Ҳужжатга таклиф юбориш
Аудиони тинглаш
Ҳужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарори
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишОлимпия ва паралимпия спорт турларига тайёрлаш марказлари ва спорт турлари бўйича ихтисослаштирилган давлат мактаб-интернатлари ўқувчи-спортчиларининг овқатланишига қўйиладиган санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативларини (0096-25-сон СанҚваН) тасдиқлаш тўғрисида
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2025 йил 29 июлда ҳисобга олинди, ҳисоб рақами 362]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикасининг «Аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталиги тўғрисида»ги Қонуни, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 25 июлдаги ПФ-6035-сон «Коронавирус пандемиясини юмшатиш, аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталиги ва саломатлигини сақлаш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармони, Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 2 июндаги 410-сон «Спорт турлари бўйича ихтисослаштирилган давлат мактаб-интернатлари фаолиятини такомиллаштириш тўғрисида»ги ва 2022 йил 30 декабрдаги 731-сон «Олимпия ва паралимпия спорт турларига тайёрлаш марказлари фаолиятини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси қарор қилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Олимпия ва паралимпия спорт турларига тайёрлаш марказлари ва спорт турлари бўйича ихтисослаштирилган давлат мактаб-интернатлари ўқувчи-спортчиларининг овқатланишига қўйиладиган санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативлари (0096-25-сон СанҚваН) иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Ўзбекистон Республикаси Бош давлат санитария врачи томонидан 2009 йил 17 ноябрда тасдиқланган Олимпия захиралари коллежлари ва спортга ихтисослаштирилган махсус мактаб-интернатларида озиқ-овқат маҳсулотларининг суткалик мақбул меъёрлари (0274-09-сон СанҚваМ) ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Спорт вазирлиги ва Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги билан келишилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишРаис Б. ЮСУПАЛИЕВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТошкент ш.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2025 йил 27 июнь,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш16-сон
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКелишилди:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСпорт вазири А. ИКРАМОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2025 йил 13 июнь
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМактабгача ва мактаб таълими вазири Х. УМАРОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2025 йил 9 июнь
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг 2025 йил 27 июндаги 16-сон қарорига
ИЛОВА
ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишОлимпия ва паралимпия спорт турларига тайёрлаш марказлари ва спорт турлари бўйича ихтисослаштирилган давлат мактаб-интернатлари ўқувчи-спортчиларининг овқатланишига қўйиладиган санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативлари (0096-25-сон СанҚваН)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМазкур санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативлари (бундан буён матнда санитария қоидалари деб юритилади) Олимпия ва паралимпия спорт турларига тайёрлаш марказлари ва спорт турлари бўйича ихтисослаштирилган давлат мактаб-интернатлари (бундан буён матнда муассасалар деб юритилади) ўқувчи-спортчиларининг овқатланишига қўйиладиган санитария-гигиена талабларини белгилайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-боб. Умумий қоидалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Мазкур санитария қоидаларида қуйидаги тушунчалар қўлланилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишОлимпия ва паралимпия