09.08.2024 йилдаги 01/2-46-сон
Кўриниш
Рус
Ўзб
O’zb
Ўзб|Рус
ONLINE TRANSLATE
Ўзбекистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг буйруғи, 09.08.2024 йилдаги 01/2-46-сон
Кучга кириш санаси
25.09.2024
Кўриниш
Рус
Ўзб
O’zb
Ўзб|Рус
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ўзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
буйруғи
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.03.06-22 «Алюмин конструкциялар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2024 йил 25 сентябрда ҳисобга олинди, ҳисоб рақами 295]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. ШНҚ 2.03.06-22 «Алюмин конструкциялар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ўзбекистон Республикаси давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси раисининг 1996 йил 6 ноябрдаги 104-сон буйруғи билан тасдиқланган ҚМҚ 2.03.06-97 «Алюминий қурилмалар. Лойиҳалашнинг техник меъёрлари» қурилиш меъёрлари ва қоидалари ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги ҳамда «Ўзсаноатқурилишматериаллари» уюшмаси билан келишилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Ушбу буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Вазир в.б. Ш. ХИДОЯТОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тошкент ш.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2024 йил 9 август,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
01/2-46-сон
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Келишилди:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Табиий пардозбоп тошлар ва бошқа тош маҳсулотлари ишлаб чиқаришни ривожлантириш бўйича раис ўринбосари Б. БОБОКУЛОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2024 йил 31 июль
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Фавқулодда вазиятлар вазири А. КУЛДАШЕВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2024 йил 16 июль
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазири А. АБДУХАКИМОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2024 йил 26 июль
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ўзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг 2024 йил 9 августдаги 01/2-46-сон буйруғига
ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.03.06-22 «Алюмин конструкциялар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Мазкур шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (бундан буён матнда ШНҚ деб юритилади) бино ва иншоотларнинг алюмин конструкцияларини лойиҳалашга оид талабларни белгилайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу ШНҚнинг талаблари кўприклар, ҳарорат таъсири 100 °С дан юқори бўладиган ҳамда ҳаракатланадиган, динамик юкланишларга кўп маротаба учрайдиган бино ва иншоотларнинг конструкцияларини лойиҳалашга нисбатан татбиқ этилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-боб. Шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Мазкур ШНҚда қуйидаги шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар келтирилган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 27751-2014 «Қурилиш иншоотлари ва пойдеворларининг ишончлилиги. Ҳисоблаш бўйича асосий қоидалар» (расмий манба: «Надежность строительных конструкций и оснований. Основные положения»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 21631-2019 «Алюмин ва Алюмин қотишмалардан листлар. Техник шартлар» (расмий манба: «Листы из алюминия и алюминиевых сплавов. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 13726-2023 «Алюмин ва Алюмин қотишмаларидан тасмалар. Техник шартлар» (расмий манба: «Межгосударственный стандарт. Ленты из алюминия и алюминиевых сплавов. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 8617-2018 «Алюмин ва Алюмин қотишмаларидан прессланган профиллар. Техник шартлар» (расмий манба: «Профили, прессованные из алюминия и алюминиевых сплавов. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 18482-2018 «Алюмин ва Алюмин қотишмаларидан прессланган қувурлар. Техник шартлар» (расмий манба: «Трубы, прессованные из алюминия и алюминиевых сплавов. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 22233-2018 «Тўсувчи конструкциялар учун Алюмин қотишмаларидан прессланган профиллар. Техник шартлар» (расмий манба: «Профили, прессованные из алюминиевых сплавов для ограждающих конструкций. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 10157-2016 «Газсимон ва суюқ аргон. Техник шартлар» (расмий манба: «Аргон газообразный и жидкий. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 14838-78 «Совуқ чўзиш учун Алюмин ва Алюмин қотишмадан сим. Техник шартлар» (расмий манба: «Проволока из алюминия и алюминиевых сплавов для холодной высадки. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 21488-97 «Алюмин ва Алюмин қотишмаларидан симлар. Техник шартлар» (расмий манба: «Прутки, прессованные из алюминия и алюминиевых сплавов. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 1583-93 «Алюмин қуйма қотишмалари. Техник шартлар» (расмий манба: «Сплавы алюминиевые литейные. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 4784-2019 «Деформацияланадиган алюмин ва алюмин қотишмалари. Маркалари» (расмий манба: «Алюмин и сплавы алюминиевые деформируемые. Марки»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 7871-2019 «Алюмин ва алюмин қотишмаларидан тайёрланган пайвандлаш сими. Техник шартлар» (расмий манба: «Проволока сварочная из алюминия и алюминиевых сплавов. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 9.303-84 «Коррозия ва эскиришдан ҳимоя қилишнинг ягона тизими. Металл ва металл бўлмаган ноорганик қопламалар. Умумий танлов талаблари» (расмий манба: «Единая система защиты от коррозии и старения. Покрытия металлические и неметаллические неорганические. Общие требования к выбору»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 1759.0-87 «Болтлар, винтлар, шпилькалар ва гайкалар. Техник шартлар» (расмий манба: «Болты, винты, шпильки и гайки. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ ISO 898-1-2014 «Углерод ва легирланган пўлатдан ясалган маҳкамлагичларнинг механик хусусиятлари. 1-қисм. Катта ва кичик қадам баландлиги билан ўрнатилган мустаҳкамлик синфларининг болтлари, винтлари ва шпилькалари» (расмий манба: «Механические свойства крепежных изделий из углеродистых и легированных сталей. Часть 1. Болты, винты и шпильки установленных классов прочности с крупным и мелким шагом резьбы»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ ISO 898-2-2015 «Углерод ва легирланган пўлатдан ясалган маҳкамлагичларнинг механик хусусиятлари. 2-қисм. Катта ва кичик қадам баландлиги билан ўрнатилган мустаҳкамлик синфларининг гайкалари» (расмий манба: «Механические свойства крепежных изделий из углеродистых и легированных сталей. Часть 2. Гайки установленных классов прочности с крупным и мелким шагом резьбы»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 18123-82 «Шайбалар. Умумий техник шартлар» (расмий манба: «Шайбы. Общие технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 11371-78 «Шайбалар. Техник шартлар» (расмий манба: «Шайбы. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 6402-70 «Пружинали шайбалар. Техник шартлар» (расмий манба: «Шайбы пружинные. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 10906-78 «Қия шайбалар. Техник шартлар» (расмий манба: Шайбы косые. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 5915-70 «В аниқлик синфига оид олти қиррали гайкалар. Конструкцияси ва ўлчамлари» (расмий манба: Гайки шестигранные класса точности В. Конструкция и размеры»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ Р 52643-2006 «Металл конструкциялар учун юқори қувватли болтлар ва гайкалар ҳамда шайбалар. Умумий техник шартлар» (расмий манба: «Болты и гайки высокопрочные и шайбы для металлических конструкций. Общие технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ Р 52644-2006 «Металл конструкциялар учун катталаштирилган калит ўлчамига эга юқори қувватли олти бурчакли каллакли болтлар. Техник шартлар» (расмий манба: «Болты высокопрочные с шестигранной головкой с увеличенным размером под ключ для металлических конструкций. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ Р 52645-2006 «Металл конструкциялар учун катталаштирилган калит ўлчамига эга юқори қувватли олти бурчакли гайкалар. Техник шартлар» (расмий манба: «Гайки высокопрочные шестигранные с увеличенным размером под ключ для металлических конструкций. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ Р 52646-2006 «Металл конструкциялар учун юқори қувватли болтларга шайбалар» (расмий манба: «Шайбы к высокопрочным болтам для металлических конструкций. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 17473-80 «А ва В аниқлик синфига оид ярим айлана каллакли винтлар. Конструкцияси ва ўлчамлари» (расмий манба: Винты с полукруглой головкой классов точности А и В. Конструкция и размеры»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 17475-80 «А ва В аниқлик синфига оид яширин каллакли винтлар. Конструкцияси ва ўлчамлари» (расмий манба: Винты с потайной головкой классов точности А и В. Конструкция и размеры»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 10618-80 «Металл ва пластмасса учун ўзикесар винтлар. Умумий техник шартлар» (расмий манба: Винты самонарезающие для металла и пластмассы. Общие технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 10619-80 «Металл ва пластмасса учун яширин каллакли ўзикесар винтлар. Конструкцияси ва ўлчамлари» (расмий манба: «Винты самонарезающие с потайной головкой для металла и пластмассы. Конструкция и размеры»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 10621-80 «Металл ва пластмасса учун ярим айлана каллакли ўзикесар винтлар. Конструкцияси ва ўлчамлари» (расмий манба: «Винты самонарезающие с полукруглой головкой для металла и пластмассы. Конструкция и размеры»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 10299-80 «В ва С аниқлик синфига оид ярим айлана каллакли парчинлар. Техник шартлар» (расмий манба: «Заклепки с полукруглой головкой классов точности В и С. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 10300-80 «В ва С аниқлик синфига оид яширин каллакли парчинлар. Техник шартлар» (расмий манба: Заклепки с потайной головкой классов точности В и С. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 10301-80 «В ва С аниқлик синфига оид ярим яширин каллакли парчинлар. Техник шартлар» (расмий манба: Заклепки с полупотайной головкой классов точности В и С. Технические условия»);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ГОСТ 10304-80 «В ва С аниқлик синфига оид парчинлар. Умумий техник шартлар» (расмий манба: «Заклепки классов точности В и С. Общие технические условия»).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-боб. Атамалар ва таърифлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ушбу ШНҚда қуйидаги атама ва таърифлардан фойдаланилган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
аниқлик синфи — геометрик параметрларнинг номинал қийматларига боғлиқ технологик қийматлар тўплами;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бикрлик — жисмлар ёки конструкцияларнинг ташқи юклар ва таъсирларда юзага келадиган деформациялар ва силжишларнинг шаклланишига қаршилик кўрсатиш қобилияти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
реконструкция — асосий техник-иқтисодий кўрсаткичларни (юкламаларни, хоналарнинг режалаштирилишини, бинонинг қурилиш ҳажмини ва умумий майдонини, муҳандислик жиҳатдан жиҳозланишини) ўзгартириш билан боғлиқ қурилиш ишлари ва ташкилий-техник тадбирлар мажмуи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
шартли кўндаланг куч — стерженнинг эгилган ўқига нисбатан перпендикуляр йўналишдаги сиқувчи куч.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-боб. Умумий қоидалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Янги қуриладиган ва реконструкция қилинадиган бино ва иншоотларнинг алюмин конструкцияларини мазкур ШНҚ талабларига мувофиқ лойиҳаланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Ноёб бино ва иншоотларнинг ҳамда махсус турдаги конструкцияларни лойиҳалашда ушбу конструкцияларнинг ўзига хос хусусиятлари ҳисобга олиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-боб. Алюмин конструкцияларнинг ишончлилиги, хавфсизлиги, ва мустаҳкамлигига қўйиладиган талаблар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Алюмин конструкцияларни лойиҳалашда қуйидагилар амалга оширилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
конструкцияларнинг ишончлилик даражасини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
деформацияланадиган қотишмалар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
алюмин ва қуйма қотишмаларнинг техник энг оптимал конструкция схемалари, элементларнинг кесимларини ҳамда маркаларини танлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тўсувчи ва юк кўтарувчи функцияларни бирлаштирган конструкциялар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
стандарт элементлардан ва бошқа фазовий тизимларни қўллаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
конструкцияларнинг техник ҳолатини текшириш ва баҳолаш, шунингдек реконструкция қилишда таъмирлаш ишларини бажариш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Алюмин конструкцияларнинг элементлари минимал кесим билан лойиҳаланиши, бунда профиллардан ишлаб чиқариш имкониятини ҳисобга олган ҳолда, прессланган профиллар ва қувурлар ГОСТ 22233-2018 га мувофиқ ишлаб чиқилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Алюмин конструкцияларни ГОСТ 27751-2014 га мувофиқ чегаравий ҳолатлар усули билан ҳисоблаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-боб. Алюмин конструкциялар ва уланмалар учун материаллар ҳамда уларнинг ҳисобий хусусиятларини аниқлаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Конструкциялар учун алюмининг маркаси ва ҳолатини (ишлов бериш турини) танлашда қуйидагилар амалга оширилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
юкламаларнинг хусусияти ва интенсивлиги, конструкция элементларнинг зўриқтирилган ҳолати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
механик хусусиятларининг ҳисобий ҳарорати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
алюминнинг кимёвий таркиби ва унинг коррозияга чидамлилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ярим тайёр маҳсулотларнинг ишлаб чиқарилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
конструкцияларни ишлаб чиқариш ва ўрнатиш технологиялари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
архитектура ечимлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Қурилиш конструкцияларида ишлатиладиган алюмин маркалари мавжуд конструкциялар учун белгиланган кўрсаткичларни таъминлаши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Техник-иқтисодий асосланганда конструкцияларда бошқа маркадаги алюминдан фойдаланишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Бино ва иншоотлар конструкциялари вазифасига кўра қуйидаги тўрт гуруҳга бўлиб алюмин маркаларидан фойдаланиш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
I — тўсувчи конструкциялар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
томлар, витриналар, витражлар, фонар қопқоқлари, осма шифтлар, ораёпмалар ва бўшлиқларни тўлдириш (деразалар, эшиклар, дарвозалар);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
II — юк кўтарувчи ва тўсувчи функцияларни бирлаштирган тузилмалар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
биноларнинг, шунингдек гумбазли ёки осма биноларнинг фазовий қопламалари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
том қопламаси олдиндан зўриқтирилган йирик блокли ва панжарали қопламалар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
резервуар ва силослар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
жамоат ва саноат биноларининг том ёпма ва девор панеллари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
портловчи моддалар ишлаб чиқарадиган бинолар, шунингдек ички ҳавонинг юқори намлиги мавжуд бўлганда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
жамоат биноларининг том ёпма панеллари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
III — пайвандланган юк кўтарувчи конструкциялар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
доимий юк кўтарувчи тузилмалар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
трусслар, устунлар, қопламалар пурлинлари, саноат йирик бинолар қопламаларининг фазовий панжарали тузилмалари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
агрессив муҳит мавжуд бўлган бинолар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
жамоат биноларининг ёпмалари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кўргазма павильонлари, аэровокзаллари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
антенна иншоотларининг ствол (устуннинг ўрта қисми)лар ва миноралари элементлари, юқори волтли электр узатиш линияларининг таянчлари, шунингдек жумладан олис ёки бориш қийин бўлган жойларда ўрнатилганлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бинолар ва иншоотлар каркасларининг қисмларга ажраладиган ва қайта йиғиладиган (йиғма) конструкциялари, ёпма блоклари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
IV — пайвандлаш бўғинларига эга бўлмаган III гуруҳга тегишли тузилмалар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. Қурилиш иншоотлари учун алюмин ярим тайёр маҳсулотлар турлари қуйидаги 1-жадвалга мувофиқ бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

1-жадвал

Кимёвий таркиби

Маркаларнинг белгилаш

Етказиб бериш ҳолати

Ярим тайёр маҳсулотларнинг механик хусусиятлари

Лист

Профиль

Қувур (Труба)

Тасма

Al

АД1 1013

M

21631

(I; IV)

-

18475

(I; IV)

13726

(I; IV)

Al Mn

Термал мустаҳкамланмаган қотишмалар

АМц*

1400

M

21631

(I; II)

-

18475

(I; II)

13726

(I; II)

Н2

21631

(II)

-

-

13726

(II)

Al Mg

AMr2**

1520

M

21631

(I; II)

-

-

13726

(I; II)

Н2

21631

(II)

-

-

13726

(II)

AMr3

1530

M

21631

(I; II)

-

-

13726

(I; II)

Н2

21631

(II)

-

-

13726

(II)

Al Mg Si

Термал мустаҳкамланган қотишмалар

АД31***

1310

Т

-

8617; 22233

(I; II)

18482;

22233

(I; II)

-

АД31

1310

Т1

-

18482;

22233

(II)

18482;

22233

(II)

-

Т5, Т4

-

8617; 22233

(I; II)

-

-

АД33

1330

Т

-

8617; 22233

(II)

-

-

Т1

-

8617; 22233

(II; IV)

-

-

АВ

1340

М

21631;

22233

(II)

-

18475;

22233

(II)

-

Т

21631;

22233

(II)

8617; 22233

(II)

18482;

18475;

22233

(II)

-

Т1

21631

(IV)

8617

(IV)

18482;

18475

(IV)

-

6060

****

-

22233

(I; II; III; IV)

22233

(I; II; III; IV)

-

6063

Al Zn Mg

1915***

Т

21631

(II; III)

8617

(II; III)

18482

(II; III)

-

Т1

-

1925***

Т

-

8617

(II; III)

18482

(II; III)

-

Al Zn Mg Cu

B95*****

1950

Т

-

8617

(IV)

-

-

Т1

-

8617

(IV)

18482

(IV)

-

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ — ушбу қотишма қўлланиладиган конструкциялар гуруҳлари қавс ичида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
* — АМцМ маркали алюминдан қора рангга анодланадиган кўргазмали мақсадлардаги листли конструкциялар учун фойдаланиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
** — Ушбу жадвалда келтирилганлардан ташқари алюминнинг ушбу маркасидан пластинка шаклидаги ярим тайёр маҳсулот тайёрланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
*** — Ушбу жадвалда келтирилганлардан ташқари, мазкур алюмин маркадан чивиқ шаклидаги ярим тайёр маҳсулотлар тайёрланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
**** — АДЗ1 қотишмасининг аналоглари, Т4 маҳаллий Т ва Т6-Т1 га тўғри келиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
***** — В95 маркали алюмин зўриқтириш концентрациясини камайтириш учун чора-тадбирлар қабул қилган ҳолда конструкциянинг сиқилган элементлари учун қўллаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. Алюмин қуймаларни тайёрлаш учун конструкцияни таянч элементларининг бириктирувчи элементлари ГОСТ 1583-93 га мувофиқ кимёвий таркиби АК8МЗч (ВАЛ8) синфидаги қуйма қотишмадан фойдаланиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар коррозияга чидамлилигини ошириш зарур бўлганда Ак7ч (АК9) ёки Ак9ч (АЛ4) қотишмаларидан фойдаланиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. Алюмин конструкцияларни аргон ёйли пайвандлашда пайвандланадиган қотишмага кўра 2-жадвалда келтирилган пайвандлаш симларини ГОСТ 7871-2019 га мувофиқ СвА5, СвАМгЗ ва Св1557 алюмин маркаларидан, кимёвий таркиби ГОСТ 4784-2019 га мувофиқ ва А синфидаги аргонни ГОСТ 10157-2016 бўйича қўллаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

2-жадвал

Пайвандланган бирикмалар ва чоклар

Таранг ҳолати

Белгиланиши

Алюмин маркадаги термик мустаҳкамланмаган пайванд чоклар ҳисобий қаршилиги, N/mm2

АД1М

АМцМ

АМг2М;

АМг2Н2

АМгЗМ;

АМгЗН2

Маркадаги сим электрод ёки пайвандлашда қўллаш

СвА5

СвАМц

СвАМгЗ

СвАМг5

Туташ жойига

Сиқилиш, чўзилиш, эгилиш

Rw

25

30*

40

45*

65

65

70

70

Силжиш

Rws

15

25

40

45

Бурчак чоклар

Кесилиш

Rwf

20

30

45

50

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
* — оқувчанлик чегарасига эришгандан кейин ҳам ишлаши мумкин бўлган конструкциялар учун алюмин
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. Инерт гази ҳимояси сифатида А синфидаги аргонни ГОСТ 10157-2016 га мувофиқ қўлланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. Алюмин конструкцияларнинг қўлланилишини таъминлаш учун алюмин маркалари ҳамда ўзаро бириктириш материалларни танлашда бино ва иншоотларнинг фойдаланиш муддатини, технологиясини ва иқтисодий самарадорлигини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. Алюмин конструкциялар учун қуйидаги 3-4-жадвалларда келтирилган маркалардан фойдаланиш зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

