Ҳужжатга таклиф юбориш
Аудиони тинглаш
Ҳужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбуйруғи
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.06.02-23 «Гидротехника туннеллари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2024 йил 28 февралда ҳисобга олинди, ҳисоб рақами 235]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодекси, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 13 мартдаги ПФ-5963-сон «Ўзбекистон Республикасининг қурилиш соҳасида ислоҳотларни чуқурлаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги ҳамда 2020 йил 27 ноябрдаги ПФ-6119-сон «Ўзбекистон Республикаси қурилиш тармоғини модернизация қилиш, жадал ва инновацион ривожлантиришнинг 2021 — 2025 йилларга мўлжалланган стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида»ги фармонларига мувофиқ буюраман:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. ШНҚ 2.06.02-23 «Гидротехника туннеллари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Ўзбекистон Республикаси давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси раисининг 1998 йил 31 январдаги 11-сон буйруғи билан тасдиқланган ҚМҚ 2.06.02-98 «Гидротехника туннеллари» қурилиш меъёрлари ва қоидалари ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги ҳамда Фанлар академияси билан келишилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Ушбу буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишВазир Б. ЗАКИРОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТошкент ш.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2024 йил 26 январь,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22-сон
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКелишилди:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикаси Фанлар академияси президенти Б. ЮЛДАШЕВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2023 йил 15 декабрь
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСув хўжалиги вазири Ш. ХАМРАЕВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2023 йил 14 декабрь
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишФавқулодда вазиятлар вазири А. КУЛДАШЕВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2023 йил 20 декабрь
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг 2024 йил 26 январдаги 22-сон буйруғига
ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.06.02-23 «Гидротехника туннеллари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМазкур шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (бундан буён матнда ШНҚ деб юритилади) гидроэлектростанциялар, гидроаккумуляцияловчи электростанциялар, мелиорация тизимлари ҳамда сув таъминоти тизимлари таркибига кирувчи янгидан ва қайта қуриладиган гидротехника туннелларини лойиҳалаштириш талабларини белгилайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-боб. Шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Мазкур ШНҚда қуйидаги шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар келтирилган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚМҚ 2.01.03-19 «Сейсмик ҳудудларда қурилиш»;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.01.09-19 «Чўкувчан ва ўта чўкувчан грунтли ҳудудларда қуриладиган бино ва иншоотлар»;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚМҚ 2.02.02-98 «Гидротехника иншоотларининг заминлари»;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚМҚ 2.03.01-96 «Бетон ва темир-бетон конструкциялар»;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.03.05-13 «Пўлат конструкциялар. Лойиҳалаш меъёрлари»;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚМҚ 2.03.11-96 «Қурилиш конструкцияларини коррозиядан ҳимоя қилиш»;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.04.02-19 «Сув таъминоти. Ташқи тармоқлар ва иншоотлар»;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.05.03-22 «Кўприклар ва қувурлар»;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚМҚ 2.06.01-97 «Гидротехника иншоотлари. Лойиҳалаштиришнинг асосий низомлари»;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚМҚ 2.06.08-97 «Гидротехника иншоотларининг бетон ва темир-бетон конструкциялари»;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.06.11-04 «Сейсмик туманларда қурилиш. Гидротехника иншоотлари»;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИҚН 045-72 Ерости гидротехника иншоотларини дренажлашни лойиҳалаш бўйича кўрсатмалар (расмий манба: ВСН 045-72 Указания по проектированию дренажа подземных гидротехнических сооружений);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишГОСТ 9.602-16 Коррозия ва эскиришдан ҳимоя қилишнинг ягона тизими. Ерости иншоотлари. Коррозиядан ҳимоя қилиш учун умумий талаблар (расмий манба: ГОСТ 9.602-16 Единая система защиты от коррозии и старения. Сооружения подземные. Общие требования к защите от коррозии);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишП 76-2000 Гидротехника иншоотларининг емирилишга бардошли қопламалари учун бетон таркибларини лойиҳалаш бўйича қўлланма (расмий манба: Пособие по проектированию составов бетона для износостойких облицовок гидротехнических сооружений).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-боб. Атамалар, таърифлар, белгиланишлар ва қисқартмалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Ушбу ШНҚда қуйидаги атамалар ва уларнинг таърифлари қўлланилган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбосимсиз режим — оқимнинг эркин юзасида ҳаво бўшлиғи мавжуд бўлган туннель орқали сувни ўтказиш режими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсув олиш иншооти — сувни олиш учун мўлжалланган гидротехник иншоот;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгидравлик зарба — суюқлик ҳаракатланиш тезлиги вақтининг кескин ўзгариши натижасида юзага келадиган, босимли сув ўтказгичидаги гидродинамик босимнинг ошиши ёки пасайиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгидротехник туннель — юқорида ётган массивни очмасдан тоғ жинсларида жойлашган ёпиқ кўндаланг кесимидаги сув ўтказгичи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштоғ босими — туннель атрофидаги массивда вужудга келувчи кучлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштоғ жинслари — ернинг литосферасини ташкил этувчи геологик жинслар ва уларнинг таркибий қисмлари (блоклар, бўлаклар);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгрунтнинг қаттиқлик коэффициенти — грунтларининг бузилишига нисбатан нисбий қаршилигини тавсифловчи, тоғ грунтларининг қаттиқликлигини баҳоловчи параметр;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштуннель тарнови — темир-бетон, бетон ёки қуйма бетондан ишланган туннелнинг туби ёки таглик плитаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбосимли режим — сувни туннель орқали оқим устидаги ҳаво майдони ҳосил бўлмаган ҳолда ўтказиш режими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқоплама — туннелнинг лойиҳавий кўндаланг кесимини аниқловчи, тоғ қазилмаси контури бўйлаб қурилган ҳамда ташқи ва ички юкламаларни қабул қилиш, сув юзаси ғадир-будирлигини камайтириш ва фильтрланишларини камайтириш учун мўлжалланган конструкция;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишцементлаш — цемент аралашмалари ёрдамида тоғ жинсларини қуйиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Ушбу ШНҚда қуйидаги шартли белгиланишлар ва қисқартмалар қўлланилган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиша) грунтларнинг асосий тавсифлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишf — қаттиқлик коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишK — қарши зарба коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKo — солиштирма қарши зарба коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишEq — деформация модули;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишv — Пуассон коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишφ — ички ишқаланиш туюлма бурчаги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишc — грунтнинг ёпишиш-илашишлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишρ — грунтнинг зичлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMq — ёриқсимонлик модули;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgqzn — меъёрий вертикал тоғ босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgqxn — меъёрий горизонтал тоғ босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhq — қулаш гумбази баландлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbq — қулаш гумбази оралиқ қулочи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhq1 — бузилган доира чуқурлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhqz — туннель усти грунт қалинлигининг баландлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишб) юкланиш, таъсирлар ва улардан бўлган зўриқишлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMn,Nn — меъёрий эгувчи момент ва меъёрдаги куч;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишНi — сувнинг ички босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишНe — ерости сувлари босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишНel — ерости сувларининг кафолатланган босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpwi — сувнинг ҳисобий ички босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpwin — сувнинг меъёрий ички босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишв) материаллар тавсифлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишEk — ишланманинг таранглик модули;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишEb — бетоннинг таранглик модули;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишEs — арматуранинг таранглик модули;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRs — арматуранинг чўзилишга бўлган ҳисобий қаршилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRyn — пўлатнинг оқувчанлик чегараси бўйича меъёрий қаршилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRu, Ry — пўлат қобиқчани чўзилишга, сиқилишга ва эгилишга мувофиқ равишда вақтинчалик қаршилик ва оқувчанлик чегараси бўйича ҳисобий қаршилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRbtn — бетоннинг чўзилишга бўлган меъёрий қаршилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRbt — пуркамабетоннинг ўқ бўйлаб чўзилишга бўлган ҳисобий қаршилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRas — анкер стерженининг чўзилишга бўлган ҳисобий қаршилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишг) геометрик тавсифлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишh — қазишма баландлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb — қазишга оралиқ қулочи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhk — ишланма қалинлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtb — пуркамабетон қопламасининг қалинлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишri — ишланманинг ички радиуси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишrc — ишланманинг ташқи радиуси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишrm — қобиқчанинг ўртача радиуси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишt — пўлат қобиқчанинг қалинлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAs — арматура кесими юзаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишho — кесимнинг ишчи баландлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишac — сиқилган арматурадаги тенг таъсир этувчи кучланишдан кесимнинг энг яқин ёнигача бўлган масофа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишet,ec — мувофиқ равишда чўзилган ва сиқилган арматура кесим юзасининг оғирлик марказидан бўйлама кучгача бўлган масофа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишμ — кесимни арматураланиш коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишд) коэффициентлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγ f — юкланишлар бўйича ишончлилик коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγ n — иншоотнинг вазифаси бўйича ишончлилик коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγ lc — юкланишлар мужассамлиги коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγ c — иш шароитлари коэффициенти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олише) қисқартмалар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишГЭС — гидроэлектростанция;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишГАЭС — гидроаккумуляцияловчи электр станцияси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишНС — насос станцияси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСИ — физик катталикларнинг асосий ва ҳосилавий ўлчов бирликлари тизими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMKGFS — метр, килограмм-куч, секунд.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-боб. Умумий қоидалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. ГЭС ва мелиорациялаш тизимлари таркибига кирувчи гидротехника туннеллари синфлари ҚМҚ 2.06.01-97 га мувофиқ ўрнатилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСув таъминоти тизимлари учун мўлжалланган гидротехника иншоотлари синфлари ШНҚ 2.04.02-19 тоифаларига мувофиқ бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Гидротехника туннеллари ҚМҚ 2.06.01-97га мувофиқ қуйидагилар тоифаларга бўлинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишасосий (гидроэлектростанциялар, мелиорация тизимлари ва сув таъминоти тизимларидан фойдаланишда доимий сув ўтказилишини таъминлаш учун мўлжалланган, сув туширгичли фойдаланиш туннеллари, иккинчи даражали туннелларнинг затворигача бўлган бош қисмлари);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишиккинчи даражали (даврий сув ўтказиш учун мўлжалланган (сув ҳавзалари ва сув ўтказгичларини бўшатиш ва ювиш учун, захира сув тушириш туннеллари);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгидротехник иншоотларни қурилиш ёки таъмирлаш даврида вақтинчалик сув ўтказиш учун мўлжалланган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. Йирик гидроузелларни лойиҳалаштиришда иккинчи даражали иншоотлар жумласига 5 йил фойдаланишда бўлган туннеллар киритилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишХавфсиз ишлаш шартлари билан тавсифланган ҳамда 5 йилдан ортиқ фойдаланишда бўлган қурилиш туннелларини III синфга киритилиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишВақтинчалик иншоотлар жумласига киритилган туннеллар IV синф иншоотларига қўйилувчи талабларга мувофиқ лойиҳаланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАсосий ёки иккинчи даражали туннелларни лойиҳалаштиришда сув сақлаш иншоотларини қуриш даврида сувни ўтказиш учун улардан фойдаланиш имкониятлари кўриб чиқилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. ГЭС иншоотлари мелиорация тизими ва сув таъминоти тизимларида жойлашувига кўра гидротехник туннеллар олиб келувчи, олиб кетувчи, бирлаштирувчи, сув ташловчи, сув туширувчи ва сув бўшатувчиларга бўлинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишГидротехник туннеллари жойлашиш чуқурлиги ва узунлигига қараб қуйидагиларга бўлинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсаёз жойлашмали — 100 m гача;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишўртача — 100 дан 300 m гача;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишчуқур — 300 m дан ортиқ;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишузунлигига қараб қисқа — 1 km гача;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишўрта узунликдаги — 1 дан 5 km гача;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишузун — 5 km дан ортиқ.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. Гидравлик режимига боғлиқ равишда гидротехника туннеллари қуйидагиларга бўлинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбосимли, атмосфера босимига нисбатан ортиқча ички сув босимида ишловчи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбосимсиз сув билан тўлиқ тўлдирилмаган ҳолда ёки тўла кесимда, бунда кесимининг юқори қисмида вакуум билан ишловчи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштуннель узунлиги бўйича оқимнинг қисман босимли режим билан ишловчи (сув ташлаш туннеллари).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишГидротехника туннеллари босимсиз режимдан босимли режимга аста-секин ўтишини, аксинча гидравлик сакрашни ҳамда юқори турбулентлик соҳаларини ҳосил қилмайдиган ўзгарувчан иш режими бўлиши, бунда лойиҳавий ечимлар лаборатория таҳлиллари билан асосланган бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8. Янгидан қурилаётган ва мавжуд гидротехника туннелларини қайта қуриш лойиҳаларининг асосий техникавий ечимлари (ишларининг гидравлик режимлари, жойлашиш чуқурлиги, тарҳдаги ва узун томондан ён кўринишда жойлашиши, кўндаланг кесими, ишланиш тури ва бошқалар) гидроузел иншоотининг умумий жойлашиш тартиби, мелиоратив тизим ёки сув таъминоти тизими, улардан фойдаланиш, туннелнинг вазифаси, кўзда тутилган усуллар ва қурилиш ишлари муддатлари, топографик, муҳандислик-геологик, гидрогеологик, иқлим ва қурилиш ҳудудининг бошқа шарт-шароитларини ҳисобга олган ҳолда вариантларни техник-иқтисодий жиҳатдан солиштириш асосида қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЛойиҳавий ечимнинг танланган варианти иншоотнинг мустаҳкамлиги, турғунлиги, чидамлилик муддати ҳамда тежамкорлиги, қурилиш ва таъмирлаш ишларини механизациялаштириш ва саноатлаштирилишини, шунингдек туннелларнинг энг мақбул фойдаланиш сифатларини таъминлаши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9. Туннелларни сейсмик ҳудудларда лойиҳалаштирилишида туннель иншоотлари ва конструкцияларининг ҳисобий сейсмик бардошлиги ҳудуд ва қурилиш майдонининг сейсмиклигига боғлиқ равишда ўрнатилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲудуднинг сейсмиклиги ҚМҚ 2.01.03-19га мувофиқ аниқланиши, бунда ҳудуднинг муҳандислик-геологик шароитларига боғлиқ ҳолда қурилиш ва изланишлар жараёнида порталь участкалари ҳамда тунел трассасида қурилиш ҳудудининг сейсмиклиги микросейсмиклаштириш хариталари асосида тузилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннелларнинг сейсмик бардошлилиги ҳисоблари ШНҚ 2.06.11-04 нинг 4-бобида келтирилган талабларга мувофиқ ўтказилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннелларнинг сейсмиклиги тайинланишида сейсмик ҳудудни микросейсмиклаштирилиш билан бир қаторда, туннелнинг ер сатҳи остида чуқурлаштирилиш даражаси ҳисобга олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТехник-иқтисодий асосланганда туннелнинг айрим қисмларидаги бўш ерлар тупроғини маҳкамлаш бўйича технологик тадбирлар ўтказилиши ҳисобига қурилиш майдонининг сейсмиклигини пасайтириш варианти кўриб чиқилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10. Гидротехника туннелларини лойиҳалаштиришда уларга бўладиган тоғ босими, оқиндилар, муз, музлаб улгурмаган қор ва сузувчи жисмлар билан келувчи кавитация ерости сувлари босимининг нохуш таъсирларини камайтириш шароитлари таъминланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚурилиш даврида ёки фойдаланишда авариялар ёки туннелларни шикастланишини истисно қилиш мақсадида меъёрий ҳужжатлар талаблари ва хавфсизлик қоидаларига риоя қилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЛойиҳада грунт массивининг хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда (жойда лойиҳалаштириш), қурилиш даврида зудлик билан ўзгартиришлар киритиш имкониятлари кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСув ташлаш туннелларини лойиҳалаштиришда сув сарфларнинг интенсивлиги ва такрорланишинг асосий ҳисоб китобларида қулай гидравлик режимда ишлаши кўзда тутилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11. Сув ташлаш тунелларининг сув чиқариш қисмларида кенг диапазонда ишловчи чегаравий ҳолати (бьефлар сатҳи ва сарфлари) ўзгарганда, киришда босимсиз режим, киришдан асосий затворгача эса босимли режим деб қаралиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБосимсиз иш режимининг барқарорлиги таъминланиши учун босимсиз ҳаракат қисми бошланишида ҳаво бериш мосламаси кўзда тутилиши лозим. Ҳаво ўтказгичлар ўлчамлари махсус ҳисоблар ёки моделга оид тадқиқотлар орқали асосланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБосимли сув ташлагичларни солиштиришда кам сарфлисини қўллаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12. Босим 50 m дан ортганда қуйидагиларни сув ташлаш тунели ичида энергия сўниши билан лойиҳаланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкавитациядан (оқимнинг 20 — 25 m/s тезликларида) сув йиғиш тунеллари оқувчи юзаларини ҳимоя қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқуйи бьеф билан сув оқимининг туташиши оралиқ кинетик энергия сўнишини таъминлаши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбутун кесим юзаси бўйича сув йиғиш трактини оқим билан тўлдириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсув ташлаш сарфини бошқаришда режимларини ўзгартирмаслик (босимли ва босимсиз).