спорт турларига тайёрлаш марказлари — Олимпия ва Паралимпия ўйинлари (катталар ва ёшлар) дастуридан ўрин олган спорт турлари бўйича терма жамоаларни шакллантириш учун спорт захирасини тайёрлашга йўналтирилган ўрта ва профессионал давлат спорт-таълим муассасалари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишспорт турлари бўйича ихтисослаштирилган давлат мактаб-интернатлари — юқори малакали мутахассислар ҳамда спортнинг олимпия ва миллий турлари бўйича терма жамоаларни шакллантириш учун спорт захирасини тайёрлашга йўналтирилган ихтисослаштирилган умумтаълим давлат спорт-таълим муассасалари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-боб. Ўқувчи-спортчилар учун озиқ-овқат рационига қўйиладиган санитария-гигиена талаблари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Ўқувчи-спортчиларнинг рационал овқатланишини таъминлаш мақсадида кунлик таомнома тўғри тузилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Ўқувчи-спортчиларнинг рациони оқсил ва углеводга бой бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Ўқувчи-спортчиларнинг овқатланиш рациони қуйидагиларда сарфланадиган энергия миқдорини ҳисобга олган ҳолда тузилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишодатдаги машғулотлар шароитида;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишшиддатли машғулотлар ва мусобақалар ўтказилаётганда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишузоқ давом этадиган спорт мусобақаларида.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. Ўқувчи-спортчилар учун озиқ-овқат рациони қуйидаги санитария-гигиена талабларига жавоб бериши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишрационнинг кунлик калория миқдори ўқувчи-спортчилар энергия сарфларига мутаносиб бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишрационнинг кимёвий таркиби, калория миқдори ва ҳажми спорт турини ҳамда тайёргарлик даврини ҳисобга олган ҳолда ўқувчи-спортчи организмининг эҳтиёжлари ва хусусиятларига мос келиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишозиқ-овқат таркибидаги оқсиллар, ёғлар ва углеводлар баланслашган бўлиши, уларнинг миқдори спорт турини ва машғулот жараёнининг интенсивлиги ҳисобга олинган нисбатларда бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишетишмаётган маҳсулотлар фақат уларнинг ўрнини босувчи маҳсулотлар билан алмаштирилиши (жумладан, оқсил ва ёғ миқдори бўйича);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишозиқ-овқат маҳсулотлари хавфсиз (заҳарли моддалар ва патоген бактерияларни ўз ичига олмаган ҳолда) бўлиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. Сузиш, от спорти ва мотоспорт, ўрта ва узоқ масофаларга югуриш, футбол, шунингдек мушакларнинг қисқа муддатли зўриқиши билан боғлиқ бўлган спорт турларида рациондаги ёғлар улуши камайтирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. Ўқув-машқ машғулотлари даврида оқсиллар, ёғлар ва углеводлар нисбати 1: (0,8-0,9): (3,5 — 4,5), қишки спорт турларида эса бу нисбат 1:1: (3,5 — 4,7) бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8. Спорт турлари бўйича ихтисослаштирилган давлат мактаб-интернатлари ўқувчи-спортчилари учун кунлик озиқ-овқат тўплами (11 — 13 ёш) мазкур санитария қоидаларининг 1-иловасига, Олимпия ва паралимпия спорт турларига тайёрлаш марказлари ўқувчи-спортчилари учун кунлик озиқ-овқат тўплами (14 ёшдан катталар) 2-иловасига мувофиқ бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9. Озиқ-овқат маҳсулотлари ва таомларнинг хилма-хиллигига риоя қилиш учун таомнома спорт тури, машғулотларнинг режими ва давомийлигини ҳисобга олган ҳолда 10 — 15 кун учун тузилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10. Таомномани тузишда озиқ-овқат маҳсулотларининг бир-бири билан комбинацияси (оқсилнинг сабзавот билан яхшироқ сўрилиши), озуқавий моддаларнинг ҳазм бўлиши ҳисобга олиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11. Кундалик озиқ-овқат тўпламида кўрсатилган бирор-бир маҳсулот бўлмаса, унинг озуқавий ва биологик қийматини сақлаб қолиш учун унинг ўрнини босувчи маҳсулотга алмаштириш мазкур санитария қоидаларининг 3-иловасига асосан амалга оширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12. Ҳар куни ўқувчи-спортчиларнинг рационида гўшт, балиқ, парранда гўшти, сут ва сут маҳсулотлари, тухум, дон ва дуккакли маҳсулотлар, янги мева ва резаворлар, кўкатлар, сабзавотлар, ўсимлик ёғи ва сариёғ, нон ва табиий шарбатлар бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш13. Муассасаларда кун давомида бир хил маҳсулотлардан иборат таомларни, ҳафта давомида эса бир хил таомларни тайёрлашга йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш14. Ўқувчи-спортчилар учун рационни тузишда маҳсулотларга ишлов бериш усулини, ошқозонда озуқавий моддаларни ҳазм қилиш вақтини, уларнинг ичакларда ҳаракатланиш тезлигини ва маҳсулотларнинг организмда сўрилишини ҳисобга олиш шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш15. Машғулотлар ва мусобақалар ўтказиладиган кунларда таомномада метеоризмни (қоринни дам қилувчи) чақирадиган маҳсулотлар (дуккакли маҳсулотлар, жавдар нони, тузланган карам ва бошқалар) ва таркибида ачийдиган углеводлар мавжуд бўлган маҳсулотлар (олма, узум шарбатлари ва бошқалар) чекланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш16. Истеъмол қилинадиган таом жуда иссиқ ёки совуқ бўлмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш17. Нонуштага ошқозон-ичак тракти перисталтикасини (навбатма-навбат қисқаришини) рағбатлантирадиган, ўсимлик толаларига бой маҳсулотларни киритиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш18. Ўқувчи-спортчиларнинг кундалик рационига тозаланмаган (рафинадланмаган) ўсимлик ёғини (пахта ёғи бундан мустасно) 14 ёшгача бўлган ўқувчи-спортчилар учун 15 гр, 14 ёшдан катталар учун 30 гр миқдорида киритиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш19. Ўқувчи-спортчилар учун куннинг биринчи ярмида ҳайвон оқсилига бой таомлар тайёрланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш20. Биринчи нонушта таркибидаги калория миқдори кун давомидаги умумий овқатланиш миқдорининг 20 — 25 фоизини, иккинчи нонушта таркибидаги калория эса 10 — 15 фоизни ташкил этиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш21. Юқори юкламали машғулотлардан сўнг биринчи ва иккинчи нонушта таркибидаги калория миқдорини кун давомидаги умумий овқатланиш улушини 30 фоизгача оширишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22. Спорт турлари ва машғулотларнинг ўтказилиш давомийлигига қараб кундалик рацион тақсимланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш23. Машғулотлар, жумладан юқори жисмоний юкламали машғулотлар эрталабга тўғри келса, у ҳолда ўқувчи-спортчиларнинг биринчи нонуштаси юқори калорияли (кун давомидаги умумий овқатланиш миқдорининг 30 фоизгача), кичик ҳажмли, осон ҳазм бўладиган (шакар, фосфор, C витамини) ва озуқавий моддаларга бой бўлиши, аммо тез эрувчи ёғлар ва ўсимлик толаларига бой маҳсулотлар бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда, биринчи нонушта рационига гўшт, колбаса, пишлоқ, какао ёки қаҳва ҳамда сабзавотларни (картошка, помидор, сабзи, яшил пиёз ва пиёз) киритишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш24. Тушлик таркибидаги калория миқдори умумий овқатланиш миқдорининг 30 — 35 фоизини ташкил қилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш25. Тушлик рациони кўп миқдорда ҳайвон оқсили, углеводлар, ёғлар, ўсимлик толасига бой маҳсулотлар, дон ва дуккакли маҳсулотларни ўз ичига олиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш26. Агар асосий машғулотлар ёки мусобақалар тушликдан кейин ўтказилса, унда тушлик кичик ҳажмли ва осон ҳазм бўладиган таомлардан иборат бўлиши ҳамда тушлик