3-жадвал

Термик мустаҳкамланган алюмин

Алюмин маркаси ва ҳолати

ГОСТ, ТУ

Алюмин маркаси ва ҳолати

ГОСТ, ТУ

АД1М

ГОСТ 21631-2019

ГОСТ 13726-2023

6060 T64

ГОСТ 22233-2018

АМцМ

ГОСТ 21631-2019

ГОСТ 13726-2023

6060 T66

ГОСТ 22233-2018

АМг2М

ГОСТ 21631-2019

ГОСТ 13726-2023

ГОСТ 18482-2018

6063 T4

ГОСТ 22233-2018

АМг2Н2

ГОСТ 21631-2019

ГОСТ 13726-2023

6063 T5

ГОСТ 22233-2018

АД31Т

ГОСТ 8617-2018

ГОСТ 18482-2018

ГОСТ 22233-2018

6063 T6

ГОСТ 22233-2018

АД31Т1

ГОСТ 8617-2018

ГОСТ 22233-2018

6063 T64

ГОСТ 22233-2018

АД31Т4

ГОСТ 8617-2018

ГОСТ 22233-2018

6063 T66

ГОСТ 22233-2018

АД31Т5

ГОСТ 8617-2018

ГОСТ 22233-2018

1951

ГОСТ 8617-2018

ГОСТ 22233-2018

ГОСТ 18482-2018

6060 T4

ГОСТ 22233-2018

1915Т

ГОСТ 8617-2018

ГОСТ 18482-2018

ГОСТ 22233-2018

6060 T5

ГОСТ 22233-2018

1925

ГОСТ 8617-2018

ГОСТ 18482-2018

ГОСТ 22233-2018

6060 T6

ГОСТ 22233-2018

1935Т

ТУ 1 — 9 — 346

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Техник-иқтисодий асосланган ва тажриба конструкцияларида текшириб кўрилгандан сўнг бошқа маркадаги алюминдан фойдаланишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бунда, ҳисобланган қаршиликлар мазкур ШНҚнинг 2-иловасининг 1-жадвалига мувофиқ аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

4-жадвал

Ҳолатнинг белгиланиши

Алюмин ҳолати

М

Тобланган (юмшоқ)

Н2

Ярим нагартланган

Н

Нагартланган

Т

Чиниқтирилган ва табиий эскирган

Т1

Чиниқтирилган ва сунъий эскирган

Т4

Тўлиқ чиниқтирилмаган ва табиий эскирган

Т5

Тўлиқ чиниқтирилмаган ва сунъий эскирган

Т1(22), Т1(25)

Чиниқтирилган ва сунъий эскирган, юқори мустаҳкамлик

Т6

Чиниқтирилган ва сунъий эскирган

Т64

Чиниқтирилган ва сунъий эскирган

Т66

Чиниқтирилган ва сунъий эскирган, юқори мустаҳкамлик

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Ярим нагартлаш ва нагартлаш асосан термик мустаҳкамланмаган алюмин учун ишлатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Чиниқтириш ва эскириш термик мустаҳкамланмаган алюминга қўлланилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
21. Қурилиш конструкциялари учун алюминнинг физик хусусиятлари мазкур ШНҚнинг 1-иловаси 1-жадвалига мувофиқ бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
22. Қаршиликнинг ҳисобий қийматлари (ҳисобланган қаршиликлари) минус 40 °C дан плюс 65 °C гача бўлган ҳисобий ҳарорат учун мазкур ШНҚнинг 1-иловасининг 2 — 4-жадвалларига мувофиқ аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
23. Конструкцияларни ҳисоблашда ҳарорат ўзгаришининг таъсир этувчи коэффициентлари Yt ва алюмин конструкциялар элементларининг иш шароитлари коэффициентлари Ye, мазкур ШНҚнинг 1-иловасининг 5 ва 6-жадвалларига асосан қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Конструкцияларни лойиҳалашда бинолар ва иншоотларнинг масъуллик даражасини уларнинг вазифаси бўйича ишончлилик коэффициентлари Yn ҳисобга олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
24. Алюмин конструкцияларини пайвандлашнинг ёйли усулларида электрод ва чўкма металл сифатида СвА1, СвАМг3 ва маркалари СвАМг 1557 алюминдан тайёрланган ГОСТ 7871-2019 бўйича пайвандлаш симини техник шартларидан фойдаланиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Электрод ва қўндирма симларни қўллаш шартлари мазкур ШНҚнинг 1-иловасининг 7 — 10-жадвалларида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пайвандланган бирикмалардаги металлнинг ҳисобий қаршилиги мазкур ШНҚнинг 1-иловасининг 8-9-жадвалларида келтирилганидан кам бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
25. Совуқ ҳолатда ўрнатилган михпарчинлар, алюмин маркалари ва болтлар қуйидаги 5-жадвалга мувофиқ қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

5-жадвал

Алюмин маркаси ва ҳолати

ГОСТ

Парчинлар учун:

АД1Н; АМг2Н; АМг5пМ; АВТ

ГОСТ 10299-80

Болтлар учун:

АМг5п

ГОСТ 14838-78

АВТ1

ГОСТ 21488-97

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26. ГОСТ 14838-78 бўйича АМг5п, Д18Т, В65Т, ГОСТ 21488-97 бўйича АВТ1, АДЗЗТ1 маркали алюмин болтлар қўлланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
27. Алюмин конструкцияларда пўлат болтларни ШНҚ 2.03.05-23 га мувофиқ қўллаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пўлат болтлардан қўлланган бирикмалар учун ГОСТ 9.303-84 га мувофиқ уларни контакт коррозиясидан ҳимоя қилиш чоралари кўрилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
28. Болтли бирикмалар учун ГОСТ ISO 898-1-2014, ГОСТ ISO 898-2-2015 пўлат болтлардан ва ГОСТ 18123-82 га мувофиқ қўйидаги шайбалар қўлланилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
думалоқли — ГОСТ 11371-78;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
нишабли — ГОСТ 10906-78;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
нормал пружинали — ГОСТ 6402-70;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
гайкалар — ГОСТ 5915-70.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
29. Фрикцион ва фланецли бирикмалар учун юқори мустаҳкамликдаги (олдиндан зўриқтирилган мустаҳкамлиги 10,9 дан кам бўлмаган ХЛ синфдан тайёрланган болтлар ҳамда қуйидагилар қўлланилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
фрикционли бирикмалар учун — ГОСТ Р 52643-2006 ва ГОСТ Р 52644-2006, уларни конструкцияси ва ўлчамлари — ГОСТ Р 52644-2006, уларга тааллуқли бўлган гайка ва шайбалар — ГОСТ Р 52645-2006, ГОСТ Р 52646-2006, ГОСТ Р 52643-2006;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
фланецли бирикмалар учун — ГОСТ Р 52643-2006 ва ГОСТ Р 52644-2006, уларни конструкцияси ва ўлчамлари — ГОСТ Р 52644-2006, уларга тааллуқли бўлган гайка ва шайбалар — ГОСТ Р 52643-2006, ГОСТ Р 52644-2006 ва ГОСТ Р 52645-2006 га мувофиқ болтларни.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
30. Нормал аниқликдаги винтлар ГОСТ 17473-80, ГОСТ 17475-80, ГОСТ 10618-80, ГОСТ 10619-80 ва ГОСТ 10621-80 ларга мувофиқ бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пўлатдан ва алюминдан тайёрланган михпарчинларни ГОСТ 10299-80, ГОСТ 10300-80, ГОСТ 10301-80 ва ГОСТ 10304-80 ларга мувофиқ қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Совуқ ҳолатда қўйилган парчин михлар қуйидаги алюмин қотишмаларидан фойдаланиш зарур:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
нагартланган — АД 1Н;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
термик мустаҳкамланмаган — АМц и АМг;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тобланган — АМг5пМ;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
чиниқтирилган ва сунъий эскирган — юқори пластиклик ва коррозияга чидамли қотишмалар — АДЗЗТ1 ва АВТ 1 ва юқори мустаҳкам миҳпарчин қотишмаси — В94Т1;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
хом (иссиқлик билан ишлов берилмаган) — Д18п;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
чиниқтирилган ва табиий эскирган (иссиқлик билан ишлов берилган);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Д18Т юқори пластикликка эга бўлган дюралюмин михпарчин қотишмаси ва В65Т юқори мустаҳкамликка эга бўлган дюралюмин михпарчин қотишмаси коррозияга чидамлилигини ошириш мақсадида асосий металл ва миҳпарчинларнинг металлидаги мис миқдорининг фарқ қилишига йўл қўймаслик керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
31. Алюмин қотишмаларидан тайёрланган конструкцияларда анкер болтлар контакт коррозиядан ҳимояланган пўлатдан тайёрланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Анкер болтларни ШНҚ 2.09.03-22 талабларига мувофиқ қўллаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
32. Қурилиш конструкциялари учун алюминни физик хусусиятлари мазкур ШНҚ 1-иловаси бўйича қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
33. Пайвандланган, михпарчин ва болтли бирикмаларнинг ҳисобий қаршиликлари ташқи ҳавонинг плюс 65 °C дан минус 40 °C гача бўлган ҳароратлари учун мазкур ШНҚнинг1-иловасини 8 — 12-жадвалларида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
34. Михпарчин ва болтлардаги бирикишлар учун чўзилишга ва кесишга бўлган ҳисобий қаршиликлари михпарчин ёки болтлар материали бўйича, эзилишдаги қаршилик уланаётган конструкция элементларнинг алюмин маркаси бўйича қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
35. Аргонёйли пайвандлашда чок олди зонасидаги алюминнинг ҳисобий қаршилиги Kwz мазкур ШНҚ нинг1-иловасининг 7-жадвали бўйича қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
36. Чоклар сифатини физик назорат қилиш (рентген ёки гамма-графиялаш, ультратовушли дефектоскопия) аргонёйли пайвандлаш усулида бажарилган пайванд бирикмаларнинг ҳисобий қаршилиги ни мазкур ШНҚнинг 1-иловасининг 8-9-жадваллари бўйича қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сифати физик усуллар билан назорат қилинмайдиган, пайвандланган-туташган чўзилувчи чоклар учун ҳисобий қаршиликлар қийматлари мазкур ШНҚнинг 1-иловасининг 8-9-жадваллари бўйича 0,8 коэффициентига кўпайтирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
37. Кўндаланг элементлари пайвандлаб маҳкамланадиган чоксиз элементли пайванд конструкцияларнинг мустаҳкамлигини ҳисоблашда, алюминнинг ҳисобий қаршилиги R қийматини ШНҚнинг 1-иловасининг 8-9-жадваллари бўйича қабул қилинган Rw қийматигача камайтириш орқали ушбу элементларнинг маҳаллий заифлашувини (термик таъсир зонасида) ҳисобга олиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-расм. Конструкциялар пайвандланган уланмалар схемалари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а — туташ жойига, б — устма-уст қилиб олд чоклар билан, в — устма-уст қилиб бурчакли чоклар билан, г — туташ жойига эга бўлмаган элементга кўндаланг элементни улаш схемаси, 1 — кўндаланг элемент, 2 — туташ жойисиз элемент, 1-1 — ҳисобий кесим
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
38. Алюминли юпқа листли конструкцияларда контакт ва аргонёйли, нуқтали пайвандлашни эрувчи электрод билан пайвандлашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Контактли ва аргонёйли, нуқтали пайвандлашни эрувчи электрод билан бажарилган пайвандлаш нуқталари кесмасидаги ҳисобий юк кўтариш қобилияти мазкур ШНҚнинг 1-иловасининг 13-жадвалида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
39. АД1М, АМсМ, АМг2М маркали алюмин учун контакт роликли пайвандлаш билан бажарилган устма-уст пайванд бирикмаларнинг кесишга бўлган ҳисобий қаршиликлари Рw см ни Р ҳисобий қаршиликларга тенг деб қабул қилиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
АМг2Н2 маркали алюмин учун Rw sm = (0,9-0,1t) R;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(t — пайвандланадиган элементлардан энг юпқасининг қалинлиги, mm).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
40. Совуқ ҳолатда пармаланган ва пармалаб кенгайтирилган тешикларга тиқилган михпарчинлардаги бирикмалар кесмаси Rrs нинг ҳисобли қаршиликларини мазкур ШНҚнинг 1-иловасининг 10-жадвали бўйича олиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
41. Пармаланган ва пармалаб кенгайтирилган тешикларга тиқилган болтлардаги бирикмаларнинг чўзилишга Rbt ва кесишга Rbs бўлган ҳисобий қаршиликлари мазкур ШНҚнинг 1-иловасининг 10-жадвали бўйича қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
42. Пармаланган ва пармалаб кенгайтирилган тешикларга тиқилган михпарчинлар Rrp ва болтлар Rbp даги бирикмалар учун конструкция элементларини эзилишга бўлган ҳисобий қаршиликлари мазкур ШНҚнинг 1-иловасининг 12-жадвали бўйича қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
43. Алюмин ва қуйма алюмин пайвандланган бирикмалар 50 °С дан юқори ҳароратда ишлатилувчи конструкциядаги михпарчинлар ва болтлардаги ҳисобий қаршиликларни мазкур ШНҚнинг 1-иловасининг 5-жадвалида келтирилган Yt коэффициентига кўпайтириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
44. Алюмин конструкцияларнинг элементлари ва бирикмаларини ҳисоблашда иш шароити коэффициентлари ни мазкур ШНҚнинг 1-иловасининг 6-жадвали бўйича қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-боб. Алюмин конструкциялар элементларини ўқ кучларига ва оғишга нисбатан ҳисоблаш 1-§. Марказий чўзилган ва марказий сиқилган элементлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
45. кучи томонидан марказий чўзилиш ёки сиқилишга ишлайдиган элементларни мустаҳкамликка ҳисоблаш қуйидаги 1-формула бўйича бажарилиши зарур:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (1)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
An — кесим юзаси нетто;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R — ҳисобий қаршилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ye — иш шароити коэффициентлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
46. N кучи томонидан марказий сиқилишга ишлайдиган яхлит деворли элементлар мустаҳкамлигини ҳисоблаш қуйидаги 2-формула бўйича бажарилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
N/φARYe ≤ 1, (2)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
А — кесим юзаси брутто;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R, Ye — ушбу ШНҚнинг 1-формуласида келтирилган каби олинади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
φ — коэффициентнинг сонли қийматлари мазкур ШНҚнинг 2-иловасининг 2-3-жадвалларида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
47. Марказий сиқилишга якка бурчакли стерженларни ҳисоблашда кесим инерцияси i ни қуйидагича олиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
минимал, стерженлар фақат охири бўйича мустаҳкамланган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
оралиқ боғланишга эга бўлган (кашаклар, шпренгеллар, боғламалар) бурчакнинг бир токчасига параллель бўлган ва иккинчи токчага параллель бўлган текисликда бурчакнинг бўртиб туриши йўналишини олдиндан белгиловчи боғланишли ўққа нисбатан.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
48. Очиқ П симон кесишмали яхлит деворли қалинлаштириш билан кучайтирилмаган ва кучайтирилган элементларни λx < 3λy да λx, λy — x – x ва y – y ўқларига перпендикуляр бўлган текисликларда элементларнинг ҳисобли эгилувчанлиги) планкалар ёки панжара билан мустаҳкамланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-расм. Элементларнинг П — симон кесишмалари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а, б — планкалар ёки панжаралар билан мустаҳкамлаган, в — очиқ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
49. Планкалар ва панжаралар йўқлигида элементлар 2-формула бўйича ҳисоблашдан ташқари оғма буралиш шаклида пишиқлигини йўқотиш қуйидаги 3-формула орқали аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
; (3)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
c — қуйидаги (4) формула бўйича аниқланадиган коэффициент:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (4)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
δ = 4ρ/μ;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
μ = 8ω + 0,15 It/(Ah2);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— оғирлик маркази ва эгилиш маркази орасидаги нисбий масофа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бунда, — кесишма инерциясининг секториал моменти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— ва тегишли равишда кесишмани ташкил қилувчи тўғри бурчакли элементларининг эни ва қалинлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2, г-расмдаги келтирилган кесим учун бўлганда қуйидаги 5-формула орқали аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(5)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
; .
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Думалоқ кесишмани қалинлаштириш (булбалар) мавжудлигида буралиш пайтидаги инерция пайти ни nπ га ошириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — кесишмада булбалар сони;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D — булбалар диаметри.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
50. Шохлари планка ёки панжаралар билан боғланган сиқилган таркибли стерженлар учун с коэффициентини бўш ўқ (планкалар ёки панжаралар перпендикуляр текислиги)га нисбатан мазкур ШНҚнинг 2-иловасининг 2-жадвали бўйича λ ни λef га алмаштириш орқали аниқлаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
λef қийматларини 6-жадвалдаги формулалар бўйича аниқланиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Панжара таркибли стерженлар бутун стержень пишиқлиги ҳисобидан ташқари боғламалар орасидаги алоҳида шоҳлар пишиқлиги ҳисоб-китобини ўтказиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
λ1 ва λ2 алоҳида шоҳларнинг эгилувчанлиги планкалар орасидаги майдонда 30 дан кўп бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Панжарали таркибли ўқларда боғламалар орасидаги алоҳида шохлар эгилувчанлиги λef бутун стерженнинг эгилувчанлигидан ошмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
51. Узлуксиз ёки қистирмалар билан бирлаштирилган бурчаклар, швеллерлар таркибли элементларни ҳисоблашда яхлит деворлилар каби уларнинг боғланишлари орасидаги (қистирмалар. шайбалар) орасидаги энг катга масофалар қуйидагилардан ошмаслиги керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сиқилган элементлар учун — 30i;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
чўзилган элементлар учун — 80i.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i бурчакнинг радиус инерцияси ёки швеллерни тавр шаклидаги ёки икки тавр шаклдаги кесишмалар учун қистирмалар жойлашуви текисликка нисбатан параллель бўлган ўққа нисбатан крестли кесишмалар учун эса минимал деб олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бунда, сиқилган элементнинг узунлик чегарасида камида 2 қистирма қўйилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-расм. Панжаралар схемаси:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а — учбурчак катакли панжара, б — тиргакли учбурчак катакли панжара, в — ромб катакли панжара, г — тиргакли ромб катакли панжара
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-расм. Планкалардаги таркибли стержень
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

6-жадвал

Кесим схемаси

Таркибли стерженларни оралиқ кесимнинг келтирилган λef. эгилувчанлиги

планкалар билан

панжаралар билан

Isl /(Ibb)<5

Isl /(Ibb)≥5

, (6)

, (9)

, (12)

, (7)

, (10)

, (13)

, (8)

, (11)

, (14)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-жадвалда қўлланилган белгилар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
α1, α2 — формула бўйича аниқланадиган коэффициентлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а, b, l — 3, а — расм ва 4-расмлар бўйича қабул қилинадиган ўлчовлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n, n1, n2, n3 — формулалар бўйича аниқланадиган коэффициентлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
; ; ; ;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ib1, Ib2 — икки бурчакнинг тегишли равишда 1-1, 2-2 (2 турдаги кесишувлар учун) ўқларга нисбатан кесишув инерция моменти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ib1, Ib3 — шоҳлар кесишуви тегишли равишда 1-1 ва 3-3 (1- ва 3-турдаги кесишувлар учун) ўқларига нисбатан инерция моменти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Is — планканинг ўз ўқи х — х (4 расм) га нисбатан кесишув инерция моменти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Is1, Is2 — тегишли равишда 1 — 1 ва 2 — 2 (2 турдаги кесишувлар учун) ўқларга нисбатан перпендикуляр текисликларда ётган бир планка кесишувни инерция моменти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
λ — бутун стерженнинг энг катта эгилувчанлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
λ1, λ2, λ3 — пайвандланган (ёруғликда) ёки четдаги болтлар ёки михпарчинлар марказлари орасидаги майдонларда тегишли равишда 1-1, 2-2 ва 3-3 ўқларига перпендикуляр бўлган текисликларда алоҳида шоҳларнинг эгилишларидаги эгилувчанлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
А — стержень кесимининг юзаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ad1, Ad2 — панжаралар тирговучларининг кесишиш майдонлари (крестли панжарада 2 тирговучнинг) тегишли равишда 1-1 ва 2-2 ўқларига перпендикуляр бўлган текисликларда ётган пайтида;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ad — бир бурчак текислигида ётган панжара (крестли панжарада иккита тирговуч) кесишув майдони (учбурчакли, тенг томонли стерженлар учун).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
52. Оралиқ кесишуви таркибли сиқилган стерженларнинг бирлаштирувчи элементларини (планкалар, панжаралар) ҳисоблашни шартли кўндаланг куч Qfic, бўйича стерженнинг бутун узунлигида доимий қабул қилинадиган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (15)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
N — таркибли стержендаги кесма кучланиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
φ — бириктирувчи элементлар текислигида таркибли оралиқли стержень учун қабул қилинадиган кесма эгилиш коэффициенти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шартли кўндаланг куч Qfic ни:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
фақат бириктирувчи планкалар (панжаралар) борлигида — планкалар (панжаралар) орасида улар ўққа перпендикуляр текисликда ётса тенг бўлиши ва пишиқлиги текширилади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
яхлит лист ва бириктирувчи планкалар (панжаралар) бўлганда, лист параллель бўлган текисликларда ётувчи лист ва планкалар (панжаралар) ўртасида тенг бўлинади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тенг ёнли учбурчакли таркиби стерженларни ҳисоблашда бир текисликда ётувчи бириктирувчи элементларга тўғри келган шартли кўндаланг куч Qfic ни 0,8Qfic га тенг қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
53. Бириктирувчи планкалар ва уларнинг маҳкамланишларини ҳисоблаш тирговучсиз фермалар элементлари каби планкани кесувчи кучига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (16)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
планкани ўз текислигида эгувчи M1 пайтига ҳисобланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (17)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qs — бир бурчакли планкага тўғри келувчи шартли кўндаланг куч;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
l — планкалар марказлари орасидаги масофа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b — шоҳлар ўқлари орасидаги масофа.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
54. Бириктирувчи панжаралар ҳисобини фермалар панжаралари каби ҳисоблаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бир-бирига нисбатан кўндаланг йўналган кашакли крест панжарали тирговучлари (3, б расмда келтирилган) ни ҳисоблашда ҳар бир тирговучда камарлар сиқилишдан ҳосил бўладиган ва
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (18)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
формула бўйича аниқланадиган қўшимча куч Nad ни эътиборга олиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
N — стерженнинг бир шохидаги куч;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ad — бир тирговуч кесмасининг майдони;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
A1 — бир шоҳнинг кесмаси майдони;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
α — формула бўйича аниқланадиган коэффициент:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (19)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а, l, b — 3, б расмда келтирилган ўлчовлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
55. Сиқилган элементларни ҳисобий узунлигини камайтириш учун мўлжалланган стерженлар ҳисобини 15-формула бўйича аниқланадиган асосий сиқилган элементдаги шартли кўндаланг кучга тенг бўлган кучларга ҳисоблаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Эгилувчи элементлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
56. Асосий текисликлардан бирида эгилувчи қайрилувчан элементлар мустаҳкамлигини ҳисоблаш қуйидаги формула бўйича бажариш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (20)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (21)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Михпарчинлар ёки болтларни тешикларини уринма кучланиш таъсиридан кучланишини 21-формуладаги τ ни нисбат катталигига кўпайтириш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (22)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а — тешик қадами;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d — тешик диаметри.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
57. Мазкур ШНҚнинг 20-формуласи бўйича аниқланувчи тўсинлар деворлари учун қўйидагилар бажарилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (23)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— тўсин ўқига параллель бўлган, девор ўрта текислигидаги нормали кучланишлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
σy — девор ўрта текислигидаги тўсин ўқига перпендикуляр, шунингдек 3-илованинг 1-формуласи бўйича аниқланадиган σloc;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— 22-формуласини эътиборга олган ҳолда аниқланадиган ўрта уринма кучланиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
t, h — тегишли равишда девор қалинлиги ва баландлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
σх ва σy кучланишларини тўсин деворнинг айнан бир нуқтасида аниқланиши ҳамда ва 23-формулада ҳар бирини ўз белгиси билан қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
58. Девор текислигидаги қайрилувчи куштавр шаклидаги тўсинлар мустаҳкамлигини қуйидаги 24-формула бўйича ҳисоблаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (24)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Wc — сиқилган камар учун;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
φb — ушбу ШНҚнинг 5-иловаси бўйича аниқланадиган коэффициент;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
φb — қийматини аниқлашда тўсин ҳисобий узунлиги lef ўрнида кўндаланг силжишларга нисбатан сиқилган камар мустаҳкамловчи нуқталари орасидаги масофа қабул қилинади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
lef = 1 алоқалар йўқлигида — горизонтал текисликда сиқилган камарнинг консоль охирида маҳкамловчиси йўқлиги ( бу ерда l — консоль узунлиги);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сиқилган камарни консоль охири ва узунлиги бўйича маҳкамловчи нуқталари орасидаги масофа.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