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш13. Қурилиш жараёнида ҳосил бўлувчи йирик ўтириндиларни транспартировкаси учун ўтказувчи туннелларни лойиҳалаштиришда ҳар йили тошқинлар ўткандан кейин уларни текшириш ҳамда тузатиш имкониятлари кўзда тутилиши, шу мақсадда турли хил сатҳ белгиларда жойлашган кириш каллаклари билан иккита туннел ёки бўйлама бўлинадиган девор билан битта туннел қуриш мақсадга мувофиқлигини ҳисобга олиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш14. Сув ташлаш туннеллари бьефлари туташиш схемаси ва бу схемага мувофиқ сув ташлагичлар якунловчи иншоотларининг конструктив ечимларини танлашда ташланувчи оқимни атроф-муҳитга бўлган минимал таъсири (қирғоқларнинг ювилиши ва ўйилиши, дарё ўзанида қумлоқ-саёзликлар пайдо бўлиши, сув лойқасини ҳосил бўлиши ва кўчиши, ҳаво ҳароратининг пасайиши ва бошқалар) талаблари таъминланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш15. Асосий гидротехника туннелларининг I ва II синфлари лойиҳаларида, қурилиш жараёнида ва ундан фойдаланиш даврида иншоотнинг иши устидан кузатувлар олиб бориш, туннель ишлаш ҳолатини ва уни ўраб турувчи грунт, гидравлик ва фильтрланиш режимларини баҳолаш учун назорат-ўлчов жиҳозлари кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАмалий кузатувлар таркиби ва ҳажми лойиҳанинг алоҳида бўлимида тавсифланган бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш16. Гидротехник туннелларнинг ҳолатини баҳолаш учун қуйидаги кўрсаткичларни назорат қилиш керак (техник воситалар ёрдамида ўлчанадиган ва кўрсаткичлар асосида ўлчанадиган):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбетонда ва қопламанинг арматурасида кучланиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштуннеллар кесимининг деформацияси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишчокларнинг участкаларида ҳарорат (қурилиш ва конструктив) ва қопламаларда ёриқларнинг пайдо бўлиши мумкинлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсувнинг ички босими (пьезометрик ва пульсацияли);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишерости сувларининг босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишўтиринди ва кавитация таъсири остида қопламанинг (устки қисмини) эрозион емирилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишвакуумнинг аҳамияти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбосимли туннелларда чиқиш жойининг ўлчами;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштуннелларда фильтрловчи, ерости сувларининг таркиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишфильтрнинг сони ва сифати мазкур ШНҚнинг 9-иловасига мувофиқ;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштуннелларнинг кириш ва чиқиш каллакларининг силжиши (вертикал ва горизонтал);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишиншоотнинг тугаш қисмида дарё ўзанининг ювилиб кетиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштуннелнинг ўтказиш қобилияти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-боб. Туннелларнинг кўндаланг кесими ва трассаси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш17. Кириш ва чиқиш порталлари жойлашиш ерлари аниқланганидан сўнг туннель трассаси танланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш18. Гидротехника туннелининг йўлини лойиҳалаштирилишида имкон борича туннелни барпо қилиниши учун ноқулай бўлган муҳандислик-геологик ва гидрогеологик шароитларда бўлувчи (сезиларли тектоник бузилишлар, газ ажралиб чиқиши, ерости сувлари оқими, кўчкилар, карстлар, радиоактивлик), шунингдек ноқулай санитария шароитлари (чорва дафнлари, қабристонлар, чиқинди тўпланмалари, фильтрланиш майдонлари) билан хусусиятланувчи участкалардан йироқ бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш19. Туннель трассаси имкон борича тўғри чизиқли бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннель трассасининг эгри чизиқли йўли, гидроузел жойлаштирилиш тартиби, қўшимча қазилмалар очилиши зарурияти ёки туннелни етарлича жойлашиш чуқурлигини таъминлаши, шунингдек туннелни мазкур ШНҚнинг 18-бандида келтирилган ноқулай шароитларда жойлашиб қолишидан йироқ бўлиши зарур бўлган ҳоллардагина танланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш20. Туннель трассаси кўндаланг ёки грунт массивининг қатламлари ва асосий тектоник бузилишларга нисбатан юқори бурчак остида жойлаштирилиши керак. Агар гидроузелнинг жойлашиш тартиби ечимлари ёки топографик шарт-шароитлар бўйича қатламларнинг ёйилиш тарзи бўйича ҳамда қатламларнинг ёйилиб жойлашиш тарзига ва асосий тектоник бузилишларга нисбатан туннель трассасини ўткир бурчак остида жойлаштирилиши керак бўлса, туннель энг бўш қатламлар зоналари ташқарисида ёки йирик тектоник бузилишларидан йироқда жойлаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш21. Муҳандислик-геология қидирув ишларини лойиҳалаштиришда мушкул ёки иложи бўлмаган тоғ массивларида туннель қурилишида, лойиҳада туннель трассасига аниқлик киритиш учун горизонтал ёки қияроқ кавланган ерости йўли ёки қазиш конларининг қудуқлари кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22. Бўйлама профилда туннель трассаси бутун узунлиги бўйлаб тўғри нишабга эга бўлиши, туннелларнинг тескари нишаб билан бўлган қисмларида ташилувчи ўтиринди мавжуд бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш23. Босимли туннелнинг бутун узунлиги бўйича гумбаз усти узра камида 0,02 MPa (0,2 kgf/sm2) босим захираси таъминланган бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш24. Туннель трассасининг бурилиш бурчаклари тарҳда, сувнинг 10 m/s гача бўлган тезлигида кўпи билан 60°, эгилиш радиуслари — туннелнинг ёруғликда кўриниши бўйича камида уч оралиқларнинг кенглиги йиғиндиси (диаметрларини) тарзида қабул қилиниши, бунда келтирилганларга нисбатан солиштирилганда бурилиш бурчагининг ортиши, шунингдек сув оқими 10 m/s дан ортиқ бўлган тезлигида уларнинг йўл қўйилган қийматлари махсус гидравлик (кавитацион) ҳисоблар ва лаборатория тадқиқотлари асосида қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЭгри тунелл трассасининг дастлабки ва охирги қисмлари узунлиги камида туннелнинг ички оралиғи (диаметри) дан кам бўлмаган текис бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСув ташлаш туннелининг чиқиш жойи дарёнинг қарама-қарши қирғоғига нисбатан мумкин қадар минимал бурчак остида йўналтирилиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш25. Босимсиз туннеллар кўндаланг кесимлари шакллари мазкур ШНҚнинг 1-расмига мувофиқ, шунингдек уларнинг ўлчамлари нисбати қуйидаги 1-жадвал бўйича қабул қилиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
1-жадвал |
|||||
|
Туннелнинг кўндаланг кесими шакли |
Грунтларнинг қаттиқлик коэффициенти f (Протодяконов шкаласи бўйича) |
Кесимнинг ўлчамлари нисбатлари |
|||
|
r1/b |
r2/b |
r3/b |
r4/b |
||
|
I |
f ≥ 8 |
0,71 |
0,1-0,15 |
- |
- |
|
II |
8 > f > 4 |
0,50 |
0,1-0,15 |
- |
- |
|
III |
4 ≥ f ≥ 2 |
0,25 |
0,2-0,25 |
1,0-0,9 |
- |
|
IV |
f < 2 |
0,50 |
0,1-0,15 |
1,0-1,5 |
1,0-1,5 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИзоҳ. 1-жадвалда келтирилганлар h/b=1 нисбатга тегишли бўлиб туннелдаги сув сатҳининг 0,3 h дан юқори бўлган тебранишда h/b>1 этиб қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚаттиқ ва ўрта қаттиқликдаги грунтлар ичидан ўтказилувчи босимсиз туннеллар учун афзаллик II шаклга, юмшоқ грунтлардан ўтказилувчи туннеллар учун — IV шаклга қаратилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАйлана шаклининг кўндаланг кесими, кесимнинг вертикал ўқига нисбатан носимметрик тарзда тарқатувчи грунтлар ичидан ўтувчи босимсиз туннеллар учун, шишадиган грунтларда ерости сувларининг юқори босими остида, шунингдек туннель қазиш ишларини ғов-тўсиқ ёрдамида қурилишида қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТехник ҳисоблар билан асосланганда босимсиз туннелларнинг бошқа шаклдаги кўндаланг кесимлари қабул қилинишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-расм. Босимсиз туннелларнинг ёруғликда кўриниши бўйича кўндаланг кесими шакллари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш26. Босим туннелларининг кўндаланг кесими, қоида тариқасида, думалоқ кўринишида қабул қилиниши керак. Барқарор, бироз ёрилиб кетган тошлоқ грунтларда, агар ички ва ташқи юклар таъсирида (туннелни бўшатишда) қопламанинг мустаҳкамлиги учун шартлар бажарилганда босимли туннелнинг айлана бўлмаган шаклини олиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚоя тош грунтлари дарз кетиш хусусиятлари ҚМҚ 2.02.02-97 га ҳамда қуйидаги 2-жадвалда келтирилган кўрсаткичларга мувофиқ белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
2-жадвал |
||
|
Грунтлар гуруҳи |
Ёриқсимонлик модули |
Ёриқлар оралиғидаги ўртача масофа, m |
|
Оз ёриқсимон |
1,5 |
0,65 |
|
Ўртача ёриқсимон |
1,5 — 5 |
0,65 — 0,2 |
|
Кучли ёриқсимон |
5 — 30 |
0,2 — 0,03 |
|
Буткул ёрилган (бўлакланган) |
30 дан ортиқ |
30 дан ортиқ |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш27. Оқиб келувчи ўтириндиларни ташийдиган ноайлана кесимли босимсиз туннелларнинг тарнов қисми қуйидаги тарзда ўрнатилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштарҳнинг тўғри чизиқли трасса участкаларида тарнов, кесимнинг ўртасига қараб икки ёқлама нишабли бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштрассанинг эгри чизиқли участкаларида эса бурилиш эгри чизиғи тарновни туннелнинг эгилган девори томонга нишабланган ҳолда бурилиши керак, бунда тарновдаги бетоннинг ҳимоя қавати ўтириндиларнинг ишқаланиш таъсирини ҳисобга олган ҳолда қабул қилиниши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш28. Туннелларнинг кўндаланг кесими ўлчамлари гидравлик ва техник-иқтисодий ҳисоблар асосида аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЛойиҳалаштиришнинг дастлабки босқичларида туннелларнинг диаметри (ёки оралиғи) 2 дан 6 m гача бўлганда ҳар 0,5 m да, 6 m дан ортиқ бўлганда эса ҳар 1 m узунликда қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзгарувчан гидравлик режим ҳолатида ҳамда туннеллардаги сувнинг 10 m/s дан ортиқ бўлган тезликларида кўндаланг кесим ўлчамлари айнан ўхшаш шароитларда бўлувчи бошқа туннеллардан фойдаланиш тажрибаларини ҳисобга олган ҳолда лаборатория тадқиқотлари асосида аниқланиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш29. Босимсиз туннелларда оқимнинг 10 m/s гача тезликдаги барқарорлашган ҳаракатида сув сатҳи устидаги ҳаволи бўшлиқ баландлиги гидравлик ҳисоб бўйича қабул қилиниши лозим, аммо бу туннелнинг ёруғликда кўриниши бўйича туннель баландлигини камида 0,07 баландлигига тенг бўлиши ва камида 40 cm бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннеллар суви оқимининг 10 m/s дан ортиқ бўлган тезликларида кўрсатиб ўтилган ҳаволи бўшлиқнинг етарлилиги лаборатория тадқиқотлари маълумотлари орқали асосланган бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМураккаб муҳандислик-геологик ва сейсмотектоник шароитларда бўлган узун (5 km дан ортиқ) босимсиз туннелларнинг лойиҳалаштирилишида мазкур ШНҚнинг 7-иловасига мувофиқ туннелни узунлиги бўйича деформацияланишини ва алоҳида участкаларини босимли иш режимига ўтиши ҳисобга олиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш30. Гидротехника туннелларининг ёруғликда кўриниши бўйича кўндаланг кесимларининг минимал ўлчамлари ускуналар, коммуникациялар, қурилиш механизмларини ўтказиш имкониятлари ҳамда ерости гидротехника иншоотларини қурилишидаги хавфсизлик қоидаларига риоя қилинишини ҳисобга олган ҳолда қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-боб. Туннель конструкциялари учун материаллар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш31. Туннелларнинг бетон ва темир-бетон конструкциялари учун мўлжалланган бетон ва арматуралар (ишлов бериш, порталлар, затворли камералар ва бошқалар) ҚМҚ 2.06.08-97 ва ҚМҚ 2.03.01-96 ҳамда ушбу боб талабларига мувофиқ бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш32. Бетоннинг сиқилишдаги мустаҳкамлиги бўйича синфлари қуйидаги конструкциялардан кичик бўлмаган ҳолда қабул қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишВ15 — монолит бетонли ва темир-бетон;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишВ30 — йиғма темир-бетон;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишВ25 — пуркама бетон.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАсосланган ҳолда бетоннинг сиқилишдаги мустаҳкамлиги хусусиятларини яхшилайдиган махсус қўшимчалар билан қуйи синфларнинг бетонидан, шунингдек алунит ва бошқа ўз-ўзидан тортиладиган цементли бетонлардан фойдаланилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБетоннинг сиқишдаги мустаҳкамлиги ва ўқ бўйича чўзилиш синфига жавоб берувчи ҳамда сув ўтказмаслик ва совуққа бардошлилик турлари бўйича бетоннинг ёши 180 кунга тенг деб олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАгар конструкцияларнинг амалдаги юкланиш муддатлари, уларни барпо этилиш усуллари, бетоннинг қотиш шарт-шароитлари, қўлланилувчи цемент кўриниши ва сифати маълум бўлса, бетон синфи ва тури бошқа бетон ёшида ўрнатиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш33. Бетон аралашмасининг ҳаракатчанлиги ишланиш конструкциясининг тури (юпқа, зич ҳолда, арматураланган, пўлат қопламали, монолит, йиғма монолит), шунингдек бетон аралашмасининг ташиш ва ётқизилиши усули билан (бетон-насослар, пневмо-бетон ётқизувчи, транспортёрлар орқали, қувур ва ярим қувур-тарновлар бўйича ўзи оқиши билан, автосамосваллар) мувофиқ белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЮпқа деворчали ва зич арматураланган ишловларда, шунингдек пўлат қопламали ишловларда, суперпластификатларни қўшиш билан бўлган қуйма бетонлар қўлланилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш34. Пуркамабетон ва торкретнинг синфлари мустаҳкамлиги Вt 2,4 дан кам бўлмаган ўқнинг чўзилишига тайинланиши лозим. Пуркамабетон ва торкретнинг меъёрий ва ҳисобий қаршиликлари қийматлари бетонлар сингари ҚМҚ 2.03.01-96 га мувофиқ қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишПуркамабетон ва торкретнинг таранглик модуллари Bt 2,4; Bt 2,8; Bt 3,2 синфлар учун 3,25⸱104 3,6⸱104 ва 3,9⸱104 MPa (3,32⸱105 , 3,67⸱105 ва 3,98⸱105 kgf/cm2) га тенг этиб олиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш35. Монолит-прессланган бетоннинг мустаҳкамлик ва деформацион тавсифлари тажриба тадқиқотлари бўйича тайинланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш36. Гидротехника туннеллари конструкциялари учун иссиқ ҳолда ўралган даврий ён кўринишга эга бўлган А-II ва А-III синф арматурали пўлат қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАрматурали пўлатнинг ҳисоб қаршиликлари темир-бетон ва анкерли маҳкамлагич ҚМҚ 2.06.08-97 талабларига мувофиқ бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш37. Уйғунлашган ишланмаларнинг пўлат ҳалқалари учун пўлат русуми, пўлат конструкцияларни пайвандлаш учун қўлланилувчи прокат пўлатининг ҳисобий қаршиликлари ва материаллар ШНҚ 2.03.05-13 га мувофиқ қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш38. Юқори кавитацион чидамлиликка ҳамда ишқаланишга чидамли гидротехника туннелларининг ишланмалари (ёки қопламалари) махсус танланган таркибли юқори мустаҳкамликка эга бўлган бетондан бўлиши, шунингдек полимер боғловчилар ва қопловчилар (полимер қоришмалар, полимермастикалар) асосида махсус бетонлар қўлланилиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИшланмалар учун янги юқори мустаҳкамликка эга бўлган материаллар микрокремний, пўлат фибралар ва бошқалар қўшилган бетон ҳамда пуркама бетонлар қўлланилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш39. Юқори ишқаланиш чидамлилигига эга бўлувчи тарнов ва деворлар ишланиш материаллари, ўтириндилар сони ва сифати, уларни ишланма юзасига таъсирларини, гидравлик иш режими ва туннелда бўладиган бурилишларни ҳисобга олган ҳолда белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш40. Агрессив ерости сувлари мавжуд ҳудудларда жойлашган гидротехника туннелларни лойиҳалаштиришда бетон ва темир-бетон конструкциялари ҚМҚ 2.03.11-96 талабларига мувофиқ цемент ва қўшимчалари қўлланилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш41. Пўлат қопламаларни лойиҳалаштирилишида уларни коррозиядан ҳимоя қилиш тадбирлари ГОСТ 9.602-16 ҳамда ҚМҚ 2.03.11-96 талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6-боб. Туннелларнинг конструкциялари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Умумий конструктив талаблар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш42. Гидротехника туннелларининг лойиҳалаштирилишида уларни бутун узунлиги бўйича кузатиб туриш ва таъмирлаш учун бўшатилиш имкониятлари кўзда тутилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннел бўшатилишидан кейин ходимларни ўтиб юришлари ва туннелни кўздан кечириб турилишига тўсқинлик қилувчи, сув йиғилиб қолиши мумкин бўлган чуқурчалар, пастлашган ерлар қолдириб кетилишига йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш43. Гидротехника туннелларининг кириш ва чиқиш жойлари, рельефлар қияликлари табиий мувозанатининг минимал тарзда бузилиши, порталлар (бош қисмлар) кўринишида шакллантирилиши, зарур холларда портал девор грунт массивига анкерланиши, портал устида жойлашган қияликлар пуркама (торкрет) бетон анкерлари ёки симли анкерлар орқали маҳкамланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСейсмик ҳудудларда порталлар имкони борича қиялик юзаси чегараларидан чиқиб турмаслиги, бунда порталлар конструкциялари оддий геометрик шакллар ҳолида қабул қилиниши, ҳудуднинг сейсмиклиги 8-9 баллик бўлганда туннелларнинг порталолди қисмлари, шунингдек 50 m дан кам чуқурликда ётувчи туннель участкаларининг портал конструкциялари темир-бетондан бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннелларнинг портал участкалари сув оқувчи қисмининг геометрик шакллари ҳисоблар орқали аниқланиши ёки лаборатория гидравлик тадқиқотлари асосида қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш44. Туннелга кириш жойида туннель ичига барча туннель трактининг узунлиги бўйича туннелнинг минимал кесимидан катта бўлган мидел кесимига эга бўлган (масалан затвор камераси оралиғи тармоқланиш) сузувчи жисмлар ва ёғоч чўкиндиларни кириб қолишига йўл қўймайдиган мосламалар бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТелескопик (масалан, конусли) затворлар билан жиҳозланган гидроэлектростанциялар ва сув чиқариш туннеллари сув олиш иншоотларида оқувчи чиқиндиларни ушлаб қолувчи панжаралар мосламаси бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСел хавфи мавжуд ҳудудларда лой-тошли оқимларни порталлар орқали туннеллар ичига киришига йўл қўйилмаслиги учун порталлар олдида ҳимоя мосламалари кўзда тутилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш45. Сув оқимининг муайян гидравлик параметрларига (жами ва солиштирма сарф, тезлик, ҳақиқий кесим юзаси), гидроузел иншоотларининг жойлаштирилиш ечимига, топографик, геологик ва бошқа шарт-шароитларга боғлиқ бўлган ҳолда, сув ташлагичли туннелларнинг чиқиш порталлари ортида, вариантларни техник-иқтисодий жиҳатдан солиштириш асосида танланувчи (сув урилмали қудуқчалар, босимли ёки босимсиз диффузорлар, ингичка сув оқимини ирғитувчи товон-трамплинлар ва бошқалар), сувнинг ювиб кетувчи таъсирини камайтириш учун бўлган мосламалар кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЧиқиш порталлари иншоот асоси, дарё ўзани ва унинг қарама-қарши қирғоғини ювилиб кетиши мумкинлигини ҳисобга олган ҳолда конструкцияланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКириш пештоғи ҳамда қуйи бьефдаги сув сатҳи орасида зарурий босимлар фарқи мавжуд бўлганда, шунингдек қарама-қарши қирғоқ ювилиб кетиши ва дарё ўзанида ўтирган саёзликлар бўлишига йўл қўймаслик учун сув ташлаш туннелларининг чиқиш порталлари ортидаги тугалланиш конструкцияси сув оқимини ирғитувчи ва уни дарё ўзани бўйида айланиб оқишини таъминловчи кўп поғонали трамплинли эгри чизиқли бурилиш кўринишида лойиҳалаштирилиши, трамплин олдида «қошиқлар» бўлса,»қошиқ» ичидан сувни чиқариб ташловчи мослама кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТугалланиш конструкцияси сув оқувчи қисмининг ўлчам ва шакллари лаборатория гидравлик тадқиқотлари асосида аниқланган бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш46. Гидротехника туннелларини лойиҳалаштирилишида туннель ичида вакуум ҳосил бўлиши эҳтимолини олдини олиш учун ҳаво бериш мосламалари кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш47. Босимсиз сув ташлаш туннелларида сувнинг 15 m/s ва ундан ортиқ тезликларида кавитациядан ҳимоя қилиш мақсадида ишланмалар юзалари силлиқ бўлиши, юқори кавитацион бардошликка эга бўлган бетонлар қўлланиши, ҳимоя қопламлари, деворолди қаватини аэрациялаш кўзда тутилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКавитацияга қарши ҳимоянинг турини танланиши ҳамда параметрлар ва конструкцияларни аниқлаш тан олинган ва амалиётда қўлланилаётган ҳисобий услублардан, шунингдек лаборатория тадқиқотлари натижалари ва мавжуд фойдаланиш тажрибалари асосида ўтказилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш48. Тузилган чўкинди билан сув ўтказадиган қурилиш туннелларининг лойиҳалаштирилишида, фойдаланиш муддатини ҳисобга олинган ҳолда унинг ички юзасини сувда бўлган заррачалар таъсирида абразив емирилиши асосланган бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБетоннинг ҳимоя қаватининг қалинлиги башорат қилинувчи емирилиш ўлчамига мос келиши, ишланманинг емирилишини камайтириш учун мустаҳкам йирик тўлдирувчилардан бўлган юқори синф бетонлари ёки полимербетон қопламаси қўлланилиши, бунда тарнов ишланмаси арматураси грунт томондан жойлаштирилиши ҳамда улар ташқи юкланишларни қабул қилишга ҳисобланган анкерлар билан маҳкамланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШунингдек, юқори бьефда дарё ўзани бўғилганидан кейин сув олиш иншооти белгисини юқорига кўтариш, тутиб қолувчи ёки дарё ўзанида ҳажмлар ҳосил қилиш воситасида олиб кетилувчи ўтириндилар аккумуляциясини таъминловчи тадбирлар ўтказилиши мақсадга мувофиқлиги кўриб чиқилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш49. Туннель трассаси бўйича Нe ≥ 100 m юқори босимли муайян қисмларда жамланган ерости сувлари мавжуд бўлишида (масалан, туннелдан тектоник ёриқлари ёки карстли бўшлиқни кесиб ўтишида) ерости сувини қувурлар орқали туннель ичига ўтказиш кўзда тутилиши босимли туннелларда сув ўтказувчи қувурлар қайтарма клапанлар билан жиҳозланган бўлиши лозим. Бу участкаларда туннель ишланиши бўшлиқда ишловчи конструкция каби лойиҳалаштирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАгар кимёвий таркибига кўра туннелдаги ерости сувларини кетказиш йўл қўйилмайдиган бўлса, ишланмани тўла ҳолдаги ташқи гидростатик босимга ҳисобланиши ёки ерости суви туннель чегараси ташқарисига чиқариб ташланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш50. Босимли туннеллар ишланишлари шу жумладан пўлат қопламалар билан уларни ишга тушириш олдидан ўтказилувчи синовларида, ҳисобий ички босимдаги туннель ичидан сувнинг чегаравий ўлчамдаги оқиб чиқиб кетиши йўл қўйилувчи миқдори билан тавсифланувчи лойиҳавий герметиклигини таъминлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЧўкувчан грунтларда лойиҳалаштирилаётган туннелларда, сув чиқиб кетишига йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш51. Туннелларнинг конструкциялари лойиҳалаштирилишида массивдаги грунтларнинг қуйидаги асосий физик-механик хусусиятларидан фойдаланиш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқаттиқлик коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишзичлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсиқишдаги мустаҳкамлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишички ишқаланиш туюлма бурчаги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишилашиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишнисбий қайта зарба коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишдеформация модули;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишПуассон коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишфильтрланиш коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбўйлама ва кўндаланг таранг тўлқинларнинг тарқалиш тезлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкўпчиш ва реологик хусусиятлари кўрсаткичлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгрунтларни қуввати ва нураш даражаси тўғрисидаги ҳамда туннель ўтказилишида ҳосил бўлувчи қазилма атрофидаги бўшашган зонаси чуқурлиги тўғрисидаги маълумотлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмазкур ШНҚнинг 6-иловаси бўйича қаттиқлик коэффициентига кўра грунтларнинг классификацияси.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Ишлов берилмайдиган туннеллар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш52. Босимсиз туннеллар, шунингдек сувнинг ички босими қийматининг камида ярмига тенг келадиган чуқурликда жойлашувчи (метрларда), кам ёриқсимон сувга бардош қояли (ювилиб кетмайдиган, ивимайдиган ва шишмайдиган) грунтлардан (ёриқларни тўлдирувчи материалларни ҳисобга олган ҳолда) ўтувчи босимли туннеллар тегишли иқтисодий асослантирилганда ишлов бермасдан лойиҳалаштирилишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚояли грунтларнинг уларнинг ёриқсимонликларига боғлиқ равишда деформацион ва мустаҳкамлик хусусиятларининг тахминий қийматлари қуйидаги 3-жадвалда келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