рационидаги ўсимлик толасига бой, секин ҳазм бўладиган таомлар эса нонуштага киритилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда, тушликдаги нисбий калория миқдори 30 фоизгача камайтирилиб, нонушта ва кечки таом таркибидаги калория миқдори унга мос равишда орттирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш27. Иккинчи тушлик (толмачой) таркибидаги калория миқдори умумий овқатланиш миқдорининг 5 — 10 фоизини ташкил қилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда, иккинчи тушлик учун ўқувчи-спортчиларга мева ва ширинликлар берилишига йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш28. Кечки таомдаги калория миқдори 25 — 30 фоиз бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш29. Кечки таом рационида оқсил ва ёғ миқдори нонушта ва тушликдагига нисбатан кам миқдорда бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш30. Кечки таом таркибида секин ҳазм бўлувчи маҳсулотлар чекланиши ҳамда сут, сабзавот ва балиқли таомлар, мевалар бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш31. Тўлиқ тунги уйқуни таъминлаш учун кечки таом ётишдан 3-4 h олдин берилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда, кечки таом таркибида ёғ, қизариб пишган овқатлар, қандолат маҳсулотлари бўлишига йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш32. Кечки овқатдан кейин (уйқуга ётишдан олдин) иккинчи кечки таом берилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда, иккинчи кечки таом таркибида қўшимча оқсилга бой бўлган бир стакан сут маҳсулоти, мевалар ва сабзавотлар бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш33. Ўқувчи-спортчиларнинг умумий овқатланиш рационида аччиқ таомларнинг бўлишига йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш34. Ортиқча вазнга эга бўлган, семириб кетган ўқувчи-спортчиларнинг овқатланиш рационидан туз, нон ва қандолат маҳсулотлари ҳамда ёғли таомлар чиқариб ташланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-боб. Ўқувчи-спортчиларнинг умумий овқатланишига қўйиладиган санитария-гигиена талаблари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш35. Терлаш орқали организмда йўқотилган кўплаб минералларни тезроқ тиклаш учун овқатланишда сут ва сут маҳсулотлари, сабзавот ва мевалар, минерал сувлардан фойдаланиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш36. Овқатланишда қуйидагиларга риоя қилиш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишовқатланиш беш маҳал бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишовқатланишлар орасидаги танаффус 5 h дан ошмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишзўриқтирувчи машғулотларни оч қоринга ўтказишга, шунингдек овқатланишни бевосита спорт мусобақалари олдидан ўтказишга йўл қўйилмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишспорт мусобақалари даврида овқатланиш мусобақа бошланишидан 2-3 h олдин, чиқишлар тугагандан сўнг эса камида 40 — 45 мин дан кейин (жисмоний юкламанинг овқат ҳазм қилиш тизимига тормозловчи таъсири намоён бўлмаслиги учун) амалга оширилиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш37. Кун давомидаги овқатланиш улуши қуйидагича бўлиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишнонушта (7.30 — 8.00) — 20 — 25 фоиз;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишиккинчи нонушта (10.00 — 10.30) — 10 — 15 фоиз;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштушлик (13.00 — 13.30) — 30 — 35 фоиз;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштолма чой (17.00) — 5 — 10 фоиз;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкечки овқат (19.30 — 20.00) — 25 — 30 фоиз.