7-жадвал

Юкланишни қўйиш жойи

Прокат ва пайвандланган тўсинларининг ( ва ) мустаҳкамлигини текширишни талаб этмайдиган  нинг энг катта қиймати

Юқори камарга

, (25)

Пастки камарга

, (26)

Тўсининг уланмалар орасидаги ёки тоза қайириш вақтидаги тушадиган юкланиш сатҳидан қатъи назар

, (27)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7-жадвалда киритилган белгилар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b, t — тегишли равишда сиқилган камар эни ва қалинлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h — камар листлари ўқлари орасидаги масофа (баландлик).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. Михпарчин ва ўта мустаҳкам болтлардаги камар бириктирувчиларига эга бўлган тўсинлар учун ушбу жадвал формулалари бўйича ҳисоблашдан келиб чиқадиган қийматларини 1,2 коэффициентларига кўпайтириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тўсинлар устуворлигини қуйидаги ҳолатларда тўсин ҳисобли узунлигининг нисбати вақтида текшириш талаб қилинмайди:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тўсиннинг сиқилган камарига узлуксиз таянувчи ва у билан ишончли боғланган яхлит қаттиқ тўшама (текис ва профилланган металл тўшама, тўлқинли пўлатга юкланишни ўтказганда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7-жадвал бўйича аниқланган мутаносиб икки тавр шаклдаги кесимли тўсинлар ва сиқилган камар энининг камида 0,75 ини ҳосил қилувчи чўзилган камарга эга бўлган тўсинлар қийматларидан ошмайдиган сиқилган камар эни b га lef.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
59. Иккита асосий текисликларда қайрилувчи элементлар мустаҳкамлиги қўйидаги (28) формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (28)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
х, y — кўрилаётган кесма нуқтасининг унинг асосий ўқларига нисбатан координаталари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу ШНҚнинг 17-формуласи бўйича ҳисобланадиган тўсинларда тўсин деворидаги кучланишлар қийматларини қайрилишнинг икки асосий текисликларида 13 ва 15-формулалари бўйича текшириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Ўқ кучлари таъсирида эгилган, элементлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60. Марказ ташқарисида сиқилган яхлит деворли сиқилувчи қайрилувчи, марказ ташқарисида тортилувчи ва тортилувчи эгилувчи элементларни мустаҳкамлигини қўйидаги (29) формула бўйича ҳисоблаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (29)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
х, у — кесманинг кўрилаётган нуқтасининг ўз асосий ўқларига нисбатан координаталари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Оралиқ таркибли таёқчаларнинг хар бир шохни ҳисоблашда тегишли равишдаги N, Mx, My нинг қийматлари 18-формула бўйича аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
61. Марказ ташқарисида сиқилган ва сиқилувчи қайрилувчи элементлар устуворлигини шу момент ҳаракатининг текислиги (пишиқлик йўқолишининг текис формаси)да ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Мутаносиблик текислиги билан тўғри келувчи момент ҳаракати текислигида доимий кесишувли марказ ташқарисида сиқилган ва сиқилувчи, эгилувчи элементлар устуворлигини қўйидаги формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (30)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ушбу ШНҚнинг 30-формуласидаги φе коэффициенти:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
яхлит деворли стерженлар учун — мазкур ШНҚнинг 4-иловасининг 1-жадвали бўйича шартли эгилувчанлик қуйидаги (31) формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ва , (31)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
η — ушбу ШНҚнинг 4-иловаси бўйича аниқланувчи кесма шакли коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
нисбий эксцентриситет;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е — эксцентриситет;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Wс — кесманинг қаттиқроқ сиқилган толага қаршилик моменти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Яхлит стерженлар учун mеf >10 ҳолда устуворлик текширилмайди:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қайрилиш текислигига параллель бўлган текисликларда жойлашган панжарали планкали оралиқ стерженлари учун мазкур ШНҚнинг 4-иловасининг 2-жадвали бўйича олинадиган шартли келтирилган эгилувчанликка боғлиқ равишда қуйидаги (32) формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (32)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
нисбий эксцентриситетга боғлиқ ҳолда қуйидаги (33) формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (33)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
х1, у2 — тегишли равишда у — у ёки х — х ўқидан кўпроқ сиқилган шоҳга қадар масофаси, бироқ шоҳ девори ўқигача масофадан кам бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
62. Эксцентриситет ни ҳисоблаш учун зарур бўлган эгилиш моментлари М ҳисобий қийматларини қуйидагича олиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
рамали тизимларнинг доимий кесишувига эга бўлган стерженлар учун стерженлар узунлиги чегарасидаги энг катта моментга тенг деб;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
зинали стерженлар учун доимий кесишув майдони узунлигидаги энг катта моментга тенг деб;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
консоллар учун беркитишдаги моментга тенг деб, бироқ бунда стерженнинг беркитишдан учдан бир узунлигидаги турувчи кесишувдаги моментдан кам бўлмаслиги лозим;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бир симметрия ўқига эга бўлган шарнир таянган четли ва кесишувли сиқилган стерженлар учун қайрилиш текислигига тўғри келса, ушбу ШНҚнинг 8-жадвали бўйича аниқланувчи моментга тенг деб.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Иккита симметрия ўқига эга бўлган кесишувчи шарнир-таянчли ва сиқилган стерженлар учун нисбий эксцентриситет mef ни мазкур ШНҚнинг 4-иловасининг 4-жадвали бўйича аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
63. Марказдан ташқари доимий кесишувчи сиқилган элементларнинг симметрия текислиги билан мос келган энг катта қаттиқ текислигидаги (Ix>Iy) қайрилиш ҳаракат текислигидан устуворлигини қуйидаги формула орқали аниқлаши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (34)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
с — 24-формула бўйича аниқланадиган коэффициент.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
64. с коэффициентни қўйидаги формула орқали аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (35)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
α, β — мазкур ШНҚнинг 9-жадвали бўйича олинадиган коэффициентлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mх ни ҳисобий момент Мх ўрнида аниқлаш учун:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳаракати моменти перпендикуляр текислиги силжишдан мустаҳкамланган шарнир таянган четли стерженлар учун — узунликнинг ўртача учдан бир чегарасидаги максимал момент (бироқ стержень узунлигидаги энг катта моментдан кам бўлмаслиги керак);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
консоль учун беркитиш моментда (бироқ, беркитишдан стерженинг учдан бири узунлигида турувчи кесишувдаги моментдан кам бўлмасин деб қабул қилиш керак).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
эгилувчанликда с коэффициенти ёпиқ кесишувли стерженлар учун бирликлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
иккита симметрия ўқли икки тавр шаклидаги кесишувга эга бўлган стерженлар учун
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (36)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
; ;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h — камарлар ўқлари орасидаги масофа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9-жадвалда қабул қилинган белгилар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

9-жадвал

Мmax га мос келувчи нисбий эксцентриситет

Стерженларнинг шартли эгилувчанлигидаги М нинг ҳисобий қийматлари

m ≤ 3

3 < m ≤ 10

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Мmax — стержень узунлиги чегарасидаги энг катта эгилиш моменти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
М1 — стерженинг ўртача учдан бир узунлиги чегарасидаги энг катта эгилиш моменти, лекин 0,5 Mmax; дан кам бўлмаганда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m — формула бўйича аниқланадиган нисбий эксцентриситет:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. Барча ҳолларда M ≥ 0,5 Mmax деб қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
65. Қаттиқлик энг кам текислигида қайрилувчи (Iy < Iх ва ey ≠ 0) λx > λy бўлган ҳолда марказдан ташқари сиқилган элементларни мазкур ШНҚнинг 30-формуласи бўйича ҳисоблаш, бунда марказий сиқилган стерженлар каби момент ҳаракати текислигидан устуворлигини қуйидаги (37) формула бўйича олиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (37)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
λx < λy бўлганда момент ҳаракати текислигидан устуворликка текшириш талаб қилинмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
66. Қайрилиш текислигига параллель бўлган текисликларда жойлашган панжараларга эга бўлган оралиқли марказдан ташқари сиқилган стерженларда стерженни яхлит ҳолатида 30-формула бўйича аниқлашдан ташқари алоҳида шоҳларни марказий сиқилган стерженлар каби 2-формула бўйича аниқлаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳар бир шохдаги кўндаланг кучни моментдаги қўшимча кучланишни ҳисобга олган ҳолда аниқлаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ушбу кучланишнинг параллель шохлар (камарлар)даги катталигини формула бўйича аниқлаш зарур:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b — камарлар ўқлари орасидаги масофа.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Планкали марказдан ташқари сиқилган оралиқли элементларнинг алоҳида шохларининг устуворлигини марказдан ташқари сиқилган элементлар каби моментдаги кучланиш ва шохларнинг маҳаллий ҳақиқий ёки шартли кўндаланг куч (тирговучсиз фермалар камарлари каби) ни ҳисобга олган ҳолда бажарилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
67. Иккита асосий текисликларда сиқилиш ва эгилишга дучор бўлган яхлит деворли стерженларнинг устуворлигини энг катта қаттиқлик текислиги (Iх > Iy) нинг мутаносиблик текислиги билан тўғри келганда формула бўйича аниқланиши зарур:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (38)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
φey — ушбу ШНҚнинг 63-банди бўйича аниқланади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
с — ушбу ШНҚнинг 66-банди бўйича аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар mef,y < 2mx бўлса, бунда (38)-формула бўйича ҳисоблашдан ташқари ey = 0 ни қабул қилган ҳолда 30 ва 34-формулалар бўйича қўшимча текшириш ўтказиш зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

10-жадвал

Кесим тури

Коэффициент қийматлари

1< mx <5 ҳолда α

β ҳолда

λy<λc

λy>λc

Очиқ

1

1

ҳолда  β=1

Ёпиқ ёки панжарали (планкали) оралиқли

1

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
I1, I2 — кесишув симметрия ўқларига нисбатан тегишли равишда катта ва кичик токчаларга инерция моментлари у — у;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бўлган ҳолдаги φc қиймати φу.;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
α ва β нинг панжарадан 9 ёки планкали) оралиқ стерженлари учун коэффициент қийматларини стержень узунлиги бўйича камида иккита оралиқ диафрагма бўлган пайтдагина ёки очиқ икки тавр шаклдаги кесишувли стерженлар учун белгиланган коэффициентларини олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m1<1 ёки m2>5 қийматларида тегишли равишда m1=1 ёки m2=5 деб олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Нисбий эксцентриситетларнинг қийматларини қуйидаги формула бўйича аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ва , (39)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Wcх, Wcy — кесишувларнинг сиқилган тола учун ўқларга нисбатан тегишли равишда х — х ва у — у қаршилик моментлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар λx>λy, бўлса 38-формула бўйича ҳисоблашдан ташқари еy=0 деб қабул қилинган ҳолда ушбу ШНҚнинг 30-формуласи бўйича қўшимча текшириш ўтказилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Энг катта қаттиқлик текислиги (Iх>Iy) нинг мутаносиблик текислигига тўғри келмаган пайтда mх нинг ҳисоблашдаги қийматини 25 фоизга ошириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
у — у ўқига нисбатан мутаносиб бўлган, иккала асосий текисликларда сиқилиш ва эгилишга учраган иккита параллель текисликлардаги панжараларга эга бўлган яхлит деворли шоҳли оралиқ стерженларнинг устуворлигини:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бутун стержен лар учун панжаралар текисликларида параллель бўлган текисликда ey = 0 деб қабул қилинган ҳолда ушбу ШНҚнинг 58-банди талаблари бўйича (9-расмда келтирилган);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
68. Алоҳида шохлар учун марказдан ташқари сиқилган элементлар каби ушбу ШНҚнинг 30 ва 34-формулалари бўйича аниқланиши, бунда ҳар бир шоҳдаги кўндаланг кучни Мх моментдаги кучланишни ҳисобга олган ҳолда, Мy — моментни эса шоҳлар ўртасида уларнинг қаттиқликларига пропорционал тақсимлаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар Мy — момент шоҳлардан бирининг текислигида амал қилаётган бўлса, унда уни шу шоҳга тўлиқ ўтиб кетаётган деб ҳисобланган ҳолда бажариш зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу ШНҚнинг 34-формуласи бўйича алоҳида шоҳли текшириш вақтда унинг эгилувчанлиги панжара боғламалари орасидаги максимал масофа бўйича аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-расм. Панжарада икки яхлит деворли шоҳлардан таркиб топган элементнинг икки параллель текисликдаги кесишуви
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
69. Марказдан ташқари сиқилган стерженларнинг улама элементлари (планка ёки панжаралар)ни ҳисоблашни ушбу ШНҚнинг 49 — 51-бандларнинг талаблари бўйича энг катта кўндаланг куч — ҳақиқий Q ёки Qfic шартли кўндаланг кучга қараб аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳақиқий кўндаланг куч шартлидан катта бўлганда оралиқ марказдан ташқари сиқилган элементлар шоҳларини планкалар билан улашга йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7-боб. Алюмин конструкциялар элементларининг ҳисобий узунлиги ва чегаравий эгилувчанлиги
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Ҳисобий узунлик
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
70. Текис ферма ва уланмалар элементларининг, фермаларнинг бошқасига нисбатан кўндаланг йўналган панжараси элементлари бундан мустасно, lеf ҳисобий узунлигини 11-жадвал бўйича қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-расм. Ферма панжараларининг элемент ҳисобий узунлигини аниқлаш учун схемалари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а — четдаги панелида тирговуч бўлган учбурчакли учун, б — шпренгелли учбурчак учун, в — ярим тирговучли, г — бир-бирига кўндаланг йўналган
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-жадвал ва 10-расмда қабул қилинган белгилар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

11-жадвал

Кўндаланг эгилишнинг йўналиши

lеf ҳисобий узунлиги

Камарлар

Таянч тирговучлар ва ҳовонлар

Панжаранинг бошқа элементлари

Ферма текислигида

l

l

0,8l

Ферма текислигида (ферма текислигидан) перпендикуляр йўналишда

l1

l1

l1

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
l — ферма текислигида элементнинг геометрик узундаги (боғламалар марказлари орасида масофа).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
l1 — ферма текислигидан силжиш орқали камарга пайвандланиб ёки болтлар билан мустаҳкамланган қопламаларнинг қаттиқ плиталари орқали махсус уланмалар билан боғланган боғламалар орасидаги масофа
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
71. Ферма текислигидан lеf узунлиги бўйича l1 сиқилувчи кучланишлар амал қилаётган элементнинг ҳисобий узунлиги N1 ва N2 (N1> N2) ни қуйидаги формула бўйича аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (40)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7-расм. Ҳар хил кучланишлар N1 ва N2 эга бўлган элементнинг (узунлиги бўйича) ҳисобий узунлигини аниқлаш схемалари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а — фермалар орасидаги уланмалар схемаси (юқоридан кўринишда), б — ферма схемаси мустаҳкамликни N1 нинг катта кучига кўра аниқланади
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
72. Бир-бирига нисбатан кўндаланг йўналган панжара (10-расмда келтирилган) элементларининг ҳисобий узунлиги lеf ни қуйидагича олиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
фермалар текисликларида — ферма уланмаси марказидан уларнинг кесишуви (lef = 1) масофасига тенг деб;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ферма текислигидан:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сиқилган элементлар учун ушбу ШНҚнинг 11-жадвали бўйича;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
чўзилган элементлар учун — элементнинг тўлиқ геометрик узунлиги (lef = 1) га тенг деб.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
73. Бир бурчакли бир-бирига нисбатан кўндаланг йўналган элементлар кесими i инерция радиусларини қуйидагича олиниши зарур:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
элементнинг i га тенг бўлган ҳисобий узунлиги вақтида (бунда, l — энг яқин тармоқлар орасидаги масофа) минимал деб (i = imin);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бошқа ҳолларда ферма текислигига параллель ёки перпендикуляр бўлган бурчак ўқига нисбатан (i = iх ёки i = iy — кўндаланг эгилиш йўналишига боғлиқ равишда) деб.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
74. Бир бурчакли бўшлиқни панжарали конструкцияларнинг ҳисобий узунлиги lеf ва кесимнинг инерция радиуси i ни ушбу ШНҚнинг12-жадвали бўйича олиниши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
75. Устунлар (ҳовонлар) нинг ҳисобий узунлиги lеf ни формула бўйича аниқлаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
l — устун ёки унинг алоҳида жойнинг узунлиги lef = μl.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кесими доимий устунлар (ҳовонлар)нинг ҳисобий узунлиги μ коэффициентларини уларнинг четлари уланишининг шарт-шароитлари ва юкланиш турига боғлиқ равишда ушбу ШНҚнинг 16-жадвали бўйича аниқлаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Алюминни устунлар, йиғилувчи бўлинувчи конструкцияларда ёки агрессив атроф-муҳитда қўллашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

12-жадвал

Панжара элементларининг кесишиш тугунини конструкцияси

Ушлаб турувчи элементдаги ферма текислигидан ташқаридаги ҳисобий узунлик lеf

чўзилган

ишламаётган

сиқилган

Иккала элемент ҳам узилмайди

l

0,7l1

l1

Ушлаб турувчи элемент узилади ва фасонка билан беркитилади

0,7l1

l1

1,4l1

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12-жадвал ва 10-расмда қабул қилинган белгилар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
l — ферма тугунининг марказидан элементларнинг кесишишигача бўлган масофа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
l1 — элементнинг умумий геометрик узунлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

13-жадвал

Конструкция

Ҳисобий узунлик lef ва кесим инерция радиуси i

камарлар

панжаралар

lef

i

lеf

i

тирговуч

ховон

Ёнма-ён четларда бирлаштирилган тугунлар билан (12-расм, а, б)

lm

imin

μdld

0,8lc

imin

Ёнма-ён четларда бирлаштирилмаган тугунлар билан (12-расм, в, г)