3-жадвал |
|||
|
Грунтлар |
Қаттиқлик коэффициенти f |
Кўндаланг таранг тўлқинларнинг тарқалиш тезлиги V, m/s |
Деформация модули En, kgf/cm2 |
|
Кам ёриқсимон турғун қояли грунтлар |
8 ва ундан ортиқ |
4200 дан ортиқ |
105 ва ундан ортиқ |
|
Ўрта турғунликдаги ёриқсимон қояли грунтлар |
4-8 |
3500-4200 |
(0,5-1,0) 105 |
|
Кучли ёриқли оз турғунликка эга бўлган қояли грунтлар |
4 дан кам |
3500 дан кам |
(2-5)104 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш53. ГЭС, ГАЭС ва НС, шунингдек телескопик затворлари бўлган камераларга сув олиб келувчи қопламасиз туннелларнинг алоҳида блоклар ёки қояли массивнинг турғунлиги бузилиши мумкин бўлган ерлари темир-бетон ёки полимербетон анкерлар ва пуркамабетон орқали маҳкамланиши, туннель тарновида том қопламасидан ва деворлардан тушадиган грунтни тутиб қолувчи жиҳозлар ҳамда тутиб қолувчи жиҳозларни тозалаб турилишини таъминлаш учун туннелга ўтиш йўллари кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш54. Сув оқимининг 10 m/s дан ортиқ тезлигида туннелларни ишловсиз лойиҳалаштирилиши туннель ишининг гидравлик шарт-шароитлари ва қояли грунтларнинг ҳолатини ҳисобга олган ҳолда лаборатория тадқиқотлари билан асосланган бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш55. Гидравлик режим ва текшириш шароитларини яхшилаш учун ишлов берилмайдиган туннеллар, текис бетон тарнов билан лойиҳалаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш56. Қопламасиз туннелларнинг бошланғич ва тугалланиш участкалари қазиш жойининг оралиғи (диаметри)га тенг бўлган, аммо 6 m дан кам бўлмаган узунликда бўлган ишлов бериладиган тарзда лойиҳалаштирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш57. Туннелларни ишлов берилмайдиган тарзда лойиҳалаштирилишида туннель юзасининг ғадир-будирлигини камайтириш учун зарядларни контурли портлатилиши кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқопламасиз ҳамда пуркамабетон билан қопланган туннеллар юзаларининг ғадир-будирлик коэффициентлари қийматлари қуйидаги 4-жадвалга мувофиқ бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
4-жадвал |
|||
|
Юзаларни қайта ишлаш тавсифи |
Туннель юзасининг ғадир-будирлик коэффициенти |
||
|
одатдаги портлатишда |
контурли портлатишда |
комбайнли қазишда |
|
|
Қопламасиз |
0,035-0,04 |
0,025-0,03 |
0,015-0,017 |
|
Пуркамабетон билан қопланган |
0,023 |
0,02 |
- |
|
Силлиқлашсиз текислаш қатлами билан қопланган |
- |
0,017 |
- |
|
Силлиқлашсиз текислаш қатлами билан қопланган, текислаш қатламини текислаш билан |
- |
0,015 |
- |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-§. Туннелларга ишлов бериш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш58. Гидротехника туннелларига ишлов бериш қуйидагиларга бўлинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштуннелнинг гидравлик тавсифларини яхшиланишини таъминловчи, шунингдек грунтларни нураши ва ювилиб кетилишини олдини олувчи ҳамда иншоотга тўғри геометрик шакл берилишини таъминловчи-текисловчи (юк тутиб турмайдиган);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқурилиш ва фойдаланиш даврларида юкланишлар кўтарилишини таъминловчи, шунингдек текисловчи ишловларга қўйиладиган талабларни қаноатлантирувчи — юк тутиб турувчи.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш59. Юк кўтариб турувчи ишчи юзалари лойиҳалаштирилишида қуйидагилар бўлиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишишчи юзаларнинг шундай конструктив ва ҳисобий схемалари қабул қилиниши, уларда сиғдирилувчи грунт массивининг юк кўтара олиш имкониятларидан максимал фойдаланишининг амалга оширилиши мумкин бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқазишдаги ўтиш ишларида қўлланилувчи ҳамда ишланмаларнинг чегарасида ёки ташқи контуридан ташқарида қолдирилувчи вақтинчалик маҳкамланишнинг мавжудлиги ҳисобга олиниши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60. Текисланувчи ишчи юзалари монолит бетон ёки пуркамабетондан бўлиши кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннелдаги сув оқимининг 10 m/s дан ортиқ бўлмаган тезлигида, унинг том қопламаси ва деворларининг ишлов тарзларини текисланиши улар юзасини силлиқлашсиз пуркама бетондан қўлланилишга йўл қўйилади. Катта тезликларда бундай ишловларни қўлланилиши лаборатория тадқиқотлари маълумотлари билан асосланган бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТекисловчи ишловларда тарновни бетондан бўлиши кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБосимли туннелларда текисловчи ишловлар, туннелларни сувнинг ички босимини (метрларда) камида ярим қийматига тўғри келувчи чуқурлигида бўлганда қўлланилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш61. Босимли ва босимсиз туннелларнинг юк кўтариш ишловларининг асосий кўринишлари ҳамда уларни қўлланиш соҳалари қуйидаги 5-жадвалда кўрсатилганларга мувофиқ бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСейсмиклиги 8 ва 9 баллик ҳудудларда порталолди участкалар ишловлари, шунингдек 50 m дан кам чуқурликда ётувчи туннель участкалари темир-бетонли тарзда лойиҳалаштирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАнкерли маҳкамлаш билан пуркамабетондан бўлган ишловлар қўлланилиши сувнинг ички босими қийматининг (метрларда) камида ярмига тенг чуқурликда бўлган туннеллар учун бўлиши лозим. Кучли ёриқлари бўлган грунтларда пуркамабетон анкерланган панжара кўринишида бажарилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишПуркамабетоннинг грунт билан илашиши камида 0,5 MPa (5 kgf/cm2) бўлиши лозим. Мувофиқ тажрибавий асослашлар билан ҳамда f ≤ 3 қаттиқлик коэффициентига эга бўлган грунтларда нисбатан камроқ илашишли пуркамабетондан бўлган ишловлар қўлланилиши, ерости сувлари босими мавжуд бўлишида ёки грунтни цементацияланишида илашишликнинг талаб қилинувчи қийматлари ҳисоблар билан аниқланиши, аммо бу, ишланмага таъсир кўрсатувчи сув босими миқдорининг икки баробаридан кам бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
5-жадвал |
|||||||||
|
Ишлов бериш |
Грунтнинг қаттиқлик f ва солиштирма қайта зарба K0, Н/cm3 (kgf/cm3) коэффициентлари |
||||||||
|
f > 8 K0 >5000 (500) |
f 4 дан 8 гача K0 =2000-5000 (200-500) |
f < 4 K0 <2000 (200) |
|||||||
|
Сув босими (статик), m |
|||||||||
|
30 дан кичик* |
30 дан 100 гача |
100 дан катта |
30 дан кичик* |
30 дан 100 гача |
100 дан катта |
30 дан кичик* |
30 дан 100 гача |
100 дан катта |
|
|
Монолит: |
+ |
+ |
+ |
+ |
+ |
+ |
+ |
- |
- |
|
бетон |
- |
- |
- |
+ |
- |
- |
+ |
- |
- |
|
прессланган бетондан |
- |
- |
- |
- |
+ |
- |
- |
- |
- |
|
латексли ва бошқа паст модулли бетонлардан |
+ |
+ |
+ |
+ |
- |
- |
- |
- |
- |
|
пуркамабетондан анкерли маҳкамлаш билан |
- |
- |
+ |
- |
+ |
+ |
+ |
+ |
+ |
|
темир-бетонли |
|||||||||
|
Комбинацияланган: |
- |
- |
- |
- |
+ |
- |
- |
- |
- |
|
ички темирторкрет қобиқча, ташқи монолит бетон ҳалқа |
|||||||||
|
- |
- |
- |
- |
- |
+ |
- |
- |
+ |
|
|
ички пўлат қобиқча, ташқи монолит бетон ёки темир-бетон ҳалқа |
|||||||||
|
- |
- |
- |
- |
+ |
- |
+ |
+ |
- |
|
|
ички темир-бетон қобиқча, ташқи йиғма темир-бетон ҳалқа |
|||||||||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш* Изоҳ: шу жумладан босимсиз туннеллар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚаттиқлик коэффициенти f, 4 дан 8 гача бўлган грунтларда ички темир-бетон қобиқча ва темир-бетон қобиқча ўрнига ташқи йиғма темир-бетон ҳалқали ишланмани уйғунлаштириш учун темирторкретли бетон қўлланилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш62. Босимли туннелларни тармоқланиш участкаларида ва уларнинг ГЭС, ГАЭС ва НС бинолари билан, затворли камералар ва бошқа айнан ўхшаш бўлган иншоотлар билан туташиш жойларида пўлат қоплама қўлланилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКомбинацияланган ишланмани ички пўлат қобиқча билан чегараланувчи чизиқ узунлигини (чегарани) икки талаб асосида аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсиғдирувчи грунт массивининг тутиб туриш имконияти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштуннелда қўшни «қуруқ бўлган» ерости иншоотларига ёки ер устки юзаси томон йўналган йўл узунлиги ва фильтрланиш ўлчами асосида аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚувур ташқарисидаги бўшлиқ ўлчамлари, пўлат конструкция ва қазишма (вақтинчалик маҳкамлаш) ташқи ўлчамлари орасидаги тирқишлар қурилиш-монтаж ишлари ўтказилиш вақтидаги техника хавфсизлиги талабларини ҳисобга олган ҳолда минимал тарзда қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИккиёқлама йиғиш ва пайвандлашда қувурдан ташқарига бўшлиқда одам ўтиши учун ўтиш йўли кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш63. Ерусти рельефининг кескин ўзгарувчи участкаларида саёз тарзда ётқизилувчи туннель устида бўладиган ишланмани монолит қуйма темир-бетондан кўндаланг йўналишда конструктив арматуралаш билан лойиҳалаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш64. Қазилма кесими бўйлаб тоғ босимининг сезиларли нотекис тарзда тақсимланишида, шунингдек горизонтал тектоник кучланишларнинг катта қийматларида ишлов беришга мойил бўлган, жумладан, анкерлардан ва арматурали сетка бўйича пуркамабетондан бўлган ишланмалар қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш65. Сезиларли бир текисда бўлган тоғ босимида (1 MPa дан ортиқ) юмалоқ кесим шаклига эга бўлган туннель кўринишига ҳамда кучайтирилган темир-бетон блоклардан бўлган блок учларининг ёқларида ишлов беришга мойил қопламалар билан бўлган йиғма ишланмаларга ўтиш йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш66. Шишадиган грунтларда кўндаланг кесимнинг айланали шакли қўлланиши, текис тарновларни грунтга анкерлаш ва туннелдан фойдаланиш даврида мустаҳкамликни таъминловчи бошқа тадбирлар қўлланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш67. Туннел ва фаол тектоник ёриқли ҳудудлар кесишганда бўйлама йўналишда «эгилувчан», кўндаланг (ҳалқасимон) деформацион чоклар билан грунт массасининг юк кўтариш қобилиятини бузмасдан ҳаракатланиши мумкин бўлган конструкциялардан фойдаланиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЧоклар конструкцияси ишланма секцияларини (ҳалқаларини) бир-бирига нисбатан айлана олиш имконини таъминлаши, чоклар орқали қўшни ҳалқаларга бириктирилган ва чок қисмида эластик улагичлар билан таъминланган пўлат стерженлар ўтказилиши, босимли туннелларда чоклар сув ўтказмайдиган бўлиши, кўндаланг чоклар орасидаги масофа туннель ишланмаси ва грунт массивининг кучланиш-деформацияланиш ҳолати ҳисоб-китоблар асосида ўрнатилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш68. Сувнинг 15 m/s дан ортиқ тезлигидаги юқори босимли сув ташлаш туннелларини лойиҳалаштиришда туннелнинг босимсиз қисмининг деворлари ва тарновларининг пўлат қопламалари охиридаги затворлар камераси ортида ботиқчалар, бўртмалар ёки уларга ҳаво киришини таъминловчи уйғунликлари кўринишидаги аэраторлар кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш69. Туннелларнинг тутиб турувчи ишланмалари ноёриқбардош (ёриқлар очилиши ўлчамлари бўйича ҳисобланган), ёриқбардош (ёриқлар пайдо бўлиш бўйича ҳисобланган) тарзда лойиҳалаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннеларнинг бетон ва темир-бетон ишланмалари, ноёриқбардош тарзда бўлиши кўзда тутилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннел сувининг гидрокарбонатли ишқорийлиги 0,25 mg ekv/l дан кам бўлган, сувнинг сизилиши, ювилиш, шунингдек, сув фильтрацияси чидамлилигининг пасайишига олиб келиши мумкин бўлган грунтларда қурилган туннел қопламалари, ишланма ва грунт массасининг барқарорлиги ёрилишга чидамли бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш70. Бетон ёки темир-бетонли тутиб турувчи ишланманинг қалинлиги туннель айланаси ёки кўндаланг кесимининг b ноайланали шаклидаги кенглиги ярмининг 0,15 га тенг бўлганидаги кўндаланг кесими ички радиусининг ri кўпи билан 0,15 га тенг бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲисоб-китоблар билан асосланганда ишланма қалинлиги юқорида кўрсатилгандан катта бўлишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАгар ёриқбардошлик шартлари бўйича босимли туннеллар ишланмаларининг қалинлигини ошириш талаб этиладиган бўлса, ишланмалар оғир бетонлардагига қараганда кичик таранглик модуллари билан бўлган материаллар қўлланиши, ёки грунтларнинг деформацион тавсифларини уларни цементациялаш йўли билан яхшилаш ёки таранглашувчи цементдан бўлган дастлаб кучланган темир-бетон ишланмалар қўллаш имкониятлари кўриб чиқилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш71. Гидротехника туннеллари ишланмаларининг минимал қалинлиги қуйидагича cm ҳисобида қабул қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмонолит бетон ва темир-бетон — 20;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмонолит уйғунлашган ишланмаларнинг темир-бетон қобиқчалари — 10;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишйиғма темир-бетон — 10;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишпуркамабетондан:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштутиб турувчи — 10;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштекисланувчи — 5;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштемирторкретдан бўлган — 5.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш72. Сув оқимининг 15 m/s ва ундан ортиқ тезликларида ишловчи сув ташлаш туннеллари учун ишланмалар сифатига нисбатан махсус техник талаблар ишлаб чиқилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш73. Босимли туннелларнинг ноёриқбардош темир-бетон ишланмалари арматуралаш фоизлари ёриқларни очилиши шартларидан келиб чиққан ҳолда (10-жадвалга мувофиқ) ҳамда фильтрацион йўқотишлар, аммо 0,5 % дан кам бўлмаган миқдорда аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАрматуралаш фоизини 0,5 фоиздан камайишига ҳар қайси объект учун уни статик ва фильтрацион ҳисоблар уйғунлиги, ишланма периметри бўйлаб бир текисда ёриқ ҳосил бўлиш бўйича моделда ёки амалда тажрибавий тадқиқотлар ўтказишлар орқали асосланиши, шунингдек ўтиш ва бетонлаш ишларининг (ўпирилишлар йирик сув ўтказмайдиган тўсиқларнинг мавжуд бўлмаслиги, бетон аралашмасининг сифатли зичлаштирилиши ва бошқалар) юқори сифатли бўлгандагина йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚаттиқлик коэффициенти f < 4 бўлган грунтларда барпо этилувчи босимли туннелларнинг ёриққабардош ишланмалари учун, минимал арматуралаш 0,3 фоиз, f > 4 бўлган грунтларда 0,15 фоиз этиб қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБосимсиз туннеллар ишланмалари учун арматуралашнинг минимал фоизи чегараланмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТемирторкрет қобиқларнинг минимал арматураланишлари камида 1 фоиз этиб қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш74. Босимли туннелларнинг темир-бетон ишланмаларида арматуранинг икки қаторлик жойлашишида ҳисобий арматуранинг асосий қисмини жойлашишида ҳисобий арматуранинг асосий қисми (60-70 фоиз) ишланманинг ички юзасига яқин бўлган тарзда жойлаштирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМустаҳкам бир жинсли грунтларда, шунингдек пўлат гумбазлардан бўлган вақтинчалик маҳкамлашлардан фойдаланишда ишланманинг ички юзаси яқинида жойлашувчи бир қаторли арматура ўрнатилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишУзунасига тақсимланувчи арматура ишчи юзадан кўпи билан 25 cm қадам масофада ички юзаси билан жойлаштирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТурли жинсли грунтларда, карст бўшлиқларида, грунт массивининг тектоник ва бошқа бузилишларида йўл қўйилганидан ортиқ ёриқлар очилиши билан ҳосил бўлишига йўл қўймайдиган конструктив тадбирлар кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБосимсиз туннелларнинг темир-бетон ишланмаларида арматура жойлашиши биринчи гуруҳ чегаравий ҳолатлари бўйича ҳисоблаш орқали аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннеллар ишланмаларининг биринчи гуруҳ чегаравий ҳолатлари бўйича ҳисоблаш мазкур ШНҚнинг 1-иловасига мувофиқ белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш75. Монолит темир-бетон ишланмаларнинг ишчи арматураси учун ҳимоя қаватининг қалинлиги қуйидагилардан кам бўлмаган ҳолда қуйидаги кўрсаткичларга мувофиқ қабул қилиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
30 mm |
Ишланма қалинлигида |
30 cm гача; |
|
40 mm |
Ишланма қалинлигида |
30 дан 50 cm гача бўлганда; |
|
50 mm |
Ишланма қалинлигида |