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш38. Ўқувчи-спортчиларнинг ёш гуруҳларидан келиб чиқиб спорт турлари учун умумий озуқа моддаларига бўлган кунлик эҳтиёж мазкур санитария қоидаларининг 4-иловасига мувофиқ бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш39. Овқатланишда фойдаланиладиган озиқ-овқат маҳсулотларининг ўртача кунлик тўпламларини шакллантиришда ушбу санитария қоидаларининг 4-иловасида келтирилган энергия сарфининг нисбати ҳисобга олиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш40. Овқатланишни ташкил этишда қуйидагиларга риоя қилиш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмакро ва микронутриэнтларга бой бўлган сифатли ва янги озиқ-овқат маҳсулотларидан фойдаланиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишозиқ-овқат маҳсулотлари ва тайёр таомлар хавфсиз бўлиши лозим;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишовқатланиш билан боғлиқ алиментар юқумли касалликларнинг тарқалишига йўл қўймаслик;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишўқувчи-спортчиларда соғлом ва тўғри овқатланиш кўникмаларини шакллантириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкунлик таомнома асосида таомларни тайёрлаш ва таомномани овқатланиш залида кўринадиган тарзда осиб қўйиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишошпазларни санминимум дастури асосида гигиеник ўқитиш ва тарбиялаш ҳамда тиббий кўрикдан ўтказиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш41. Кунлик таомномалар муассасаларнинг тиббиёт ходими (шифокор ёки ҳамшира) томонидан тузилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш42. Жорий кунда машғулотларда қатнашувчи ўқувчи-спортчилар сони таомномада назарда тутилган болалар сонидан 10 нафарга кўп ёки кам бўлса, тиббиёт ходими (шифокор ёки ҳамшира) томонидан таомномага ўзгартириш киритилиши ҳамда маҳсулотлар омборга қайтарилиши ёки қўшимча маҳсулотлар ажратилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш43. Муассасаларда озиқ-овқат маҳсулотлари ва таомлар сифатини ўрганиш бўйича бракераж комиссияси (бундан буён матнда бракераж комиссияси деб аталади) ташкил этилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш44. Озиқ-овқат маҳсулотлари ва таомлар сифатини ўрганиш натижалари алоҳида юритиладиган бракераж журналларида қайд этилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш45. Бракераж журналига озиқ-овқат маҳсулотларининг сифати, мазаси, кунлик синама олинганлиги, овқатни тарқатиш ҳақидаги маълумотлар ҳар куни тиббиёт ходими (шифокор ёки ҳамшира) томонидан киритиб борилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш46. Кунлик таомномани тузишда қуйидагилар инобатга олиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишнонушта учун 250 — 300 г сутли турли хил ёрмали бўтқалар, 50 — 100 г қайнатилган тухум ёки 15 — 50 г пишлоқ, 150 г нон, 200 — 250 мл чой ёки сутли қаҳва ёки компот;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштушлик учун 250 — 300 мл шўрва (гўштли ёки сабзавотли), 200 — 250 г гўштли асосий таом (палов, картошка гўшт билан, макарон гўшт билан), 150 — 200 г сабзавотли салат, 150 — 200 г нон, 200 — 250 мл мевали компот ёки шарбат;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштолмачой учун 200 — 250 мл сут маҳсулоти, 50 г қуруқ мевалар ёки булочка;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкечки овқат учун 200 — 250 г балиқ ёки товуқ гўшти, 150 — 200 г сабзавотли гарнир (гречка, гуруч, картошка), 150 — 200 г сабзавотли салат, 200 — 250 мл мевали компот ёки чой;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишуйқуга ётишдан олдин 200 — 250 мл кефир ёки сут.