μmlm

ix ёки iy

μdld

-

imin

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13-жадвалда қабул қилинган белгилар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
lm — ферма камари панелининг узунлиги (бирлаштирилмаган тугунлар билан, у бир четнинг тугунлари орасидаги масофага тенг деб олиниши, бунда улар ушбу ШНҚнинг 12-в, г-расмда келтирилган);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
μm — камарни ҳисобий узунлигининг коэффициентини (тирговучларни камарга тирговуч бўйлаб жойлашган пайванд чоклари ёки иккита болт билан қотирилган вақти) ни ушбу ШНҚнинг 13-жадвали бўйича аниқланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тирговучларни камарга бир болт билан қотирилган вақти μm = 1,14 деб олиниши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i min — кесимнинг минимал инерция радиуси (камар ёки панжара);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ld, lc — 12-расмда келтирилган;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
iх, iy — бурчак кўндаланг кесимининг токчадаги параллель бўлган х ва y ўқларига нисбатан инерция радиуслари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
μd — тирговуч ҳисобий узунлиги коэффициентини тирговучни камарга тирговуч бўйлаб жойлашган пайванд чоклари ёки иккита болт ёки парчинлар билан қотирилган пайтда ушбу ШНҚнинг 14-жадвали бўйича, тирговучларни камарга битта болт ёки битта михпарчин билан қотирилган пайтда ушбу ШНҚнинг 15-жадвали бўйича аниқлаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8-расм. Бир бурчакли бўшлиқ панжарали қурилмалар схемалари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
А — ёнма-ён четда сиғишган тармоқли схема (кашакли учбурчак панжара), Б — ёнма-ён четда сиғишган тармоқли схема (бир-бирига нисбатан кўндаланг йўналган панжара), в — ёнма-ён четда сиғишмаган тармоқли схема (кашакли учбурчак панжара), г — ёнма-ён четда сиғишмаган тармоқли схема (бир-бирига нисбатан кўндаланг йўналган панжара)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

14-жадвал

n

10

5

2,5

1,25

1

μm

1,13

1,08

1,03

1,00

0,98

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Im, min, Id, min — кесим инерциясининг ферма камари ва тирговучига тегишли равишда минимал моментлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — нинг оралиқ қийматлари учун μm нинг коэффициентини чизиқли интерполяция орқали аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

15-жадвал

n

μd нинг  даги қийматлари

60

80

100

120

140

160

180

200

≤2

0,89

0,81

0,77

0,74

0,72

0,70

0,65

0,61

≥6

0,86

0,78

0,74

0,71

0,69

0,66

0,62

0,59

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — ушбу ШНҚнинг 13-жадвалида келтирилган;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ld — ушбу ШНҚнинг 12-расмида келтирилган;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
imin — тирговучлар кесим инерциясининг минимал радиуси.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — оралиқ қийматлари ва нисбат учун μd коэффициенти чизиқли интерполяция орқали аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

16-жадвал

60

80

100

≥120

μd

0,89

0,81

0,77

0,74

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
нисбатининг оралиқ қийматлари учун μd коэффициентини чизиқли интерполяция орқали аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

 

17-жадвал

Устунлар (тиргаклар) нинг бириктириш схемаси ва юкланиши

μ

Устунлар (тиргаклар)нинг бириктириш схемаси ва юкланиши

μ

2

1

1

2

0,7

0,725

0,5

1,12

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
76. Бир қаватли рамалари (рама текислигида) кесими доимий устунлар ҳисобий узунлиги μ коэффициентларини ригелли устунларга мустаҳкам қилиб бириктирилганда ва юқори тугунлар юкланганида устунларни пойдеворга ўрнатишда улар қуйидаги формулалар орқали аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) шарнирли:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (41)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) бикр:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (42)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
30 ва 31-формулаларда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ic, lc — тегишли равишда кесимнинг инерция моменти ва текширилаётган устун узунлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ir1, Ir2, lr1, lr2 — тегишли равишда кесимнинг инерция моментлари ва шу устунга туташ ригелларнинг узунлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ригеллар устунга боғланганда, 42-формуладан n = 0 олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

18-жадвал

Конструкция элементлари

Сиқилган элементларнинг чегаравий эгилувчанлиги

Таянч реакцияни узатиб берадиган фермаларнинг камарлари, таянч тирговучлари ва тиргаклари

100

Фермаларнинг бошқа элементлари

120

Иккинчи даражали устунлар (фахверка, фонар ҳовонлари), устунлар панжараси элементлари

120

Боғловчилар

150

Сиқилган стерженларнинг ҳисобий узунлигини камайтириш учун хизмат қиладиган стерженлар

150

Тўсувчи конструкция элементлари симметрик юкланган

100

носимметрик юкланган (витражларнинг чекка ва бурчак ҳовонлари)

70

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. Ушбу жадвалда келтирилган маълумотлар куч фаолиятига нисбатан симметрик бўлган элементларга тегишлидир. Куч фаолиятига номутаносиб бўлган кесимларда чегаравий эгилувчанликни 30 фоизга камайтириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
77. Рамалар устунларининг ҳисобий узунлигини (рамалар текислиги бундан мустасно) рама текислигидан силжиш орқали (кран ости тўсинлар ва стропила ости фермалар устунлар таянчлари, боғловчиларва ригеллар бириктириш тугунлари) орқали қотирилган нуқталар орасидаги масофага тенг деб қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Элементларнинг чегаравий эгилувчанлиги
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
78. Сиқилишга ишлайдиган элементларнинг эгилувчанлиги мазкур ШНҚнинг 18-жадвалида келтирилган қийматлардан ошмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
79. Чўзилишга ишлайдиган элементларнинг эгилувчанлиги қуйидаги 19-жадвалда келтирилган қийматлардан ошмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

19-жадвал

Конструкция элементлари

Чўзилувчан элементларнинг чегаравий эгилувчанлиги

Фермаларнинг камар ва таянч тирговучлари

300

Фермаларнинг бошқа элементлари

300

Боғловчилар (олдиндан зўриқтирилишга учрайдиган элементлар бундан мустасно)

300

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Чўзилган элементларнинг эгилувчанлиги фақат вертикал текисликда текширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Бир бурчаклари бир-бирига нисбатдан кўндаланг йўналган панжара чўзилувчи стерженларнинг эгилувчанлигини текширилаётган вақтда инерция радиуси бурчак токчасига параллель бўлган ўққа нисбатан қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Бир-бирига нисбатдан кўндаланг йўналган панжаранинг стерженлари кесим жойида бир-бири билан маҳкамланган бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Юкланишнинг ноқулай жойлашиши кучланиш белгиси ўзгарадиган кучланишларга эга бўлган стропил фермалари чўзилган тирговучлари учун чегаравий эгилувчанлик сиқилган элементлардаги каби қабул қилинади. Бунда, бириктирувчи қистирмалар камида 40i дан кейин ўрнатилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8-боб. Эгилган ва сиқилган элементларнинг деворлари ва камар листларининг мустаҳкамлигини текшириш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Тўсинларнинг деворлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
80. Тўсинларнинг деворлари уларнинг мустаҳкамлигини таъминлаш учун икки томонлама қовурғалар билан қуйидагилар мустаҳкамланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
деворнинг бутун баландлигига жойлаштирилган кўндаланг асосийлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кўндаланг асосий ва бўйлама;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
деворнинг сиқилган зонасида жойлашган кўндаланг асосий ва оралиқ, қисқа фақат михпарчинланган тўсинларда.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
81. Тўсинларнинг деворларининг мустаҳкамлигини ҳисоблашда барча таркибий қисмларини ҳисобга олган ҳолда σ, τ, и σloc амалга оширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
σ, τ, ва σloc кучланишлар φb коэффициентни ҳисобга олмаган ҳолда брутто кесим бўйича материалнинг эластик иши тахминида ҳисобланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сиқилувчи (чекка қисми) кучланиш σ ни девор ҳисобий чегараси (плюс белгили)да ва ўрта тегишадиган кучланиш τ ни формулалар ёрдамида ҳисоблаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (43)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (44)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h — деворнинг тўлиқ баландлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
М, Q — тегишли равишда момент ва кўндаланг кучнинг бўлим чегараларидаги ўртача қийматлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
агар бўлинманинг узунлиги унинг ҳисобий баландлигидан катта бўлса, бунда М ва Q узунлик бўлинманинг баландлигига тенг бўлган янада кўпроқ кучланишли қисм учун ҳисобланиши керак;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
агар момент ёки кўндаланг куч белгиси ўзгарса, бунда уларнинг ўртача қийматлари бўлинма қисмида битта белги билан ҳисобланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Деворнинг марказлашган (тўпланган) юкланиш тагидаги маҳаллий кучланиш σloc мазкур ШНҚнинг 3-иловаси талабларига мувофиқ аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Камарлар ва қўшни кўндаланг асосий бикрлик қовурғалар орасига ўралган деворнинг тўртбурчак бўлинмаларининг мустаҳкамлигини текширишда пластинканинг ҳисобий ўлчамлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а — кўндаланг қовурғалар ўқлари орасидаги масофа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
hеf — деворнинг ҳисобий баландлиги қуйидагиларга тенг:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
юқори мустаҳкамлик болтларда камар бўғинлари бўлган тўсинларда — тўсин ўқига энг яқин камар бурчакларининг қирралари орасидаги масофа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
михпарчинланган тўсинларда — тўсин ўқига энг яқин камар бурчакларининг хавфлари орасидаги масофа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
пайвандланган тўсинлар — деворнинг тўлиқ баландлиги; прессланган профилларда токчалар орасидаги ёруғликдаги баландлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
t — деворнинг қалинлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
82. Деворнинг шартли эгилувчанлиги бўлса, тўсинларнинг деворларини:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
чегаравий қийматларидан ошмаса, бунда мустаҳкамлигини текширилиши шарт эмас;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— пайвандланган ёки прессланган тўсинлар учун;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— мих парчинланган, болтлардаги ва юқори мустаҳкамлик болтлардаги тўсинлар учун.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тўсинларнинг деворларида маҳаллий кучланишлар мавжуд бўлганда нинг белгиланган чегаравий қийматлари 0,7 коэффициентга кўпайтирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тўсинларнинг деворлари бўлганда, кўндаланг бикрлик қовурғалари билан мустаҳкамланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
83. Юқори камарда маҳаллий юкланиш бўлган тўсинларда деворнинг мустаҳкамлигини ушбу ШНҚнинг 3-иловаси талабларига мувофиқ текширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
84. Симметрик кесимли тўсинлар деворларининг устуворликка ҳисоблаш, фақат кўндаланг асосий бикрлик қовурғалар билан мустаҳкамланган, маҳаллий кучланиш бўлмаганда (σloc =0) қўйидаги формулага мувофиқ амалга оширилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (45)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (46)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (47)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (48)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
( бўлганда υ =1 деб қабул қилиш керак. нинг қийматлари рухсат этилмайди;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
γc ни мазкур ШНҚнинг 1-иловаси 6-жадвали бўйича қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
45 — 48 формулаларида:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
μ — пластинанинг катта томонининг кичик томонга нисбати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— d баландликка эга бўлган пластинканинг шартли эгилувчанлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d — hef тарафлардан энг кичиги ёки пластинканинг а си):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (49)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Асосий кўндаланг қовурғалардан ташқарида бўлмаган (сиқилган), ҳисобий чегарасидан h1 масофа жойлашган битта бўйлама қовурға билан мустаҳкамланган симметрик кесимли тўсин деворида (маҳаллий кучланиш бўлмаганда) қовурғада бўлган иккала пластинкани алоҳида ҳисоблаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сиқилган камар ва бўйлама қовурға ўртасида жойлашган пластинка — формула бўйича:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (50)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бунда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (51)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— h1 баландликка эга бўлган пластинканинг шартли эгилувчанлиги);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
τcrl — ни текширилаётган пластинканинг ўлчамларини қўйилган ҳолда 47-формула бўйича аниқланиш, υ — ни ҳисобга олган ҳолда 48-формула бўйича:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ни қабул қилган ҳолда ечиш керак;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
γc — ни ушбу ШНҚнинг 1-иловаси 6-жадвалига мувофиқ олиш керак;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
чўзилган камар ва бўйлама қовурға ўртасида жойлашган пластинка — формулага мувофиқ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (52)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (53)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
τcr2 — ни текширилаётган пластинка ўлчамларини қўйган ҳолда 47-формуласи бўйича аниқлаш керак;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
γc — ни ушбу ШНҚнинг 1-иловаси 6-жадвалига мувофиқ олиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
85. Фақат кўндаланг бикрлик қовурғалари билан мустаҳкамланган деворда уларнинг чиқиб турувчи қисмининг эни bh жуфтли мутаносиб қирра учун mm дан кам эмас; қовурға қалинлиги tс дан кам эмас;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қовурғалар орасидаги масофа 2hеf дан ошмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
86. Деворни кўндаланг қовурғалар ва битта бўйлама қовурға билан мустаҳкамлашда бикрлик қовурғалар кесимларнинг зарур инерция моментларини Is аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кўндаланг қовурғалар учун — формулага мувофиқ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Is = 3heft3, (54)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бўйлама қовурға учун — уларнинг чегаравий қийматларини ҳисобга олган ҳолда мазкур ШНҚнинг 20-жадвалининг формулаларига мувофиқ аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бўйлама ва кўндаланг қовурғалар деворнинг бир томонида жойлашганда, уларнинг ҳар бирининг кесимларининг инерция моментлари қовурғага энг яқин бўлган девор четига мос келувчи ўққа нисбатан аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

20-жадвал

Ist — бўйлама қовурғанинг зарурий инерция моменти

Чегаравий қийматлар

минимал Isl,min

максимал Isl,max

0,20

1,5heft3

7heft3

0,25

1,5heft3

3,5heft3

0,30

1,5heft3

-

-

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. Ist ҳисоблашда нинг оралиқ қийматлари учун чизиқли интерполяция йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
87. Таркибли кесимга эга бўлган тўсин девори майдони таянч устида уни қаттиқ қирралари билан мустаҳкамланаётган вақтда текисликдан ташқаридаги бўйлама эгилишга таянч реакция билан юкланган ҳовон деб ҳисобланиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳовоннинг ҳисобий кесимдаги қаттиқлик қирраси кесими ва қирранинг ҳар томондан энли девор чизиғини киритиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳовоннинг ҳисобий узунлигини девор баландлигига тенг деб қабул қилиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Таянч қирраларининг қўйи қисми тўсинининг пастки камарига пайвандланган бўлиши ва таянч реакцияси таъсирига ҳисобланган бўлиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Марказий ва марказдан ташқари сиқилган ва сиқилиб — эгилган девор элементлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
88. Марказий сиқилган элементлар учун деворни шартли эгилувчанлиги ни 21-жадвал формулалари билан аниқланган қийматлардан ошмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Элементни чегаравий эгилувчанлик бўйича кесимни белгилаш, шунингдек тегишли ҳисобга асосланганида нинг энг катта қийматларини коэффициентга кўпайтирилиши (бу ерда ), бироқ 1,5 баравардан ошмаслиги лозим. Бунда, нинг қийматларини 5,3 дан оширмай қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

21-жадвал

Элемент кесими

Стерженнинг шартли эгилувчанлиги қийматларида  нинг энг катта қийматлари

Икки таврли

3,1

Н — шаклда

3,5

Швеллерли, трубали, тўғри бурчакли (hef — энг катта девор учун)

2,5

Трубкасимон квадрат шаклда

2,25

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Ушбу жадвалда келтирилган маълумотлар пайвандланган ва прессланган профилларга тааллуқлидир.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Михпарчинли элементларда 22-жадвалдаги нинг қийматларини 5 фоизга ошириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. ни оралиқ қийматлар учун ҳисоблашда ва орасида чизиқли интерполяцияга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
89. Марказдан ташқари сиқилган ва сиқилган-эгилган элементлар учун деворнинг шартли эгилувчанлиги ни қийматига боғлиқ равишда аниқланиши (бунда, σ «плюс» белгиси билан қабул қилинган ва φe, φexy ёки cφ коэффициентларини ҳисобга олмаган ҳолда айрилган деворнинг ҳисобий чегарасидан энг катта сиқилувчи зўриқиш, σ1 — девор ҳисобий чегараси олдидаги қарама — қарши зўриқиш) ва α<0,5 — ушбу ШНҚнинг 90-банди бўйича ҳисобланиши зарур α>1.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (55)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бўйича аниқланадиган қийматлардан ортиқ бўлмаслиги лозим;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
0,5<α<1 — α=0,5 ва α=1 бўлган ҳолда ечиладиган қийматлар орасидаги чизиқли интерполяция билан аниқланиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
90. Марказдан ташқари сиқилаётган ёки сиқилган-эгилган элементнинг деворини девор ўртасида жойлашган Ist ≥ 6heft3, инерция моменти эга бўлган қаттиқлик бўйлама қирраси билан мустаҳкамланганда, деворнинг камар ва қирра ўқи орасидаги юкланган қисмини алоҳида пластинка деб ҳисоблаш ва ушбу ШНҚнинг 91-банди талабларига асосан текширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бўйлама қовурғалар бикрлиги элементлар ҳисобий кесимини киритиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар деворнинг устуворлиги таъминланмаса, ҳисобий баландлик чегараларидан бошлаб ҳисобланган ҳолда энига эга бўлган иккита чет қисмини киритиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
91. Яхлит устун ва тиргакларнинг деворлари бўлган ҳолда бир-биридан 2hef масофада жойлашган кўндаланг бикрлик қовурғалари билан мустаҳкамлаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бўйлама қовурға бўлса у ҳолда кўндаланг қовурғалар орасидаги масофани 1,5 баравар кўпайтириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кўндаланг қовурғаларнинг бикрлиги чиқадиган қисмининг минимал ўлчамлари ушбу ШНҚнинг 87-банди талабларига мувофиқ олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Марказий, марказдан ташқари сиқилган, сиқилган — эгилувчи ва эгилувчи элементларнинг камар листлари ва токчалари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
92. Камар листлари (токчалар)нинг свеси ҳисобий энини прессланган, прокатли пайвандланган ва камар листига эга бўлмаган михпарчинли элементларда — девор четидан лист (токча) четигача бўлган масофага камар листли миҳпарланган элементларда, михпарчинларнинг энг яқин хавфдан листнинг бўш четига свес бирга камида 30° бурчак ҳосил қилувчи вут борлигида свеснинг ҳисобий энини вут бошланишига қадар ўлчаш керак (буралиб чиқиш ҳолатида — ичига ёзилган вутни қабул қилиш лозим).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
93. Марказий, марказдан ташқари сиқилган ва сиқилган-эгилувчан элементларда камар варағи (токча) свеси эгилувчанлиги қиймати ни 22-жадвалда келтирилган қийматлардан оширмай шартли эгилувчанлик ва кесишув тури (бунда bef 94-бандга мувофиқ қабул қилинади; t — свес қалинлиги).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Элементнинг етарли кучланиши бўлмаган ҳолатида нинг мазкур ШНҚнинг 22-жадвалидаги энг катта қийматларини марта оширилиши, бироқ 1,5 баравардан кўп бўлмаслиги, бунда нинг қийматлари 1,3 оширилиши лозим (бу ерда φm — φ, φe, φexy, cφ, нинг энг кичкина қиймати ва стерженнинг мустаҳкамлигини текширишда ишлатилади ).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
94. Прессланган, пайвандланган ва михпарчинланган тўсинларнинг лист (токча)нинг эгилувчан элементлардаги энг катта эгилувчанлигини учун мазкур ШНҚнинг 22-жадвалида келтирилган свесларнинг чегаравий ўлчамларини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Горизонтал листларсиз михпарчинланган тўсинларнинг сиқилган камарларидаги хошияланмаган бурчаклар токчалари свесининг энг катта эгилувчанлиги қуйидаги формула бўйича қабул қилиш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (56)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Элементнинг етарли кучланмаслиги ҳолатида камарли лист (токча) свесининг энг катта эгилувчанлигини марта кўпайтирилиши, бироқ 1,5 баравардан ошмаслиги зарур, бунда σ — қийматларидан энг каттасидир:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ёки
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

22-жадвал

Токчанинг (камарли лист) нинг тавсифи ва элементнинг кесими

 нинг стержень шартли эгилувчанлиги қийматларидаги энг катта қийматлари

Ҳошияланмаган икки тавр ва тавр

0,8

Токчаси тенг бўлмаган бурчак, тавр девори швеллер токчаларининг энг катта ҳошияланмаган кесими