50 cm дан катта. |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАгрессив сув муҳитида ҳимоя қаватининг қалинлиги 10 mm га кўпаяди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТақсимланувчи арматура учун ҳимоя қаватининг минимал қалинлиги, ишчи арматурага қараганда 10 mm қисқароқ этиб қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИшланманинг йиғма элементлари учун ҳимоя қавати қалинлиги монолит ишланмалар учун ўрнатилган қалинликка нисбатан 10 mm га камайтирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш76. Туннель ишланмаларини камералар билан туташадиган жойларида (массив конструкциялар) ҳамда ишланма элементлари бир-бирига нисбатан сурилиши мумкин бўлган туннель участкаларида деформация чоклари кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш77. Сувланмаган («қуруқ») грунтли массивлардан ўтувчи, k >10-4 cm/s фильтрланиш коэффициентига эга бўлган босимли туннелларнинг ёриқбардош ишланмалари деформация ва қурилиш чокларининг сув ўтказмаслигини таъминлаш учун, чокларда фильтрланишга қарши элементлар бўлиши кўзда тутилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннелдаги сувнинг ички босимига тенг ёки ундан юқори бўлган туннелнинг ҳисобий кесимларидаги ерости сувлари сатҳи билан бўлган грунт массивларининг сувланган табиий ёки лойиҳавий шарт-шароитларида, ишланманинг қурилиш ва деформацион чокларидаги фильтрланишга қарши элементлари, агар туннелнинг бўшатилишида ёриқларни сув билан бирга фильтрланиб қолган тўлдирувчининг чиқиб кетиш имконияти истисно этилиши шарти бажарилган тақдирда инобатга олинмаслигига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш78. Ишланмали туннеллардаги тўлдирувчи цементацияси, пуркамабетонда бўлган ишланмали туннелларни, шунингдек қуйма бетондан бўлган ишланмали оғма ва вертикал шахталарни ҳисобга олмаганда, бошқа барча ҳолларда кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТўлдирувчи цементация, ишланманинг грунт ҳамда горизонтал диаметрдан юқори бўлган вақтинчалик бетон маҳкамлагич билан бўлган туташиш жойида, уйғунлашган ишланмаларда эса пўлат қобиқли худди шу каби металл-бетон туташмасининг горизонтал диаметридан пастда кўзда тутилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш79. Ёриқсимон грунтларда жойлашувчи, босимли туннеллар ишланмаларини лойиҳалаштиришда, деформацион тавсифларини яхшилаш ва грунтларнинг сув ўтказишлигини камайтириш учун бу ишнинг техникавий жиҳатдан имкони бўлса ва иқтисодий самара берадиган бўлса маҳкамлаш ишлари ва фильтрланишга қарши цементациялаш кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМаҳкамланадиган цементация тўлдириш цементацияси ишлари тугагандан сўнг амалга оширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш80. Ерости сувлари босимини қабул қилувчи ишланма конструкция ишлари шароитларини яхшилаш учун, дренаж мосламалари ва ишланмани грунтга анкерлаш мақсадга мувофиқлиги кўриб чиқилиши лозим. Бундай ишланманинг конструктив схемаси ва ҳисоблаш услубий кўрсатмаси тавсия этилувчи 5-иловада келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш81. Ерости сувларининг туннель ишланмасига кўрсатадиган босимини пасайтирилиши самарадорлигини ошириш мақсадида ишланма грунтнинг цементацияланган қавати оралиғида цементацияланмаган қавати оралиғида цементацияланмаган зонани қолдириш билан маҳаллий дренаж ва фильтрланишга қарши цементация уйғунлиги қўлланилишига йўл қўйилади. Бундай конструкция ҳисобининг услубий кўрсатмаси ИҚН 045-72 да келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш82. Босимли туннелларда сув ўтказгич бўшлиғи билан туташтирилган бурғилаш чуқури кўринишидаги дренаж мосламалари қўлланишида, зарурий ҳолларда дренаж қудуқларни тескари клапанлар билан жиҳозлаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7-боб. Сув ташлаш туннелларининг затворли камералари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Асосий қоидалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш83. Ерости гидротехника иншоотларига қўйилувчи одатдаги умумгидротехник ва умумқурилиш талабларининг бажарилишидан ташқари, гидротехника туннеллари затворли камералари қуйидагиларни таъминлаши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишзатворларнинг тўла очилишидаги берилган ўтказиш имконияти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкамера ва затворлар элементларининг кавитацияга қарши чидамлилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкамера ва затворлар элементларининг узоқ вақт мобайнида оқимнинг кескин деформацияланишида вужудга келувчи юқори гидродинамик юкланишларни қабул қилиш имконияти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишзатвор конструкцияларининг бузиб ўтиш тўлқинларидан бўлган кучланишларни ва лой-тошли оқимлардан бўлиши мумкин бўлган зарбаларни қабул қила олиш имконияти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштуннелнинг пастда жойлашган қисмида оқимнинг қулай режими.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАсосий затворлардан юқорироқ жойлашувчи, камеранинг юқори қисми, охиригача очиқ ҳолатларида, оқимнинг босимли режими шароитларида ишлаши, камеранинг оқимга оид юқориги қисмида кесимни кичрайиши билан таъминланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЗатворли камера пастки қисми ва сув ўтказгич пастда жойлашган қисмининг кавитацион хавфсизлиги, олиб ўтилувчи юқори тезликдаги оқимни сув ўтказгичнинг деворлари ва тубидан ҳаво қатлами ёки кучли аэроланган оқим билан ажратиш йўли орқали таъминланиши, бунда уларнинг туйнук ва ажралма қисмларини ёпувчи асосий затворнинг мувофиқ келувчи геометрик шаклларини танлаш, шунингдек, оқимни деворлар ва тубдан остоналар, ўйиқлар дефлекторлар жиҳозлаш йўли билан ажратувчи сунъий доиралар барпо қилиш, доираларга ҳаво узилмалари бериш орқали эришилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш84. Ўтириндилар оқизилувчи ва тарҳда бурилишлари бўлган сув ташлаш туннелларида, затворли камералар туннель йўлининг тўғри чизиқли қисмларида жойлашиши керак. Туннелнинг яқин бурилиши затворли камера олдидан оқимдаги кўндаланг айланишни сўнишига етарли узоқликда жойлашиши ва ўтириндиларни камера қанот оралиқларида бир текисда тақсимланишини таъминлаши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш85. Затворли камералар конструкцияларида тунукасимон арматура сифатида пўлат қопламалардан фойдаланилишида пўлат тунукаларни конструкцияга мустаҳкам, қаттиқ маҳкамланиши таъминлаш, бу унинг бетон билан бўлмаганида маҳкамланиш қисмларида биргаликдаги ишини таъминлаши ва маҳкамлаш элементнинг бурчаклари ва узунлиги бўйлаб жойлашган қаттиқлик қовирғалари ҳамда анкерлар ёрдамида кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТемир-бетон элементининг сиқилган зонасида жойлашган пўлат қоплама, унинг турғунлигини таъминлаш бўйича махсус конструктив чора-тадбирларисиз ҳисобларда назарда тутилмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТемир-бетон ва тунукасимон пўлатни бирлаштирувчи анкерлар, темир-бетон ва пўлат тунукалар орасидаги туташ зонада қирқувчи кучлар ҳамда ҳароратлар фарқи таъсиридан вужудга келувчи сурувчи кучланишга ҳисоблаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш86. Тарнов (пол) пўлат қопламалари монтаж қилинувчи элементлари (русумлар) ўз жойига ўрнатилиш олдидан орқа томони билан қобиқнинг қаттиқлик қовирғалари баландлигидан паст бўлмаган баландликда икки ёқлама нишаб юза ва цементланувчи туйнуклар ҳосил қилиш билан бетонланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш87. Етарли тутиб туриш имкониятига эга бўлган грунт массивида жойлашган, затворли камераларнинг босимсиз пастки ва туташиш қисмларида, ишланма конструкциясини грунтга анкерланишининг мақсадга мувофиқлиги кўриб чиқилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш88. Затворли камераларнинг босимсиз қисмларида пўлат қопламани кавитация ва коррозияга қарши ҳимоялаш лойиҳасига алоҳида эътибор қаратилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКамеранинг пўлат қопламаси охирида унга автоматик тарзда ҳаво етказишни таъминловчи аэратор кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8-боб. Вақтинчалик туннеларни ётқизиш (йўқотиш)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш89. Вақтинчалик гидротехника туннелларини ётқизиш (йўқотиш) ва бошқа қазишмалар қуйидагиларни таъминлаши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбосим жабҳасини пайдо бўлишида қатнашувчи, иншоотлар асосида фильтрланишга қарши контурнинг зарурий узунлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгидротехника иншооти асосидаги (масалан, ер сатҳи остида қазишмаларни чуқур бўлмаган тарзда ётишида) грунт массивининг тутиб туриш хусусиятларини сақлаш ёки қайта тиклаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбир тарафга йўналган фильтрацияни вақтинчалик қазишмаларнинг босимлашган қисмидан уларга қўшни бўлган фойдаланиш ерости иншоотлари (ГЭС ва ГАЭС бинолари, затворларни бошқариш хоналари, трансформатор, юк, аэрация, кабель туннеллари ва бошқалар);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқазишма томини ўпирилиб-бузилишдан сақлаган ҳолда ушлаб туриш ва гидроузел участкасида назоратда бўлмаган бўш қазишмаларни бўлишни истисно этиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбосимли иншоотлар яқинида жойлашган ёки суффозияга чидамсиз грунт участкаларида жойлашган йўқотилувчи қазишмалар сув қочириш имкониятини истисно этиш ёки қулай ҳолатларга келтириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишишланаётган қазишмаларга одамлар, ҳайвонлар ва бегона жисмларни кириб қолишига йўл қўймаслик.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш90. Қурилиш туннели ётқизилиш жойи танланишида қуйидагилар ҳисобга олиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгидроузел иншоотларининг умумий жойлашиш тарзи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштўғон жойлашган участкадаги фильтрланишнинг умумий кўриниши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштуннелнинг йўқотилмай қолдирилувчи участкасини дарё кўтарма қирғоқларига дренаж сифатида чиқариш ва тўғон асоси орқали фильтрланган сувни чиқариб ташланишини ташкил этиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштуннелнинг босимлашган участкаси тиқинидан юқорида жойлашган қисмидан қўшни «қуруқ» ерости иншоотлари ва қиялик юзасига сувни йўналтирилган тарзда фильтраниш имкониятлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш91. Конструктив белгилари ва ерости қазишмалари ётқизилиш материаллари бўйича қуйидагиларга бўлинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбуткул бетон ётқизиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбетон тиқинлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбетон (темир-бетон) тўсиқлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкучайтирилган (темир-бетон) ишланма;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқотувчи ётқизилма;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқум-цементли қоришма билан тўлдириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишташлаб тўлдириш (грунт билан тўлдириш);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишуйғунлашган тарздаги ётқизиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБетон тиқинлар ётқизилманинг ўзига сув босимини қабул қилувчи асосий конструктив элементи шунингдек энг муҳим тиқинлар бўлиши, гидроузел босимли жабҳасини кесиб ўтувчи қурилиш сарфларини ўтказиш учун туннелларда барпо этилувчи тиқинлар ҳисобланиши бундай туннеллардаги тиқинлар, тўғоннинг фильтрланишга қарши элементи чизиғида, тектоника орқали бузилмаган грунт массиви участкаларида жойлаштирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш92. Қурилиш туннели ишланмасида уни тиқин жойлашган участкасида лойиҳалаштирилишида таянч-фильтрланишга қарши шпонкалар элементларининг гумбаз ва деворларини ишлов бериш ишларини мақсадга мувофиқлиги кўриб чиқилиши, бунда тиқин бетонлаштиришдан олдин юқори бьеф босимини қабул қилишга мўлжалланган, шпонканинг иккинчи ярми герметик тарзда пайвандланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш93. Ернинг юзасига етмайдиган баландлигида ўпирилишига йўл қўйилувчи, доимий ишланма билан маҳкамланмаган қазишмалар, кўндаланг кесимнинг тўла баландлигидан пастроқ тарзда ётқизилиши йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАгар вақтинчалик маҳкамланмаган қазишма фильтрацион зона ташқарида жойлашган бўлса ва доимий иншоотларнинг асосидаги кучланиш-деформация ҳолатини шаклланишига таъсир қилмайдиган бўлса, унинг ер остида ётиш чуқурлиги эса қазишма томидан грунтнинг ағдарилиш гумбази баландлигидан ортиқ бўлса, мазкур қазишма ётқизилмаслигига йўл қўйилади шунингдек бундай ҳолатда қазишмага кириш жойида фақат тўсиқ кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАғдарилиш гумбази баландлиги қуйидаги формула орқали аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhk = hb (k-1)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhb — қазишма баландлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишk — қазишма ичига сиғдирилувчи массив тупроғининг бўшашиш коэффициенти бўлиб, γмас/γ бўш нисбатга тенг (бунда γмас — массивдаги грунт зичлиги, γ бўш — шу каби, томдан бузилиб тушувчи бўш грунтнинг зичлиги).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9-боб. Юкланишлар, таъсирлар ва уларнинг комбинацияси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш94. Юкланишлар ва таъсирлар доимий ва вақтинчалик — узоқ муддатли, қисқа муддатли ва алоҳида кабиларга бўлинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш95. Доимий юкланиш ва таъсирларга қуйидагилар киради:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштоғ босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишишланма оғирлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишдастлабки кучланиш таъсири.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш96. Вақтинчалик давомий юкланишларга қуйидагилар киради:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсув омборидаги сувнинг мўътадил дамланиш сатҳидаги туннель ичида бўлган сувнинг ички босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишерости сувларининг босими.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш97. Қисқа муддатли юкланиш ва таъсирларга қуйидагилар киради:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсув оқимининг ўзгариш босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштуннелдан меъёрида фойдаланилишида гидравлик зарба натижасида юзага келувчи, сувнинг ички босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳароратларга оид иқлимий таъсирлар (ишланмаларнинг пўлат қобиқчалари учун);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишишланма ёки унинг пўлат қобиқчасига цементлашдаги қоришманинг босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишишларнинг амалга оширилишида механизмлардан бўладиган босим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш98. Алоҳида юкланиш ва таъсирларга қуйидагилар киради:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсейсмик ва портлатиш таъсирлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсув омборидаги сувнинг шиддатли дамланиш сатҳи ёки юкланишнинг тўлиқ бўшатилишида гидравлик зарба таъсиридаги, туннель ичидаги сувнинг ички босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳарорат ўзгариши, бетоннинг кўпчиши, киришиши, массивдаги грунтнинг сурилиши (пўлат қобиқчалар учун) натижасида вужудга келувчи зўриқишлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишянги ётқизилган бетондан пўлат қобиқчага бўладиган босим;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгидравлик синов босими (пўлат қобиқчалар учун);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштортиш чўкиндиларининг таъсири.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш99. Туннель ишланмаларининг статик ҳисобларида юкланиш ва таъсирлар қуйидаги мужассамликда қабул қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишдоимий, вақтинчалик (узоқ муддатли ва қисқа муддатли) юкланиш ва таъсирлардан ташкил қилинувчи асосий юкланиш ва таъсирлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишдоимий вақтинчалик (узоқ муддатли ва баъзи қисқа муддатли) ҳамда алоҳида юкланиш ва таъсирларнинг биридан ташкил қилинувчи алоҳида юкланиш ва таъсирлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш100. Қурилиш, эксплуатация ва таъмирлаш даврлари учун юкланишлар ва таъсирлар энг ноқулай, аммо мумкин бўлган комбинацияларда олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш101. Туннель ишланмаларини мустаҳкамлик ва турғунликка бўлган ҳисобларида юкланишлар бўйича бўлган ишончлилик коэффициенти y f (биринчи гуруҳнинг чегаравий ҳолати) қуйидаги 6-жадвал бўйича қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
6-жадвал |
|
|
Юкланиш ва таъсирлар |
Юкланишлар бўйича ишончлилик коэффициенти γ f |
|
Вертикал тоғ босими |
|
|
гумбаз ҳосил қилинишидаги грунт оғирлигидан |
1,5 |
|
туннель устидаги барча қалинликдаги грунтлар оғирлигидан ёки бузилган зонанинг оғирлигидан |
1,1 (0,9) |
|
Горизонтал тоғ босими |
1,2 (0,8) |
|
Ишланма оғирлиги |
1,2 (0,9) |
|
Сувнинг ички босими (гидравлик зарбни ҳисобга олганда) |
1,0 |
|
Босим: |
|
|
сув оқимининг ўзгариб туришидан |
1,2 |
|
ерости сувларидан |
1,1 (0,9) |
|
цементациялашдаги қоришмадан |
1,2 (1,0) |
|
механизмлардан |
1,2 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИзоҳ. Қавсларда кўрсатилган, юкланишлар бўйича ишончлилик коэффициенти қиймати, бу коэффициентларнинг кичик қиймати қўлланилиши туннель ишланмаси юкланишининг бефойда ҳолатига олиб келади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатлар бўйича бўлган ҳисобларда юкланишлар бўйича ишончлилик коэффициенти 1 га тенг этиб олиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш102. Тоғ босими қийматини, шунингдек грунт массивининг табиий кучланиш ҳолатини аниқлаш 103 — 108-бандларга биноан, шунингдек туннелларни айнан ўхшаш бўлган муҳандислик-геологик шарт-шароитларда қуриш ва ундан фойдаланиш тажрибаси асосида бажарилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишI синф босимсиз туннеллари ҳамда босимли туннелларнинг I ва II синфлари учун тоғ босими қийматлари маълум тавсифларга эга муҳандислик-геологик шарт-шароитлари билан бўлган участкаларда амалий тадқиқотлар ўтказилиши натижалари асосида ишчи ҳужжатлар тайёрланиш босқичида аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш103. Яримқоя грунтларда жойлашадиган туннеллар лойиҳалаштирилишида, сезиларли тоғ босими, кўпчиш, шишиб ёрилиш, вақтинчалик маҳкамланишларни деформацияси кабиларни содир бўлиши эҳтимолини ҳисобга олиниши, зарурий ҳолатларда ўтиш ишларининг махсус усуллари ва шунга мувофиқ бўлган маҳкамлаш кўринишлари кўзда тутилиши, шунингдек грунт массивининг сувга тўйиниши ҳамда қурилиш ва фойдаланиш усуллари туфайли юзага келган, қазишма атрофида унинг кучланиш ҳолатини ўзгаришида ёриқсимон грунтлар хусусиятларини пасайиши ҳисобга олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннелни оҳактошларда, гипс таркибли ва туз таркибли грунтлар ичида жойлашишида, карст бўшлиқларида тўпланиб қолган катта массали сувларни тўсатдан туннель ичига ёриб ўтиши эҳтимоли ҳисобга олиниши, бундай ёриб ўтишлар шунингдек юқори сув ўтказувчи грунтлардаги ёриқлар, йирик тектоник бузилишларда, туннель қазишмасини оқма лой кўринишидаги сувга тўйинган қум-грунтлар, аллювиал ёки кўл ёмғирлари билан тўлган қадимги эрозия пасайишлари билан кесиб ўтишида содир бўлади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚазишма томидан ер устки сатҳигача бўлган масофа қулаш гумбази баландлигининг иккиланган қийматидан катта, f < 4 билан бўлган грунтлардаги меъёрий вертикал тоғ босими қулаш гумбази билан чегараланган грунт оғирлиги ҳажмига тенг этиб қабул қилиниши лозим. Туннелнинг кичикроқ чуқурлиги билан тоғ босими унинг устидаги грунтнинг бутун қалинлигига тенг деб қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш104. Қаттиқлик коэффициенти f <4 бўлган грунтларда гумбаз ҳосил бўлишида, меъёрий вертикал тоғ босими gqzn, kН/m2 (tf/m2) қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgqzn = βpghq ,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишβ — қазишма оралиқ b ишларга боғлиқ равишда қабул қилинувчи коэффициент бўлиб, у қуйидагиларга тенг бўлиши мумкин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb £ 5,5 m бўлганда — 0,7; b ³ 7,5 m бўлганда — 1,0; 5,5 < b < 7,5 m бўлганда 0,7 ва 1,0 орасида интерполяция мавжуд бўлишида;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишp — грунт зичлиги, t/m3;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишg — 9,81 ≈ 10 m/s2;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhq — қулаш гумбази баландлиги бўлиб, m, қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишh — қазишма ишлар баландлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишφ — ички ишқаланиш туюлма бурчаги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш(φ =arctg f).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишВертикал тоғ босимининг тақсимланиши ишланма оралиқ қоплама бўйича бир текис тарзда қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш105. Меъёрий вертикал тоғ босими gqzn , kН/m2 (ts/m2), f ³ 4 бўлган грунтларда амалий тадқиқотлар бўйича ўрнатилган, бузилган зона ҳажмидаги грунтлар оғирлигига тенг этиб қабул қилиниши, улар мавжуд бўлмаганда эса қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgqzn = βpghq1 ,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhq=ka . b — бузилган зона чуқурлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишka — қуйидаги 7 — жадвал бўйича қабул қилинувчи коэффициент.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
7-жадвал |
|||
|
Грунтнинг қаттиқлик коэффициенти f |
Қуйидаги грунтлар бўлгандаги ka коэффициент |
||
|
кучсиз ёриқсимон |
ўртача ёриқсимон |
кучли ёрилган |
|
|
4 |
0,2 |
0,25 |
0,3 |
|
5 дан 9 гача |
0,1 |
0,2 |
0,25 |
|
10 ва ундан катта |
0,05 |
0,1 |
0,15 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишВертикал тоғ босимининг қопламаси оралиғи бўйлаб тақсимланиши грунт массивининг табақаланиши, ёрилиш тизимлари ва бошқа хусусиятларини ҳисобга олади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКучсиз ёриқсимон грунтларда, уларнинг бузилган зонасини 1,5 m дан ортиқ бўлишида вертикал тоғ босими gqzn 20 % камайтирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКомбайнли ўтиш ишларида ka қиймати 30 % камайтирилишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишПараллел m ёнма-ён тарзда жойлашган икки ва ундан ортиқ туннеллар лойиҳалаштирилишида уларни қуриш жараёнида барча туннеллар устида тоғ босимини кескин ортиб кетишига олиб келувчи умумий босим гумбази ёки умумий бузилиш зонаси вужудга келиши эҳтимоли ҳисобга олиниши, туннеллар оралиғи масофаси ишланма бўйича икки максимал оралиқ қопламаси ортиқ бўлишида, лойиҳалаштиришнинг дастлабки босқичларида ҳар қайси туннель алоҳида туннель сифатида ҳисобланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишОчиқ усулда барпо этилувчи туннелларни лойиҳалаштириш ШНҚ 2.05.03-22 талаблари асосида амалга оширилиши лозим. Кўтарма остида туннелни сезиларли чуқурлашишида ишловга мойил конструкциялар мосламалари ёки грунт босимини камайтирувчи тадбирларнинг мақсадга мувофиқлиги кўриб чиқилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш106. Меъёрий горизонтал тоғ босими gqxn, kН/m2 (ts/m2), қуйидагича аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишf < 4 бўлган грунтлар ичида гумбаз ҳосил қилинишида — қуйидаги формула орқали аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgqxn = pg(hq + 0.5h)tg2 (45° — φ /2),