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-боб. Ўқувчи-спортчилар томонидан истеъмол қилинадиган ичимликларга қўйиладиган санитария-гигиена талаблари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш47. Болалардаги ичак дисбактериози, шунингдек гиповитаминозларнинг олдини олиш мақсадида ўқувчи-спортчиларга таркибида аскорбин кислотаси, лакто- ва бифидумбактерияларга бой ичимликлар берилиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш48. Ўқувчи-спортчилар организмида мавжуд сув-туз балансини сақлаш мақсадида машғулотдан олдин, машғулот давомида ва машғулотдан сўнг қуйидагилар амалга оширилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишўқувчи-спортчилар томонидан сувни истеъмол қилиш ва уни сарфланиш ўртасидаги мувозанатни сақлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсувни кичик қисмларга (ҳар бири 30 — 60 млдан ошмаган) бўлиб ичишга рухсат бериш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш49. Ўқувчи-спортчилар томонидан истеъмол қилинадиган ичимликлар миқдори соатига 1 л дан ошмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш50. Иссиқ ҳавода ва юқори юкламали машғулотлардан сўнг истеъмол қилинадиган ичимликларнинг ҳарорати 12 — 15°C бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш51. Иссиқ ҳавода ва юқори юкламали машғулотлардан сўнг кўп миқдорда совитилган ичимликни истеъмол қилишга йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш52. Ўқувчи-спортчилар истеъмол қиладиган кунлик ичимлик миқдори 2,5 — 3 л атрофида бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш53. Ўқувчи-спортчиларга машғулот тугагандан сўнг тоза табиий сув, оптимал мувозанатли минерал сув (1 л даги тузнинг миқдори 1 гр дан кўп бўлмаган), 4 — 6 фоиз углеводли-минерал ичимликлар эритмалари, минерал сувлар, мева шарбатлари (кунига 2 стакандан ошмаган ҳолда), сабзавот шарбатлари, мевали шарбатлар, чой, сут истеъмол қилишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш54. Ўқувчи-спортчиларнинг қуйидаги ичимликларни истеъмол қилишига йўл қўйилмайди:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишуглевод геллари (улар ҳар доим сув билан олиниши керак);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгазланган сув ва углевод миқдори 8 фоиздан ортиқ бўлган глюкоза-электролит эритмалари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш55. Машғулотдан олдин, машғулот давомида ёки машғулотдан кейин газланган энергетик ичимликларни истеъмол қилишга йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш56. Муассасаларда ўқувчи-спортчилар томонидан истеъмол қилинадиган ичимлик сувини етказиб бериш қуйидаги шаклларда ташкил этилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишстационар ичимлик фавворалари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишидишларда қадоқланган сув.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш57. Мазкур санитария қоидаларини ишлаб чиқувчилар рўйхати ушбу санитария қоидаларининг 5-иловасида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишОлимпия ва паралимпия спорт турларига тайёрлаш марказлари ва спорт турлари бўйича ихтисослаштирилган давлат мактаб-интернатлари ўқувчи-спортчиларининг овқатланишига қўйиладиган санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативларига (0096-25-сон СанҚваН)
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСпорт турлари бўйича ихтисослаштирилган давлат мактаб-интернатлари ўқувчи-спортчилари учун кунлик озиқ-овқатлар тўплами (11 — 13 ёш)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТ/р | Маҳсулот номи | Грамм (брутто) |
1. | Буғдой нони, 1-нав | 300 |
2. | Буғдой уни, 1-нав | 20 |
3. | Ёрма, макарон маҳсулотлари | 80 |
4. | Шакар | 50 |
5. | Асал | 15 |
6. | Қандолат маҳсулотлари | 25 |
7. | Сариёғ (сигир сутидан) | 50 |
8. | Ўсимлик ёғи | 15 |
9. | Сут | 500 |
10. | Сметана | 30 |
11. | Творог | 50 |
12. | Пишлоқ | 15 |
13. | 1-навли мол ва қўй гўшти | 105 |
14. | Парранда гўшти | 100 |
15. | Колбаса маҳсулотлари | 35 |
16. | Балиқ | 70 |
17. | Тухум | 1дона (50гр) |
18. | Картошка | 300 |
19. | Сабзавотлар, шу жумладан помидор пастаси | 450/3 |
20. | Ҳўл мевалар, резаворлар, | 200 |
21. | Мева шарбатлари | 100 |
22. | Қуруқ мевалар, шу жумладан наматак 5 гр, баргак | 20 |
23. | Чой | 2,0 |
24. | Какао | 1 |
25. | Йодланган туз | 8 |
26. | Хамиртуруш | 1 |