0,8

Токчаси тенг бўлган бурчакнинг ҳошияланмаган кесими

0,7

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. нинг оралиқ қийматлари учун ни ҳисоблашда ва қийматлари орасидаги чизиқли интерполяция орқали аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
95. Бўш свесларни қалинлаштириш (булбалар) билан кучайтириш ҳолатида свеснинг эгилувчанлиги энг катта қиймати (бу ерда bef1 — қалинлаштириш марказидан уланувчи девор (токча) четигача ёки вақт бошланишигача ўлчанадиган камарли лист ёки токчаларнинг ҳисобли энини формула бўйича аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (57)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
k — ушбу ШНҚнинг 23-жадвали бўйича , ва га боғлиқ равишда аниқланадиган коэффициент;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— свеснинг ушбу ШНҚнинг 22-жадвалига мувофиқ қабул қилинадиган қалинлаштириш йўқлиги ҳолатидаги шартли эгилувчанлигининг энг катта қиймати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
γ1 катталиги: га тенг,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бунда, D — думалоқ диаметрига тенг деб қабул қилинадиган қалинлаштириш ўлчови, квадрат ва трапеция шаклдаги нормал профилли қалинлаштиришларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D — қалинлаштиришнинг булбанинг трапеция шаклдаги (9-расм) қалинлаштириш ишлари камида 1,5D ва камида D — тўғри бурчакли қалинлаштириш ишларидаги эни ҳолатидаги баландлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9-расм. Қалинлаштириш (булба) схемаси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
96. Ҳосил қилувчиларга параллель равишда тенг сиқилган ёпиқ цилиндриксимон айланма постларни мустаҳкамлигини ҳисоблаш қуйидаги формула бўйича бажарилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (58)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
σ1 — постдаги ҳисобий кучланиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
σcrl — ψR ёки қийматларидан энг кичигига тенг бўлган критик кучланиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
r — пост ўрта юзасининг радиуси; t — пост қалинлиги).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Коэффициентларнинг қийматлари ψ ва с тегишли равишда мазкур ШНҚнинг 23 ва 24-жадваллари бўйича аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳосил қилувчиларга параллель равишда марказдан ташқари сиқилиш ёки қийматларидан ошмайдиган энг катта жойидаги таъсир этувчи кучланишлар ҳолатидаги диаметрал текисликда тўлиқ эгилиш бўлганда кучланиш σcrl ни марта кўпайтириш, бунда σ1 — энг кичик кучланиш (тортувчи кучланиши манфий деб ҳисобланиши керак).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

23-жадвал

Кесим шакли

γ1

k коэффициентнинг  эгилувчанлик ҳолатидаги (57) формуласи

1

5

Швеллер, икки тавр

2,5

3,0

3,5

1,06

1,24

1,46

1,35

1,69

2,06

2,5

3,0

3,5

1,04

1,20

1,40

1,28

1,59

1,94

Бурчак, тавр ва крестли

2,5

3,0

3,5

1,06

1,24

1,46

1,17

1,47

1,67

2,5

3,0

3,5

1,04

1,20

1,40

1,13

1,35

1,67

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. k коэффициенти 0,6 дан 0,75 гача бўлган оралиқ қийматлар ва эгилувчанлигининг 1 дан 5 гача бўлган қийматлари учун чизиқли интерполяция орқали аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
97. эгилувчанлик шароитида мазкур ШНҚнинг 6-боби бўйича сиқилган ёки сиқилган — эгилувчи стерженлар каби ҳисобланадиган думалоқ трубаларда шарт бажарилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар ёки 35 қийматларидан ошмаса чоксиз трубалар деворлари мустаҳкамлиги текширилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

24-жадвал

R, MPа нинг қиймати

га тенг ψ коэффициентлари

0

25

50

75

100

125

150

200

250

1,00

0,98

0,88

0,79

0,72

0,65

0,59

0,45

0,39

1,00

0,94

0,78

0,67

0,57

0,49

0,42

0,29

-

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. ψ коэффициентлари қийматлари 140 MPa < R < 280 МPа ва оралиқ қийматлари учун чизиқли интерполяция орқали аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

25-жадвал

 нинг қиймати

<50

100

150

200

250

500

c коэффициенти

0,30

0,22

0,20

0,18

0,16

0,12

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. нинг оралиқ қийматлари учун c коэффициентлари чизиқли интерполяция орқали аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9-боб. Юпқа листли алюмин ёрдамида конструкция элементларни ҳисоблаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Асосий талаблар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
98. Юпқа листли алюмин (қалинлиги 2 mm гача)ни тўсувчи ва юк кўтарувчи конструкцияларнинг элементлари сифатида қуйидагиларни қўллаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қовурғалар ёки махсус штамплаш билан мустаҳкамланган текис листларни;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бир ва икки йўналишда олдиндан зўриқтирилган текис листлар ҳамда тасмаларни;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
мустаҳкамланмаган ёки махсус мустаҳкамланмаган гофрировка қилинган листларни.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Сиқиш ва эгилишга ишлайдиган элементлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
99. Контур бўйлаб шарнир-таянчли бир йўналишда сиқилган текис листнинг мустаҳкамлигини ҳисоблашда иш майдони қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (59)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
листнинг 2с ўлчамда бириктирилади (бунда, t — лист қалинлиги).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10-расм. Сиқилган юпқа лист элементнинг ҳисобий схемаси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b — кесимнинг тўлиқ эни, c — кесимнинг ишчи эни
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
100. Бўйлама қовурғалар билан кучайтирилган юпқа листли конструкцияларнинг мустаҳкамлигини ва деформацияланишини ҳисоблашда, бўйлама ва кўндаланг юкларнинг таъсирида текис листда сиқувчи кучланишлар ҳосил бўлиши, қовурғаларнинг иш майдони листнинг бир қисмини ўз ичига олиши ҳамда мазкур ШНҚнинг 59-формуласи орқали аниқлаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11-расм. Бўйлама қовурғалар билан кучайтирилган юпқа листли конструкцияларининг ҳисобий схемаси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а — текис лист, б — гофрировка қилинган лист
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
101. Тўлқинли ва трапеция шаклдаги гофрировка қилинган листларнинг мустаҳкамликка ҳисоблашда контур бўйлаб ва гофрировка йўналиши бўйича сиқилган нисбатда (12-расм, а) 2с ўлчамдаги листнинг бир қисми иш майдонига киритилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (60)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
К, d — тегишли равишда бир ярим тўлқин периметри бўйлаб қадами ва узунлиги (17-расмда келтирилган);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Iхl — бир тўлқин инерция моменти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
нисбат ёки қат-қат бурмаланган лист инерция моментига эга бўлган кўндаланг қовурғалар билан бўлинса, катакчаларнинг тарафлар орасидаги ўзаро нисбати қаторига (12-расмда келтирилган), с қийматини формула бўйича аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
. (61)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу ШНҚнинг 61-формуласида белгилар худди 60-формуладаги каби белгиланиши ҳамда а ва b қийматлари 12-расм бўйича қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12-расм. Сиқилган гофрировка қилинган листнинг ҳисобий схемаси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а — кўндаланг бикирлик қовурғаларсиз, б — кўндаланг бикирлик қовурғалар билан
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13-расм. Гофра учун геометрик параметрлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а — трапеция шаклда, б — тўлқинли
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар бўйлама қовурғалар мавжуд бўлса (14-расмда келтирилган), иш майдонига бу қовурғаларнинг майдони ва қовурғанинг ҳар томонидан с — ўлчовли листнинг бир қисмини киритиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14-расм. Бўйлама ва кўндаланг қовурғалар билан гофрировка қилинган плита схемаси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1 — бўйлама қовурғалар, 2 — кўндаланг қовурғалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
102. Ушбу ШНҚнинг 43-формуласи бўйича ҳисобланганда, кўндаланг бикрлик қовурғаларни инерция моменти кам бўлмаслиги керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (62)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар гофрировка қилинган лист ва кўндаланг қовурғалар турли хил эластик модулга эга бўлса, бунда гофрировкаланган лист ва унинг кўндаланг қирралари турли эластиклик модулларига қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (63)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Еs — қовурға материалининг эластик модули.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
62 ва 63-формулалардаги белгилар 60-формуладаги каби белгиланиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар Is қийматлари 62 ва 63-формулаларида келтирилган қийматлардан кам бўлса, унда C қиймати ушбу ШНҚнинг 60-формуласи бўйича ҳисобланиши, бунда Dy нинг қийматини қабул қилиш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
103. Кўндаланг юк таъсирида кучайтирувчи қовурғаларга эга бўлмаган гофрировка қилинган лист, балка сифатида ушбу ШНҚнинг 20 ва 21-формулалари бўйича эгилишга ҳисобланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Трапеция шаклда гофрировка қилинган листлар учун ҳисобий кесими сиқилган токчаларнинг ўлчами мазкур ШНҚнинг 59-формуласи бўйича аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Мазкур ШНҚнинг 21-22-формулалардаги Wх ва Ix кесимнинг иш майдони учун ҳисобланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
104. Эгилишда эркин таянган гофрировкаланган листларнинг эгилувчанлигини f формула орқали аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (64)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
α — гофрировка қилинган листнинг юк остида ва қабул қилинган кесимининг деформацияси туфайли бурилишнинг ошишини ҳисобга оладиган коэффициент: тўлқинли листлар учун 1 га тенг, трапецеидал листлар учун мазкур ШНҚнинг 25-жадвалига мувофиқ, ёпиштирилган қаттиқ изоляцияли гофрировка қилинган лист учун (кўпик каби) ;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
fo — балка каби ишловчи ва ҳисоблаш пайтида Ix ушбу ШНҚнинг 105-банди бўйича қабул қилинувчи қат-қат бурмаланган листнинг букилиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

26-жадвал

 нинг нисбати

α нинг гофр ён четлари эгилиши бурчагидан қийматлари, градусларда

45

60

75

90

>2,0

1,10

1,14

1,20

1,30

1,5

1,15

1,20

1,30

1,40

1,0

1,20

1,25

1,35

1,45

0,5

1,25

1,30

1,40

1,50

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26-жадвалда қабул қилинган белгилар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b — эгилиш чети ўлчови;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а — сиқилган горизонтал чет ўлчови (17-расмда келтирилган).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. α нинг нисбатлар учун қийматларини чизиқли интерполяция орқали аниқланиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
105. Бўйлама қовурғалар билан мустаҳкамланган гофрировка қилинган юпқа қатламли тузилмаларни ишчи қовурғаларини киритилишини ҳисобга олган ҳолда мустаҳкамлик ва эгилишга ҳамда кўндаланг қовурғалар мавжудлигидан қатъи назар мазкур ШНҚнинг 48-формуласи бўйича аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қовурғаларни ҳар бир томони с ўлчовли лист қисмларини киришини инобатга олган ҳолда ҳисоблаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
106. Трапеция шаклдаги гофрировка эга бўлган сиқилган-эгилувчан ва чўзилган-эгилувчан листлар (уч қатламли панелларни иситиш изоляциялар билан тикишлар )нинг мустаҳкамлигини ҳисоблашни чоклар ва бўйлама қовурғаларнинг биргаликда ишлашини бурмаланган листлар инерция моментдан ташқари уларнинг нейтрал ўқларига нисбатан бўйлама қовурғалар ва чокланишларнинг с ўлчовли қисми кирадиган кесим инерция моментни назарда тутиш лозим (15-расм):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, mm (65)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— панель кенглигининг кўндаланг қовурғаларнинг қадамига нисбати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Elx — гофрининг ўз нейтрал ўқига нисбатан узунлик бирлигидаги қаттиқлиги, кН m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15-расм. Уч қатламли панелнинг кесими
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
107. Трапеция шаклдаги гофрига эга бўлган эгилувчан листларнинг сиқилган горизонтал четларининг маҳаллий мустаҳкамлиги (13, а-расмда келтирилган)ни бўйлама қирраларнинг эластик қисишувини ҳисобга олган формула бўйича текшириш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (66)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
σ — ташқи юкланишдан четдаги сиқувчи кучланишлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kloc — ушбу ШНҚнинг 27-жадвали бўйича қабул қилинадиган коэффициент;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ζ — мазкур ШНҚнинг 28-жадвали бўйича қабул қилинадиган коэффициент.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
108. Трапеция шаклдаги гофрига эга бўлган листлар четларининг маҳаллий мустаҳкамлигини устунларга ёки ригелларга таянган жойларда тавсия этилаётган ушбу ШНҚнинг 6-иловаси бўйича текшириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
109. Тўлқинсимон листларнинг маҳаллий мустаҳкамлиги (13, б-расмда келтирилган)ни формула бўйича аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (67)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

27-жадвал

 нисбати

0,4

0,5

0,6

0,7

0,8

0,9

1,0

1,1

1,2

1,4

kloc коэффициенти

5,22

5,15

5,10

5,05

5,00

4,95

4,88

4,84

4,80

4,72

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
27-жадвалда қабул қилинган белгилар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b — эгилиш чети ўлчови;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а — сиқилган горизонтал чет ўлчови (13-расмда келтирилган).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

28-жадвал

 нисбати

0,7

0,8

1,0

1,2

1,4

1,6

1,8

2,0

2,5

3,0

ζ коэффициенти

1,00

0,86

0,76

0,67

0,61

0,56

0,52

0,48

0,41

0,35

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. σ — кучланиши зўриқтирилган ҳолатга боғлиқ равишда бўлган ҳолда мазкур ШНҚнинг 66 — 69-формулалари бўйича аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
110. Марказий сиқилган гофрировка қилинган листнинг умумий мустаҳкамлиги ушбу ШНҚнинг 44-банди ҳамда 2-илованинг 2-жадвалига мувофиқ текширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
111. Марказий сиқилишда трапеция шаклдаги лист элементларининг маҳаллий мустаҳкамлиги қуйидаги формула бўйича текшириш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (68)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b — катта қирранинг эни.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Марказий сиқилишда тўлқинли гофрировка қилинган листнинг маҳаллий устуворлиги қуйидаги формула бўйича текшириш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (69)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Мембранали конструкциялар элементлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
112. Мембранали конструкция элементларини ҳисоблашни мембрана ва контурнинг шакли, деформацияланган ҳолати ҳамда мембрананинг геометрик чизиқсизлигини ҳисобга олган ҳолда биргаликда ишлашини текшириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
113. Мембранали конструкцияларнинг элементлари (мембрана ва контур)ни ҳисоблашда қуйидагиларни инобатга олиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ўқ бўйича сиқилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
мембрананинг контур элементлари билан контакт чизиғи бўйлаб кесишиш кучлари натижасида ҳосил бўлган сиқилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тангенсиал ва вертикал текисликларда эгилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бошланғич (юкланишгача бўлган) мембрананинг букилиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
114. Контур элементларининг кесимининг тортишиш марказига нисбатан эксцентриститек билан мембранани бириктирганда, ушбу ШНҚнинг 115-бандда келтирилганларга қўшимча равишда, контурларни ҳисоблашда буралишини ҳисобга олиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
115. Кучланиш жараёнини куч параметрлари бўйича кузатишда ва кучланиш кучлари γc=1 иш шароитлари коэффициентини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Геометрик параметрларни назорат қилишда кучланишлар шартларига жавоб бериши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (70)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— листдаги кучланишлар, мос равишда, дастлабки кучланиш ва ташқи юкланишдан ҳосил бўлган кучланишлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
116. Тикишларнинг бир ўқли кучланиши бўлган мембранали конструкциялар элементларини ҳисоблашда рамканинг бўйлама элементларни томонидан қабул қилинадиган тикишдаги занжирли кучларининг қўшимча таъсирини ҳисобга олиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
117. Мембраналарнинг алюмин қотишмаларидан бирикувчи, шунингдек уларни таянч контурига қотирилишини ҳарорат ўзгариши таъсирга ҳисоблаш керак (мембрана ва контур материалларининг чизиқли кенгайиши коэффициентлари турли эканлиги ҳисобга олиш лозим).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10-боб. Алюмин қотишмали конструкциялар бирикувларини ҳисоблаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Пайвандланган бирикувлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
118. Пайванд чокларини мазкур ШНҚнинг 29-жадвалидаги формулалар бўйича аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Иккита олд чоклар билан пайвандланган бириктирилган олд чоклар пайвандланаётган элементларнинг бутун қалинлиги бўйича ва уларнинг четлари бириктирувчи чоклари ташқарисига чиқариладиган бўлса, пайвандланган туташ жойли бирикишнинг ҳисобий қаршилигига тенг бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
119. Эгилиш учун ишлайдиган пайвандланган туташ жойли бирикувларни мазкур ШНҚнинг 1-иловасини 9-10-жадвалларига мувофиқ ҳисобланиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
120. Эгилиш ва кесилишга ишлайдиган пайвандланган туташ жойли бирикувчиларни қуйидаги формула бўйича ҳисоблаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (71)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
σw — эгилишдан пайвандланган бирикувдаги кучланиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
τw — кесилишдан пайванд чокидаги кучланиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

29-жадвал

Пайванд чоклари

Таранг ҳолати

Ҳисоблаш формуласи

Амал қилаётган кучга перпендикуляр жойлашган туташ жойли чоклар

Сиқилиш, чўзилиш

Бурчакли

Кесилиш

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
29-жадвалда қабул қилинган белгилар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
N — ҳисобий бўйлама куч;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
lw — чокнинг ҳисобий узунлиги унинг тўлиқ узунлиги чиқариб ташланган 3t ёки 3kf га тенг;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
чокни бирикувдан ташқарида олиб ташланганда (қистирма.), унинг тўлиқ узунлиги чокнинг ҳисобий узунлиги қабул қилинади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
t — уланаётган элементларнинг энг кичик қалинлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— коэффициентга тенг деб қабул қилинган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
0,9 — автоматик бир ва икки ўтимли пайвандлаш учун;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
0,7 — автоматик кўп ўтимли пайвандлаш учун, исталган сонли ўтиш билан қўлда ва ярим автоматик пайвандлаш учун;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kf — тенг ёнли учбурчакнинг катетига тенг деб тахмин қилинган бурчакли тикувнинг катети.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
121. Бурчак чокининг айнан бир кесишмасининг икки йўналишда кесувчи кучланишларини бир вақтда ҳисоблаш ва шу кучланишларининг тенг ҳаракат қилувчиси бўйича аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
122. Ўқи куч ва эгилиш моменти бир вақтнинг ўзида ҳаракат қиладиган элементни қотирувчи бурчакли чоклар мазкур ШНҚнинг 29-формуласига мувофиқ ҳисобланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
An=Awf — чокларнинг ҳисобий майдони;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ixn, Iyn — уларнинг х-х ва y-y ўқларига нисбатан чокларнинг ҳисобий майдонининг инерция моменти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R=Rwf — бурчакли чокнинг ҳисобий қаршилиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Михпарчинли ва болтли уланмалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
123. Михпарчинли ва болтли бирикувларда бирикув оғирлиги марказидан ўтувчи бўйлама кучнинг таъсирида ушбу кучнинг михпарчинлар ҳамда болтлар орасида тақсимлашини тенг деб қабул қилиш лозим
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бўйлама кучларни қабул қилувчи михпарчинли ёки болтли уланмаларни кесишуви бўйича ҳисоблаш ушбу ШНҚнинг 29-жадвали формулалари асосида бажарилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16-расм. Ярим думалоқ қалпоқчали михпарчинлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
124. Бир вақтда кесилишга ва тортилишга ишлаётган михпарчин ҳамда болтларни алоҳида кесма ва тортилишга текшириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
125. Битта элементни иккинчисига қистирмалар ёки бошқа оралиқ элементлар орқали, бир томонли устки қисм билан мустаҳкамлашда михпарчинлар ёки болтлар сонини ҳисоблаш сонига қарши 10 фоизга кўпайтирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бурчак ёки швеллерларнинг бўртиб турган токчаларини коротишлар ёрдамида қотириш вақтида коротишнинг токчаларидан бирини қотириб турувчи михпарчинлар (болтлар) сонини ҳисоблаш сонига қарши 50 фоизга кўпайтириш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

30-жадвал

Бирикув

Таранг ҳолатда

Ҳисоблаш формуласи

Михпарчинлар (ёки болтлар)

Кесма

, (72)

Букилиш

, (73)

Болтлар

Тортилиш

, (74)

Михпарчинлар

Михпарчинларнинг қалпоқчаси олиниши

 (75)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
30-жадвалда қабул қилинган белгилар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
N — уланмага таъсир қилувчи ҳисобий бўйлама куч;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — михпарчин ёки болтларнинг уланмадаги сони;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ns — бир михпарчин ёки болтнинг иш кесмалари сони;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d — михпарчин тешиги диаметри ёки болт стерженнинг ташқи диаметри;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— бир йўналишда букиладиган элементларнинг энг кам жамланган қалинлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
dо — болт бурама киритишнинг ички диаметри;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h=0,4d — қалпоқча олиниши юзаси баландлиги (16-расмда келтирилган).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. Болтларни кесиш ва букилишга ҳисоблашни ушбу ШНҚнинг 60-61-формулалари бўйича Rrs ва Rrp ни тегишли равишда Rbs ва Rbp га алмаштириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Юқори мустаҳкамли пўлат болтлардаги монтаж уланмалари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
126. Юқори мустаҳкамликка эга пўлат болтларни монтаж уланмаларни туташ жойи ва қотиришда амал қилинаётган кучларни уланаётган элементларнинг бир-бирига тегувчи текисликларда болтларнинг тортишувидан ҳосил бўладиган ишқаланиш кучини ҳисобга олиниши, бунда бўйлама кучнинг болтлар ўртасида тақсимланишини тенг деб қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
127. Битта мустаҳкам болт билан тортилган уланувчи элементларнинг ҳар бир ишқаланиш юзаси томонидан қабул қилиниши мумкин бўлган ҳисоблаш кучи Qbh инобатга олиш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (76)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rbh — ўта пишиқ болтнинг пўлат конструкцияларни лойиҳалаштириш нормаларига мувофиқ аниқланадиган тортилишига ҳисобий қаршилик;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
γb — 0,8 тенг деб қабул қилинадиган уланма иши шарт — шароити коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Abn — болт кесишувининг пўлат конструкцияларни лойиҳалаштириш нормаларига мувофиқ аниқланадиган нетто майдони;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
μ — ушбу ШНҚнинг 31-жадвали бўйича қабул қилинадиган ишқаланиш коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— пўлат конструкцияларни лойиҳалаштириш нормаларига мувофиқ қабул қилинувчи ишончлилик коэффициенти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

