Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Банк тизимини янада эркинлаштириш ва ислоҳ қилиш борасидаги чора-тадбирлар тўғрисида» 2000 йил 21 мартдаги ПФ-2564-сон Фармонини бажариш ҳамда тижорат банкларининг кичик бизнесни, хусусий тадбиркорларни ривожлантиришда фаол қатнашишини янада рағбатлантириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагилар:

Тижорат банклари томонидан кичик тадбиркорлик субъектларига, деҳқон ва фермер хўжаликларига Имтиёзли кредит бериш махсус жамғармаси ҳисобидан кредит бериш тартиби тўғрисидаги Низом 2-иловага мувофиқ;

Тижорат банклари томонидан Имтиёзли кредит бериш махсус жамғармасини шакллантириш тартиби тўғрисидаги Низом 3-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Белгилаб қўйилсинки:

тижорат банкларининг Имтиёзли кредит бериш махсус жамғармаси ресурсларини кўпайтиришга йўналтириладиган ва Жамғарманинг берилган кредитлари ҳисобига олинган даромадлари даромад (фойда) солиғидан 5 йил муддатга озод қилинади;

тижорат банкларининг даромад (фойда) солиғини ҳисоблаб чиқаришда солиқ солинадиган база жисмоний шахсларнинг муддатли омонатлари, пластик карточкалар бўйича омонатлари ҳамда жойлаштирилган жамғарма сертификатлари ҳажмларининг кўпайган суммасига камаяди, бунда бўшайдиган маблағлар юқорида кўрсатилган омонатлар бўйича фоиз ставкаларини оширишга мақсадли йўналтирилиши шарт.

4. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги Марказий банк, Молия вазирлиги, бошқа манфаатдор вазирликлар ва идоралар билан биргаликда бир ой муддатда:

амалдаги қонун ҳужжатларига ушбу қарордан келиб чиқадиган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритсин;

идоравий меъёрий ҳужжатларни ушбу қарорга мувофиқлаштирсин.

Пул-кредит сиёсати бўйича Республика комиссияси илгари қабул қилинган қарорларни ушбу қарорга мувофиқлаштирсин.

5. Қуйидагилар:

Вазирлар Маҳкамасининг «Муомаладаги нақд пулларни камайтиришга оид чора-тадбирлар тўғрисида» 1994 йил 11 июлдаги 356-сон қарорининг 3-банди;

Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига қўшимчалар киритиш тўғрисида» 1997 йил 22 сентябрдаги 447-сон қарори 1-бандининг «а», «б» ва «в» кичик бандлари;

Вазирлар Маҳкамасининг 1998 йил 7 августдаги 342-47-сон қарори ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

6. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг биринчи ўринбосари Б.С. Ҳамидов ва Ўзбекистон Республикаси Марказий банки раиси Ф.М. Муллажонов зиммасига юклансин.

1. Ушбу Низом Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси, «Ўзбекистон Республикаси Марказий банки тўғрисида», «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунлари, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2000 йил 21 мартдаги ПФ-2564-сон Фармонига мувофиқ ишлаб чиқилган ҳамда кичик тадбиркорлик субъектларининг, деҳқон ва фермер хўжаликларининг иқтисодиётининг аниқ сектори пировард маҳсулотидаги улушини кўпайтириш учун қулай шарт-шароитлар яратишга қаратилган.

2. Ушбу Низом тижорат банклари томонидан деҳқон ва фермер хўжаликларига, кичик тадбиркорлик субъектларига Имтиёзли кредит бериш махсус жамғармаси (кейинги ўринларда — Жамғарма деб аталади) маблағлари ҳисобидан кредитлар бериш тартибини тартибга солади.

3. Якка тартибдаги тадбиркорларга, деҳқон ва фермер хўжаликларига, шунингдек кичик тадбиркорликнинг бошқа субъектларига тижорат банклари томонидан Имтиёзли кредит бериш махсус жамғармаси маблағлари ҳисобидан микрокредит бериш «Микромолиялаш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунига, шунингдек тижорат банклари томонидан белгиланадиган микромолиявий хизматлар кўрсатиш қоидаларига мувофиқ амалга оширилади.

4. Имтиёзли кредит бериш жамғармаси маблағлари ҳисобидан микрокредитлар ушбу Низомнинг 13-бандига мувофиқ белгиланадиган фоиз ставкаси бўйича берилади, «Микрокредитбанк» акциядорлик-тижорат банки томонидан бериладиган микрокредитлар бундан мустасно.