27. | Минерал газсиз сув | 500 |
28. | Буғдой майсалари кукуни | 1,5 |
Калорияси | 3174,3 ккал |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишОлимпия ва паралимпия спорт турларига тайёрлаш марказлари ва спорт турлари бўйича ихтисослаштирилган давлат мактаб-интернатлари ўқувчи-спортчиларининг овқатланишига қўйиладиган санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативларига (0096-25-сон СанҚваН)
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишОлимпия ва паралимпия спорт турларига тайёрлаш марказлари ўқувчилари учун кунлик озиқ-овқат тўплами (14 ёшдан катталар)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТ/р | Маҳсулотлар номи | Грамм (брутто) |
1. | Буғдой нони, 1-нав | 600 |
2. | Буғдой уни, 1-нав | 30 |
3. | Ёрма, макарон маҳсулотлари | 160 |
4. | Шакар | 100 |
5. | Асал | 30 |
6. | Қандолат маҳсулотлари | 120 |
7. | Сариёғ (сигир сутидан) | 80 |
8. | Ўсимлик ёғи | 30 |
9. | Сут | 600 |
10. | Сметана | 50 |
11. | Творог | 100 |
12. | Пишлоқ | 50 |
13. | 1-навли мол ва қўй гўшти | 205 |
14. | Парранда гўшти | 205 |
15. | Колбаса маҳсулотлари | 70 |
16. | Балиқ | 100 |
17. | Тухум | 2 дона (100гр) |
18. | Картошка | 500 |
19. | Сабзавотлар, шу жумладан помидор пастаси | 700 |
20. | Ҳўл мевалар, резаворлар, | 600 |
21. | Мева шарбатлари | 200 |
22. | Қуруқ мевалар, шу жумладан наматак 5 гр, баргак | 50 |
23. | Чой | 3 |
24. | Какао | 5 |
25. | Йодланган туз | 10 |
26. | Хамиртуруш | 1 |
27. | Минерал газсиз сув | 500 |
28. | Буғдой майсалари кукуни | 3 |
Калорияси | 6693,8 ккал |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишОлимпия ва паралимпия спорт турларига тайёрлаш марказлари ва спорт турлари бўйича ихтисослаштирилган давлат мактаб-интернатлари ўқувчи-спортчиларининг овқатланишига қўйиладиган санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативларига (0096-25-сон СанҚваН)
3-ИЛОВА
3-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКундалик озиқ-овқат тўпламида кўрсатилган озиқ-овқат маҳсулотларини унинг ўрнини босувчи маҳсулотларга алмаштириш нормалари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишОзиқ-овқат маҳсулотлар номи | Миқдори (г) | Кимёвий таркиби | Кундаги рационга қўшиш (+) ёки олиб ташлаш (-) | ||
оқсил | ёғ | углевод | |||
100 г. нон ўрнини босувчи маҳсулотлар | |||||
Оқ нон | 100 | 6,97 | 1,2 | 48,19 | |
Буғдой уни | 70 | 6,55 | 0,71 | 48,97 | |
Макарон | 70 | 6,55 | 0,59 | 49,86 | |
Манний ёрмаси | 70 | 6,66 | 0,52 | 49,26 | |
100 г. картошка ўрнини босувчи маҳсулотлар | |||||
Картошка | 100 | 1,05 | - | 14,25 | |
Лавлаги | 110 | 1,06 | - | 7,78 | |
Сабзи | 120 | 1,06 | - | 7,55 | |
Карам | 90 | 1,04 | - | 3,25 | |
100 г. янги олма ўрнини босувчи маҳсулотлар | |||||
Янги олма | 100 | 0,4 | - | 11,01 | |
Қуритилган олма | 20 | 0,46 | - | 12,17 | |
Қуритилган мевалар (туршак) | 15 | 0,48 | - | 10,29 | |
100 г. сут ўрнини босувчи маҳсулотлар | |||||
Сут | 100 | 3,07 | 33,3 | 4,41 | |
Творог | 25 | 3,60 | 4,28 | 0,25 | - 1 г. |
Гўшт | 25 | 3,68 | 0,63 | - | + 3 г. |
Балиқ | 40 | 3,61 | 0,14 | - | + 3 г. |
Пишлоқ | 15 | 3,05 | 2,81 | 0,35 | |
100 г. гўшт ўрнини босувчи маҳсулотлар | |||||
Гўшт | 100 | 14,71 | 0,53 | - | |
Творог | 100 | 14,40 | 17,19 | 0,98 | - 15 |
Балиқ | 100 | 14,43 | 0,58 | - | + 2 г. |
Сут | 480 | 14,47 | 15,98 | 21,17 | - 13 г. |
Тухум | 140 | 14,76 | 14,04 | 0,6 | - 11 г. |
100 г. балиқ ўрнини босувчи маҳсулотлар | |||||
Балиқ | 100 | 9,02 | 0,36 | - | |
Гўшт | 60 | 8,83 | 1,52 | - | - 1 г |
Творог | 60 | 8,84 | 10,26 | 0,59 | - 10 г |
Сут | 300 | 9,21 | 9,99 | 13,23 | - 9 г. |
Тухум | 85 | 8,98 | 8,07 | 0,36 | - 7 г. |
100 г. творог ўрнини босувчи маҳсулотлар | |||||
Творог | 100 | 14,40 | 17,10 | 0,98 | |
Гўшт | 100 | 14,71 | 2,53 | - | + 15 г. |
Балиқ | 160 | 14,43 | 0,58 | - | + 17 г. |
Сут | 460 | 14,12 | 15,32 | 20,29 | + 2 г. |
Тухум | 140 | 14,78 | 14,04 | 0,6 | + 3 г |