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишf < 4 бўлган грунтларда томнинг қулаш гумбази иккиланган баландлигидан кам тарзда чуқурлашишида — hq сонли қийматни қазишма томидан ер сатҳигача бўлган масофага алмаштириш билан (3)-формула орқали.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишГоризонтал тоғ босимининг тақсимланиши ишланма баландлиги бўйича бир текисда бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш107. Меъёрий горизонтал тоғ босими f ≥ 4 бўлган кучсиз ва ўртача ёриқсимон грунтларда туннелнинг баландлиги 6 m дан кам бўлишида ҳисобга олинмаслигига йўл қўйилади, баландлиги 6 m дан ортиқ бўлганда эса — ёриқлар кесиб ўтган алоҳида қояли блокларнинг чегаравий мувозанати шартларидан келиб чиққан ҳолда аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКучли ёрилган, f ≥ 4 бўлган грунтларда меъёрий горизонтал тоғ босими қуйидаги формула бўйича ҳисобланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgqxn = 0,1pgh ,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш108. Чуқур ерларда ётқизилувчи (500 m дан чуқур) туннеллар учун тоғ босими қиймати грунтларнинг бўлиши мумкин бўлган қайишқоқ ҳолати ва бошқа ўзига хос ҳодисаларни ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЗарурий маълумотлар мавжуд бўлмаган тақдирда, чуқур ётқизилувчи туннеллар лойиҳалаштиришнинг бошланғич босқичларида тоғ босими айнан ўхшаш бўлган муҳандислик-геологик ва гидрогеологик шарт-шароитлардаги туннель қурилиши тажрибалари асосида аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш109. Лойли грунтларда ҳамда f < 4 бўлган, туннель конструкциясига сезиларли бир текисда босим кўрсатувчи кучсиз грунтларда жойлашган чуқур ётқизилувчи туннелларда, ишланмага берилувчи юкланиш грунтнинг вақтинчалик маҳкамлагичлари ва бу маҳкамлагичнинг ишловга мойиллиги, шунингдек ишланмани ўзининг ишловга мойиллигигача бўлган кутилувчи сурилишларини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш110. Сув ўтказувчи грунтларда жойлашувчи босимли туннеллар ишланмаларини ҳисоблашда, сувнинг ички босимидан ва ерости сувлари ташқи босими юкланишларнинг бир мужассамлигига киритилишига йўл қўйилмайди. Барча бўлиши мумкин бўлган (шу жумладан авария ҳолатлари) фойдаланишга оид ишланмага сувнинг турли томонли ташқи таъсири кафолатланган бўлган вазиятларда, юкланишлар бўйича ишончлилик коэффициенти 1 ga тенг бўлган ерости сувлари ташқи босимининг минимал қийматини ички босим билан бир мужассамликка киритилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚуруқ ва сувга тўйинган амалда сув ўтказмайдиган kф £ 10-3 cm/s га тенг ва ерости сувлари босими Нei, туннелдаги сувнинг ички босимидан Нi ортиқ бўлмайдиган ҳолларда, ёриқбардош бўлмаган ишланмаларга бўлган ерости сувларининг қарши босими қиймати қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишP1 = (Нi — JН hk) γ f ,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишJH – мазкур ШНҚнинг 123-банди бўйича аниқланадиган, ишланмадаги босим градиенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhk — ишланма қалинлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγf — 0,9 га тенг этиб қабул қилинувчи, юкланишлар бўйича ишончлилик коэффициенти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш111. Ерости сувларининг босими сув омборидаги сувнинг барқарорлашган сатҳида, ерости сувларининг босимини пасайишини, шу мақсадлар учун кўзда тутилган дренаж мосламалари ва фильтрланишга қарши (цементлаш) пардаларни ҳисобга олган ҳолда аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш112. Гидравлик зарба натижасида вужудга келувчи, оқимнинг ўзгариши босими ва сувнинг ички босими гидравлик ҳисоблар ёки моделга оид тадқиқотлар асосида аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш113. Сейсмик ва портлатиш таъсирлари ҳисоблар ёки моделга оид ва амалий тадқиқотлар асосида аниқланиши сейсмик юкланишлар қийматлари қурилиш майдонининг ҳисобий сейсмиклиги ва туннелнинг ётқизилиш чуқурлигига боғлиқ бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10-боб. Ишланмалар ҳисоби бўйича асосий талаблар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш114. Гидротехника туннеллари ишланмалари чегаравий ҳолатлар услуби бўйича ҳисобланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштутиб туриш имконияти бўйича мустаҳкамликка ва мазкур ШНҚнинг 4-иловасига мувофиқ конструкция шаклининг турғунлигини (биринчи гуруҳ чегаравий ҳолати бўйича) текшириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишёриқлар ҳосил бўлиши бўйича (ёриққа бардошлик), агар ёриқлар бўлишига йўл қўйилмаса, ёки ёриқларни очилиши бўйича, агар уларнинг очилишига (туннель ишланмаси узоқ муддатга чидамлилиги шартлари бўйича йўл қўйилганда, грунт массивининг сақланиш тарзи, шунингдек туннель ичидаги сувнинг фильтраниш сарфи ҳажми (иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолати) бўйича мазкур ШНҚнинг 2 ва 3-иловаларига мувофиқ.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштутиб туриш имконияти бўйича ҳисоблаш ночизиқ ва нотаранг деформациялар, ёриқлар ва материалнинг турли жинслилигини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш115. Юқори босимли сув ташлаш туннеллари ва уларнинг затворли камераларини лойиҳалаштиришда, биринчи ва иккинчи чегаравий ҳолат бўйича ҳисоблашлардан ташқари юқори тезликка эга бўлган оқимни оқиши билан боғлиқ бўлган қуйидаги ҳисоблар амалга оширилиши зарур:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишиншоотнинг кавитацияга оид хавфсизлигини таъминлаш билан боғлиқ ҳисоблар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишўрталаштирилган гидродинамик юкланишлар қиймати, стационар ва ностационар ўзгариб турувчи юкланишлар, конструкциялар элементлари ва затворлар узра оқимни оқиб туришидаги кавитациянинг кучайиш даражаси кабилар билан тавсифланувчи гидродинамик юкланишларни аниқлаш бўйича ҳисоблар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишконструкция элементларидаги динамик кучланишларни баҳолаш бўйича ҳисоблари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишзатворлар ва затворли камералар пўлат қопламаларининг чидамлиликка бўлган ҳисоблари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш116. Биринчи ва иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатлар бўйича ишланмалар кесимлари ҚМҚ 2.06.01-97 ва ШНҚ 2.03.05-13 ларга мувофиқ ҳисобланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннель ишланмалари кесимларини ҳисоблашда қуйидаги коэффициентлар киритилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚМҚ 2.06.01-97 га биноан қабул қилинувчи, иншоотнинг вазифаси бўйича ишончлилик γn ва юкланишлар мужассамлиги γlc коэффициентлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқуйидаги 8-жадвал бўйича бетон, темир-бетон ва пўлат темир-бетон ишланмалар ҳамда қуйидаги 9-жадвал бўйича пўлат қобиқчалар учун қабул қилинувчи иш шароитлари коэффициенти γc.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
8-жадвал |
||
|
Ишланмалар |
Чегаравий ҳолатлар бўйича бўлган ҳисоблардаги иш шароитлари коэффициенти γc |
|
|
биринчи гуруҳ |
иккинчи гуруҳ |
|
|
Бетон (шу жумладан пуркама бетон ва прессланган бетондан) |
1,0 |
0,9 (0,75) |
|
Темир-бетон (шу жумладан арматураланган пуркама-бетондан ва темирторкрет) |
1,1 |
1,3 (1,15) |
|
Пўлат темир-бетон (ички босимга бўлган ҳисоблашда) |
0,9 |
- |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИзоҳ: Қавслар ичида кўрсатилган коэффициентлар қийматлари, суффозияга, ишқорланишга, шунингдек сув муҳитининг 0,25 mg-ekv/l дан кам гидрокарбонатли ишқорлилигида бўлган грунтларда солиштирма қарши зарба коэффициенти K0/2000 Н/cm3 (200 kg/cm3) бўлганда қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
9-жадвал |
|||
|
Босим |
Пўлат қобиқчалар участкалари |
Юкланишлар мужассамлигидаги иш шароитлари коэффициенти γc |
|
|
асосий |
алоҳида |
||
|
Ички |
Тўғрилари |
0,75 (0,9) |
1,0 (1,1) |
|
Шаклдор элементлар (тирсак ва шохобланишлар) |
0,65 (0,75) |
0,8 (0,9) |
|
|
Ташқи |
Барча участкалар |
0,75 |
0,9 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИзоҳлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Қавсларда кўрсатилган γc коэффициенти қийматлари қуйидагича қабул қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиша) ташқи монолит темир-бетон билан уйғунлашган ишланмалар учун (пўлат темир-бетонли);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишб) ташқи монолит бетон билан уйғунлашган ишланмалар учун қуйидаги шартлар бир вақтнинг ўзида бажарилганда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPwi ≤ 0.15.10-2K0,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPwi ≤ 10-3pghqz (μ cosα+sinα),
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбу ерда: Pwi — босимли туннелдаги сувнинг ички босими, MPа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhqz — туннель ўқидан ер устки юзасигача бўлган энг қисқа масофа, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишμ = 0,7 — грунтни грунтга ишқаланиш коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишα — ер устки юзаси ва горизонтга мўътадил орасидаги бурчак, град;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишK0 — 126-банд бўйича аниқланувчи, грунтнинг солиштирма қарши зарба коэффициенти, Н/cm3,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишв) агар грунтнинг қарши зарбаси ҳисобга олинмаса, ички босимга бўлган ҳисобларда.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Берилган жадвал бўйича γc коэффициентдан фойдаланишда, юкланишлар мужассамлиги коэффициенти γlc 1 га тенг этиб олиниши лозим
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш117. Тутиб туриш имконияти бўйича ишланмалар ҳисоби бўлиши мумкин бўлган энг ноқулай асосий ва алоҳида ҳисобий юкланишлар мужассамлигига, ишланма материалларини ҳисобий тавсифларини қўллаган ҳолда бажарилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш118. Ёриқлар ҳосил бўлиши ва очилиши бўйича ишланмалар ҳисоби меъёрий юкланишлар мужассамлиги асосида гидравлик зарбани ҳисобга олмаган ҳолда ишланма материалларининг меъёрий тавсифларини қўллаш билан амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш119. Барча турдаги гидротехника туннеллари ишланмалари ҳисоби (шу жумладан уйғунлашган ишланмалари шаклдор қисмлари) грунтлар қарши зарбасини ҳисобга олган ҳолда бажарилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБосимли туннелларни сувнинг ички босими қийматининг ярмидан кам бўлган чуқурликда жойлашишида, туннель ишланмаси орқали грунтга узатилувчи босим, туннель устида бўлган грунт қатлами оғирлигидан ортиқ бўлмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЮмалоқ кўндаланг кесимига эга бўлган босимли туннелларда p, kgf/cm2 ички босимни K0 , kgf/m2 солиштирма қарши зарба коэффициентига бўлган нисбатида бўлганда P/K0 ≤ 1/7 ишланманинг ички босим таъсирига бўлган мустаҳкамлик ҳисоби амалга оширмаса ҳам бўлади, чунки туннелни чуқурлаштирилишининг етарлилиги талабларини риоя қилиниши шарти билан, бу босим тўла ҳолда грунт орқали қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш120. Исталган ташқи ва ички юкланишлар ёки грунтлар контури бўйича ўзгарувчи деформацион тавсифларидаги уларнинг мужассамликларига бўлган эркин кўринишдаги ишланмалар ҳисоблари қурилиш механикаси услуби билан бажарилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲисоблаш 117 ва 118-бандларга мувофиқ юкланишлар мужассамлигининг ҳар қайсиси учун бажарилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЖами эпюралар ҳосил қилиш учун алоҳида юкланишлардан бўлган кучланиш эпюраларини йиғинди тарзида қўшилишига йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш121. Босимсиз туннеллар бетон ишланмаларини мустаҳкамликка бўлган ҳисоблари ишланмада қайишқоқ ошиқ-мошиқлар ҳосил бўлишини назарда тутган ҳолда ҳисобланиши ҳамда иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатлари бўйича ёриққа бардошликка текширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш122. Ишланмаларни иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолати бўйича ҳисоблашда I синф босимли ва босимсиз туннеллар ишланмалари ёриқларини чегаравий очилиш кенглиги 10-жадвал бўйича қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
10-жадвал |
||||||||
|
Ишланмадаги сув босими градиенти JН |
Қуйидаги шартлардан келиб чиққан ҳолатда ёриқлар очилишининг чегаравий кенглиги, mm |
|||||||
|
Сув муҳитининг гидро карбонатга оид ишқорийлигида бетоннинг узоқ муддат чидамлилиги, mg.ekv/l |
Cl' ва SO4″ионларининг жами концентрациясида арматуранинг сақланилиши, mg/l |
|||||||
|
0,25 |
1 |
2 |
2,5 ва ундан ортиқ |
50 гача |
100 |
200 |
400-1000 |
|
|
Босимли туннеллар ва ерости сувлари мавжудлигида босимсиз туннелларнинг сув остида қолмайдиган қисмлари |
||||||||
|
5 |
0,1 |
0,18 |
0,35 |
0,5 |
0,5 |
0,4 |
0,35 |
0,3 |
|
50 |
0,07 |
0,15 |
0,32 |
0,45 |
0,5 |
0,4 |
0,35 |
0,3 |
|
300 |
0,05 |
0,12 |
0,23 |
0,4 |
0,4 |
0,3 |
0,25 |
0,2 |
|
Қуйидаги шартлардан келиб чиққан ҳолатда ёриқлар очилишининг чегаравий кенглиги, mm |
||||||||
|
Чекланмайди |
0,2 |
0,2 |
0,15 |
0,1 |
||||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИзоҳлар: 1. Ишланмадаги бетон ва арматуранинг узоқ муддатга чидамлилигини аниқловчи сув муҳити қуйидагилардир:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишН i > Нei бўлганда — туннель ичидаги сув;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишН i < Нei бўлганда — ерости суви.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. II, III ва IV синф туннеллари учун ёриқларни очилиши чегаравий қийматлари жадвалда келтирилган қийматларга қараганда мувофиқ равишда 1,3, 1,6 ва 2 марта катта қилиб, аммо кўпи билан 0,5 mm этиб олиниши лозим
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш123. Ишланмадаги босим градиенти JН, грунт фильтрланиш k коэффициентига боғлиқ равишда қабул қилинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишk £10-4 сm/s бўлганда JН =1;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишk ³10-2 сm/s бўлганда
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбу ерда Нi — сувнинг ички босими, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишНe1 — ерости сувлари босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhk — ишланма қалинлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10-4< k <10-2 оралиқда JН қиймати интерполяция бўйича аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш124. Босимсиз туннеллар ишланмалари сув остида қолувчи қисмлари учун бетонни узоқ муддатга чидамлилиги ва арматуранинг сақланиш талаблари бўйича ёриқлар очилиш кенглиги чекланмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш125. Ишланмаларнинг статик ҳисоблари ёриқлар ҳосил бўлиш ва қайишқоқ деформацияларни ҳисобга олган ҳолда бажарилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбосимсиз ва бўшатилган босимли туннеллар ишланмалари биринчи ва иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатлари бўйича бетоннинг Ek = 0,7Eb конструкциядаги таранглик модули бўлган ҳолатда, бетон кесимининг қаттиқлигини ҳисобга олган ҳолда ҳисобланади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбосимли туннеллар ишланмаларининг биринчи гуруҳ чегаравий ҳолатлари бўйича юкланишлари арматура кесими қаттиқлигини ҳисобга олган ҳолда ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатлар бўйича босимли туннеллар ишланмалари қуйидагича ҳисобланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишноёриқбардош — арматура кесими қаттиқлигини ҳисобга олган ҳолда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишёриқбардош — бетон кесими қаттиқлигини Ek = 0,7Eb ҳисобга олган ҳолда.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш126. Туннеллар ишланмалари ҳисоби уларни грунт массиви билан ўзаро таъсирини ҳисобга олган ҳолда бажарилиши лозим. Грунтнинг деформацион хусусиятлари солиштирма қарши зарба коэффициенти Ko ёки келтирилган (самарадор) деформация модули Eq ва Пуассон коэффициенти v орқали тавсифланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКелтирилган деформация модули табиий ва техноген сабаблардан бўлган, грунт хусусиятларининг турли хиллигини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим (грунтларни цементациялаш ёки бошқа усуллар билан маҳкамлаш, бузилган ҳолдаги ўтиш ишлари натижасида зона ҳосил бўлиши ва б.).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишДеформациянинг келтирилган модулини аниқлаш 5-илова услубий кўрсатмаси бўйича амалга оширилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМассивдаги грунтлар тавсифлари қийматлари сувга тўйинган ҳолатда уларнинг хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда амалий тадқиқотлар асосида аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБир жинсли изотроп грунтларда жойлашувчи юмалоқ кесимли босимли туннеллар учун, деформация модули Eq қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишEq = Ko (1+v)100, (5)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда 
— грунтнинг солиштирма қарши зарба коэффициенти;
— грунтнинг солиштирма қарши зарба коэффициенти;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишK — грунтнинг қарши зарба коэффициенти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАнизатроп грунтларда жойлашувчи, деформация модулари нисбати турли йўналишларда 1,4 дан катта бўлган туннеллар учун ҳисоблар анизотропияни ҳисобга олган ҳолда бажарилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннель ишламаси ҳамда грунт орасидаги ишқаланиш ва илашиш кучлари, лойиҳа бўйича ишланмани грунт билан ишончли бирикишини таъминловчи тадбирлар кўзда тутилган ҳолатларда ҳисобга олиниши лозим. Бунда грунтга узатилувчи уринма кучланишлар қийматлари грунт учун бўлган чегаравий сурувчи (силжитувчи) қийматларидан ошмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш127. I ва II синф туннеллари учун грунтларнинг деформацион тавсифлари Ko ёки Eq марказий юкланиш ўрнатиш ва цилиндрик гидравлик штамп (ЦГШ), шунингдек сейсмоакустик ва прессометрик услублар билан мужассам бўлган уйғунликдаги бажарилган амалий тадқиқотлар маълумотлари бўйича тавсифга молик муҳандислик-геологик қисмларда аниқланиши лозим. Техник жиҳатдан имконият ва иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ ҳолатда Ko ва Eq босимли қазишмалар услуби билан аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIII ва IV синф туннеллари учун сейсмоакустик ва прессиометрик услублар билан бўлган амалий тадқиқотлар кўзда тутилиши лозим. Шунингдек айнан ўхшаш муҳандислик-геологик шароитларда туннель ётқизилишида ўрнатилган грунт тавсифларининг физик-механик қийматлардан фойдаланиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш128. Қоя ва яримқоя массивларининг ёриқлар мажмуи билан бўшашган ерларида жойлашувчи туннелларни ҳисоблаш (техник жиҳатдан таъминланиш мавжуд бўлганда) вақт омилларини (грунтнинг реологик хусусиятлари) ҳисобга олган ҳолда физик жиҳатдан ночизиқли моделлар асосида ўтказилиши лозим. Катта кесимли (60 m2 ва ундан ортиқ) I синф туннелларини ҳисоблашда, қазишма ўтиш ишлари ва ишланма элементларини барпо қилиш кетма-кетлиги натижасида юзага келувчи, грунт массивининг кучланган деформацияланган ҳолати (КДҲ) ўзгариши тўғрисидаги маълумотлар ҳисобга олиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш129. Дастлабки ҳисоблар учун солиштирма қарши зарба коэффициенти Ko қиймати ўрта ёриқсимон грунтлар учун 2-расм ёки айнан ўхшашликлар (6-илова) бўйича аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИзоҳ. f £ 10 бўлган кучсиз ёриқсимон грунтларда, шунингдек туннелнинг комбайн усулига оид ўтиш ишларида, 2-расм бўйича олинган Ko қийматлари 30 % га оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш130. Туннель ишланмаларини ҳисоблашда, туннелни ўтиш ишларидаги вақтинчалик маҳкамланишларнинг биргаликдаги қўшма иши ҳисобга олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш131. Туннелларни сейсмик юкланишларга ҳисобланишида, ишланмани грунт билан ўзаро таъсири ҳисобий схемаларини сейсмик таъсир этиш вектори туннель ўқига нисбатан тик йўналган текис ўрнатма устида деб қаралиши лозим. Бунда туннелга таъсир этувчи қуйидаги сейсмик юкланишлар кўринишлари ҳисобга олинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишўтувчи сейсмик тўлқинлардан (массивнинг сейсмокучланишли ҳолати) бўлган жинсдаги меъёрий ва уринмавий динамик кучланиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсейсмик тўлқинларни ўтишида босимли туннеларда вужудга келувчи гидродинамик босим;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштоғ босимини ҳосил қилувчи грунтнинг оғирлигидан ва туннелдаги сув оғирлигидан (босимсиз) ҳамда қоплама оғирлигидан бўлган инерцион сейсмик юкланишлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБундан ташқари туннелни тектоник зоналарини кесиб ўтиш жойларида туннель қисмларини ўзаро жойлашиш тарзини ўзгаришини ҳисобга олиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннелларни сувга тўйинган ноқовушқоқ грунтларда жойлашишида уларни сейсмик таъсирлардан суюқлашиши мумкинлиги ҳисобга олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш132. Туннелларнинг бетон ва темир-бетон ишланмаларини ҳарорат таъсирларига бўлган ҳисоблари ҳароратларнинг 30 °С дан ортиқ ҳисобий фарқи бўлганда, бетоннинг кўпчиш ва силжишини ҳисобга олган ҳолда бажарилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш133. Босимли ва босимсиз туннеллар ишланмаларини ҳисоблашда бетонлаштириш чокларидаги ва бетонлаштириш чоклари оралиқларидаги кесимлардаги сувнинг қарши босим ҳисобга олинмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш134. Туннелнинг ботувчи ўтириндилар таъсирига тааллуқли бўлган ишланмаси тарнови қалинлиги, тарновни кутилувчи ишқаланиш қийматини ҳисобга олган ҳолда тайинланиши лозим (153-банд). Туннель ишланмаси ҳисобий схемаси шундай тарзда тайинланиши лозимки, бунда тарнов едирилишидан сўнг туннелнинг девор ва гумбазларининг турғунлиги таъминланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш135. Туннель ишланмасини сейсмик таъсирларга бўлган ҳисобларида ишланма қисмларини бузилиб тушишига олиб келмайдиган ва конструкциянинг умумий мустаҳкамлиги ҳамда турғунлигини бузмайдиган жойларда маҳаллий қолдиқ деформациялар (ёриқлар, синиқлар, сурилишлар) вужудга келиши эҳтимоли бўлишига йўл қўйилади. Қопламаларнинг бузилган қисмлари тикланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11-боб. Туннелларни қуриш ва улардан фойдаланишга бўлган асосий талаблар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Ишларни амалга ошириш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш136. Туннелларга кириш йўллари сойлик ва пастликларда, механик мосламаларни (вентилятор, компрессор, сувни чиқариб ташлаш ускуналари ва б.) жойлаштириш учун қулай бўлган майдонлар яқинидаги турғун ва кам нам сақлайдиган грунтларда ҳамда туннелдан олиб чиқилувчи грунтни ўйиш учун мавжуд ерларда жойлаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш137. Туннелларнинг портал участкаларини ўйишни, қазишманинг юқори қисми контури бўйлаб бурғиланган чуқурларда ўрнатилувчи илгарилаб борувчи штангаларни қўллаш билан кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш138. Порталлар юқорисидаги қияликлар маҳкамланиши лозим (масалан, сим тўрлар билан анкерлар орқали). Порталлар устида осилиб чиқиб қолган катта ҳажмли нотурғун грунтли қисмлар, туннель ичкарисидан бурғилаб тешилган ҳолда портлатилиши зарур, қолган грунт уюми эса цемент қоришмаси билан бир бутун ҳолга келтирилиши, сўнгра мана шу бир бутунлаштирилган уюмда туннелнинг портал қисмини ўтиш ишлари бажарилиши лозим. Порталолди ўйилмаси томонга тик қиялик билан йўналган қоя тупроғи қатламлари чуқур анкерлар билан маҳкамланиб, пуркама-бетон орқали қопланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш139. Тор дараларнинг тик қияликларида туннеллар порталлари (каллаклари) қурилишини туннель ичидан, очиқ чуқурлар мосламасиз амалга оширилиши лозим. Бундай ечим амалга оширилиши учун, зарурий ҳолларда туннель йўлига чиқиш билан яқинлашиб келувчи қазишмаси ўтказилиши кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш140. Қурилиш жараёнида ишланаётган массив тупроғининг амалдаги хусусиятлари ҳисобга олинган ҳолда лойиҳа тезкорликда тузатишлар киритилиш билан кўриб чиқилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш141. Лойиҳада тоғ босимининг содир бўлиши ҳамда массив ва ишланма деформацияларини барқарорлаштириш бўйича тадбирлар самарадорлиги устидан амалда омилкор мониторинг ташкил қилиниши кўзда тутилган бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш142. Туннелларни ўтиш ишларида қўлланилувчи вақтинчалик маҳкамлагичлар (ёғоч маҳкамлагичлардан ташқари) туннелнинг доимий ишланмаси таркибий қисми ёки элементи сифатида хизмат қилиши ва доимий ишланмаларга қўйилувчи талабларга мувофиқ бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннеллар ўтиш ишларида вақтинчалик маҳкамлашларнинг асосий турлари пуркама-бетонли, анкерли, мустақил ҳолда ёки пуркамабетон билан уйғунлашган, армокаркасли, металл гумбазли, йиғма темир-бетонли ҳамда истисно ҳолатларда монолит бетонли ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБаъзи ҳолларда маҳкамлашларнинг махсус кўринишлари қўлланилиши мумкин (қоқиб киритилувчи, Бернольд туридаги илгарилаб борувчи).