5. Тижорат банклари томонидан Имтиёзли кредит бериш махсус жамғармаси маблағлари ҳисобидан кредитлар бериш, қайтариш, тўлаш, муддатли ва мақсадли фойдаланиш шартлари билан амалга оширилади.

6. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 1998 йил 9 апрелдаги ПФ-1987-сон Фармонига, «Деҳқон хўжалиги тўғрисида» ва «Фермер хўжалиги тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунларига мувофиқ микрофирмалар, кичик корхоналар, деҳқон ва фермер хўжаликлари кредит олувчи (кейинги ўринларда матнда қарз олувчи деб аталади) субъектлар ҳисобланадилар.

7. Тижорат банклари Имтиёзли кредит бериш жамғармаси маблағлари ҳисобидан кредитлар беришни шартнома асосида амалга оширадилар.

8. Имтиёзли кредит бериш жамғармаси маблағлари ҳисобидан кредитлар бериш муддатлари кредит берилаётган тадбирнинг ўзини қоплашига боғлиқ бўлади, чунончи:

хом ашё ва материаллар, ярим тайёр маҳсулотлар ҳамда бошқа ишлаб чиқариш захиралари харид қилиш учун зарур бўлган айланма маблағларни тўлдиришга кредитлар кичик тадбиркорлик субъектларига, қоидага кўра, 1 йил муддатгача берилади;

қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришини ташкил этиш учун айланма маблағларни тўлдиришга кредитлар фермер хўжаликларига, шунингдек юридик шахс бўлган деҳқон хўжаликларига, қоидага кўра, камида 2 йил муддатга берилади;

инвестиция лойиҳаларини маблағ билан таъминлаш учун кредитлар кичик тадбиркорлик барча субъектларига, шу жумладан юридик шахс бўлган фермер ва деҳқон хўжаликларига тўлов муддатини кечиктириш ҳуқуқисиз 5 йилгача муддатга берилиши мумкин.

9. Айланма маблағларни тўлдириш учун кичик тадбиркорлик субъектларига берилган кредитларни қайтаришнинг энг узоқ муддати, қайтариш муддатини узайтиришни ҳисобга олган ҳолда 12 ойдан ошиши мумкин эмас, форс-мажор ҳолатлари бундан мустасно.

10. Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришини ташкил этишга мўлжалланган айланма маблағларни тўлдириш учун деҳқон ва фермер хўжаликларига берилган кредитларни қайтаришнинг энг узоқ муддати, қайтариш муддатини узайтиришни ҳисобга олган ҳолда, 30 ойдан ошиши мумкин эмас, форс-мажор ҳолатлари бундан мустасно. Фермер ва деҳқон хўжаликларининг қишлоқ хўжалиги фаолияти билан боғлиқ бўлмаган айланма маблағлари учун берилган бошқа кредитлар бўйича улардан фойдаланиш муддати, қайтариш муддатини узайтиришни ҳисобга олган ҳолда, 12 ой этиб белгиланади.

11. Банклар инвестиция мақсадлари учун берилган кредитлар бўйича кредит бериш бўйича имтиёзли даврни белгилаши мумкин.

12. Жамғарма маблағлари ҳисобидан кредитлар қарз олувчиларга маҳсулот етиштириш (тамакичилик ва алкоголли маҳсулот ишлаб чиқаришдан ташқари) билан боғлиқ бўлган, амалдаги қонунчилик билан тақиқланмаган ва қуйидагиларни назарда тутувчи тадбиркорлик фаолиятини ташкил этиш, ривожлантириш ва кенгайтириш учун берилади:

ишлаб чиқариш биноларини қуриш, техника билан жиҳозлаш ва реконструкция қилиш;

машиналар, асбоб-ускуналар, жиҳозлар, инвентарлар, уруғлик, мол ва паррандалар сотиб олиш;

хом ашё ва материаллар, шу жумладан моллар учун ем, омихта озуқа, ветеринария препаратлари, ўсимликларни ҳимоя қилишнинг кимёвий воситалари, минерал ўғитлар, ёнилғи-мойлаш материаллари ва экин майдонларига ишлов бериш бўйича механизациялаштирилган хизматлар сотиб олиш.

Жамғарма маблағлари ҳисобидан кредитларнинг илгари олинган кредитларни ёки бошқа ҳар қандай қарзларни узишга, ишлаб чиқариш мақсадида фойдаланилмайдиган шахсий мол-мулк сотиб олишга берилиши мумкин эмас.