31-жадвал

Уланаётган юзаларни қайта ишлаш усули

Қумтомчи тозалаш

Юзани қириш

Қайта ишловсиз (ёғини йўқотган кейин)

μ ишқаланиш коэффициенти

0,45

0,4

0,15

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Юқори мустаҳкамликка эга бўлган болтларнинг бўйлама уланишдаги куч таъсиридан n сонини қуйидаги формула бўйича аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (77)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бунда, k1 — уланаётган элементлар ишқаланиш юзасининг сони.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Юқори мустаҳкамликка эга болтнинг тортилишини Р=RbhАbn ўқ кучи билан амалга ошириш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
128. Юқори мустаҳкамликка эга болтлар кертиги томонидан заифлаштирилган уланаётган элементларнинг пишиқлигини ҳар бир болтга тўғри келувчи кучнинг ярми кўриб чиқилаётган кесишувда ишқаланиш кучлари томонидан берилишини инобатга олиб аниқланиши, бунда кучсизлантирилган кесишувларни текширишни брутто А бўлган ҳолда Аn>0,85А кесишув майдони бўйича ёки Аn < 0,85А бўлган ҳолда Ас =1,18Аn шартли майдони бўйича амалга ошириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Фрезланган торцли уланмалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
129. Фрезланган уланмалар (сиқилган элементларнинг туташ жойлари)да сиқувчи кучни тўлиқ торцлар орқали ўтказиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Марказдан ташқарида сиқилган ва сиқилувчи — эгилувчи элементларда пайванд чоклари ва болтлари, шунингдек уланмаларнинг ўта пишиқларини киритган ҳолда уларни туташидаги момент ва бўйлама таъсирининг максимал тортувчи кучига ҳисоблаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-§. Таркибли тўсинлардаги камарли уланмалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
130. Таркибли икки тавр шаклидаги тўсинларинг деворлари ва камарларини уловчи пайванд чоклари михпарчинлар ва юқори мустаҳкам болтларни қуйидаги 32-жадвал бўйича ҳисоблаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

32-жадвал

Юкланиш

Уланма тури

Таркибли балкалардаги камарли уланмаларни ҳисоблаш учун формулалар

Қимирламайдиган (тақсимланган ва йиғилган)

Бурчакли чоклар

, (78)

Михпарчинлар

, (79)

Юқори мустаҳкам болтлар

, (80)

Маҳаллий йиғилган юкланиш

Бурчакли чоклар

, (81)

Михпарчинлар

, (82)

Юқори мустаҳкам болтлар

, (83)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
32-жадвалда қабул қилинган белгилар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— камарни бир узунлик бирлигига сурувчи ва кўндаланг куч Q томондан пайдо бўладиган куч (бу ерда S — тўсин камарининг нейтрал ўққа нисбатан статик момент);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— бир михпарчиннинг кесимга ушбу ШНҚнинг 60-формуласи бўйича аниқланадиган ҳисобий кучи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— йиғилган юк F (бу ерда γf — ШНҚ 2.03.05-23 га асосан қабул қилинадиган коэффициент;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qbh — ушбу ШНҚнинг 76-формуласи бўйича аниқланадиган бир юқори мустаҳкам болтнинг ҳисобий қаршилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а — камарли михпарчинлар ва юқори мустаҳкам болтларнинг қадами;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ns — бир михпарчин ҳисобли кесмаларнинг сони;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
k1 — уланаётган элементлар ишқаланиш юзаларининг сони;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
lеf — ушбу ШНҚнинг 3-иловаси бўйича қабул қилинувчи жамланган юкланишнинг шартли тақсимланиш узунлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
α — девори юқори камарга ўрнатилган тўсиннинг юқори камарига юкланиш тушганда қабул қилинувчи коэффициент α = 0,4,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
девор жойлашишининг йўқлигида ёки пастки камарга юкланиш тушганида α = 1.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
131. Кўп листли камарли пакетларга эга бўлган михпарчин ва мустаҳкам болтлардаги уланмали тўсинларда ҳар бир листни узилиш жойининг орасидаги мустаҳкамланиш оралиғи листнинг ярмига тенг деб ҳисоблаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-§. Анкерли болтлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
132. Алюмин қотишмали конструкцияларда анкерли болтларни пўлатдан бажариш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пўлат анкер болтларини конструкцияларини ШНҚ 2.03.05-23 талабларига асосан лойиҳалаштириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11-боб. Алюмин конструкцияларни лойиҳалаштириш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Умумий талаблар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
133. Алюмин конструкцияларни лойиҳалашда қуйидагиларни инобатга олиш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
монтаж ва фойдаланиш жараёнида иншоотни яхлит ёки элементларни иншоотнинг асосий параметрлари ва ишлатиш режимига боғлиқ равишда уларни мустаҳкамлиги ҳамда ўзгармаслигини таъминланишни кўзда тутиш (оралиқ масофалар конструктив схемаси, ҳарорат таъсирлари);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
металл конструкциялар транспорт қувватини ҳисобга олиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
конструкциялар элементларни энг кам сонли деталлардан йиғиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
йиғишиши ва монтаж ишлари қулай уланмалардан бажарилишини таъминловчи элементларнинг монтаж қилиш ишларини олдиндан кўзда тутиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
134. Эгилувчи элементларнинг букилишларини нормавий юкланишни динамик коэффициентларини ва кесишувларни, михпарчинлар, болтлар тешиклари томонидан заифлашувини ҳисобга олмаган ҳолда бажариш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Элементларнинг нисбий букилишлари қуйидаги 33-жадвалда келтирилган қийматлардан ошмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

33-жадвал

Конструкция элементлари

(l — оралиқ масофасига) элементларнинг нисбий букилишлари

1. Қопламалар ва том тўсинлари:

асосий тўсинлар

1/250 (1/200)

тирговучлар (прогонлар)

1/200 (1/150)

айланма панжаралар (обрешеткалар)

1/150 (1/125)

2. Қопламалар, катта оралиқ масофали осма транспортсиз

1/300 (1/250)

3. Фахверк элементлари:

ҳовонлар, ригеллар

1/300 (1/200)

Вертикал ва горизонтал текисликларда дераза ёпиш устунлари

1/200

4. Девор панеллари:

дераза ёпишли

1/200

дераза ёпишсиз

1/125 (1/100)

5. Том панеллари, осма шифтлар

1/150 (1/125)

6. Тўсувчи конструкцияларнинг вертикал ва горизонтал дераза ёпишдаги элементлари оддий

1/200

ойна пакетлари билан

1/300

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Қавсда келтирилган букилиш катталиклари фақатгина асос (тажриба қурилиш, қурилиш кўтарилиши) мавжудлигида йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Букилишларнинг чегаравий қийматларини тегишли асосда туташ жойлар зичлигини сақлаб қолиш шарти билан йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Осма транспорт қўллашда конструкциялар букилишларини ҳар бир аниқ ҳолатда кўтариш транспорт механизмдан нормада фойдаланиш шарти билан аниқлаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
135. Бир қаватли бинолар ва иншоотларни лойиҳалашда алюмин конструкцияларига ҳаво ҳароратни таъсирини мазкур ШНҚнинг 34-жадвалига мувофиқ ҳисоблаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
136. Биноларнинг тўсувчи конструкциялари (деворлар ва қопламалар, алоҳида панеллар, тўшамалар ва уларнинг туташ жойлари), шунингдек бино каркасига тўсиқларни маҳкамлаш деталлари йил давомида ҳаво ҳароратини ўзгаришини ҳисобга олиб лойиҳалаштириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
137. Алюмин конструкцияларини лойиҳалашда тўсувчи конструкцияларнинг ташқи ва ички сиртларини орасидаги ҳисобий ҳарорат фарқларини ҳамда бинодан фойдаланишнинг ички ҳарорат режимини ҳисобга олиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

34-жадвал

Бино ва иншоотлар тавсифи

Энг катта масофа, m

ҳарорат чоклари орасида

Ҳарорат чокидан ёки бино торцидан энг яқин вертикал уланмагача

бино узунлиги бўйича (бино бўйлаб)

блок эни бўйича

Иситиладиган бинолар

144

120

72

Иситилмайдиган бинолар ва иссиқ цехлар

96

90

48

Очиқ эстакадалар

72

-

36

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
138. Тўсувчи конструкцияларни лойиҳалашда изоляция, елим ва герметиклар учун материални танлашда тўсувчи конструкцияларнинг ташқи ва ички юзалари орасидаги ҳисобий ҳарорат фарқларини ҳисобга олиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
139. Бинолар меъморий ечимга эга бўлганда конструкцияларни стандартлар талабларига жавоб берадиган материалларни ишлатилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12-боб. Конструктив талаблар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Асосий талаблар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
140. Уланиш турини танлаш (пайвандланувчи, болтли, михпарчинли) уланмалар иши хусусиятига ва алюминнинг уланмаларни тури томонидан белгиланадиган ҳамда кучсизланиши даражасини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Термик мустаҳкамланмаган қотишмалар учун пайвандлаш усули танланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Юк кўтарувчи конструкцияларни элементларини пайвандланган уланмалари корхона шароитида бажарилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пайвандланувчи конструкцияларни лойиҳалашда кондукторлардан фойдаланиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
141. Юпқа листли тўсувчи конструкциялар ва уларнинг уланмаларини пайвандланувчи ёки михпарчинланувчи (каркасларга тикишларни корхона ва монтажли маҳкамлашлар, том ёпиш қопламаларида, туташ жойлар) билан шунингдек фалцларда уланмалар усулини қўллаш билан лойиҳалаштиришга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
142. Пайвандланувчи юпқа листли конструкцияларни лойиҳалашда конструкцияларни ташқи кўриниши сақланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
143. Юк кўтарувчи ва тўсувчи алюмин конструкцияларнинг минимал қалинлиги ҳисоблаш йўли билан ва уларни ташиш, ўрнатиш ҳамда ишлатиш шартларига кўра белгиланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Оддий иш шароитида тўсувчи конструкцияларнинг юк кўтарувчи элементлари учун ярим тайёр маҳсулотларнинг девор қалинлиги камида 0,95 mm бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
144. Алюминдан тайёрланган қурилиш конструкцияларини лойиҳалашда стандартлар талабларини ҳисобга олиш ва профилларни тизимлари учун техник ҳужжатлар фойдаланиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
145. Алюмин ва пўлат элементлар битта конструкцияга бирлаштирилганда, контакт коррозиясини олдини олиш чораларини кўриш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
146. Тўсувчи конструкциялар (витриналар, витражлар ойналар, деразалар, эшиклар)ни уланмаларини тажрибада текширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Пайвандланган уланмаларни лойиҳалаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
147. Пайвандланган уланмаларга эга бўлган конструкцияларни лойиҳалашда қуйидагини инобатга олиш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
пайвандлашнинг юқори маҳсулотли механизлашган усулларини қўллаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
конструкцияларни тайёрлашда қирраламасдан пайвандлаш имконини кўзда тутиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
танланган пайвандлаш усули ва технологиясини ҳисобга олган ҳолда чокларни қўйиш жойларига эркин ўтишни таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
пайвандлаш вақтида энг кичик кучланиш ва деформациясини таъминлаш талабларидан келиб чиққан ҳолда чокларнинг ўлчамлари ва ўзаро жойлашувини белгилаш ва пайвандлаш усулини танлаш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
148. Лойиҳалашда конструкцияларни пайвандланган бирикма ва тармоқларни кучланишлар концентрациясини камайиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Турли қалинликдаги икки листни чокка пайвандлаганда қалин листдан юпқасига оғиш конструкцияси орқали ўтишни амалга ошириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
149. Прессланган профилдан қилинган конструкцияларни туташ жойларини тавр шаклида пайвандлаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
150. Пайвандланган бурчак чокларининг ўлчамлари ва шакли қуйидаги талабларга мувофиқ бўлиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
чоклар катети kf (қалинлиги 4 mm ва ундан ортиқ бўлган элементларни пайвандлашда) камида 4 mm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
уланмаларнинг чокларини пайвандлашда катет вертикал ўлчов бўйича деталь юзасидан бўртиб чиқиши 1 mm дан ошмаган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар уланмада энг кичик элемент булбага эга бўлса, бунда чок катетининг чегаравий қиймати kf 1,5t гача кўпайтирилишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
t — уланаётган элементларнинг энг кичик қалинлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
чокларнинг ён ва олд ҳисобий узунлиги 40 mm ва 4kf дан кам бўлмаслиги керак;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ён чокнинг ҳисобий узунлиги 50kf дан ортиқ бўлмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
151. Юпқа листли конструкцияларнинг пайвандланган уланмаларини лойиҳалашда қўлланилган пайвандлаш усулларининг технологик хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
юпқа листларни каркаснинг қалинроқ элементларига пайвандлашда аргонёйли нуқтали ёки контактли пайвандлаш орқали амалга оширишга йўл қўйилади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
контактли нуқтали пайвандлашда пайвандланаётган элементларнинг нисбати 1:3 дан ошмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ишлаб чиқаришда юпқа листли элементларни йириклаштириш учун, мустаҳкам сув ўтмайдиган уланмаларни олишни таъминлайдиган контактли роликли пайвандлашни;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
уланмаларни контактли роликли пайвандлаш вақтидаги ўлчамлари ушбу ШНҚнинг 35-жадвалда келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Юпқа листли элементларни корхона шароитида йириклаштиришни контакт нуқтали пайвандлаш (уланмалар ўлчовлари 35-жадвалда келтирилган), аргонёйли нуқтали ва аргонёйли узлуксиз чокли пайвандланишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Монтаж шароитларида том қопламаларининг туташ жойларини пайвандлашни аргонёйли пайвандлашни волфрамли ёки эрувчи электрод ёрдамида ёйнинг импулсив озиқланиши билан қўлланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

35-жадвал

Контактли — нуқтали пайвандлаш

Роликли пайвандлаш

Энг юпқа деталнинг қалинлиги, mm

Ток диаметри, mm

минимал ўлчовлар, mm

Қўйилган зона эни, mm

минимал ўлчовлар, mm

режа уришнинг* чокдаги эни

нуқталар орасидаги қадам

режа уришнинг* чокдаги эни

Чок ўқидан лист четигача масофа

бир қаторликда

икки қаторликда (шахматли тартибда)

бир қаторликда

икки қаторликда**

0,5

3-4

10

18

10

3-4

10

12

5

0,8

3,5-4,5

12

25

13

3,5-4,5

10

14

5

1

4-5

14

28

15

4-5

12

16

6

1,2

5-6

16

30

15

5-6

14

20

7

1,5

6-7

18

35

20

6-7

16

24

8

2

7-8

20

42

25

7-8

20

28

10

3

9-10

26

56

35

8-9

24

34

12

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
* Алюминнинг уч листни пайвандлашда уни 15 — 20 фоизга кўпайтириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
** 30 — 50 фоизга ёпилган ҳолда бажарилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Болтли ва михпарчинли уланмаларни қуриш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
152. Конструкцияларнинг ишловчи элементларида туташ жойнинг бир тарафида жойлашган, элементни тармоққа улайдиган михпарчинлар сони иккитадан кам бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
153. Михпарчинлар ва болтлар, юқори мустаҳкам болтларни қисмларга ажратиш 36-жадвалга мувофиқ амалга оширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
154. Тармоқ ва туташ жойларидан ташқарида жойлашган бириктирувчи михпарчин ва болтларни максимал масофаларда жойлаштирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

36-жадвал

Масофа тавсифи

Михпарчинлар ва болтларни жойлаштиришдаги масофалар

Михпарчинлар ва болтлар марказлари орасида исталган йўналишда:

минимал

михпарчинлар 3d;

болтлар учун 3,5d

Тортилиш ва сиқилиш вақтида ҳошияловчи бурчаклар йўқлигида чет қаторларда максимал

5d ёки 10t

Ҳошияловчи бурчаклар борлигида ўрта ва охирги қаторларда максимал тортилиш вақтида

12d ёки 20t

Сиқилиш вақтида

10d ёки 14t

Михпарчин ёки болт марказидан элемент четигача:

куч ва диагональ бўйича минимал

2,5d

Кесилган кромкалар борлигида куч бўйича минимал

2,5d

Кесилган кромкалар борлигида куч бўйича минимал прокатли ёки прессланган кромкаларда максимал

2d

Максимал

6d

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
36 — жадвалда қабул қилинган белгилар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d — михпарчин ёки болт учун керакли диаметр;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
t — пакетнинг энг юпқа ташқи элементнинг қалинлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
155. Пўлат болтларни уланмалари учун уларни контактли коррозиясидан ҳимоя қилиш чораларини кўриш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
156. Михпарчин диаметри энг юпқа элементнинг бешта қалинлигидан ортиқ бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
157. Томнинг профилланган листларини бир-бирига устма-уст (гофрилар бўйлаб) улашда маҳкамлаш элементлари (болтлар, михпарчинлар) ни гофриларнинг ҳар бир тароғида жойлаштириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
158. Профилланган листлардан ташкил топган конструкцияларда қаттиқлик қирралари ёки диафрагмаларини гофрлар ва конструкцияни мустаҳкамловчи элемент билан туташувчи ҳар бир нуқтасида уланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13-боб. Ёнғиндан ҳимоя қилиш талаблари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
159. Ёнғин содир бўлганда, алюмин конструкциялар белгиланган вақт давомида юк кўтарувчи ва (ёки) тўсувчи қобилиятини сақлаб қолиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
160. Бажарилган функцияларга кўра алюмин конструкцияларнинг оловбардошлилик чегараси (оловбардошлилик чегараси дақиқаларда) амалдаги нормаларга мувофиқ белгиланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тўсувчи конструкциялар учун — яхлитликни йўқотиш ва иссиқлик изоляциясини қобилиятини йўқотиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
юк кўтарувчи конструкциялар учун — юк кўтариш қобилиятини йўқотиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
юк кўтарувчи ва тўсувчи конструкцияларнинг функцияларини бирлаштириш учун юк кўтариш қобилиятини йўқотиш, яхлитликни йўқотиш ва керак бўлганда иссиқлик изоляцияси қобилиятини йўқотиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
161. Алюмин конструкцияларнинг оловбардошлик чегаралари улар қўлланиладиган бино ва иншоотларнинг талаб этилган оловбардошлик даражасига мос келиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Оловбардошликнинг ўз чегаралари синов натижалари бўйича ёки ҳисоблаш йўли билан (айрим ҳолларда) аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
162. Алюмин конструкцияларнинг талаб этилган оловбардошлик чегарасини таъминлаш учун қуйидагилардан фойдаланиш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
оловга чидамли пуркалган композициялар, қопламалар, оловбардош плита, лист ва бошқа материаллар билан астарлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
конструкциянинг иситиладиган юзасига юпқа қатламли бўртиб чиққан қопламаларни қўллаш (қуруқ қатлам қалинлиги 3 mm дан ошмайдиган ва ёнғин таъсирида уларнинг қалинлигини қайта-қайта оширадиган махсус оловга чидамли);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳимоя усулларининг комбинацияси.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
163. Ҳимоя юзаси қопламасига эга бўлган конструкцияларга алангали ретардантларни қўллашда оловни ушлаб турувчи хусусиятлар гидроизоляция ёки декоратив сифатида ишлатиладиган сирт қатламини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
164. Ёнғиндан ҳимоя қилиш воситаларидан фойдаланиш ёнғиндан ҳимоя қилиш лойиҳасига мувофиқ амалга оширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
165. Алюмин конструкцияларни ҳисоблашда ёнғиндан ҳимояловчи воситаларнинг юкламаларини ҳисобга олиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.03.06-22 «Алюмин конструкциялар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
1-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Алюминнинг физик ва ҳисоблаш тавсифи Алюминни физик тавсифлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

1-жадвал

Физик тавсиф

Қийматлари

Эгилувчанлик модули Е, MPa (kgf/cm2):

минус 40 °C дан плюс 50 °C гача ҳароратда

0,7 105 (0,71 106)