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎта мураккаб муҳандислик-геологик шароитларда туннеллар ўтиш ишларининг махсус усуллари кўзда тутилиши лозим (музлатиш, битумлаш, маҳкамлаш цементацияси, сиқилган ҳаво остида ўтиш ишларини бажариш).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишВақтинчалик маҳкамлаш тури лойиҳада маҳкамлашлар вариантларини техник-иқтисодий жиҳатдан ҳисобларини солиштириш орқали танланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш143. Туннелларни бузилган тектоник нураган грунтлардан (аргиллитлар, алевролитлар ва б.) ўтувчи қисмларида зарядлар портлатилгандан сўнг қазишма бурмаланганидан кейин зудлик билан очилиб қолган деворлар ва том контури пуркама-бетон билан қопланиши, сўнгра эса бу қисмда тутиб турувчи ишланма барпо этилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш144. Туннелларни (f < 4) бўш грунтлардан ўтишида маҳкамланишнинг бўшлиқ очилишидан орқада бўлишига йўл қўйилмайди. Мураккаб муҳандислик-геологик шароитларда, туннель ўтиш ишлари махсус услубларни қўллаш орқали амалга оширилади. Туннелларни тоғ усули билан тектоник бузилишлар чегараларида ва сувланган турли доначали қум қатламларидан ўтишида уларда дастлабки тампонлаш ишлари ўтказилиши лозим. Ёрилиб ажралган қисмларда портлатиш ишлари минимал миқдордаги портловчи модда қўллаш билан амалга оширилиши лозим. Қазиш ишлари ўтказилишида йирик, сер сув ёриқлар ёки сув билан тўлган карст бўшлиқлар чиқиб қолган ҳолларда, сувлик ер келиб чиқиш табиати ўрганилиб чиқилиб, бу ҳолатни тугатиш бўйича тадбирлар ишлаб чиқилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш145. Бўш турғунликка эга бўлган грунтларда саёз жойлашувчи туннель барпо этилишида ер устида туннель йўли бўйлаб деворларни ташқи контури бўйлаб уларни бутун баландлиги бўйича қазишма таглигидан чуқурроқ қилиб ва бевосита қазишма устида уларни фақат лойиҳавий гумбазгача чуқурлаштириш билан бир бутун ҳолда бажарилган бурғиланган чуқурчалардан ўтувчи пўлат штангаларнинг дастлаб ўтказилишини мақсадга мувофиқлиги кўриб чиқилиши лозим. Грунтни чиқариб ташлаш ва ишланмани барпо этиш маҳкамланган том ва деворлар ичида амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш146. Ишланмасиз қолдирилувчи туннелни ўтиш ишлари, контурли портлатиш ёки роторли амал қилиш комбайнларини қўллаш орқали амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚоплаш ишлари ўтказилмаган туннелни фойдаланишга топширилишидан олдин қазишма контурини бурмалаш ишлари амалга оширилиши, бузилган қисмларни анкерлар ва пуркама-бетон билан маҳкамлаш, зарур ҳолларда эса — тутиб турувчи ишланма барпо этилиши лозим. Жойни ўзига хос бўлган 30 cm дан ортиқ чуқурликдаги пастликлар ва дўнгликлар мувофиқ равишда пуркама бетон билан тўлдирилиши ва текисланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш147. Туннелларни очиқ усул орқали барпо этилишида чўкувчи грунтлардан ўтувчи қисмларга алоҳида эътибор қаратилиши лозим. Бундай жойларда ШНҚ 2.01.09-19 кўрсатмаларига мувофиқ асослар маҳкамланиши бўйича тадбирлар кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш148. Туннелларнинг массив ишланмалари ва бошқа конструкцияларини бетонлаш учун, шунингдек грунтнинг йирик ортиқча бўшлиқларини тўлдириш учун бетонинг қотишида иссиқлик ажралишидан бўлувчи бетондаги ҳароратга оид ёрилишларни истисно этувчи махсус таркибли бетон қўлланилиши ва янги қуйилган бетон устидан кузатув олиб борилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш149. Ишланма қисмини (блокни) бетонлаш ишини бетон қоришмасини ётқизишни тўхтатмай узлуксиз тарзда уни яхшилаб зичлаштириш билан олиб борилиши лозим (қуйма бетон қоришмасидан ташқари). Бетонлаштиришда мажбурий узилиш рўй берган ҳолда уланувчи чок юзасига лойиҳада кўрсатилган талабларга биноан ишлов берилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш150. Ҳар қайси блок бетонлаштирилиши олдидан қолип тозаланиши ва махсус таркиб (эмульсияли мойлар, эритмалар, суспензиялар ва б.) билан қопланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШунингдек, қолип юзаси бетонни қолипга ёпишишини олдини олувчи тунукасимон ёки плёнкага оид полимер материаллар (фторопласт, полипропилен, полиэтилен, гетинакс ва б.) билан қопланиши мақсадга мувофиқдир.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш151. Бетон ва темир-бетон ишланмаларни қолипдан ажратиш лойиҳада кўрсатилган муддатларда амалга оширилиши лозим. Қолипдан ажратилганидан кейин топилган бетонлаштириш нуқсонлари, бетон орқали сувнинг фильтрланиш манбалари, қолган цементланувчи бурғилаш чуқурлари, қолипни маҳкамлаш элементлари ва б. йўқотилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш152. Анкерлаш олди ишланмаси барпо этилишида махсус ишлаб чиқарилувчи техникавий шартлар бўйича грунт конусини суғурилиб чиқишини ҳисобга олган ҳолда анкерларни тутиб туриш имкониятини синаш амалга оширилиши керак. Синашлар турлича муҳандислик-геологик шарт-шароитлари билан бўлган қисмлар учун анкернинг тутиб туриш имконияти, унинг ўрнатилишидан кейин ўтган вақтга боғлиқ равишда аниқлаш орқали ўтказилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш153. Емирилишга бардошлилиги юқори бўлган бетонларни П 76-2000 қўлланмадан фойдаланиб, бетон таркибларини ишлаб чиқилиши керак. Емирилишга бардошли бетон таркиби фойдаланишга топширилаётган вақтда туннелни сувга тўлдирилиш олдидан бетон ёшини ҳисобга олган ҳолда танланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш154. Ишланма пуркама бетон орқали бажарилишида қуйидаги технологик талабларга риоя этилиши керак: ишланма юзасининг бурмалаш ва тозалаш, фильтрланувчи сувни кетказиш, ён томон катта ўйилишларини дастлабки тарзда бетон билан тўлдириш, қоришманинг лойиҳавий таркибини, сув цементи нисбатини сақлаш, найчанинг маҳкамланувчи юзадан маълум масофаси каби технологик талабларга риоя этилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш155. Босимли туннелларда тўлдириш цементацияси учун киришмайдиган цемент қоришмалари қўлланилиши лозим. Ишланмани бетонлаш тугатилиши ва ишланма ортига қоришмани қуйиш ўртасидаги вақт оралиғи, ишланманинг амалдаги тутиб туриш имкониятини ҳисобга олган ҳолда минимал бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш156. Бетон ишланмалардаги цементланувчи бурғи чуқурлари бетон юза текислиги билан бир текисда герметик тарзда беркитилиши керак. Пўлат қопламада бўлган цементланувчи туйнуклар уларга қопқоқлар билан пайвандланиб, сўнг силлиқлаш йўли билан йўқотилади. Пульт қопламадаги диаметри 20 mm гача бўлган туйнуклар уларга конуссимон пўлат тиқинлар киритилиб, таранг ҳолда беркитилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш157. Пўлат қопламали ишланмаларда, қопламадаги туйнуклар ёки цементлаштириш қисми ташқарисига чиқарилувчи найлар орқали маҳкамлаш цементациясини амалга ошириш вариантлари кўриб чиқилиши лозим. Шунингдек, маҳкамлаш цементацияси ўрнига пўлат қоплама қалинлигини кўпайтириш мақсадга мувофиқлиги кўриб чиқилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш158. Цементациялаш ўтказилишида пўлат қопламали юмалоқ қирқимли туннель ишланмаси ташқарисида қоришмани инъекциялаш қисмида ўрнатилувчи вақтинчалик тиргак мосламаларини қўлланилиши мақсадга мувофиқлиги кўриб чиқилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш159. Туннелларда дренаж қудуқлари цементациялаш ишлари тугашидан сўнг бурғиланиши лозим. Агар дренаж мосламаларининг тузилиши ишланмани бетонлашдан кейин бажарилишига имкон бермайдиган бўлса, цементациялаш ишлари амалга оширилиши жараёнида цементациялаш қоришмаси дренажларга тушиб қолишини истисно этувчи чоралар кўзда тутилиши лозим бўлади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш160. Туннель ичи сувга тўлдирилиш олдидан уни қуриш ишлари тугаганидан сўнг, сувга тўлдирилувчи туннель билан боғлиқ бўлган барча ёрдамчи қазишма ва бурғилаш чуқурлари йўқотилиши ёки ажратилиши лозим. Бостириб ёпиш йўли билан вақтинчалик қазишмаларни йўқотилишида асосий эътибор иншоотнинг босим қисми таркибига кирувчи элементларига қаратилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБаъзи қазишмалар уларни доимий ишланмалари ва асосий туннель билан туташиш жойларида герметик тарздаги эшиклар ёки вақтинчалик бетон тиқинлар (тўсиқлар) билан жиҳозлаш орқали фойдаланиш йўллари сифатида қолдирилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Туннеллардан фойдаланиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш161. Қопламаси мавжуд бўлмайдиган туннелларда ўзгарувчан (босимли-босимсиз) гидравлика режими бўлишига йўл қўйилмайди. Шунингдек, тутиб турувчи ишланмаси ёки пуркама бетон билан маҳкамланиши мавжуд бўлмаган босимли туннелларни тезликда бўшатилишига ҳам йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш162. Сув ташлаш туннелларида сув оқими оқишининг шундай режимлари ўрнатилиши жоизки, бу ўрнатилган режимда оқим йўли элементларининг кавитацион эрозияси истисно этилиши ёки бошланғич босқичда бўлишигина мумкин бўлади. Охирги ҳолатда сув сарфлари ўтказилиши тўхтатилгандан кейин таъмирлаш ишлари ўтказилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш163. Туннелларни кўздан кечириш улардан фойдаланиш бўйича махсус йўриқномаларга биноан амалга оширилиши лозим. Сув ташлаш туннеллари ҳар йилги тошқинлар ўтганидан кейин кўздан кечирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш164. Туннелларда аварияларни олдини олиш учун улардан фойдаланиш жараёнида уларнинг техник кўрсаткичларини пасайтирмаган ҳолда ўз вақтида одатдаги ва капитал таъмирлаш ишлари ўтказилиб турилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш165. Қоплама билан ишланмаган сув олиб келувчи туннелларни кўздан кечириш ва улардаги тутиб қолувчи жиҳозларни тўпланиб қолган лойлардан тозалаш камида ҳар 3 — 5 йилда амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш166. Ишланмада бўлган каваклар ва айрим ўйиқликлар (10 cm гача) ишланма бетони мустаҳкамлигига жавоб берувчи синфидаги торкрет билан беркитилиши лозим. Каваклар «соғлом» бетонгача тозаланиши керак. Ўйиқликнинг тозаланган деворчаси билан ишланма юзаси оралиғидаги бурчак 130 — 135° ни ташкил қилиши лозим. Бундан каттароқ каваклар дастлаб яхшилаб ишлов берилган бетон билан тўлдирилади, сўнгра эса қалинлиги камида 5 cm торкрет қават билан қопланиб, ишланма юзаси текислиги билан бир текисда силлиқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш167. Оқизиб кетилувчи ўтириндилар мавжудлигида ишловчи сув ташлаш туннелларининг икки ва ундан ортиқ оралиқ затворлар камераларида оралиқ қулочларнинг қисмида иш йўл қўйилмайди. Шунингдек, затвор камералари қўшни оралиқ қулочларида затворларни носимметрик тарзда очилишига йўл қўйилмаслиги лозим. Кавитацияга қарши мосламалар ва ҳаво ўтказгичлар ишга яроқли ҳолатда бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш168. Сув ташлаш туннеллари затвор камераларининг пастки босимсиз қисмларида доимий равишда пўлат қопламаларнинг коррозияга қарши қавати қайта тикланиб турилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш169. Босимли туннеллардан фильтрланувчи сув билан сувланган қияликлар уларни қулаш, ўпирилиш хавфи аниқланганда суви қочирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБосимли туннелдан ер устига фильтрланувчи сув қияликлар ёйиқлиги бўйлаб жойлашган ариқларга йиғилиб, яқин жойлашган очиқ сув оқимига туширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннель ичидан фильтрланувчи сув устидан кузатувлар олиб борилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш170. Вақтинчалик туннеллардан фойдаланилишнинг амалдаги муддати қурилиш сув сарфларини ўтказиш учун, лойиҳавий қийматдан ошмаслиги лозим. Агар фойдаланиш муддати узайтирилиши зарур бўлса, бундай имкониятнинг топилиши бўйича туннель ичи кўрикдан ўтказилиши ва мувофиқ қарор қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш171. Дренажлар ва уларнинг сув олиб кетувчи тизимлари даврий равишда кўрикдан ўтказилиши ва тозаланиши ҳамда улар ичига туннель жойлашган грунт массивидан ювилиб чиқувчи заррачалар тушишига, шунингдек ишланма цементининг ишқорланиш маҳсулотлари тўпланиб қолишига йўл қўйилмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннель ичига дренаж сувини киритилишига қуйидаги шартларга риоя қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштуннель ичидаги сувнинг ички босими ерости сувларининг минимал босимидан ошмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштуннеллар ичида оқувчи сувни тоғ жинслари ишқорланишининг зарарли маҳсулотлари билан ифлосланиб қолиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишдренаж жиҳозига туннелдаги оқимнинг ўзгарувчан босимини узатиш хавфли бўлмаслиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш172. Туннеллардан фойдаланишда ва улар устидан амалий фильтрланишга оид кузатувлар олиб борилишида, туннель ичидаги (босимли ва босимсиз) фильтрланиш сувлари таъсирлари ҳамда уларни ўз ичига олган грунт массиви фильтрланишнинг барқарорлашган ва барқарорлашмаган режимларида, грунт ва ишланма конструкцияси материалига бўлган физик-кимёвий таъсирлар, конструкциянинг баъзи материалларига бўладиган биологик таъсирлар, босимсиз туннелларга сув оқими қўнилиши, босимли туннелда ёрилиш пайдо бўлиши ва улар ичидан сув чиқиши, тоғ жинслари ва массивларни хусусиятларини ўзгаришида кучланган (механик) таъсир кўринишида мавжуд бўлиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш173. MKGFS бирликлар тизимидаги формулалар мазкур ШНКнинг 8-иловасига мувофиқ белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.06.02-23 «Гидротехника туннеллари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
1-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннеллар ишланмаларининг биринчи гуруҳ чегаравий ҳолатлари бўйича ҳисоблаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Эркин шаклга эга бўлган бетон ва темир-бетон ишланмаларини ҳисоблаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚуйида кўрсатилган ҳисобий схемада, юкланишлар, шунингдек тоғ босими ҳам берилган деб ҳисобланади. Бунда грунтнинг қарши зарбаси эса таранг асос реакцияси каби аниқланади. Ишланмаларнинг таранг муҳитда бир томонлама боғланишлар билан бўлган стерженли тизимлар каби мумкин бўлган энг содда ҳисоблаш схемалари мазкур илованинг 1-расмда келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМустаҳкамликни ҳисоблаш ҳисобий юкланишларга (юкланишлар бўйича ишончлилик коэффициентларини ҳисобга олган ҳолда) 6-бўлимга мувофиқ бажарилиши, қаттиқлик 125-бандга мувофиқ, грунтнинг қарши зарба коэффициенти 126 — 129-бандларга мувофиқ қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИшланмалар кесимларини ҳисоблаш ва арматуранинг зарурий кесим юзасини As аниқлаш ҚМҚ 2.06.08-97 бўйича амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Юмалоқ кўринишли босимли туннеллар пўлат темир-бетон, темир-бетон, арматураланган пуркама-бетон ва темир-бетонли ишланмаларини лойиҳалаштирилишнинг бошланғич босқичларидаги ҳисоблари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЛойиҳалаштиришнинг бошланғич босқичларида босимли туннеллар ҳисоблари кесим чегараларида ўзгармас бўлган фақат ички босимни ҳисобга олувчи тахминий формулалар бўйича бажарилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИшчи арматуранинг кесим юзаси As, cm2, туннель узунлигининг 1 cm да:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқуйидаги шарт бажарилишида
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишушбу формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш(1) шарт бажарилишида — ушбу формула бўйича
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда Pwi — мўътадил фойдаланиш давридаги гидравлик зарбани ҳисобга олган ҳолдаги сувнинг ҳисобий ички босими, MPa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhqz — туннель гумбазининг энг юқори нуқтасидан ер устки юзасигача бўлган масофа, cm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRs, Es — арматуранинг чўзилиш ва арматура таранглик модулига бўлган ҳисобий қаршилиги, MPa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAsi — пўлат қобиқчанинг туннелни 1 cm узунлигидаги кесим юзаси, cm2;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRy — ШНҚ 2.03.05-13 бўйича қабул қилинувчи, пўлат қобиқчанинг ҳисобий қаршилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKo — грунтнинг солиштирма қарши зарба коэффициенти, Н/cm3;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишρ — грунтнинг зичлиги, kg/cm3;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγc, γn, γlc — 116-бандга биноан қабул қилинувчи коэффициентлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАгар (2) ёки (3) формулалар бўйича As < 0 бўлса (яъни ҳисобий арматура талаб этилмайди ва сувнинг ички босими тўла ҳолда грунт орқали қабул қилинади), As қиймат 65-бандга биноан арматуралашнинг минимал фоизи бўйича қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Ташқи монолит бетон ҳалқа билан бўлган уйғунлашган ишланмаларнинг пўлат қобиқчаларини ҳисоблаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Пўлат қобиқчалар туннелдаги сувнинг ички босими таъсирига, ерости сувларининг ташқи босимига, қоришма (цементациялашда) ва янги ётқизилган бетон таъсирларига ҳарорат таъсирларини ҳисобга олган ҳолда, шунингдек тузилма оғирлиги ва қобиқчани монтаж қилишдаги механизмлар таъсирларига ҳисобланиши лозим. Пўлат қобиқчаларни ҳисобланишида тоғ босимининг таъсири ҳисобга олинмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЮкланиш бўйича ишончлилик коэффициенти γf, иншоот вазифаси бўйича ишончлилик коэффициенти γn ҳамда иш шароитлари коэффициенти γc 100 ва 116-бандларга биноан қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИш шароитлари коэффициенти γc пўлат қобиқчаларни ҳисоблаш учун маҳаллий кучланишларни ҳисобга олмаган ҳолда келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Пўлат қобиқчаларнинг мустаҳкамликка бўлган ҳисоблари қуйидаги формула бўйича бажарилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда қуйидаги шартлар бажарилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда σx, σz — қобиқчанинг кўндаланг ва узуна кесимида бўлган мувофиқ равишдаги меъёрий кучланиш, MPa
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишR — ички босимни ҳисоблашда, Ru/γu га тенг бўлган грунт қарши зарбасини ҳисобга олган ҳолдаги, ички босимга бўлган ҳисобларда эса грунт қарши зарбасини ва ташқи босимни — Ry ҳисобга олмаган ҳолдаги ҳисобий қаршилик, MPa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRu, Ry — мувофиқ равишдаги вақтинчалик қаршилик ва ШНҚ 2.03.05-13 бўйича қабул қилинувчи оқувчанлик чегарасига мувофиқ пўлатнинг чўзилиш, сиқилиш ва эгилишга бўлган ҳисобий қаршиликлари, MPa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγu — вақтинчалик қаршилик бўйича мустаҳкамликка ҳисобланувчи конструкциялар элементлари учун ишончлилик коэффициенти бўлиб, у 1,3 га тенгдир.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Қобиқчанинг кўндаланг кесимларида сувнинг ички босимидан бўлган меъёрий кучланиш σz, қуйидаги формулалар бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиша) грунтнинг қарши зарбаси мавжуд бўлишида