13. Жамғарма маблағлари ҳисобидан берилган кредитлардан фойдаланганлик учун фоиз ставкаси миқдори Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг қайта молиялаш бўйича кредит берилган кундаги белгиланган ставкасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда белгиланади.

14. Кредитлар мижознинг талаб қилиб олинадиган депозит ҳисоб рақами жойлашган жой бўйича берилади.

15. Зарар кўриб ишлаётган, ликвидсиз балансга эга бўлган қарз олувчиларга Жамғарма маблағлари ҳисобидан кредит берилмайди, илгари берилган ссудалар эса белгиланган тартибда муддатидан олдин ундириб олинади. Ушбу қоида кредит шартномасида албатта назарда тутилиши керак.

16. Қарз олувчилар кредит олиш учун банкка қуйидаги ҳужжатларни (кредит пакетини) тақдим этади:

кредит буюртманомаси;

қарз олувчининг банкдаги ҳисоб рақамига пул тушумлари (пул оқими) прогнози албатта кўрсатилган ҳолдаги бизнес-режа;

давлат солиқ хизматининг Маҳаллий (туман) органи тасдиқланган, сўнгги ҳисобот даври учун бухгалтерия баланси (1-шакл) ҳамда дебиторлик ва кредиторлик қарзлар тўғрисида маълумотнома (2а-шакл), шунингдек 90 кундан ортиқ вақтдаги қарзлар бўйича солиштириш далолатномаси, молиявий натижалар тўғрисида ҳисобот (2-шакл), деҳқон хўжаликлари бундан мустасно;

ушбу Низомнинг 17-бандида кўрсатилган кредитни қайтаришни таъминлаш шаклларидан биттаси.

17. Тўламаслик хавфини бартараф этиш учун қарз олувчи таъминотга эга бўлиши керак, таъминотга бўлган асосий талаб унинг амалга оширилувчанлиги ҳисобланади.

Қарз олувчи банкка таъминлашнинг қуйидаги турларидан биттасини тақдим этишга ҳақлидир:

мол-мулкни ёки қимматли қоғозни гаров сифатида қўйиш;

банк ёки суғурта ташкилоти кафолатномаси;

учинчи шахсларнинг кафиллиги;

суғурта компаниясининг қарз олувчининг кредитни қайтармаслиги хавфини суғурта қилиш тўғрисидаги суғурта полиси.

18. Банклар ўзлари билан доимий алоқага, банк ҳисоб рақамида доимий пул оқимига, яхши нуфузга ва яхши кредит тарихига эга бўлган қарз олувчиларга, ушбу Низомнинг 17-бандида кўрсатиб ўтилган қайтариш таъминотини тақдим этмасдан, бланкли (ишончли) кредитлар беришга ҳақлидирлар.

19. Мол-мулкни гаровга қўйиш кредитнинг қайтарилишини таъминлаш шаклларидан биридир. «Гаров тўғрисида» Ўзбекистон Республикаси Қонунига мувофиқ ҳар қандай мол-мулк, шу жумладан буюмлар ва мулкий ҳуқуқлар (талаблар), қимматбаҳо бойликлар, заргарлик буюмлари, эркин алмаштириладиган валюта ва шу кабилар гаров предмети бўлиши мумкин, (муомаладан чиқарилган буюмлар, шунингдек қонун ҳужжатларига мувофиқ гаров предмети бўла олмайдиган бошқа мол-мулк ва/ёки мулкий ҳуқуқлар (талаблар) бундан мустасно).

Кредит ҳисобига сотиб олинадиган қийматнинг 80 фоизи миқдоридаги мол-мулк ҳам ушбу кредит бўйича гаров предмети бўлиб хизмат қилиши мумкин.

20. Кафолатнома Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 299-моддасига мувофиқ гарантнинг ёзма мажбурияти шаклида расмийлаштирилади.

21. Кафиллик Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 292-моддасига мувофиқ қарздор ва кафил ўртасида банк-бенефициар фойдасига ёзма шаклдаги кафиллик шартномаси билан расмийлаштирилади.

22. Кредит пакетини таҳлил қилиш чоғида банк кредит битишувининг ҳар хил жиҳатларини, қарз олувчининг кредит тарихини, унинг раҳбари нуфузини (олдинги иш жойлари, лаёқатлилиги, илгари олинган кредитларнинг ўз вақтида қайтарилишини таъминлай олиши ва шу кабиларни) баҳолайди.

