Мамлакатимизда коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашишнинг ҳуқуқий ҳамда институциявий асослари такомиллаштирилиб, жамиятда коррупция иллатига нисбатан муросасиз муҳитни шакллантиришга қаратилган тизимли ислоҳотлар амалга оширилмоқда.

Давлат органлари ва ташкилотларида коррупцияга қарши курашишнинг замонавий механизмлари кенг жорий этилиб, уларнинг фаолиятида очиқликни таъминлаш ҳамда жамоатчилик олдида ҳисобдорликни ошириш бўйича зарур чоралар кўрилмоқда.

Давлат бошқарувида бюрократияни камайтириш, очиқлик ва шаффофликни таъминлаш, давлат хизматларини кўрсатиш сифатини яхшилаш, рақамлаштириш орқали «инсон омили»ни камайтириш борасида амалга оширилаётган чора-тадбирлар коррупцияга қарши курашиш бўйича давлат сиёсатининг муҳим жиҳатларидан биридир.

«Норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг ва улар лойиҳаларининг коррупцияга қарши экспертизаси тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни қабул қилиниб, ушбу Қонун билан норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва улар лойиҳаларининг коррупцияга қарши экспертизасини ўтказувчи субъектлар, шунингдек коррупцияга қарши экспертиза тўғрисидаги қонунчилик талабларига риоя этилишини мониторинг қилиш тартиби ҳамда норматив-ҳуқуқий ҳужжатлардаги ва уларнинг лойиҳаларидаги коррупцияни келтириб чиқарувчи омиллар белгиланди.

Натижада 2023 йилда 1979 та норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси коррупцияга қарши экспертизадан ўтказилди ва уларда 571 та коррупция омили аниқланиб, уларнинг бартараф этилиши таъминланди.

«Ўзбекистон — 2030» стратегиясида коррупциявий омилларни бартараф этиш тизими самарадорлигини ошириш, жамиятда коррупцияга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантиришга қаратилган мақсадли кўрсаткичлар белгилаб берилди.

Қурилиш, давлат харидлари, соғлиқни сақлаш ва олий таълим соҳасида «коррупциясиз соҳа» лойиҳалари амалга оширилмоқда.

Қурилиш соҳасида лойиҳа ҳужжатларини экспертизадан ўтказиш тўлиқ рақамлаштирилди, давлат харидлари ахборот порталида товарларнинг нархларини таққослаш модули ишга туширилди, олий таълимда имтиҳон жараёнларини реал вақт режимида кузатиш тизими йўлга қўйилди, тиббиёт муассасаларида ҳар бир молиявий операцияни назорат қилиб бориш имкониятини берувчи «Ситуацион марказ» ташкил этилди.

Соҳада давлат сиёсати изчиллигини таъминлаш мақсадида коррупцияга қарши курашиш бўйича 2023-2024 йилларга мўлжалланган давлат дастури қабул қилинди, очиқ эълон қилиниши лозим бўлган маълумотлар рўйхати 35 тадан 40 тагача кенгайтирилди.

Давлат фуқаролик хизматига ишга киришни очиқ танлов асосида амалга ошириш, танлов жараёнларида инсон омилини камайтириш бўйича чоралар кўрилди. Жумладан, ишга кириш бўйича барча вазирлик ва идоралар учун ягона «Давлат хизматчиси» тести жорий этилди ҳамда тест топширишни махсус жиҳозланган тест марказларида амалга ошириш, Интернет жаҳон ахборот тармоғи орқали реал вақт режимида кузатиш тизими яратилди.

2023 йил учун «Transparency International» ташкилотининг «Коррупцияни қабул қилиш» индекси янги рейтингида Ўзбекистон 5 поғонага кўтарилиб, индекс баҳосида қаторасига 10 йил давомида барқарор ўсишга эришилди.

Шунингдек Жаҳон бошқарув сифати индикаторларининг (WGI) коррупцияни назорат қилиш йўналишида мамлакатимиз 15 поғонага юқорилади.