50 г. (1 дона) тухум ўрнини босувчи маҳсулотлар | |||||
Тухум | 50 | 5,28 | 5,02 | 0,22 | |
Творог | 40 | 5,76 | 6,48 | 0,39 | - 2 г. |
Гўшт | 40 | 5,88 | 1,01 | - | + 4 г |
Балиқ | 60 | 5,41 | 0,22 | - | + 5 г. |
Сут | 160 | 4,91 | 5,33 | 7,05 | |
Пишлоқ | 25 | 5,08 | 4,69 | 0,58 | |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишОлимпия ва паралимпия спорт турларига тайёрлаш марказлари ва спорт турлари бўйича ихтисослаштирилган давлат мактаб-интернатлари ўқувчи-спортчиларининг овқатланишига қўйиладиган санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативларига 0096-25-сон СанҚваН)
4-ИЛОВА
4-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишОлимпия ва паралимпия спорт турларига тайёрлаш марказлари ва спорт турлари бўйича ихтисослаштирилган давлат мактаб-интернатлари ўқувчи-спортчиларининг озуқа моддаларига (гр) ва энергияга бўлган кунлик эҳтиёжи
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТ/р | Спорт тури | жинс | ёш | Энергия талаби, (ккал) | Оқсил, гр | Ёғлар, гр | Углеводлар | ||
умумий | жумладан, ҳайвон оқсили | умумий | жумладан, ўсимлик ёғи | ||||||
1. | Спорт гимнастикаси | ўғил | 11 — 13 | 2300 | 112 | 67 | 90 | 20 | 448 |
қиз | 11 — 13 | 2000 — 2600 | 100 | 60 | 80 | 19 | 390 | ||
2. | Спорт гимнастикаси | ўғил | 14 — 17 | 3000 | 130 | 80 | 105 | 21 | 530 |
қиз | 14 — 17 | 2800 — 3200 | 115 | 65 | 90 | 20 | 450 | ||
3. | Қиличбозлик, енгил атлетика (сакраш, улоқтириш) | ўғил | 11 — 13 | 3700 | 112 | 67 | 90 | 20 | 448 |
қиз | 11 — 13 | 3200 — 3900 | 100 | 60 | 80 | 19 | 390 | ||
ўғил | 14 — 17 | 6000 | 130 | 80 | 105 | 21 | 530 | ||
қиз | 14 — 17 | 4700 | 115 | 65 | 90 | 20 | 450 | ||
4. | Сузиш | ўғил | 11 — 13 | 4700 | 112 | 67 | 90 | 20 | 448 |
қиз | 11 — 13 | 4500 | 100 | 60 | 80 | 19 | 390 | ||
ўғил | 14 — 17 | 6500 | 130 | 80 | 105 | 21 | 530 | ||
қиз | 14 — 17 | 5600 | 115 | 65 | 90 | 20 | 450 | ||
Футбол | ўғил | 11 — 13 | 5100 | 132 | 79 | 106 | 21 | 528 | |
қиз | 11 — 13 | 4500 | 125 | 74 | 100 | 20 | 499 | ||
ўғил | 14 — 17 | 6300 | 134 | 80 | 126 | 32 | 522 | ||
қиз | 14 — 17 | 5500 | 117 | 69 | 100 | 26 | 445 | ||
Енгил атлетика (спортча юриш, ўрта ва узоқ масофаларга югуриш (спринт) | ўғил | 14 — 17 | 5000 | 130 | 80 | 105 | 21 | 530 | |
қиз | 14 — 17 | 470 | 115 | 65 | 90 | 20 | 450 | ||
5. | Кураш, оғир атлетика, велоспорт | ўғил | 14 — 17 | 6000 | 134 | 80 | 126 | 32 | 522 |
қиз | 14 — 17 | 4700 | 117 | 69 | 100 | 26 | 445 | ||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишОлимпия ва паралимпия спорт турларига тайёрлаш марказлари ва спорт турлари бўйича ихтисослаштирилган давлат мактаб-интернатлари ўқувчи-спортчиларининг овқатланишига қўйиладиган санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативларига (0096-25-сон СанҚваН)
5-ИЛОВА
5-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИшлаб чиқувчилар рўйхати: | ||
Р.Т. Камилова | — | Санитария, гигиена ва касб касалликлари илмий-тадқиқот институтининг илмий ишлар бўйича директор ўринбосари,т.ф.д., профессор; |
А.С. Худайберганов | — | Санитария, гигиена ва касб касалликлари илмий-тадқиқот институтининг «Овқатланиш гигиенаси» лабораторияси мудири, т.ф.д., профессор; |
А.Р. Носирова | — | Санитария, гигиена ва касб касалликлари илмий-тадқиқот институтининг «Овқатланиш гигиенаси» лабораторияси катта илмий ходими, PhD; |
Г.Ю. Муҳаммедова | — | Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг Санитария-гигиена бошқармаси бош мутахассиси; |
М. Музаффаров | — | Санитария, гигиена ва касб касалликлари илмий-тадқиқот институти докторанти; |
Тақризчилар рўйхати: | ||
Д.А. Зарединов | — | Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш марказининг «Гигиена» кафедраси мудири, т.ф.д., профессор; |
М.А. Хамракулова | — | Санитария, гигиена ва касб касалликлари илмий-тадқиқот институти директори в.б., т.ф.д., профессор. |