсий ҳисобварағида акс эттирилади.

Агар солиқ даври якуни бўйича товарларни (хизматларни) етказиб берувчи томонидан бюджетга тўланиши лозим бўлган солиқ суммаси салбий ёки ортиқча тўланган бўлса, етказиб берувчига Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодексига мувофиқ қайтарилади ёки келгуси тўловлар ҳисобига ҳисобга олинади.

Бунда етказиб берувчининг товарлар (хизматлар) реализациясини амалга оширгунга қадар сотиб олувчидан 100 фоиз миқдорида тўлов қабул қилингандан кейин ЭҲФ расмийлаштирилганда, хавф даражаси юқори деб баҳоланганда, ҚҚСнинг сотиб олувчи томонидан қайта тўланиши Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодексининг 317-моддасига мувофиқ бошқа шахслар учун тўланган солиқлар сифатида эътироф этилади.

18. Ушбу Низомга мувофиқ ҚҚС Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодексида белгиланган муддатларга мувофиқ тўланади.

ҚҚС белгиланган муддатдан кейин тўланган тақдирда, тўланган суммалар товарларни (хизматларни) сотиб олувчида ҚҚС амалда тўланган солиқ даврида акс эттирилади.

19. Илгари юқори хавф даражасига киритилган ЭҲФлар бўйича қўшимча ва (ёки) тузатиш киритилганда ёхуд ҚҚС тўланганда, ҳисобга олинадиган солиқ суммаси киритилган ўзгартиришларни инобатга олган ҳолда қайта кўриб чиқилади.

2026 йил 1 январга қадар расмийлаштирилган ЭҲФлар бўйича тузатиш (қўшимча) киритилганда, ушбу Низомда белгиланган тартибда хавф даражаси баҳоланади ва ҚҚС тўланади.

20. Солиқ органлари тегишли ЭҲФ расмийлаштирилган хўжалик операцияси амалга оширилганини тасдиқлаш мақсадида қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ва асосларда солиқ текширувларини ўтказишга ҳақли.

Қалбаки (кўзбўямачилик учун тузилган) битимлар ЭҲФнинг хавф даражасидан қатъи назар, солиқ солиш мақсадида ҳисобга олинмайди. Агар бундай битимлар бошқа битимларни ниқобласа, солиқларни ҳисоблаш учун ҳақиқий битимларнинг иқтисодий мазмуни ва натижалари ҳисобга олинади.

21. Солиқ қўмитаси хавф даражасини ҳисобга олган ҳолда, ЭҲФларнинг марказлаштирилган электрон реестрини (кейинги ўринларда — Реестр) юритади.

22. ЭҲФлар Реестр ахборот тизимидан келиб тушадиган ҳамда ҚҚС тўлангани тўғрисидаги маълумотлар асосида автоматик тарзда шакллантирилади.

23. Реестрга қуйидаги маълумотлар киритилади:

ЭҲФнинг идентификация рақами;

ЭҲФни расмийлаштириш санаси ва вақти;

етказиб берувчи ва сотиб олувчининг идентификация маълумотлари;

ҚҚС миқдори;

белгиланган хавф даражаси тоифаси;

солиқ тўлангани ҳақидаги маълумотлар;

ЭҲФнинг ҳолати.

24. Реестрдаги маълумотлар қуйидаги ҳолларда автоматик тарзда янгиланади:

ЭҲФни расмийлаштириш, тузатиш ёки бекор қилишда;

хавф даражаси белгиланиши ёки ўзгартирилишида;

солиқ тўлангани ҳақидаги маълумотлар келиб тушганда;

ЭҲФ ҳолати ўзгартирилганда.

25. Солиқ тўловчилар Реестрда мавжуд ахборотдан солиқ тўловчининг шахсий кабинети орқали фойдаланади.

26. Ушбу Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ белгиланган тартибда жавоб берадилар.