100 °C ҳароратда

0,64 105 (0,65·106)

Силжиш модули G, MPa (kgf/cm2):

минус 40 °C дан плюс 50 °C гача ҳароратда

0,265·105 (0,27·106)

100 °C ҳароратда

0,255 105 (0,26·106)

Кўндаланг деформация коэффициенти (Пуассон)

0,3

Чизиқли кенгайиши коэффициенти α, °C-1 минус 40 °C дан плюс 50 °C гача ҳароратда

0,23 10-4

ρ, kg/m3 зичликнинг ўрта қиймати

2700

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. Ҳароратнинг оралиқ қийматлари учун Е ва G қийматлари чизиқли интерполяция орқали аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Алюминни ҳисоблаш тавсифи
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

2-жадвал

Таранг ҳолати

Белгиланиши

Ҳисобий қаршилик

Тортилиш, сиқилиш ва эгилиш

R

R*

Силжиш

Rs

Rs = 0,6R

(мослаб ўрнатиш борлигида) торцли юзани туширилиши

Rp

Rp = 1,6R

Зич тегиб ўтиш вақтидаги маҳаллий тушириш

Rip

Rip = 0,75R

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
* Ҳисобий қаршилик қийматлари R ни алюминнинг тортилиш, сиқилиш, эгилишга шартли давомийлик чегараси Ry ва алюминнинг вақтинча тортилиш, сиқилиш, эгилишга қаршилиги бўйича ҳисобий қаршилик қийматлари энг кичигига тенг деб қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ryn — стандартлар ва алюмин техник шартлари бўйича шартли давомийлик чегараси σ0,2 қийматларига тенг деб қабул қилинадиган алюминнинг нормал қаршилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Run — алюминнинг стандарт ва алюмин техник шартлари бўйича вақтинча қаршилик σb нинг минимал қийматига тенг деб қабул қилинувчи узилишига нормал қаршилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rtn, MPa (kgf/cm2) Прессланган ярим фабрикатлар қалинлиги йўналишида ҳисобий тортилишга қаршилик
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

3-жадвал

Қўйидаги маркали техник жиҳатдан мустаҳкамланмайдиган алюмин

АД1М

АМцМ

АМг2М

АМг2Н2

АЛ8 маркали қўйилувчи алюмин

листлар

лентлар

25 (250)

40 (400)

70 (700)

125 (1250)

Маркали техник жиҳатдан мустаҳкамланмайдиган алюмин

АД31Т;

АД314Т4

АД31Т5

АД31Т1

1935Т

1925;1915

1915Т

40 (400)

75 (750)

90 (900)

105 (1050)

130 (1350)

145 (1500)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Алюмин оқувчанлик чегарасига эришгандан кейин ҳам фойдаланиш мумкин бўлган конструкция элементлари учун листлардан Алюминнинг чўзилишга бўлган ҳисобий қаршиликлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

4-жадвал

Алюмин маркаси ва ҳолати

АД1М

АМцМ

АМг2М

Rpl, MPa (kgf/cm2) ҳисобий қаршилик

35 (350)

55 (550)

85 (850)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

5-жадвал

Алюмин конструкциялари маркаси

АД1, АМц

АМг2, АД31, 1915, 1925, 1935, АЛ8

(51 °C дан 100 °C гача бўлган ҳароратда) γt коэффициенти

0,85

0,90

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. γt нинг киритилган коэффициентлари қиймати алюминнинг ҳолатига боғлиқ эмас.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. 50 °C дан юқори бўлган ҳисобий ҳароратда ишлатилувчи қурилмалар учун норма юкланишнинг бир йилдан ортиқ ҳаракати, шунингдек ҳисобий юкланишнинг 0,9 ни ташкил қилувчи норма юкланишнинг икки йилдан ошиқ ҳаракат вақтида γt нинг коэффициентларини 10 фоизга камайтириш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Иш шартлари коэффициентлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

6-жадвал

Конструкциялар элементлари

Коэффициенти

1. Резервуарларнинг корпуслари ва остлари

0,8

2. Турар жой ва жамоат бинолари ва сув минораларининг устунлари

0,9

3. λ≤50

λ˃50

Эгилувчанликда текис фермалар панжарасининг сиқилган элементлари

0,9

0,75

4. Камарларга бир токча билан ўрнатиладиган бир бурчакли панжарали конструкцияларнинг сиқилган ҳовонлари:

бурчак бўйлаб қўйилган иккита михпарчин (болтлар) ёки пайванд чоклари

0,75

бир болт билан ўрнатилган

0,6

5. Бир токча билан ўрнатиладиган (нотенг токчали бурчаклар учун — фақат тор токча билан) бир бурчакли сиқилган элементлар, ушбу жадвалнинг 4-бандида келтирилган конструкция элементлари ва бир бурчакли ферма элементлари бундан мустасно

0,6

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. 3 ва 5-бандларда ишлаш шартлари коэффициентлари бир вақтда ҳисобланмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. 3 ва 4-бандлардаги ишлаш шартлари коэффициентлари тегишли элементларнинг тармоқларида ўрнатилишга йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Бир бурчакли бўшлиқли панжарали конструкцияларнинг сиқилган ҳовонлари учун кашакли учбурчак панжара 12-а расмда келтирилган вақтида 4-бандаги ишлаш шартлари коэффициенти ҳисобга олинмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Ушбу жадвалда келтирилмаган ҳолатлар учун формулаларда γc=1,0 деб қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

7-жадвал

Пайвандланган уланма кўриниши

Таранг ҳолат

Белгиланиши

Алюминнинг атрофидаги зонадаги ҳисобий қаршилик МРа (kgf/cm2)

Қуйидаги маркали термик жиҳатдан мустаҳкамланмайдиган алюмин

Қуйидаги маркали термик жиҳатдан мустаҳкамланадиган алюмин

АД1М

АМцМ

АМг2М;

АМг2Н2

АД31Т;

АД31 4

АД31

Т5

АД31

Т1

1935Т

1915

1915Т

Қуйидаги маркали электродли ёки чўкувчи сим қўллаш билан пайвандлаш

СвА1

СвАМг3

СВАМг3;1557

1557

Туташ жойи ва режа уриш жойига олд чоклар билан (1, а, б расм 1-1 кесишув)

Тортилиш, сиқилиш ва эгилиш

Rwz

25(250)

40(400)

65(650)

55(550)

65(650)

80(800)

115(1150)

120(1250)

140(1450)

511(1600)

Сурилиш

Rwzs

15(150)

25(250)

40(400)

35(350)

40(400)

50(500)

80(800)

90(900)

105(1050)

Режа уриш жойига фланг чоклар билан (1, а расм, 1-1 кесишув)

Тортилиш, сиқилиш ва эгилиш

Rz

25(250)

40(400)

65(650)

50(500)

60(600)*

75(750)*

80(800)*

105(1050)*

100(1000)*

105(1050)*

130(1300)*

140(1450)*

140(1450)*

155(1600)*

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
* Профилли элементлардан устма-уст уланган бирикмалар учун.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. 1915Т маркали алюминнинг қаршилиги Rwz 5 — 12 mm қалинликдаги профиллар учун келтирилган 4 mm қалинликдаги профиллар учун волфрамли электрод билан пайвандлашда Rwz = 165 MPa (1700 kgf/cm2).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Конструкциялар элементлари бўйлама пайванд чоклари (тикишларда, том ёпишларда)нинг чок олди зонасида алюминнинг бўшашига таъсири ҳисобга олинмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Чизиқ устида алюмин волфрамли электрод билан пайвандлашдаги ҳисобий қаршилик чизиқ остида эрувчи электрод билан ҳисобий қаршилик келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

8-жадвал

Пайвандланган уланмалар ва чоклар

Таранг ҳолати

Белгиланиши

Қуйидаги маркали алюминнинг пайванд чокларининг ҳисобий қаршилиги МРа (kgf/cm2)

АД1М

АМцМ

АМг2М;

АМг2Н2

Қуйидаги маркали электродли ёки чўкувчи сим билан пайвандлашда

СвА1

СвАМг3

СвАМг3

Туташ жойига

Сиқилиш, тортилиш ва эгилиш

Rw

25 (250);

30 (300)*

40 (400)

45 (450)*

65 (650)

Сурилиш

Rws

15 (150)

25 (250)

40 (400)

Бурчакли чоклар

Кесилиш

Rwf

20 (200)

30 (300)

45 (450)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
* Алюмин давомий чегараси битганидан сўнг ҳам ишлатиш мумкин бўлган конструкциялар учун.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

9-жадвал

Пайвандланган уланмалар ва чоклар

Таранг ҳолати

Белгиланиши

Қуйидаги маркали алюминнинг пайванд чокларининг ҳисобий қаршилиги MPa (kgf/cm2)

АД31

Т;

АД31

Т4

АД31

Т5

АД31

Т1

1935

Т

1915

1915Т металл қалинлигида, mm

4

5 — 12

Қуйидаги маркали электродли ёки чўкувчи сим билан пайвандлашда

СвАМг3; 1557

1557

Туташ жойига

Сиқилиш, тортилиш ва эгилиш электрод билан пайвандлашда:

эрувчан (автоматик ва ярим автоматик пайвандлаш)

Rw

55

(550)

65

650)

80

(800)

120

(1250)

140

(1450)

-

155

(1600)

волфрамли (қўл ва механизалашган пайвандлаш)

55

(550)

65

(650)

80

(800)

115

(1150)

140 (1450)

155

(1600)

155

(1600)

Сурилиш

Rws

35

(350)

40

(400)

50

(500)

80

(800)

90

(900)

110

(1100)

105

(1050)

Бурчакли (фланг ва олд чоклар)

Кесилиш

Rwf

45

(450)

45

(450)

45

(450)

80

(800)

110

(1100)

110

(1100)

110

(1100)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. 1915Т маркали алюминнинг пайвандланган уланмаларининг ҳисобий қаршилиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Техник жиҳатдан мустаҳкамланган алюмин пайвандланган уланмаларининг ҳисобий қаршиликлари такроран техник қайта ишлаш (уланмани пайвандлангандан кейин) орқали оширишга йўл қўйилади, бунда Al — Mg — Si тизими алюмин учун Rw = 0,9R; Al — Zn — Mg Rw = R тизими алюмин учун Rw = R ( бунда, R — ҳисобий қаршилик) деб қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. АД31Т, АД31Т1, АД31Т4 ва АД31Т5 маркали алюминдан тайёрланган пайвандланган устма-уст уланмаларида олд чокларни қўллашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

10-жадвал

Михпарчинлар учун Алюмин маркаси

АД1Н

АМг2Н

АМг5пМ

АВТ1

Михпарчинлардаги кесилма уланмаларнинг ҳисобий қаршилиги Rrs MPa (kgf/cm2)

35 (350)

70 (700)

100 (1000)

100 (1000)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Эзилган тешикларга михпарчинларни тақишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Уланмаларнинг яширин ёки ярим яширин қалпоқчали михпарчинлардаги ҳисобий қаршиликларини 20 фоизга камайтириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Келтирилган михпарчинлар тортиш кучларини қабул қилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

11-жадвал

Болтлардаги уланма

Таранг ҳолат

Белгиланиши

Қуйидаги маркали алюминдан қилинган болтларда уланмаларнинг ҳисобий қаршилиги Rb, MPa (kgf/cm2)

АМг5п

АВТ1

Юқори аниқликдаги

Тортилиш

Rbt

125 (1250)

155 (1600)

Кесилиш

Rbs

90 (900)

95 (950)

Нормал ва қўпол қалинликдаги

Тортилиш

Rbt

125 (1250)

155 (1600)

Кесилиш

Rbs

80 (800)

85 (850)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

12-жадвал

Конструкция элементлари алюмининг маркаси

Уланмалар учун конструкциялар элементларининг туширишга ҳисобий қаршилиги MPa (kgf/cm2)

Михпарчинларда, Rrp

Болтларда, Rbp

АД1М

40 (400)

35 (350)

АМцМ

65 (650)

60 (600)

АМг2М

110 (1100)

100 (1000)

АМг2Н2

195 (2000)

175 (1800)

АД31Т

90 (900)

80 (800)

АД31Т4

90 (900)

80 (800)

АД31Т5

155(1600)

140 (1450)

АД31Т1

195 (2000)

175 (1800)

1935Т

225 (2300)

205 (2100)

1925

275 (2800)

245 (2500)

1915

275 (2800)

245 (2500)

1915Т

315 (3200)

285 (2900)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. Ҳисобий қаршиликлар болтлар ўқидан элемент четигача 2d масофада ўрнатилган элементлар учун келтирилган. Бу масофани 1,5d гача камайиши вақтида келтирилган ҳисобий қаршиликларни 40 фоизга камайтириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пайванд нуқталари кесмасининг ҳисобий ташиш қобилияти
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

13-жадвал

Элементлар қалинлиги, mm

Нуқтанинг кесмага ҳисобий ташиш қобилияти, N (kgf)

Элементлар қалинлиги, mm

Нуқтанинг кесмага ҳисобий ташиш қобилияти, N (kgf)

1

2

1

2

(АМг2Н2 и АМг2М маркали алюминнинг) контакт пайвандлаш

Эрувчан электрод билан аргон-ёйли нуқтали пайвандлаш (АМг2Н2 маркали алюминнинг; СвАМг3 ёки 1557 маркали алюминнинг пайвандлаш сими)

1

800 (80)

1+1

1950 (200)

1,5

1250 (130)

1+2

2350 (240)

2

1950 (200)

1,5+1,5

2950 (300)

2+2

3350 (340)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Контактли пайвандлаш учун юпқа элемент қалинлиги келтирилган ёйли нуқтали пайвандлаш учун 1-графадаги 1-юқори элементнинг қалинлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Пайвандлаш нуқталарини тегишли аргон-ёйли пайвандлаш тавсияномаларига мувофиқ бажариш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Алюмин зичлиги
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

14-жадвал

Алюмин маркаси

АМг

АВ

АД1, АД31, АД 33

АМц

1925; 1915

В95

АОМ Зч

Зичлиги kg/m5

2680

2700

2710

2730

2770

2850

2550

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.03.06-22 «Алюмин конструкциялар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
2-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Марказий сиқилган элементларнинг бўйлама эгилишининг φ коэффициентлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-жадвалда ушбу илова 2-3-жадвалларида φ коэффициентлари қийматлари келтирилган кесимлари схемалари келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
φ коэффициентини аниқлаш учун кесимлар схемаси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

1-жадвал

Кесим тури

Кесим схемаси

Жадвал рақами

1

 

2

2

 

3

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-турдаги кесимлари учун марказий сиқилган элементлар бўйлама эгилишнинг φ коэффициентлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

2-жадвал

Элементларнинг эгилувчанлиги λ

Қуйидаги маркали алюмин элементлар учун φ коэффициентлари

АД1М

АМцМ

АД31Т;

АД31Т4

АМг2М

АД31Т5

АД31Т1;

АМг2Н2

1935Т

1925;

1915

1915Т

0

1,000

1,000

1,000

1,000

1,000

1,000

1,000

1,000

1,000

10

1,000

1,000

1,000

1,000

1,000

1,000

1,000

1,000

1,000

20

1,000

1,000

0,995

0,982

0,946

0,936

0,930

0,915

0,910

30

0,985

0,955

0,930

0,915

0,880

0,865

0,852

0,838

0,830

40

0,935

0,900

0,880

0,860

0,818

0,802

0,790

0,770

0,758

50

0,887

0,860

0,835

0,812

0,763

0,740

0,772

0,696

0,676

60

0,858

0,820

0,793

0,766

0,705

0,675

0,650

0,615

0,590

70

0,825

0,782

0,750

0,717

0,644

0,605

0,572

0,530

0,500

80

0,792

0,745

0,706

0,665

0,590

0,542

0,500

0,440

0,385

90

0,760

0,710

0,656

0,608

0,510

0,450

0,403

0,348

0,305

100

0,726

0,665

0,610

0,555

0,432

0,367

0,326

0,282

0,246

110

0,693

0,625

0,562

0,506

0,382

0,313

0,270

0,233

0,204

120

0,660

0,530

0,518

0,458

0,330

0,262

0,228

0,196

0,171

130

0,630

0,545

0,475

0,415

0,290

0,227

0,192

0,167

0,146

140

0,595

0,505

0,435

0,362

0,255

0,197

0,168

0,144

0,126

150

0,562

0,470

0,400

0,313

0,212

0,168

0,146

0,125

0,110

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-турдаги кесимлари учун марказий сиқилган элементлар бўйлама эгилишнинг φ коэффициентлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

3-жадвал

Элементларнинг эгилувчанлиги λ

Қуйидаги маркали алюмин элементлар учун φ коэффициентлар

АД1М

АМцМ

АД31Т;

АД31Т4

АМг2М

АД31Т5

АД31Т1;

AMг2Н2

1935T

1925;

1915

1915T

0

1,000

1,000

1,000

1,000

1,000

1,000

1,000

1,000

1,000

10

1,000

1,000

1,000

1,000

0,990

0,983

0,980

0,967

0,960

20

0,975

0,950

0,940

0,920

0,885

0,880

0,880

0,867

0,860

30

0,922

0,895

0,878

0,862

0,820

0,808

0,802

0,790

0,775

40

0,877

0,842

0,822

0,807

0,760

0,742

0,730

0,715

0,695

50

0,832

0,796

0,773

0,750

0,700

0,678

0,662

0,638

0,613

60

0,795

0,752

0,725

0,698

0,635

0,607

0,590

0,560

0,530

70

0,757

0,713

0,680

0,647

0,574

0,538

0,516

0,482

0,450

80

0,720

0,670

0,635

0,597

0,520

0,480

0,450

0,413

0,380

90

0,690

0,632

0,588

0,545

0,466

0,422

0,392

0,348

0,305

100

0,657

0,593

0,543

0,498

0,410

0,360

0,328

0,282

0,246

110

0,625

0,553

0,500

0,450

0,362

0,310

0,272

0,233

0,204

120

0,590

0,515

0,460

0,408

0,316

0,263

0,230

0,196

0,171

130

0,560

0,480

0,420

0,370

0,280

0,228

0,195

0,167

0,146

140

0,527

0,445

0,385

0,333

0,237

0,194

0,170

0,144

0,126

150

0,497

0,412

0,352

0,300

0,205

0,166

0,146

0,125

0,110

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.03.06-22 «Алюмин конструкциялар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
3-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тўсин деворларининг юқори камардаги маҳаллий юкларнинг вақтидаги мустаҳкамлигини ҳисоблаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Тўсиннинг юқори камарида қирралар билан мустаҳкамланмаган жойлардаги жамланган юкланиш вақтида девордаги юк σloc остидаги маҳаллий кучланиш қуйидаги формула бўйича аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (1)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
F — жамланган юк (кучнинг) ҳисобий қиймати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
t — девор қалинлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— жамланган юкланишни тақсимлашнинг шартли узунлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
с — пайвандланган тўсинлар учун 3,25 ва михпарчинланган ҳамда юқори мустаҳкам болтлардаги балкалар учун 3,75 га тенг деб қабул қилинувчи коэффициент;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
If — тўсин камарининг ўз ўқига нисбатан инерция моменти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Маҳаллий юкланиш тортилган камарга қўйилган қисмларда бир вақтнинг ўзида фақат икки компонент σ ва τ ёки σloc ҳамда τ ҳисобга олинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Фақат кўндаланг қаттиқлик асосий қирралари билан мустаҳкамланган мутаносиб кесишувли тўсин деворларига мустаҳкамлигини ҳисоблашни маҳаллий кучланиш () вақтида амалга ошириш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (2)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
σ, σloc, τ — мазкур ШНҚнинг 78-банди мувофиқ аниқланувчи қийматлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
σcр, τcр — ушбу ШНҚнинг 46 ва 47-формулалари бўйича аниқланувчи қийматлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (3)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
формула бўйича аниқланувчи юкланиш остида девор букилиши критик кучланиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
c1 — ушбу илованинг 1-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициент );
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
υ — ушбу ШНҚнинг 82-банди талабларига мувофиқ аниқланадиган қийматлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бўлган ҳолда — ушбу илованинг 2-формуласи бўйича аниқлаши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Биринчи текширишда σcr ни қуйидаги формула бўйича аниқлаш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (4)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
с2 — ушбу илованинг 2-жадвали бўйича қабул қилинадиган коэффициент.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Иккинчи текширишда σcr ни мазкур ШНҚнинг 46-формуласи бўйича σloc, cr ни эса ушбу илованинг 3-формуласи бўйича, бироқ 3-формулага ва 1-жадвалга а ўрнига а/2 — катталикларни қўйган ҳолда аниқлаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Бўлинманинг сиқилган қиррасидан h масофада жойлашган бўйлама бикрлик қирраси билан маҳкамланган деворда қиррани бўлинмадан ажратиб турадиган икки пластинкани алоҳида текшириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сиқилган камар ва қирра орасида жойлашган биринчи пластинкани қуйидаги формулалар бўйича аниқлаш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (5)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (6)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (7)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
μ1 — вақтида га; тенг бўлган параметр;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
τcr — 47-формуласи бўйича аниқланувчи қийматлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
υ — ушбу ШНҚнинг 82-банди талабларига асосан аниқловчи қийматлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тортилган камар ва қирра орасида жойлашган иккинчи пластинкани қуйидаги формула бўйича аниқланиши зарур:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (8)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бунда, σcr2, τcr2 — тегишли равишда 53 ва 47-формулалари бўйича аниқланувчи қийматлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— ўрнига қабул қилган ҳолда ушбу илованинг 1-жадвали ва 3-формула бўйича аниқланувчи қийматлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар 1-пластинка қўшимча қисқа кўндаланг қирралар билан мустаҳкамланган бўлса, у ҳолда уларни бўйлама қиррагача олиб бориш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бунда, 1-пластинкани текшириш учун, а а1 катталиги билан алмашадиган ушбу илованинг 5 ва 7-формулаларидан фойдаланиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда а1 — қўшни қисқа қирралар ўқлари орасидаги масофа.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бу ҳолда 2-пластинкани текшириш ўзгаришсиз қолади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
с1 коэффициенти
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

