Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш агентлиги (бундан буён матнда Агентлик деб юритилади) директорининг Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тўғрисидаги миллий маърузаси ҳақидаги ахборотини эшитиб, 2024 йилда мамлакатда коррупцияга қарши курашиш борасида муайян ишлар амалга оширилганлигини қайд этади.

Коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашишнинг ҳуқуқий ва институционал асослари такомиллаштирилиб, жамиятда коррупция иллатига нисбатан муросасиз муҳитни шакллантиришга қаратилган тизимли ислоҳотлар давом эттирилди.

Коррупциянинг олдини олиш борасидаги ишлар натижадорлиги Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш миллий кенгашининг жорий йил 5 март кунидаги кенгайтирилган йиғилишида Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёев бошчилигида муҳокама қилиниб, устувор вазифалар белгилаб берилди.

2024 йилда коррупцияга қарши курашиш соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотларни ҳуқуқий жиҳатдан таъминлашга қаратилган 10 дан ортиқ норматив-ҳуқуқий ҳужжат қабул қилинди.

Хусусан, «Манфаатлар тўқнашуви тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни қабул қилиниб, манфаатлар тўқнашувининг олдини олишнинг ҳуқуқий асослари яратилди.

Агентлик томонидан 2024 йил давомида 221,3 млрд. сўмлик 111 та давлат харидида манфаатлар тўқнашуви ҳолатларига йўл қўйилганлиги юзасидан вазирликларга ва идораларга 57 та тақдимнома, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга 54 та сўров киритилиб, 75 та ҳолатда жами 33,6 млрд. сўмлик харидларнинг бекор қилиниши таъминланди.

Давлат харидлари махсус ахборот порталида товарлар (ишлар, хизматлар) нархларининг жамоатчилик учун шаффофлиги таъминланди, давлат органлари ва ташкилотларида очиқликни таъминлаш бўйича масофавий мониторинг қилиш тартиби, давлат харидларида Ягона етказиб берувчилар реестрига киритиш бўйича давлат хизматларини кўрсатишнинг маъмурий регламенти тасдиқланди, давлат органлари ва ташкилотларининг очиқликка масъул ходимларини ўқитишга мўлжалланган «E-learning» таълим платформаси (data.anticorrution.uz) ишга туширилди.

Давлат органлари ва ташкилотларининг инсон ресурсларини бошқаришга оид фаолиятини рақамлаштириш ахборот тизими (hrm.argos.uz) йўлга қўйилди.

2024 йилда давлат бошқарувида бюрократияни қисқартириш, давлат органлари фаолиятини рақамлаштириш орқали коррупцияга имкон бераётган шарт-шароитларни бартараф этиш, шунингдек давлат хизматларини соддалаштириш бўйича ишлар давом эттирилди.

Ўзбекистон Республикаси Ягона интерактив давлат хизматлари портали орқали аҳолига кўрсатиладиган хизматлари сони 710 тадан ошган.

Жумладан, пенсия тайинлаш учун ариза бериш, тиббий маълумотнома олиш, кам таъминланган оилаларга болалар нафақаси ва моддий ёрдам тайинланиши учун ариза бериш, нафақа тайинлаш, меҳмонхона қуриш учун субсидия олиш, талабалар учун таълим кредити олиш, давлат умумий ўрта таълим ташкилотлари педагог кадрларга сертификатлар бериш ва бошқа хизматларнинг электрон шаклга ўтказилиши бюрократияни ва коррупция омилларини камайтиришга хизмат қилмоқда.

Аҳолининг ва давлат хизматчиларининг коррупцияга қарши курашиш соҳасидаги билимини узлуксиз ошириб бориш мақсадида «Коррупцияга қарши курашиш виртуал академияси» электрон платформаси ишга туширилди.

Давлат органлари мансабдор шахсларининг судлар томонидан ҳақиқий эмас деб топилган қонунга хилоф қарорлари тўғрисида жамоатчиликни хабардор қилиш тизими яратилиб, Ўзбекистон Республикаси Олий судининг расмий веб-саҳифасида давлат органларининг ва улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорларини ҳақиқий эмас деб топиш ҳақидаги суд қарорларини очиқ эълон қилиб бориш тартиби йўлга қўйилди.

Коррупцияга қарши курашиш борасида амалга оширилган ижобий ишлар билан бир қаторда ушбу соҳада тўлиқ фойдаланилмаётган имкониятлар ва эътибор қаратилиши лозим бўлган масалалар ҳам мавжуд.

Манфаатлар тўқнашуви, давлат харидлари, давлат органларининг очиқлиги ҳамда буджет маблағларидан самарали фойдаланиш бўйича коррупциявий ҳуқуқбузарликларнинг содир этилишига имкон бераётган шарт-шароитлар тўлиқ бартараф этилмаяпти.

Ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ҳам аксарият ҳолларда коррупциянинг олдини олиш билан эмас, балки унинг оқибатларига қарши курашиш билан шуғулланиб келмоқда.

2024 йилда судлар томонидан республика бўйича жами 4 649 та жиноят иши бўйича 7 354 нафар шахс коррупцияга оид жиноятлар учун жиноий жавобгарликка тортилган. Ушбу жиноятлар оқибатида давлат манфаатларига жами 2 трлн. 812 млрд. сўм миқдорида зарар етказилган.

«Норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг ва улар лойиҳаларининг коррупцияга қарши экспертизаси тўғрисида»даги Ўзбекистон Республикаси Қонунида белгиланган талаблар бажарилмай қолмоқда.

Жумладан, Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тўғрисидаги миллий маърузада вазирликлар ва идораларнинг 2 350 та норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси коррупцияга қарши экспертизадан ўтказилиб, уларнинг 222 тасида, яъни 11 фоизида коррупцияни келтириб чиқарувчи омиллар аниқланган.

Шунингдек Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси томонидан ўрганишлар давомида 10 дан ортиқ вазирлик ва идоралар томонидан «Норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг ва улар лойиҳаларининг коррупцияга қарши экспертизаси тўғрисида»даги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 9-моддаси талаблари бажарилмай, уларнинг фаолият соҳаларига доир норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар коррупцияга қарши экспертизадан ўтказилмаганлиги маълум бўлди.

Коррупцияга қарши курашиш соҳасидаги айрим рейтинг индексларида Ўзбекистоннинг ўрни ўтган йилга нисбатан пасайган, «World Justice Project» ташкилотининг Ҳуқуқ устуворлиги индексида (Rule of law) Ўзбекистон рейтинги 142 та давлат орасида 49 балл тўплаб, 83 ўринни эгаллаган ва ўтган йилга нисбатан 5 поғонага пасайган.

Коррупцияга қарши курашиш ишларининг самарадорлигини рейтинг баҳолаш натижаларига кўра, баҳолашдан ўтказилган 102 та давлат ташкилотидан 8 тасининг фаолияти «қониқарсиз» деб баҳоланган.

Шунингдек давлат органлари ва ташкилотларида очиқлик бўйича амалга оширилаётган ишларнинг самарадорлиги ва натижадорлигини баҳолашга қаратилган Очиқлик индекси натижасига кўра, 2024 йил якуни бўйича баҳолашдан ўтказилган 98 та давлат органи ва ташкилотидан 13 тасининг фаолияти «қизил» тоифада баҳоланган.

Агентлик давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари фаолиятининг очиқлиги тўғрисидаги қонунчиликни бузиш ҳолатлари бўйича маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида баённома тузиш ҳуқуқидан самарали фойдаланмаган. Масалан, давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари фаолиятининг очиқлиги тўғрисидаги қонунчиликни бузиш ҳолатлари юзасидан фақатгина 5 нафар шахсга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 215⁷-моддаси асосида маъмурий жавобгарлик чоралари кўрилган, холос.

Агентликка коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар бўйича маъмурий суриштирувлар ўтказиш, коррупцияга оид жиноятлар содир этилишининг сабабларини ва бунга имкон бераётган шарт-шароитларни аниқлаш, коррупциянинг ҳолатини ва тенденцияларини тизимли равишда таҳлил қилиш имкониятини таъминлаш мақсадида қонунчиликка, шу жумладан Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексига мувофиқ жиноят ишлари материалларини ўрганишга доир ваколатларни амалга оширишнинг ҳуқуқий асосларини ишлаб чиқиш борасидаги ишлар якунига етказилмасдан қолмоқда.

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг 2024 йил 10 сентябрдаги 4821-IV-сонли Қарори билан Агентликка коррупцияга қарши курашиш ва унинг олдини олиш борасидаги ишлар самарадорлигини таъминлаш юзасидан берилган айрим тавсиялар амалга оширилмасдан қолмоқда.

Юқорида баён этилганларни инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 93-моддасига, «Парламент назорати тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 8²-моддасига ва «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг Регламенти тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 26²-моддасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш агентлигининг Ўзбекистон Республикасида Коррупцияга қарши курашиш тўғрисидаги миллий маърузаси маълумот учун қабул қилинсин.