23. Айланма маблағларни тўлдиришга кредит олиш учун ушбу Низомнинг 16-бандида кўрсатиб ўтилган зарур ҳужжатлар илова қилинган ҳолдаги буюртманома банкка келиб тушган кундан бошлаб ушбу кредит бўйича банк хулосасини беришгача бўлган муддат тижорат банклари бўлимлари ва таркибида бўлимлари бўлмаган тижорат банклари, шунингдек хусусий банклар учун — 10 иш кунидан, банкларнинг вилоят бўлимлари учун — 15 иш кунидан ва бош (республика) банклар учун — 20 иш кунидан ошмаслиги керак.

Инвестиция лойиҳасини маблағ билан таъминлаш учун кредит олишга кредит буюртманомаларини банклар томонидан кўриб чиқиш муддати тегишли равишда узайтирилиши, бироқ кўпи билан икки баравар узайтирилиши мумкин.

24. Кредит шартномаси тузилгандан кейин банк бўлими раҳбари ёки у вақтинча бўлмаган тақдирда унинг ўринбосари ўз ваколати доирасида муддати ва фоиз ставкаси кўрсатилган ҳолдаги ссуда ҳисоб рақами очиш тўғрисида бухгалтерияга буйруқ беради.

25. Кредит бериш тўғрисида қарор қабул қилиниши билан қарз олувчига кредит карточкаси очилади, кредит шу карточка бўйича назорат қилиб борилади.

26. Қурилиш, техника билан жиҳозлаш ва реконструкция қилишга берилган кредитлар ҳисобига молиялаш фақат барча зарур лойиҳа-смета ҳужжатлари ва бошқа ҳужжатлар амалдаги қонунчиликка мувофиқ банкка тақдим этилгандан кейингина очилади.

27. Кредитлар алоҳида ссуда ҳисоб рақами очиш ва қарз олувчининг товар-моддий бойликлар учун тўлов топшириқномасини ушбу ҳисоб рақамидан нақд пулсиз тўлаш йўли билан берилади.

28. Кредит ходимининг фармойишига биноан алоҳида ссуда ҳисоб рақамлари бўйича берилган кредитлар муддатли мажбуриятлар билан расмийлаштирилади, улар, кредит бериш муддатларига кўра, кредит тўлиқ қайтарилгунгача кўзда тутилмаган ҳолатлар ҳисоб рақамларида ҳисобга олиб борилади.

Кредитни қайтариш муддатлари жадвал ҳолида тақдим этилиши мумкин, у кредитнинг пул оқимлари тушиши истиқболларига кўра бир неча босқичда қайтарилишини назарда тутади.

Қайтариш муддати етиб келганда ва қарз олувчида пул бўлмаганда кредит муддати ўтган ссудалар ҳисоб рақами орқали ундирилади, унинг бўйича муддатли мажбуриятлар эса 2-картотекага жойлаштирилади ва қонун ҳужжатларида белгиланган навбатли тартибда тўланади. Бунда фоизлар кредит қарзидан олдин тўланади.

29. Микрофирмаларга, кичик корхоналарга, деҳқон ва фермер хўжаликларига берилган кредитлар, кредит бериш муддатига кўра, тижорат банкининг тегишли баланс ҳисоб рақамларида Ўзбекистон Республикаси Марказий банка томонидан тасдиқланган Тижорат банклари ҳисоб рақамлари режасига мувофиқ ҳисобга олинади.

30. Тижорат банклари кредитдан фойдаланишнинг бутун муддати давомида доимий мониторинг олиб боради. Мониторинг қарз олувчининг буюртманомасини ва кредит шартномаси шартларини амалга оширишга ҳар томонлама кўмаклашишга йўналтирилиши керак.

31. Мониторинг жараёнида мижознинг хўжалик-молиявий фаолияти, унинг тузилган шартномаларга (буюртманомаларга) мувофиқ маҳсулот етказиб бериш мажбуриятларини бажариши, ишлаб чиқариш, ноишлаб чиқариш харажатлари ва йўқотишлар, муомала чиқишлари, фойда ҳажмлари, ўз айланма маблағлари мавжуд бўлиши динамикаси, товар-моддий бойликлар захиралари аҳволи, айланма маблағларнинг муомалада бўлиши таҳлил қилинади. Банк, қарз олувчининг кредит ишидаги кўрсаткичларни туркумлаган ҳолда, кредитга қодирлик бўйича доимий мониторингни амалга оширади.