Бундан ташқари «Open data inventory» рейтингида Ўзбекистон 195 та давлат ичида 30-ўринни эгаллаб, аввалги йилларга нисбатан 15 поғонага кўтарилди, Марказий Осиё давлатлари ичида эса 1-ўринни эгаллади.

Шу билан бирга 2023 йилда коррупцияга оид жиноятлар учун жиноий жавобгарликка тортилган шахслар сони 879 нафарга ёки 2022 йилга нисбатан 12 фоизга камайди.

Коррупцияга қарши курашиш борасида амалга оширилган ижобий ишлар билан бир қаторда ушбу соҳада ҳам тўлиқ фойдаланилмаган имкониятлар ва эътибор қаратилиши лозим бўлган масалалар мавжуд.

Хусусан, норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ва уларнинг лойиҳаларини коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш самарадорлигини таъминлаш, шунингдек коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш соҳасидаги қонунчиликни такомиллаштириш Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш агентлигининг (бундан буён матнда Агентлик деб юритилади) асосий вазифаларидан бири сифатида белгиланган.

Бироқ давлат органлари ва ташкилотлари томонидан норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ва уларнинг лойиҳаларини ишлаб чиқишда қонунчилик талабларига риоя этилмаганлиги натижасида 2023 йилда қонунчилик ҳужжатларини коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш жараёнида аниқланган коррупциявий омиллар 571 тани ташкил этиб, 2022 йилга нисбатан сезиларли кўпайган.

Шунингдек норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар билан бевосита Агентликнинг зиммасига юклатилган вазифаларнинг ижроси таъминланмасдан қолмоқда. Хусусан, давлат органлари ва ташкилотлари кесимида содир этилган коррупцияга оид жиноятларни таҳлил қилиш ҳамда ушбу жиноятлар кўрсаткичи ошган давлат органлари ва ташкилотларига кечиктириб бўлмайдиган чора-тадбирлар белгилаш учун кўриб чиқилиши мажбурий бўлган тақдимнома киритиш борасидаги ишлар сустлигича қолмоқда.

Шу билан бирга давлат органлари ва ташкилотларининг коррупцияга қарши ички назорат тузилмалари фаолиятида манфаатлар тўқнашуви билан боғлиқ омиллар тўлиқ бартараф этилмаган.

Бундан ташқари давлат харидлари тартиб-таомилларини амалга оширишда товарнинг (ишнинг, хизматнинг) бошланғич нархини давлат харидларининг махсус ахборот порталида эълон қилинган нархлар асосида шакллантиришни назарда тутувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси ишлаб чиқилмаган.

Айтиш жоизки, Ўзбекистонда коррупцияга қарши курашиш бўйича миллий стратегия бугунги кунга қадар қабул қилинмаган.

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг 2023 йил 12 декабрдаги 3774-IV-сонли Қарори билан Агентликка коррупцияга қарши курашиш ва унинг олдини олиш борасидаги ишлар самарадорлигини таъминлаш юзасидан берилган айрим тавсиялар эътибордан четда қолган.

Хусусан, коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар бўйича маъмурий суриштирувлар ўтказиш, коррупцияга оид жиноятлар содир этилишининг сабаблари ва бунга имкон бераётган шарт-шароитларни аниқлаш, коррупциянинг ривожланиш тамойилларини тизимли равишда таҳлил қилиш имкониятини таъминлаш мақсадида қонунчиликка, шу жумладан жиноят-процессуал қонунчилигига мувофиқ жиноят ишлари материалларини ўрганишга доир ваколатларни амалга оширишнинг ҳуқуқий асосларини ишлаб чиқиш борасидаги ишлар Агентлик томонидан якунига етказилмаган.

Шунингдек коррупцияга қарши курашиш бўйича 2021-2022 йилларга мўлжалланган давлат дастурида даромад ва мол-мулк декларациялари бўйича маълумотлар базасини шакллантириш, уларга ишлов бериш ва уларни текширишнинг электрон ахборот тизимини яратиш бугунги кунга қадар амалга оширилмаган.