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда Pwi — сувнинг ҳисобий ички босими, MPa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишrm — қобиқчанинг ўртача радиуси, cm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишt — қобиқча деворининг қалинлиги, cm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa r — қобиқча ва бетон орасидаги тирқиш, cm.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишK or — грунтнинг солиштирма қарши зарбаси келтирган коэффициенти бўлиб Н/cm3, қуйидаги формула орқали аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишre — бетон ҳалқанинг ташқи радиуси, cm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишEb — бетоннинг таранглик модули, MPa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишб) грунтнинг қарши зарбаси мавжуд бўлмаганда ёки
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бўлганида 
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Қобиқча ва бетон орасидаги ҳисобий радиал тирқиш ar , cm, қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишar =ar1+ ar2+ ar3 (8)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда ar1, ar2, ar3, — мувофиқ равишдаги ҳарорат таъсирлари, бетон киришиши ва грунтнинг силжишига боғлиқ бўлган ҳолдаги радиал тирқишнинг ташкил этувчилари, cm.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲарорат таъсирларидан бўлган ташкил этувчи тирқиш ar1 қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишar1,=15,6·10-6rm ( tmax — tmin ), (9)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда tmax — тўлдириш цементация вақтида туннелда бўлган энг юқори ҳарорат, °С;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtmin — туннелдаги сув ёки ҳавонинг минимал ҳарорати, °С.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТадқиқотлар маълумотлари бўйича аниқланувчи, бетон киришиши αr2 ва грунт силжишидан αr3 бўлган тирқишнинг ташкил этувчилари, фақат юкланишларнинг алоҳида мужассамлигига бўлган ҳисобларида ҳисобга олиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишДастлабки ҳисоблар учун қуйидагича ҳолда қабул қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишar= 3·10-4rm , (10)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. Қобиқчанинг кўндаланг кесимларида ташқи босимдан бўлган меъёрий кучланиш σz, MPа, қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(11)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда pwe — ҳисобий ташқи босим, MPа.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. Қобиқчанинг кўндаланг кесимидаги меъёрий кучланиш, MPa, қуйидаги тарзда аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳарорат таъсирларидан бўлганда — қуйидаги формула бўйича:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишσ x1=-2,52tα , (12)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда tα — ҳисобий ҳарорат ўзгариши, °С;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкўндаланг деформация сиқилиб чиқишидан бўлганда — қуйидаги формула бўйича
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишσ x2= 0,3 σz , (13)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. Ҳисобий ҳарорат ўзгариши tα қуйидаги формулалар бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳароратнинг кўтарилишида
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишta =tmax — tb, min , (14)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳароратнинг пасайишида
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишta = t min — tbmax , (15)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда tmax , tmin — туннелдаги сув ёки ҳавонинг мувофиқ равишдаги энг юқори ва энг паст ҳарорати, °С;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtb,min , tb , max — қобиқчанинг бетонлаш даврида уни мувофиқ равишдаги энг юқори ва энг паст ҳарорати, °С.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8. Пўлат қобиқчанинг қаттиқлик қовирғалари олдида, шунингдек кўпи билан 10° бурчак остида ташкил этган синиқлик мавжуд жойларида вужудга келувчи маҳаллий кучланишларни ҳисобга олинмаслигига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9. Ташқи босим pwe, MPа, таъсири остида пўлат қобиқчанинг турғунликка бўлган ҳисоби қуйидаги формула бўйича бажарилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда pcr — критик ташқи босим, MPа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишξ — 2 жадвал бўйича қабул қилинувчи коэффициент.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-жадвал
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
0,5 |
0,75 |
1 |
1,5 |
2 |
2,5 |
|
ξ |
1 |
0,9 |
0,8 |
0,6 |
0,5 |
0,4 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
> 2,5 бўлганда қуйидагича қабул қилинадиҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда Ryn — пўлат оқувчанлигининг меъёрий чегараси, MPа.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10. Қаттиқлик ҳалқалари мавжуд бўлмаган ва 
(бунда l — ҳалқалар орасидаги масофа, cm) ҳолдаги критик ташқи босим график тарзда 2-расм бўйича аниқланиши лозим. Шунингдек бу ҳолда турғунлик ҳисоби ЭХМда стандарт дастурлар бўйича бажарилиши лозим.
(бунда l — ҳалқалар орасидаги масофа, cm) ҳолдаги критик ташқи босим график тарзда 2-расм бўйича аниқланиши лозим. Шунингдек бу ҳолда турғунлик ҳисоби ЭХМда стандарт дастурлар бўйича бажарилиши лозим.Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-расм. Критик ташқи босимни Pcr деворни нисбий қалинлигига rm/t боғлиқлик графиги [Ryn — пўлатнинг оқувчанлик чегараси бўйича меъёрий қаршилик, MPа (kgf/cm2); ar — қобиқча девори ва бетон оралиғидаги максимал ҳисобий радиал тирқиш, cm; t — қобиқчанинг ўртача радиуси, cm; t — қобиқча девори қалинлиги, cm].
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11. Қаттиқлик ҳалқалари мавжуд бўлгандаги критик ташқи босим pcr, MPа, қуйидаги формулалар бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда Es — пўлатнинг таранглик модули, MPа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnw — қобиқчанинг эзилишида вужудга келувчи тўлқинлар сони бўлиб, pcr нинг минимал қийматини ҳосил қилиш учун танланади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12. Қазишма ташқи ўлчамларини кичрайтириш мақсадида қаттиқлик ҳалқаларини минимал кесимда бўлган тарзда лойиҳалаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИшланма бетонида, бетоннинг чўзилишга бўлган мустаҳкамлигини мувофиқ равишда таъминланиши билан қаттиқлик ҳалқаларини анкерлаш кўзда тутилиши тавсия этилади. Анкерлашнинг иложи бўлмаса, тўғри тўртбурчакли кўндаланг кесимли қаттиқлик ҳалқалари ҳисоби қуйидаги формула бўйича амалга оширилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(19)Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда tr — қаттиқлик ҳалқаси қалинлиги, сm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyr — ҳалқа кесими оғирлик марказидан энг кўп узоқлашган толагача бўлган масофа, сm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишχ — 3-расм бўйича аниқланувчи коэффициент бўлиб, қуйидаги катталиклар миқдорига боғлиқ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
,Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишrr , Ar , Ir — мувофиқ равишда марказий ўқ радиуси, cm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
, cm4 узунликдаги белбоғча бириктирилган ҳалқа кўндаланг кесимининг юзаси cm, ва инерция моменти;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишαo=0,0025rm — ҳалқа радиусини назарий радиусдан бошланғич чекиниши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-расм. αrel =const бўлганда, χ коэффициентининг prel га боғлиқлик графиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.06.02-23 «Гидротехника туннеллари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
2-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатлар бўйича туннеллар ишланмаларининг ҳисоби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Эркин шаклда бўлган бетон ва темир-бетон ишланмаларининг ҳисоби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМазкур ШНҚнинг 7 ва 8-бўлимларга мувофиқ грунтнинг қарши зарбасини ҳисобга олган ҳолда меъёрий кучланишлар мужассамлиги асосида бажарилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКесим қаттиқлиги 125-бандга биноан қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲосил қилинган кучланишлар бўйича (эгувчи момент ва меъёрий куч) ёриқлар ҳосил бўлиши ва очилиши бўйича ҳисоб бажарилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМазкур ШНҚнинг 67-бандига жавоб берувчи шартлар учун лойиҳалаштирилувчи ёриқбардош ишланмалар, ёриқлар пайдо бўлиши бўйича ҚМҚ 2.06.08-97 га биноан текширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЁриқбардош бўлмаган ишланмалар ёриқлар очилиши бўйича ушбу илованинг 5 ва 6-бўлимларига мувофиқ ҳисобланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Юмалоқ шаклли бетон ва темир-бетон ишланмалари лойиҳалаштирилишининг дастлабки босқичларида ёриқлар ҳосил бўлиши бўйича ҳисоби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш68-бандга жавоб берувчи шартлар учун лойиҳалаштирилувчи, лойиҳалаштиришнинг бошланғич босқичларидаги ёриқбардош ишланмаларда ёриқлар пайдо бўлиши бўйича ҳисоби, ички босим таъсири остида ёриқбардошликни таъминловчи (1)- ва (2)-формулалар бўйича бажарилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИшланма қалинлиги hk, cm, қуйидаги формулалар бўйича аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгрунтни солиштирма қарши зарба коэффициентида Ko £ 2000 Н/cm3
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда pwin — сувнинг меъёридаги ички босими, MPа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишEk — ишланма материалининг қаттиқлик модули бўлиб, у 0,7 Eb , MPа га тенг этиб қабул қилинади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRbtn — ишланма материалларига чўзилишга бўлган меъёрий қаршилик бўлиб, бетон синфига мувофиқ ҚMҚ 2.03.01-96 бўйича қабул қилинади, MPа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишμ — кесимни арматураланиш коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKo > 2000 Н/cm3 бўлганда оз ёриқсимон грунтларда
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда 
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Пуркама бетондан бўлган ишланмаларни ташқи босимга ёриқлар пайдо бўлиши (ёриқбардошликка) бўйича ҳисоблаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишПуркама-бетондан бўлган тутиб турувчи ишланмалар қалинлиги hk, m, қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда gqz — вертикал тоғ босимининг меъёрий қиймати (6.12. б.), MPа. Махсус асослаш бўлганда тоғ босимини анкерлар орасида бўлиши мумкин бўлган ажралиш шартларидан келиб чиққан ҳолда аниқланиши лозим;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpwe — сув қочириш ёки бошқа тадбирлар орқали ерости сувлари сатҳини пасайишини ҳисобга олган ҳолдаги, сувнинг қолдиқ гидростатик босими, MPа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRbt — чўзилишга бўлган мустаҳкамлик бўйича (ҚMҚ 2.03.01-96 бўйича) аниқланувчи, бетоннинг лойиҳавий синфидаги чўзилиши асосида бўлган пуркама-бетоннинг меъёрий қаршилиги, MPа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγc — иш шароитлар коэффициенти бўлиб, арматураланган ишланма учун 1, арматураланмаган ишланма учун 0,6 га тенг қилиб олинади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишα — қуйидаги шартларидан келиб чиққан ҳолда энг кичик тарзда (аммо камида 1 m) қабул қилинувчи, кўндаланг ва узунасига бўлган йўналишлардаги анкерлар қадами:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгрунтли гумбаз ҳосил бўлиши қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда lα = hq1 + lq1 — анкер узунлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhq1 — қазишма атрофида грунт массивининг бузилган зонаси чуқурлиги, m (105-банд);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишlq1 — бузилган зона ташқарисида анкернинг ўрнатилиш чуқурлиги бўлиб, 0,5 — 0,7 m га тенг этиб олинади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb — қазишма оралиқ қулочи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишc — амалий тадқиқотлар маълумотлари бўйича қабул қилинувчи, грунтнинг ёпишиш-илашимлиги; дастлабки ҳисоблашлар учун c =0,03f , MPа этиб олиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkb — I кесим шаклидаги қазишмалар учун 0,2-0,25 га, қолган кесим шакллари учун 0,25-063 га тенг бўлган коэффициент (1-расм);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишанкерлараро грунтлар турғунлиги-қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишанкерни маҳкамланиш мустаҳкамлиги қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда Nα — темир-бетон анкерлар учун стерженни узилишга бўлган мустаҳкамлигидаги, анкернинг тутиб тура олиш имконияти бўлиб, қолган бошқа анкерлар учун 80-100 kН.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Юмалоқ шаклли босимли туннеллар бетон ишланмаларида ёриқлар очилиш кенглигини ҳисоблаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБиржинсли ёриқсимон грунтларда ёки цементация билан маҳкамланган бошқа грунтларда кўзда тутилган, туннелнинг бетон ишланмаларида, ёриқлар очилиш кенглиги αcrc, mm, қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpwin — сувнинг меъёрий ички босими, MPа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKo — грунтнинг қарши зарба коэффициенти, Н/cm3.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. Босимли ва босимсиз туннеллар темир-бетон ишланмаларида ёриқлар очилиш кенглигини ҳисоблаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБосимли ва босимсиз туннеллар темир-бетон ишланмаларидаги ёриқлар очилиш кенглиги αcrc, mm, қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда α — блоклардан қуйилган ҳамда ёриқсимонлик модулига Mq боғлиқ бўлган равишда қабул қилинувчи, қояли грунт ёриқсимонлиги таъсирини ҳисобга олувчи коэффициент:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMq > 5 бўлганда α = 1 бўлади; Mq < 1 бўлганда α = 2 бўлади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1< Mq <5 оралиқда α қиймат интерполяция бўйича қабул қилинади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишβ — марказий ва марказлашмаган ҳолда чўзилган элементлар учун 1,2, марказлашмаган тарздаги сиқилган ва эгилувчи элементлар учун 1 га тенг этиб олинувчи коэффициент;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишη — даврий кесимли стерженли арматура бўлганда 1, силлиқ арматура бўлганда эса 1,4 этиб қабул қилинувчи коэффициент;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишσs — чўзилган зонадаги бетон қаршилигини ҳисобга олмаган ҳолда, чўзилган арматурадаги кучланиш, MPа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишσso — арматурада, бетонни бўртишидан бўлган бошланғич чўзувчи кучланиш: сувда турувчи конструкциялар учун, σso =20 MPа; узоқ вақт қўришга дохил бўлган, шу жумладан қурилиш вақтида, конструкциялар учун, σso =0;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишμ — 
га тенг этиб қабул қилинувчи, аммо кўпи билан 0,02 (бунда As — 1-иловага биноан аниқланувчи ёки 72-бандга мувофиқ қабул қилинувчи, арматура зарурий кўндаланг кесими юзаси) этиб олинувчи, кесимни арматуралаш коэффициенти;
га тенг этиб қабул қилинувчи, аммо кўпи билан 0,02 (бунда As — 1-иловага биноан аниқланувчи ёки 72-бандга мувофиқ қабул қилинувчи, арматура зарурий кўндаланг кесими юзаси) этиб олинувчи, кесимни арматуралаш коэффициенти;Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишα — арматура стерженлари диаметри, мм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЧўзилган арматурадаги кучланиш σs, MPа, қуйидаги формулалар бўйича аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишэгилувчи элементлар учун
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмарказлашган тарзда чўзилган элементлар учун
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмарказлашмаган тарзда чўзилган ҳамда марказлашмаган тарзда сиқилган элементлар учун қаттиқ эксцентриситетларда
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмарказлашмаган тарзда чўзилган элементлар учун кичик эксцентриситетларда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкўпроқ чўзилган арматура учун
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишозроқ чўзилган арматура учун
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда Mn, Nn — 1-иловага (стандарт дастурлар бўйича) мувофиқ аниқланувчи меъёрий эгувчи момент ва узуна кучланганлик;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz — кесимни мустаҳкамликка бўлган ҳисоби натижалари бўйича қабул қилинувчи ички жуфт кучлар елкаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишho — кесимнинг ишчи баландлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишet — чўзилган арматура кесим юзасининг оғирлик марказидан узуна кучгача Nn бўлган масофа;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишec — сиқилган арматура кесим юзасининг оғирлик марказидан узуна кучгача Nn бўлган масофа.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲисоблар орқали аниқланувчи ёриқлар очилиш кенглиги 10-жадвалда келтирилган қийматлардан катта бўлмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИзоҳ. (11)-формуладаги «+» ишора марказлашмаган тарздаги чўзилишда, «-» ишора марказлашмаган тарздаги сиқилишда қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.06.02-23 «Гидротехника туннеллари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
3-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБосимли туннель ичидан фильтрланиб чиқувчи сув ҳисоби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Сувнинг ички ва ташқи босимлари 10 m фарқига бўлган нисбатда олинган сув фильтрланиш сарфи йўл қўйилувчи қиймати Q l/s cm, қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда kcrc — ишланмадаги ёриқлар сув ўтказиш коэффициенти бўлиб (1 га тенг бўлган босим градиентидаги, ёриқнинг 1 cm қисмида сарфланувчи сув, cm3/s), қуйидаги формула бўйича аниқланади
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkcrc =α3crc , (2)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишncrc — ишланмада бўлган ёриқлар сони:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбетонли — ncrc =0,0628re;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштемир-бетонли — 
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишμ — ишланма кесимининг арматураланиш коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишα — арматура диаметри, cm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишre — ишланманинг ташқи диаметри, cm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишk — грунтнинг фильтрлаш коэффициенти, cm/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMf — фильтрланиш доираси элементлари орасидаги геометрик мувофиқликни тавсифловчи ва қуйидаги формула бўйича аниқланувчи, шакл модули
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишrf — тажрибавий маълумотлар бўйича қабул қилинувчи, улар мавжуд бўлмаганда эса туннель ётқизилиши чуқурлигининг иккиланган миқдорига тенг бўлувчи фильтрланиш соҳаси радиуси, cm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQαdm — ички ташқи босимлар фарқи бирлигига бўлган нисбатда олинган ва техник-иқтисодий ҳисоблар асосида аниқланувчи, сувнинг фильтрланиш сарфининг йўл қўйилувчи қиймати.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишДастлабки ҳисоблашлар учун қуйидаги тарзда қабул қилинади: ички ва ташқи босимлар фарқи 100 m ва ундан кам бўлганда — босимлар фарқининг ҳар қайси 10 m га туннель юзасининг 1000 m2 майдонида Qαdm =1 l/s; ички ва ташқи босимлар фарқи 100 m дан ортиқ бўлганда — босимлар фарқининг қар қайси 10 m га туннель юзасининг 1000 m2 майдонида Qαdm 0,3 дан 0,5 l/s гача бўлади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Туннель ичидан сувни фильтрланиш сарфининг абсолют қиймати Qαbs, l/s қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда l — туннель узунлиги, cm.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Туннель ичидаги сувни фильтрланиш сарфини пасайтириш учун, полимер боғловчи материаллар асосидаги махсус қопламалар, грунтни фильтрланишга қарши цементацияси (мустаҳкамланувчи) ва бошқа конструктив тадбирлар кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.06.02-23 «Гидротехника туннеллари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