Банкка берилган гаровнинг ҳолати, кредитдан кредит шартномасида қайд этилган шартларда самарали ва мақсадли фойдаланилиши жойида ўрганилади.

Банк қурилишни маблағ билан таъминлашга берилган кредитлар бўйича, мониторинг жараёнида кредитланган объектда кредит шартномасида қайд этилган муддат ва шартларда бажарилган ишлар ҳажмини назорат тартибида ўлчаб чиқади.

32. Берилган кредитлардан мақсадли фойдаланмаганлик аниқланган тақдирда банк кредитнинг белгиланган мақсадда фойдаланилмаган қисмини кредит шартномасида белгиланган тартибда Қарз олувчининг талаб қилиб олинадиган депозит ҳисоб рақамидан муддатидан олдин ундириш ҳуқуқига эгадир.

33. Қарз олувчи асосий қарзни ва унинг бўйича фоизларни кредит шартномасида қайд этилган муддатда тўланмаган тақдирда банк, судга мурожаат қилмасдан, ўз талабларини қўйилган мол-мулк ҳисобидан Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси 280-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ қондиришга ҳақлидир.

34. Таваккалчиликларнинг йўл қўйиладиган даражаларини аниқлаш Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг «Тижорат банклари сармояси адекватлилигига қўйиладиган талаблар тўғрисида»ги Низомига мувофиқ амалга оширилади.

35. Имтиёзли кредит бериш махсус жамғармаси маблағлари ҳисобидан бериладиган кредитлар бўйича мумкин бўлган йўқотишларга захираларни шакллантириш тартиби Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан тасдиқланган Активлар сифатини таснифлаш, улар бўйича мумкин бўлган йўқотишларни қоплаш учун тижорат банклари томонидан яратиладиган захираларни шакллантириш ва улардан фойдаланиш тартибига мувофиқ амалга оширилади.

1. Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Банк тизимини янада эркинлаштириш ва ислоҳ қилиш борасидаги чора-тадбирлар тўғрисида» 2000 йил 21 мартдаги ПФ-2564-сон Фармонига мувофиқ ишлаб чиқилган ҳамда тижорат банклари томонидан Имтиёзли кредит бериш махсус жамғармасини шакллантириш тартибини ва бу Жамғармага банклар фойдасидан ажратмалар нормаларини белгилайди.

2. Тижорат банклари Имтиёзли кредит бериш жамғармасини деҳқон ва фермер хўжаликларига, товарлар (ишлар, хизматлар) ишлаб чиқариш билан банд бўлган кичик тадбиркорлик субъектларига, шунингдек юқори технологияли ва инновация лойиҳаларини амалга ошириш учун имтиёзли кредит ва микрокредитлар бериш учун ташкил этади.

Жамғарма маблағлари банклар фойдасининг 25 фоизгача миқдорини ажратиш ҳисобига шакллантирилади.

3. Тижорат банклари томонидан Жамғарма маблағлари ҳисобига кредит беришдан олинган даромадлар, кўрсатиб ўтилган маблағлар ушбу Жамғарма ресурсларини кўпайтиришга мақсадли йўналтирилган тақдирда, 5 йил муддатга даромад солиғидан озод қилинади.

4. Имтиёзли кредит бериш жамғармасига ажратмалар ҳар чоракда банкнинг бизнес-режасида назарда тутилган солиқлар тўлангандан сўнг ҳар чоракдаги соф фойданинг прогноз суммасидан келиб чиққан ҳолда ажратилади.

Чорак мобайнида амалда ажратилган ажратмалар миқдори ҳар чорак солиқлар тўлангандан сўнг амалда олинган фойдадан келиб чиққан ҳолда, фойда ва зарарлар тўғрисидаги ҳисоботга мувофиқ қайта ҳисоблаб чиқарилади.

Имтиёзли кредит бериш жамғармасига ажратмалар нормалари Марказий банкнинг меъёрий ҳужжатларига мувофиқ тасдиқланган банк фаолиятининг молиявий кўрсаткичларидан келиб чиққан ҳолда ҳар чоракда Банк Кенгаши томонидан Ўзбекистон Республикаси Марказий банки билан келишган ҳолда тасдиқланади.

5. Имтиёзли кредит бериш жамғармасига ажратилган маблағлар ҳаракати Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан тасдиқланган Тижорат банклари ҳисоб рақамлари режасига мувофиқ тижорат банкининг алоҳида баланс ҳисоб рақамида ҳисобга олинади.