Шу билан бирга коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш соҳасида нодавлат нотижорат ташкилотларининг ролини ошириш борасида амалга оширилаётган ишлар самарадорлиги даражаси пастлигича қолмоқда.

Шунингдек Агентлик давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари фаолиятининг очиқлиги тўғрисидаги қонунчиликни бузиш ҳоллари бўйича маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида баённома тузиш ҳуқуқидан самарали фойдаланмаяпти.

Бундан ташқари бюджет маблағларининг сарфланиши, давлат активларининг реализация қилиниши, инвестиция лойиҳаларининг амалга оширилиши билан боғлиқ материалларни ўрганиш, шунингдек ижро этувчи ҳокимият ва хўжалик бошқаруви органлари ҳамда уларнинг мансабдор шахслари қарорларининг қонунийлиги юзасидан ўтказилаётган назорат ишлари самарадорлигини ошириш мақсадга мувофиқ.

Шу билан бирга Миллий маърузани Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлис палаталарига тақдим этиш муддатларини аниқ белгилашга қаратилган қонун лойиҳасини Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасига киритиш ишлари якунига етказилмаган.

Юқорида баён этилганларни инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 93-моддасига, «Парламент назорати тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 8²-моддасига «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг Регламенти тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 26²-моддасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш агентлигининг Ўзбекистон Республикасида Коррупцияга қарши курашиш тўғрисидаги миллий маърузаси маълумот учун қабул қилинсин.

2. Агентликка:

Коррупцияга оид жиноятларни содир этишда айбдор деб топилган шахсларнинг очиқ электрон реестрини юритиш тартибини жорий этиш ишларини якунига етказиш;

Ўзбекистонда коррупцияга қарши курашиш бўйича миллий стратегияни қабул қилиш ишларини якунига етказиш чораларини кўриш;

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг 2023 йил 12 декабрдаги 3774-IV-сонли Қарори билан Агентликка коррупцияга қарши курашиш ва унинг олдини олиш борасидаги ишлар самарадорлигини таъминлаш юзасидан берилган тавсияларнинг амалга оширилиш ҳолатини танқидий жиҳатдан қайта кўриб чиқиш;

норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ва уларнинг лойиҳаларини коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш ишлари самарадорлигини ошириш;

норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш натижасида аниқланган коррупциявий омилларни бартараф этиш бўйича «йўл хариталари» ижросини танқидий ўрганиб чиқиш;

коррупциявий ҳуқуқбузарликлар статистикасини шакллантириш тизимини танқидий жиҳатдан ўрганиб чиқиш;

давлат органлари, оммавий ахборот воситалари, фуқаролик жамияти институтлари ва бошқа нодавлат сектор вакилларининг биргаликдаги самарали фаолиятини таъминлаш;

давлат органлари ва ташкилотларининг коррупцияга қарши ички назорат тузилмалари фаолиятини янада такомиллаштириш чораларини кўриш;

Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тўғрисидаги миллий маърузани Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарига тақдим этиш муддатини аниқ белгилашга қаратилган қонун лойиҳасини Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасига қисқа муддатларда киритилиши юзасидан чоралар кўриш тавсия этилсин.

3. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг қўмиталари парламент назоратини амалга оширишда Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тўғрисидаги миллий маърузада қайд этилган маълумотлардан ўз фаолият йўналишларининг ўзига хос жиҳатларини инобатга олган ҳолда фойдалансин.

4. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасидаги сиёсий партиялар фракцияларига, Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитасига ўтказилаётган парламент назорати тадбирлари ва депутатларнинг сайловчилар билан учрашувлари якунларидан келиб чиққан ҳолда, коррупция ҳолатларини бартараф этиш бўйича тегишли вазирликлар ва идораларга таклифлар киритиб бориш тавсия этилсин.

5. Ушбу Қарорнинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси Спикерининг ўринбосари З. Ибрагимова зиммасига юклатилсин.

6. Ушбу Қарор қабул қилинган кундан эътиборан кучга киради.