2. Агентликка:

Коррупцияга қарши курашиш бўйича 2025-2026 йилларга мўлжалланган давлат дастурининг тасдиқланиши юзасидан зарур чоралар кўриш;

ҳудудларда аҳолини қийнаб келаётган маиший ва тизимли коррупциявий муаммоларни аниқлаш ва бартараф этиш юзасидан чоралар ишлаб чиқиш, шу жумладан тегишли қонунларга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш зарурати юзасидан таклифлар киритиб бориш;

давлат органлари ва ташкилотларининг коррупцияга қарши ички назорат тизими («комплаенс назорат») фаолиятини мувофиқлаштириш ва услубий жиҳатдан таъминлаш, улар ходимларини стажировка ва аттестациядан ўтказиш ҳамда уларнинг малакасини ошириш чораларини янада кучайтириш;

йирик инвестиция лойиҳаларида коррупцияга қарши халқаро стандартларни жорий этиш ҳамда аукцион шартларини рақобатбардошлик экспертизасидан ўтказиш тартиби ва механизмларининг ҳуқуқий асосларини яратиш;

коррупцияга қарши курашиш соҳасида фуқаролик жамияти институтларининг иштирокини янада кенгайтириш ва илмий тадқиқотларни қўллаб-қувватлаш чораларини кучайтириш;

адлия органлари билан ҳамкорликда вазирликлар ва идоралар томонидан ўз фаолият соҳаларини тартибга соладиган амалдаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг коррупцияга қарши экспертизасининг ўтказилиш ҳолатини мониторинг қилиб, «Норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг ва улар лойиҳаларининг коррупцияга қарши экспертизаси тўғрисида»даги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг ижросини таъминламасдан келаётган вазирликлар ва идораларнинг бу борадаги масъулиятини ошириш чоралари юзасидан таклифлар ишлаб чиқиш;

Қорақалпоғистон Республикасида, вилоятларда ва Тошкент шаҳрида коррупцияга қарши курашиш бўйича ҳудудий кенгашлар аъзоларининг билим ва кўникмаларини мунтазам равишда ошириб бориш ҳамда уларнинг маиший ва тизимли коррупциявий омилларга қарши курашиш борасидаги ишлари самарадорлигини ошириш чораларини кўриш;

коррупцияга қарши курашиш ишларининг самарадорлигини рейтинг баҳолаш натижаларига кўра фаолияти самарадорлиги «қониқарсиз» деб топилган давлат органлари ва ташкилотларида аниқланган камчиликларни бартараф этиш чораларини кўриш;

содир этилган коррупцияга оид жиноятларни таҳлил қилиш ҳамда мазкур жиноятлар кўрсаткичи ошган давлат органлари ва ташкилотлари билан кечиктириб бўлмайдиган чора-тадбирларни белгилаш;

Ўзбекистонда коррупцияга қарши курашиш бўйича миллий стратегияни қабул қилиш ишларини якунига етказиш чораларини кўриш тавсия этилсин.

3. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг қўмиталари парламент назоратини амалга оширишда Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тўғрисидаги миллий маърузада қайд этилган маълумотлардан ўз фаолият йўналишларининг ўзига хос жиҳатларини инобатга олган ҳолда фойдалансин.

4. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитаси коррупция учун жавобгарлик муқаррарлигини таъминлашга, ёшларни коррупцияга нисбатан муросасиз бўлиш муҳитида тарбиялашга, коррупция ҳолатлари ҳақида хабар берган шахслар ҳимоясини кучайтиришга қаратилган қонун лойиҳасини қисқа муддатда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг муҳокамасига киритиш чораларини кўрсин.

5. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ҳузуридаги Фуқаролик жамияти институтларини қўллаб-қувватлаш жамоат фонди маблағларини бошқариш бўйича парламент комиссиясига:

нодавлат нотижорат ташкилотларининг коррупциянинг олдини олиш борасидаги ролини ошириш мавзуларига давлат грантига ва ижтимоий буюртмага танловлар эълон қилишда алоҳида эътибор қаратиш;

фуқаролик жамияти институтларининг жамиятда коррупция иллатига муросасиз муносабатни шакллантиришга қаратилган мақсадли грантларнинг мавзулари ва йўналишларини ишлаб чиқишда Агентликка кўмаклашиш тавсия этилсин.

6. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасидаги сиёсий партиялар фракцияларига, Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитасига ўтказилаётган парламент назорати тадбирлари ва депутатларнинг сайловчилар билан учрашувлари якунларидан келиб чиққан ҳолда, коррупция ҳолатларини бартараф этиш бўйича тегишли вазирликлар ва идораларга таклифлар киритиб бориш тавсия этилсин.

7. Ушбу Қарорнинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси Спикерининг ўринбосари М. Ходжаева зиммасига юклатилсин.

8. Ушбу Қарор қабул қилинган кундан эътиборан кучга киради.