1-жадвал

 қийматлари

0,5

0,8

1,0

1,2

1,4

1,6

1,8

2,0

с1 коэффициенти

11,28

14,52

17,77

21,86

26,80

32,30

38,35

45,00

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
с2 коэффициенти
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

2-жадвал

 қийматлари

1,0

1,2

1,4

1,6

1,8

2,0

2,2

2,4

2,6

с2 коэффициенти

33,70

38,77

45,26

53,16

62,18

72,20

83,75

96,16

109,56

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.03.06-22 «Алюмин конструкциялар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
4-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Марказдан ташқари сиқилган ва сиқилувчи-эгилувчи элементларни ҳисоблаш Марказдан ташқари сиқилган (сиқилувчи-эгилувчи) яхлит деворли стерженларнинг мутаносиблик текислигига мос келувчи момент ҳаракати текислигидаги мустаҳкамлигини текшириш учун φе коэффициентлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

1-жадвал

Элементларнинг эгилувчанлиги λ

Қуйидагиларга тенг бўлган келтирилган нисбий эксцентриситет mef даги φе коэффициентлар

0,1

0,2

0,3

0,4

0,5

0,6

0,7

0,8

1,0

1,2

1,5

2,0

2,5

3,0

4,0

5,0

6,0

7,0

8,0

9,0

10,0

0,5

990

980

973

937

905

880

850

920

767

725

657

567

500

445

360

302

257

225

203

182

165

1,0

947

907

872

837

807

778

752

725

680

637

583

505

445

394

323

272

235

205

186

167

151

1,5

880

832

793

758

726

700

670

647

607

570

518

452

398

355

292

247

215

188

171

153

140

2,0

817

765

723

687

656

627

602

580

540

507

463

405

358

320

265

227

197

175

158

142

130

2,5

750

695

652

617

587

560

536

515

482

452

413

362

322

290

242

208

182

162

146

132

121

3,0

677

618

578

545

517

495

472

455

425

400

367

323

290

262

220

192

167

150

135

123

114

3,5

593

542

505

475

453

434

415

398

374

355

325

288

260

236

202

175

155

140

126

116

108

4,0

505

436

435

412

393

378

362

350

327

312

288

257

233

214

184

159

144

130

117

109

101

4,5

425

395

374

356

342

328

315

306

288

275

255

230

210

193

167

146

132

121

110

102

095

5,0

358

338

320

307

295

285

275

268

253

242

227

205

190

175

152

135

123

113

103

096

090

5,5

303

287

276

265

257

248

242

235

225

215

202

185

172

160

140

125

115

105

097

090

085

6,0

257

246

238

230

223

218

213

208

198

192

180

166

155

145

128

115

106

097

090

085

080

6,5

222

212

207

202

197

191

187

183

175

170

161

148

141

132

117

107

097

090

085

080

075

7,0

192

187

181

177

172

168

165

161

155

150

145

135

128

120

108

098

090

085

080

075

070

8,0

148

145

142

139

137

134

132

129

126

123

120

112

107

100

091

085

080

077

072

067

062

9,0

120

117

115

113

111

110

108

107

105

102

100

094

090

086

080

076

072

067

063

059

055

10,0

097

095

093

092

091

090

088

087

085

084

082

080

077

075

070

067

062

060

056

052

048

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. φе коэффициентнинг жадвалдаги қийматлари 1000 марта кўпайтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. φе қийматлари φ нинг қийматларидан оширмай қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Марказдан ташқари сиқилган (сиқилувчи-эгилувчи) оралиқ стерженларнинг мутаносиблик текислигига мос келувчи момент ҳаракати текислигидаги мустаҳкамлигини текшириш учун φе коэффициентлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

2-жадвал

Келтирилган шартли эгилувчанлик

Қуйидагиларга тенг бўлган келтирилган нисбий эксцентриситет m даги φe коэффициентлар

0,1

0,2

0,3

0,4

0,5

0,6

0,7

0,8

1,0

1,2

1,5

2,0

2,5

3,0

4,0

5,0

6,0

7,0

8,0

9,0

10,0

0,5

950

888

825

755

718

660

635

605

540

495

436

370

320

282

232

196

170

157

143

122

110

1,0

882

810

756

693

660

609

582

548

496

453

405

342

296

262

213

182

155

145

130

113

096

1,5

872

753

694

643

607

568

534

507

458

420

375

318

275

243

198

170

144

134

130

105

090

2,0

773

700

640

593

558

523

492

468

423

390

347

294

257

227

185

159

135

125

112

100

084

2,5

712

637

585

543

508

477

450

427

390

358

320

273

240

213

173

150

127

117

105

095

079

3,0

640

575

530

488

458

430

408

387

355

327

294

253

222

197

197

142

121

111

100

092

075

3,5

565

507

467

432

410

385

365

350

321

297

270

232

206

185

155

133

115

106

095

087

072

4,0

490

442

410

382

363

343

327

313

290

269

247

213

190

172

145

125

110

100

090

083

070

4,5

418

382

357

335

320

304

290

280

260

243

223

195

177

160

135

117

105

094

086

080

067

5,0

353

328

309

293

280

268

257

249

233

219

202

178

162

148

127

110

098

089

082

076

064

5,5

300

282

267

255

245

237

228

222

208

197

183

163

150

137

120

105

094

084

077

072

062

6,0

256

242

233

223

216

210

202

197

187

178

166

150

138

128

112

098

090

080

073

068

060

6,5

220

210

205

197

190

185

182

175

167

160

150

136

127

118

103

094

085

076

070

065

058

7,0

192

186

180

173

169

165

162

157

150

145

136

125

117

108

096

090

081

072

067

062

056

8,0

150

145

142

139

135

133

130

127

122

120

112

105

100

092

086

082

072

065

060

056

052

9,0

120

117

115

112

110

108

107

105

101

098

095

090

087

081

077

072

065

058

055

050

048

10,0

097

096

095

093

092

091

090

087

085

083

082

080

076

071

068

064

057

052

048

044

044

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. φе коэффициентининг жадвалдаги қийматлари 1000 марта кўпайтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. φе қийматларини φ нинг қийматларидан оширмай қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
η кесимлар шаклларининг таъсир коэффициентлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

3-жадвал

Кесим тури

Кесим схемаси

 нисбати

η нинг қуйидаги коэффициентлари

1

-

1,0

1,0

1,0

2

-

0,85

0,85

0,85

3

-

0,85

4

-

1,1

1,1

5

0,25

0,5

1,0

1,2

1,25

1,2

1,25

1,3

6

-

7

-

8

0,25

0,5

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

9

0,5

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

10

0,5

1,0

2,0

1,4

1,4

1,6

1,8

1,4

1,4

1,6

1,8

11

0,5

1,0

1,5

2,0

1,65

2,4

-

-

-

-

1,65

2,4

-

-

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. 5 — 7 турдаги кесимлар учун нисбатни аниқлашда токчаларнинг вертикал элементлари майдони ҳисобга олинмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. 6-7 турдаги кесимлар учун η5 нинг қийматлари учун η қийматларига тенг деб, 5-турдаги кесимлар учун 6-7 кесим турлари учун бўлган нисбатида.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шарнир таянган учлари стерженлар учун mef келтирилган нисбий эксцентриситетлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

4-жадвал

Нисбат

 ҳолдаги mef нинг келтирилган нисбий эксцентриситетлари

0,1

0,5

1,0

1,5

2,0

3,0

4,0

5,0

7,0

10,0

20,0

1

0,10

0,30

0,68

1,12

1,60

2,62

3,55

4,55

6,50

9,40

19,40

2

0,10

0,17

0,39

0,68

1,03

1,80

2,75

3,72

5,65

8,60

18,50

3

0,10

0,10

0,22

0,36

0,55

1,17

1,95

2,77

4,60

7,40

17,20

4

0,10

0,10

0,10

0,18

0,30

0,57

1,03

1,78

3,35

5,90

15,40

5

0,10

0,10

0,10

0,10

0,15

0,23

0,48

0,95

2,18

4,40

13,40

6

0,10

0,10

0,10

0,10

0,10

0,15

0,18

0,40

1,25

3,00

11,40

7

0,10

0,10

0,10

0,10

0,10

0,10

0,10

0,10

0,50

1,70

9,50

1

0,10

0,31

0,68

1,12

1,60

2,62

3,55

4,55

6,50

9,40

19,40

2

0,10

0,22

0,46

0,73

1,05

1,88

2,75

3,72

5,65

8,60

18,50

3

0,10

0,17

0,38

0,58

0,80

1,33

2,00

2,77

4,60

7,40

17,20

4

0,10

0,14

0,32

0,49

0,66

1,05

1,52

2,22

3,50

5,90

15,40

5

0,10

0,10

0,26

0,41

0,57

0,95

1,38

1,80

2,95

4,70

13,40

6

0,10

0,16

0,28

0,40

0,52

0,95

1,25

1,60

2,50

4,00

11,50

7

0,10

0,22

0,32

0,42

0,55

0,95

1,10

1,35

2,20

3,50

10,80

1

0,10

0,32

0,70

1,12

1,60

2,62

3,55

4,65

6,50

9,40

19,40

2

0,10

0,28

0,60

0,90

1,28

1,96

2,75

3,72

5,65

8,40

18,50

3

0,10

0,27

0,55

0,84

1,15

1,75

2,43

3,17

4,80

7,40

17,20

4

0,10

0,26

0,52

0,78

1,10

1,60

2,20

2,83

4,00

6,30

15,40

5

0,10

0,25

0,52

0,78

1,10

1,55

2,10

2,78

3,85

5,90

14,50

6

0,10

0,28

0,52

0,78

1,10

1,55

2,00

2,70

3,80

5,60

13,80

7

0,10

0,32

0,52

0,78

1,10

1,55

1,90

2,60

3,75

5,50

13,00

1

0,10

0,40

0,80

1,23

1,68

2,62

3,55

4,55

6,50

9,40

19,40

2

0,10

0,40

0,78

1,20

1,60

2,30

3,15

4,10

5,85

8,60

18,50

3

0,10

0,40

0,77

1,17

1,55

2,30

3,10

3,90

5,55

8,13

18,00

4

0,10

0,40

0,75

1,13

1,55

2,30

3,05

3,80

5,30

7,60

17,50

5

0,10

0,40

0,75

1,10

1,55

2,30

3,00

3,80

5,30

7,60

17,00

6

0,10

0,40

0,75

1,10

1,50

2,30

3,00

3,80

5,30

7,60

16,50

7

0,10

0,40

0,75

1,10

1,40

2,30

3,00

3,20

5,30

7,60

16,00

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.03.06-22 «Алюмин конструкциялар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
5-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тўсинларнинг умумий мустаҳкамлигини текшириш учун φb коэффициентини аниқлаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Икки мутаносиблик ўқига эга бўлган кесишувли икки тавр шаклидаги тўсинлар учун φb коэффициентини аниқлашда қуйидаги формула бўйича φ1 коэффициентини аниқлаш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (1)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ψ — ушбу илованинг 1-2-жадваллари бўйича аниқланувчи юкланиш хусусияти ва α параметрига боғлиқ равишда аниқланувчи коэффициент.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Прессланган икки тавр шакллари учун α параметрини қуйидаги формула бўйича аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (2)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— айлантириш вақтидаги инерция моменти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bi ва ti — тегишли равишда кесишувни ҳосил қилувчи тўғри бурчакларнинг эни ва қалинлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
lef — мазкур ШНҚнинг 55-бандига мувофиқ аниқланадиган тўсиннинг ҳисобий узунлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кесим юзаларида дўнгликлар бўлганида:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D — бульбалар диаметри;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — кесимдаги бульбалар сони.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пайвандланган ва михпарчинланган икки таврли тўсинларда чет қисмлари бўртмаган, ҳамда бурчаклари сезиларли даражада қалинлашмаган ҳолларда α параметрни қуйидаги формула бўйича аниқлаш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (3)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
икки тавр шаклли тўсинлар учун
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
t1, bf — тегишли равишда тўсин камарининг қалинлиги ва эни;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
α = 0,5h
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
михпарчинланган икки тавр шаклли тўсинлар учун
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
t1 — камар листлари ва камар бурчагининг горизонтал токчасининг йиғиндиси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bf — камар листлари эни;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h — камар листлари пакети ўқлари орасидаги масофа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
α — камар бурчагининг вертикал токчаси баландлигининг горизонтал листлар пакети қалинлиги билан йиғиндиси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
t — девор ва камар вертикал бурчаклари қалинликларнинг йиғиндиси.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу ШНҚнинг 24-формуласидаги φb коэффициентининг қийматини қуйидагича қабул қилиш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
φ1 ≤ 0,667 бўлган ҳолда φb = φ1
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
φ1 > 0,667 бўлган ҳолда φb = 0,5 + 0,25φ1
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Алюминнинг барча маркалари учун АМг2Н2, АД31Т1 ва АД31Т5 маркаларидан ташқари ёки φb=φ1, лекин 1,0 дан ошмаган ҳолда АМг2Н2, АД 31Т1 ҳамда АД31Т5 маркали алюминлар учун.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Икки мутаносиблик ўқига эга бўлган икки тавр шаклли кесимли тўсинлар учун ψ коэффициентлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

1-жадвал

α коэффициент

ψ коэффициентлари

Оралиқ масофаси мустаҳкамланмаган тўсинлар учун

Юкланиш тушиши жойидан қати назар оралиқ масофани тенг қисмларга бўлувчи юқори камарнинг камида иккита оралиқ мустаҳкамланиши бўлганида

Камарга қўйилган йиғилган юкланиш вақтида

Камарга қўйилган тенг тақсимланган юкланиш вақтида

юқори

пастки

юқори

пастки

1

2

3

4

5

6

0,1

0,98

2,8

0,91

2,14

1,20

0,4

0,98

2,84

0,91

2,14

1,23

1,0

1,05

2,87

0,95

2,17

1а,26

4,0

1,26

3,05

1,12

2,35

1,44

8,0

1,47

3,29

1,30

2,56

1,65

16,0

1,89

3,75

1,68

2,94

1,96

24,0

2,24

4,10

2,00

3,22

2,24

32,0

2,56

4,45

2,28

3,50

2,49

48,0

3,15

4,97

2,73

3,99

2,91

64,0

3,64

5,50

3,15

4,45

3,33

80,0

4,10

5,95

3,50

4,80

3,64

96,0

4,48

6,30

3,89

5,15

3,96

128,0

5,25

7,04

4,48

5,78

4,50

160,0

5,92

7,77

5,04

6,30

5,01

240,0

7,35

9,17

6,30

7,56

6,09

320,0

8,54

10,40

7,32

8,40

7,00

400,0

9,63

11,48

8,16

9,38

7,77

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ: оралиқ масофа ўртасида тўсининг битта мустаҳкамланиши бўлганда қўйидаги ҳолларни ҳисобга олиш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
оралиқ масофа ўртасидаги жамланган куч вақтида (қўйилиш сатҳидан қатъий назар) ψ=1,75 ψ1;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
оралиқ масофанинг чорагидаги йиғилган куч ёки юқори камарга қўйилган тенг тақсимланган юкланиш вақтида ψ=1,14 ψ1;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
оралиқ масофанинг чорагидаги қўйи камарга қўйилган йиғилган куч вақтида ψ=1,6 ψ1;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қўйи камар бўйича тенг тақсимланган юкланиш вақтида ψ=1,3 ψ1.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ψ1 нинг қийматини (камида иккита оралиқ мустаҳкамланишлари бўлганда) 5-бандга мувофиқ қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Иккита мутаносиблик ўқига эга бўлган икки тавр шаклли кесишувли консоллар учун ψ нинг коэффициентлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

2-жадвал

α коэффициенти

ψ нинг камарга қўйилган юкланиш вақтидаги коэффициентлари

юқори

пастки

4

0,875

3,640

6

1,120

3,745

8

1,295

3,850

10

1,505

3,920

12

1,680

4,025

14

1,855

4,130

16

2,030

4,200

24

2,520

4,550

32

2,975

4,830

40

3,290

5,040

100

5,040

6,720

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Бир мутаносиблик ўқига эга бўлган кесишувли икки тавр шаклли тўсинлар φb нинг коэффициентини аниқлашда φ1 ва φ2 коэффициентларини қуйидаги формулалар бўйича ҳисоблаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (4)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (5)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (6)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4 — 6-формулалардан:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ζ — юкланиш турига боғлиқ бўлган ва ушбу илованинг 3-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициент;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h1, h2 — ўлчовлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— ўз белгисига эга бўлган юкланиш тушишининг нисбий координата нуқтаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(I1, I2 — тегишли равишда сиқилган ва чўзилган камарларнинг кесишув мутаносиблиги ўқига нисбатан инерция моментлари):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
It — буралиш вақтидаги инерция моменти ушбу илованинг 2-формуласидаги белгиларида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу ШНҚнинг 24-формуласидаги φb коэффициент қиймати норма сифатида қабул қилиш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
φ2 ≤ 0,667 бўлган ҳолда φb = φ1
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
φ2 > 0,667
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
АМг2Н2, АД31Т1 ва АД31Т5 маркаларидан ташқари ушбу илованинг 5-формуласи бўйича φ2 ҳисобланадиган ва 1,0 оширилмасдан қабул қилинадиган алюминнинг барча маркалари учун қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Ушбу илованинг 2-формуласи бўйича α ҳисоблашда швеллер кесимли тўсинларининг мустаҳкамлигини икки тавр кесимли тўсинлар билан бир хил тарзда текширилиши, φb нинг аниқланган қийматлари 0,7 коэффициентга кўпайтирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу илованинг 1 ва 2-формулаларидаги Iх, Iy ва It қийматларини швеллер учун қабул қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу илованинг 4-формуласидаги ζ коэффициенти
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

3-жадвал

Юкланиш тури

Тўлиқ эгилиш

Тенг тақсимланган юкланиш

Оралиқ масофанинг ўртасидаги йиғилган куч

Тўсиннинг бир четидаги момент

ζ коэффициенти

1,00

1,12

1,35

1,75

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кучайтирилган юқори камарли тўсиннинг кўндаланг кесими
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.03.06-22 «Алюмин конструкциялар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
6-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Трапеция шаклидаги гофрага эга бўлган листлар оғма четларининг мустаҳкамлигини ҳисоблаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Гофрали трапеция шаклидаги листларнинг оғма четларини (13-расмда келтирилган) прогонлар ёки ригелларга таянган жойларда маҳаллий мустаҳкамлигини 4-илованинг 2-формуласига мувофиқ γc=0,9 коэффициентини γc=0,7 коэффициентига алмаштирган ҳолда текширишга йўл қуйилади. Бунда, кучланиш τ ва критик кучланишлар σloc,cr, τcr, σcr ни қийматлари формулалар билан аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (1)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (2)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (3)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (4)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (5)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
σ1, σ2 — тегишли равишда ўз белгилари билан олинган листнинг оғма четининг юқори ва пастки чегараларида, нормал кучланишлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b — 13-расмга мувофиқ қабул қилинган оғма четининг ўлчами;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Q — лист тўлқинининг текширилаётган кесмасидаги кўндаланг куч.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Оғма четларидан ташқари профилли листнинг горизонтал сиқилган четлари мустаҳкамлигини текшириш зарур, бунда маҳаллий кучланишлар σloc ни формулага мувофиқ кесимнинг заифлашишини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, (6)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
F — листнинг бир тўлқинига тўғри келувчи таянч реакцияси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bf — прогон ёки ригель токчасининг эни;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
r — листнинг оғма ва горизонтал четларининг қисмларга бўлиниш радиуси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
α — қирранинг оғиш бурчаги (13-расмда келтирилган).
Марказ ҳақида
Сайт янгиликлари
Сайтда реклама
RSS
© Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги қошидаги “Адолат” миллий ҳуқуқий ахборот маркази давлат муассасаси