4-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАйлана шаклида бўлмаган туннель анкерланган ишланмасининг ерости сувлари босимига бўлган ҳисоби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Ишланманинг конструктив схемаси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИшланма, бетондан ёки тузилиш жиҳатдан минимал қалинликка эга бўлган темир-бетондан бажарилган тоғорасимон кўндаланг кесим шаклига эга;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИшланма, ерости сувлари босимини амалда қўллаш мумкин бўлган ўлчамларгача (0,1-0,15 MPа) пасайтирувчи дренаж билан таъминланган (шпурли);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАнкерлар бетонга маҳкамланиши учун ёки арматурали ишланма билан илаштириш учун илмоқлар билан таъминланган даврий ён кесимли штангалар билан темир-бетонли тарзда бажарилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Ишланмаларнинг қўлланиш соҳаси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзида туннелни сиғдирувчи грунтлар Протодьяконов бўйича f ≥ 4 қаттиқлик коэффициентига эга; амалий тадқиқотлар билан асосланган ҳолда қаттиқлик коэффициенти қиймати 4 дан кичик бўлиши мумкин;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишГрунтлар ён тараф ва пастдан бўлган тоғ босимини кўрсатмайди;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИшланмага бўлган ерости сувлари босими, (0,1-0,15) MPa бўлиб, ерости сувларининг бундан юқори босимида у сув қочириш жиҳози, шпурлаш орқали пасайтирилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Юкланишлар ва асосий ҳисобий ҳолатлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИшланмага тушадиган асосий юкланишлар қуйидагилардир: вертикал тоғ босими ва ерости сувлари босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲисоблашда ишланмадан алоҳида ҳисобланувчи элементлар ажратиб олинади: гумбаз, бетон (темир-бетон) деворлар ва очиқ тарнов, бетонгрунтли деворлар ва очиқ тарнов;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲисоб чегаравий ҳолатлар бўйича бажарилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Гумбаз ишланмасининг ҳисоби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲисоблашда маълум услуб бўйича қиялама кўринишдаги ёки бевосита ёхуд деворлар ишланмаси орқали грунтга таранг ҳолда сиқиб ўрнатилган ўзгармас ёки ўзгарувчан қалинликка эга бўлган, товон-таянчли яримциркуль гумбазли ишланмалар қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. Деворлар ва тарновнинг бетон (темир-бетон) ишланмаларининг ҳисоби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲисоблаш схемаси (1-расм) бир текисда тақсимланган юкланиш билан юклантирилган (ерости сувлари босими), қайсики таянчлар вазифасини ишланма ва грунтга квадрат тўр бўйлаб ўрнатилган анкерлар бажарувчи тўсинсиз том учун бўлгани каби қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Бетон ишланма учун анкерлар қадами қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда Rbtn — бетонни чўзилган ҳолдаги ҳисобий қаршилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγ б — бетоннинг иш шароитлари коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишh б — бетон ишланманинг қалинлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγ n — иншоотнинг вазифасига кўра ишончлилик коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγ ic — юкланишлар мужассамлигининг коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишp — ерости сувларининг босими.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАнкерлар қадами, қуйидаги чегараларда қабул қилинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1 m < α < 2 m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Агар (1) бўйича аниқланган анкерлар қадами конструктив фикрлар бўйича қўлланиб бўлмас даражада кичик бўлса, у ҳолда анкерлар орасидаги масофа кўпайтирилади ва ишланмани арматуралаш кўзда тутилиши лозим бўлади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲисобий эгувчи моментнинг қиймати, анкерларни кўпайтирилган қадамини ҳисобга олган ҳолда қуйидаги формула бўйича аниқланади
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМоментлар эпюраси икки ишорали ҳамда иккала йўналишда симметрик тарзда (туннелнинг кўндаланг ва узунаси), ишланма қалинлиги эса сезиларсиз эканлигини ҳисобга олган ҳолда, арматурали тўр ишланма қалинлигининг ўртасига жойлаштирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Анкер стерженлари диаметри (штанг) узилишга бўлган мустаҳкамлик шартларидан, уларнинг узунлигини эса — қуйидаги туташмалар мустаҳкамлиги: штанга — бир бутунлаш қоришмаси ва қоришма — грунт шартларидан келиб чиққан ҳолда аниқланади. Бунда анкер-тупроқли девор (тарнов) ҳосил бўлиши учун анкерлар узунлиги камида lα ³ 2α бўлади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. Бетон-грунтли деворнинг тутиб туриш имконияти қуйидаги ифода орқали аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγn γicPc ≤ γб Tб + γгр(Tгр,1+ Tгр,2)+ γгр Rc (3)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда: Pc — бетон — грунтли деворга туннель узунлигининг 1 m да таъсир этувчи ҳисобий кучланганлик;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγn — иншоотнинг вазифаси бўйича ишончлилик коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγб — бетоннинг иш шароитлари коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγic — юкланишлар мужассамлиги коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTб — бетон ишланманинг қирқилишга бўлган қаршилиги юқориси бўйича
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишА-А ҳамда пастги АI-АI кесимлар (1-расм );
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTгр,1, Tгр,2 — мувофиқ равишдаги юқориги А-А ҳамда пастги АI-АI кесимлар бўйича грунт деворни қирқилишга бўлган қаршилиги бўлиб, грунт массивининг кучланган ҳолатини ва қазишма атрофида бўшашган зона мавжудлигини ҳисобга олган ҳолда аниқланади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγгр — грунт девор иш шароитлари коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRc — грунт деворни грунт массивидан узилишига бўлган қаршилик.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишГрунт деворни юқори кесим (паски) бўйича қирқилишга бўлган қаршилиги кўрсаткичи:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTгр.ю(гр.п)=tгрС+N гр.ю(гр.п) fқт, (4)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда: tгр — грунт девор қалинлиги ;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишc — бўшашган зона тупроғидаги илашиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишN гр.ю(гр.п) — грунтли деворнинг юқори ёки қуйи кесимидаги таъсир этувчи мўътадил сиқиш кучланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишfқт — грунтнинг бўшашган зонада қаттиқлик коэффициенти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМахсус тадқиқотлар бўлмаган ҳолда сиқувчи кучланиш қиймати қазишма атрофидаги грунтда мавжуд бўлган бўшашган зонани ҳисобга олган ҳолда гидростатик қонун бўйича қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишГрунт деворни массивдан узилишга бўлган қаршилиги кўрсаткичи
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRc=hгр Rгр.ч , (5)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда hгр — грунт деворнинг баландлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRгр.ч — бўшашган зонадаги чўзилувчи грунтнинг ҳисобий қаршилиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАгар Rгр.ч = 0 ёки ерости сувлари босимидан кам бўлса, у ҳолда массивдан «қатламланган» ҳолда ажралган бетон-грунт девор яримсиқилган тўсин-плитани марказлашмаган тарздаги сиқилишга, конструкцияни ягона материалга келтирилиши билан (деформация модули) ҳисобланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. Бетон таркибли очиқ тарновнинг тутиб туриш имконияти қуйидаги ифодадан аниқланади
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγn γicPт ≤ Gб +Gгр +2γб Tб+2γгрTгр+ γгр Rт, (6)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда Pт — бетон-грунт очиқ тарновга таъсир қилувчи ҳисобий ўзиб туширувчи кучланиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишGб , Gгр — мувофиқ равишда бетон ва грунтли очиқ тарнов массаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTб , Tгр — мувофиқ равишда бетон ва грунтли очиқ тарновнинг Б-Б чекка кесимлари бўйича қирқилишга бўлган қаршилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRт — грунтли очиқ тарновни массивдан узилишига бўлган қаршилиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишГрунт очиқ тарновни массивдан узилишга бўлган қаршилиги
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRт = hгр Rгр.ч , (7)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишГрунтли очиқ тарновнинг қирқилишга бўлган қаршилиги қиймати, Б-Б кесимларда грунт массиви томонидан ва қуйидагиларга тенг бўлган сиқувчи кучланишларни ҳисобга олган ҳолда аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда K — грунт массивидаги ён босим коэффициенти бўлиб, унинг қиймати v/1-v га тенг (v — массивдаги грунтнинг Пуассон коэффициенти).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАгар массивдаги грунтнинг ҳисобий қаршилиги Rгр.ч = 0 бўлса, у ҳолда бетон жинсли очиқ тарнов тўсин-плита схемаси бўйича марказлашмаган сиқишга ҳисобланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-расм. Ишланманинг ҳисобий схемаси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишα — бетон гумбаз, деворлар ва очиқ тарнов ҳисобий схемаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишб — шу каби бетон жинсли деворнинг схемаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишв — шу каби бетон жинсли тарновнинг схемаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишг — шу каби анкерларни бетон ичига ўрнатилиш чуқурлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1, 2, 3 — мувофиқ равишда бетон гумбаз, деворлар ва тарнов; 4 — жинсли девор; 5 — жинсли тарнов; 6 — таранг сиқилиш; 7 — қўзғалмас таянчлар; 8 — темир-бетон анкерлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.06.02-23 «Гидротехника туннеллари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
5-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннель атрофи грунтлари келтирилган (самарадор) деформация модулини аниқлаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТуннель қазишмаси атрофида бузилган ёки цементланган грунтли зонасида, келтирилган деформация модули қуйидаги алгоритм бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-расм. Ҳисобий схемалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда Ro — айлана қазишманинг ички радиуси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишR — бузилган зона (цементланган) чегарасининг ташқи радиуси R= Ro +hб (hб — бузилган (цементланган) зона чуқурлиги);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЕб — бузилган (цементланган) зонадаги грунтнинг деформацияланиш модули;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЕм — R ички радиусли чексиз ҳалқа кўринишидаги грунт массивининг деформацияланиш модули;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишvб , vм — бузилган (цементланган) зона ва асосий массивдаги мувофиқ равишдаги Пуассон коэффициентлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишvб қиймати тўғрисидаги маълумотлар мавжуд бўлмаган ҳолда, vб= vм этиб олиниши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКўп қатламли муҳит учун келтирилган деформация модулини прок дастури бўйича (Гидролойиҳа НИС) ЭҲМда аниқланиши тавсия этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.06.02-23 «Гидротехника туннеллари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
6-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишГрунтларнинг қаттиқлик коэффициенти бўйича тавсифланиши
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Грунтларнинг қаттиқлик даражаси |
Грунтлар |
Грунтлар қаттиқлик коэффициенти fқa |
ШНҚ боби бўйича грунтлар гуруҳи |
Солиштирма қарши зарба коэффициенти Ko, kgf/cm3 |
Пуассон коэффициенти v |
Тузилмавий ички ишқаланиш бурчаги φт, град |
Грунт зичлиги, t/m3 |
|
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
|
Юқори даражада қаттиқ |
Энг қаттиқ, зич ҳамда пишиқ-қовушқоқ кварцитлар ва базальтлар, қаттиқлиги бўйича ниҳоятда ўзига хос бошқа грунтлар |
20-25 |
XI |
1000* дан ортиқ |
0,09-0,14 |
87 |
2,8-3,0 |
|
Жуда қаттиқ |
Жуда қаттиқ гранит жинслар, кварцли порфир, жуда қаттиқ гранит, кремнийли сланец, қаттиқлиги юқорида кўрсатилганларга қараганда бир оз камроқ кварцитлар; энг қаттиқ қумтошлар ва оҳактошлар |
15 |
Х |
1000* |
0,1-0,2 |
85 |
2,6-2,7 |
|
Қаттиқ |
Гранит (зич ҳолда) ва гранитли жинслар, жуда қаттиқ қумтошлар ва оҳактошлар, кварцли маъданга бой томирлар, қаттиқ конгломерат, жуда қаттиқ темир маъданлар |
10 |
IX |
560 |
0,14-0,20 |
82,5 |
2,5-2,6 |
|
Анча қаттиқ |
Оҳактошлар (қаттиқ), унча қаттиқ бўлмаган гранит, қаттиқ қумтошлар, қаттиқ мармар, доломит, колчеданлар |
8 |
VIII |
400 |
0,18-0,27 |
80 |
2,5 |
|
|
Оддий қумтош, темир маъданлар |
6 |
VII |
300 |
0,18-0,30 |
75 |
2,4 |
|
|
қумтошли сланецлар, сланецсимон қумтошлар |
5 |
VII |
250 |
0,25-0,30 |
72,5 |
2,5 |
|
Ўртача қаттиқ |
қаттиқ грунтсимон сланец, қаттиқ бўлмаган қумтош ва оҳактош, юмшоқ конгломерат |
4 |
VI |
200 |
0,27-0,32 |
70 |
2,8 |
|
|
Турли хил сланецлар (қаттиқ бўлмаган), зич ҳолдаги мергел |
3 |
V |
150 |
0,27-0,30 |
70 |
2,5 |
|
Анча юмшоқ |
Юмшоқ сланец, юмшоқ оҳактош, бўр, тоштуз, гипс, музлаган грунт антрацит, оддий мергел, нураган қумтош, цементланган шағалтош ва йирик қум, тошли грунт |
2 |
V |
100 |
0,27 |
65 |
2,4 |
|
|
Шағалсимон грунт, нураган сланец, босилиб кетган шағалтош ва шағал, қаттиқланиб қолган лойгрунт |
1,5 |
V-IV |
75 |
0,25-0,27 |
60 |
1,8-2,6 |
|
Юмшоқ |
Лой (зич ҳолдаги), ўртача тошкўмир, қаттиқ чўкинди, лойли грунт |
1 |
IV-II |
50 |
0,4-0,42 |
45 |
1,8 |
|
|
Енгил қумли лой, соғ тупроқ, шағал, юмшоқ кўмир |
0,8 |
II-I |
35-40 |
0,3-0,35 |
40 |
1,6 |
|
Ертупроқ |
Ўсимлик ўсувчи ертупроқ торф, енгил қумоқ тупроқ, ҳўл қум |
0,6 |
I |
30 |
0,4-0,45 |
30 |
1,5 |
|
Сочилувчан |
Қум, тўкилмалар, майда шағал, ўйилган тупроқ, кавлаб олинган кўмир |
0,5 |
I |
25 |
— |
27 |
1,7 |
|
Оқма лойга оид |
Оқма лойлар, ботқоқлик тупроғи, билқиллаган, суюқлашган тупроқлар |
0,3 |
II |
15 |
— |
9 |
1,5-1,8 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИзоҳ: K қийматлар жинслашган ёриқларга эга бўлган грунт массивлари учун берилган. Тупроқ билан тўлган ёриқлар ва бошқалар учун келтирилган қийматлар 20 % га кўпайтирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.06.02-23 «Гидротехника туннеллари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
7-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМуҳандислик-геологик шароитларнинг мураккаблик тоифалари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Омиллар |
1 тоифа — оддий шароитлар |
2 тоифа — ўртача мураккабликдаги шароитлар |
3 тоифа — мураккаб шароитлар |
|
1 |
2 |
3 |
4 |
|
Геологик (иншоотни геологик муҳит билан ўзаро таъсири соҳасида) |
Моноклин тарзда жойлашган, литология жиҳатдан икки хилдан ортиқ бўлмаган қаватлар. Қатламлар қуввати ушланган. Режада ва чуқурлик бўйича тартибсиз равишда ўзгарувчи грунтлар хусусиятлари бўйича қатламлар турли жинслилигининг сезиларсиз даражаси. Уваланиш зоналари билан бўлмаган, бузилишларнинг чегараланган сони |
Моноклин тарзда ёки аста-секин нураш билан жойлашиб ётган, литологик жиҳатдан тўрттадан ортиқ бўлмаган турли қатламлар. Қатламларнинг қалинлиги мунтазам равишда ўзгариб туради. Грунтларнинг режада ва чуқурлик бўйича тавсифларини табиий равишда ўзгариши |
Литологик жиҳатдан тўртдан ортиқ бўлган турли қатламлар. Қатламлар қалинлиги кескин ўзгаради. Қатламларни бурмали линзасимон жойлашиб ётиши. Тартибсиз ва (ёки) табиий равишда режадаги ва чуқурлик бўйича, грунтлар хусусиятларини турли жинслилигининг сезиларли даражаси. Уваланиш зоналари билан бирга кузатилувчи бузилган емирилишларнинг кўплиги даражаси |
|
Гидрогеологик |
Ерости сувларининг мавжуд эмаслиги ёки улар сатҳи лойиҳалаштирилувчи иншоотдан пастда ётиши |
Ерости сувларининг икки ва ундан ортиқ етилган сатҳлари, баъзан босимли ёки турли хил кимёвий таркибли жинслар билан |
Ёйилиши ва жойлашиш ҳамда қуввати бўйича етилмаган ерости сувлари горизонтлари. Сувнинг кимёвий таркиби бир хил эмаслиги. Сув тутиб турувчи ва сувга чидамли жинслар жойларда баъзан мураккаб кетма-кетликда бўлади. Ерости сувлари босими ёйилиш бўйича ўзгаради |
|
Грунтлар турғунлиги ҳолатининг ёриқсимонлиги |
Ёриқсимонлик бир озгина (ёриқлик бўшлиғи коэффициенти 2 %). Грунтлар турғунлиги тоифаси I (турғун). |
Ёриқсимонлик ўртача (ёриқлик бўшлиғи коэффициенти 2 дан 5 % гача). Грунтлар турғунлик тоифаси — II (ўртача турғун). |
Ёриқлар кучли ва жуда кучли (ёриқлик бўшлиғи коэффициенти 5 дан 10 % гача ва ундан ортиқ). Турғунлик тоифаси — III ва IV (нотурғун ва жуда ҳам нотурғун) |
|
Иншоотнинг қурилиши ва ундан фойдаланиш шарт-шароитларига салбий таъсир кўрсатувчи физик-геологик жараёнлар (юқори сейсмиклик, юқори тартибли фаол тектоник бузилишлар, карст, газ содир бўлишлар ва бошқаларнинг мавжудлиги) |
Мавжуд эмас |
Чекланган тарздаги тарқалганликка эга |
Кенг тақсимланишга эга ҳамда лойиҳалаш ва қуришга ҳал қилувчи таъсир кўрсатади |
|
Иншоотларни геологик муҳит билан ўзаро таъсири соҳасидаги ўзига хос хусусиятларга эга бўлган грунтлар (бўкувчи, чўкувчи суффозияга чидамсиз, кучли майдаланган, қурилиш материалларига юқори даражадаги тажовузкорликка эга ва бошқалар |
Мавжуд эмас |
Лойиҳавий ечимларнинг танланишига жиддий таъсир кўрсатмайди, етук ёйиқликларга эга |
Лойиҳавий ечимларнинг танланишига ҳал қилувчи таъсир кўрсатади, қурилиш ва фойдаланишни мураккаблаштиради |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИзоҳ: Муҳандислик-геологик шароитларнинг мураккаблик тоифалари ушбу иловада кўрсатилган омилларнинг йиғиндиси бўйича ўрнатилиши лозим. Алоҳида омил мураккабликнинг юқорироқ тоифасига тааллуқли бўлса ҳамда асосий лойиҳавий ечимларни қабул қилинишида ҳал қилувчи бўлса, у ҳолда мураккаблик тоифаси мана шу омил бўйича ўрнатилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.06.02-23 «Гидротехника туннеллари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
8-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMKGFS бирликлар тизимидаги формулалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАсосий матнга:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgqzn = βγhq; (1)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш(бунда γ — грунтнинг ҳажмий оғирлиги, ts/m3);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgqzn = βγhq1; (2)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgqxn = pg(hq + 0.5h)tg2 (45° — φ /2); (3)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишgqxn = 0,1pgh; (4)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишEq = Ko (1+v)100; (5)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМазкур ШНҚнинг 1-иловасига мувофиқ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМазкур ШНҚнинг 2-иловасига мувофиқ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда 
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда 
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишШНҚ 2.06.02-23 «Гидротехника туннеллари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
9-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишГидротехник туннелларда ерости сувларини фильтрлашни натура ҳолидаги визуал кузатувлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Фильтрлашни визуал кузатиш жараёнида сув чиқишининг барча жойлари ва шаклларини белгилаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштўпланган оқимни (бетондан ажратиш билан);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкўп ингичка оқимли чиқиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишфоввораловчи ингичка оқим;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбосимсиз тўкилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштомчилаб оқиш (капёж)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишоқиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишнамлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштерланиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Фильтрлаш ўчоқларининг қувват манбаларини имкониятга қараб белгилаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Фильтрлашда сувнинг сизиб чиқишининг сабабларини аниқлаш (фильтрлашга қарши элементларнинг ишончсизлиги, қурилиш ва конструктив чокларнинг герметик эмаслиги, бўшашган тузилмасини бетон зоналари ёки қатламларининг мавжудлиги, ёриқларнинг шаклланиши ва очилиши, затворлар, люклар конлари қопқоқларининг герметик эмаслиги ва бошқалар).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Ўчоқларнинг чиқиш жойларида фильтрация мавжудлиги ёки фильтрация оқими билан амалга ошириладиган қаттиқ чўкиндиларнинг йўқлиги, цемент тошининг кимёвий коррозияси (ажралиб олинадиган) маҳсулотлари ёки грунт массивидаги тузлар қайд этилиши, бунда фильтрлашнинг босим ўчоқларида эритма коррозия маҳсулотлари сув оқими билан олиб кетилишини ёдда тутиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишИшқорий ювилувчи сувларнинг рангини ва шаклини кўрсатиш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқувурли сталактитлар (йиғма остида);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишлентали шлейфлар (қия бурчаклар бўйича);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштекис оқимлар ва қавссимон қаторлар (деворлар бўйича);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсталагмитлар (томчилар тушиш жойларида);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбурмалар ва нуқтали ўсишлар (босимли тўсиқларнинг юқориси бўйича);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмўрт ёки ёпишқоқ бўлмаган плёнкалар (сув юзаси бўйича);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқуруқ кўринишлар — оқ рангли доғлар, гуллаш, бўшашган шиш, шнурсимон ўсмалар, қатламлар ва нурланишлар, бўшашган шишлар, жгут кўринишидаги ўсмалар ва ҳ.к.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишОқ рангдан ташқари ишқорий ювилувчи сувнинг ранги сарғиш, занглгаш-жигарранг, қора ва бошқа кўринишда.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. Иншоот схемасига фильтрлашнинг барча кўринишларини қўйиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. Фильтрлаш ва ишқорий ювиш маҳсулотларига миқдорий ва сифат жиҳатдан баҳо берилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. Сув сизиб чиқишини бартараф этиш ва ускунани фильтрация сувидан ҳимоя қилиш бўйича тавсиялар бериш лозим.