Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2004 йил 10 июль № 323-сонли «Саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекцияси фаолиятини ташкил этиш тўғрисида»ги қарорига асосан, буюраман:

1. Нефтни қайта ишлаш корхоналари учун саноат хавфсизлиги қоидалари тасдиқлансин.

2. Ушбу Қоидалар Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатига олингандан сўнг ўн кун ўтгач кучга киритилсин.

1. Нефтни қайта ишлаш корхоналари учун мазкур саноат хавфсизлиги қоидалари (қуйида — Қоидалар)га амал қилиниши саноат хавфсизлигини таъминлашга, нефтни қайта ишлаш тармоғининг хавфли ишлаб чиқариш объектларида бахтсиз ҳодиса, аварияларнинг олдини олишга йўналтирилган талабларни белгилайди.

2. Қоидалар Ўзбекистон Республикасининг «Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида»ги қонуни ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2004 йил 10 июлдаги 323-сонли «Саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекцияси фаолиятини ташкил қилиш тўғрисида»ги қарорига асосан ишлаб чиқилган.

3. Мазкур Қоидалар барча ишлаётган, лойиҳалаштирилаётган ва қайта қурилаётган нефтни қайта ишлаш корхоналарига (НҚК) тааллуқли.

4. Бу ҳолатда, шунингдек ёнғин ва портлашдан хавфли, электрхавфсизлиги, ишлаб чиқариш санитарияси ва меҳнат муҳофазаси талаблари, ҳамда тасдиқланган тегишли норматив-техник ҳужжатларда баён этилган табиат муҳофазаси органлари талабларини ҳам инобатга олиш лозим.

5. Мазкур қоидалар Ўзбекистон Республикасининг «Саноатконтехназорат» давлат инспекцияси томонидан 2009 йил 5 январда 01-сонли буйруқ билан тасдиқланган, «Портлаш-ёниш хавфи бор кимё, нефткимё ва нефтгазни қайта ишлаш корхоналари учун портлаш хавфсизлигининг умумий қоидалари» талабларига, тармоқнинг ўзига хос хусусиятларини инобатга олган ҳолда, қўшимча сифатида қўлланади.

6. Корхонанинг ҳар бир ишлаб чиқариш бўлинмасида ишлаб чиқариш жараёнини хавфсиз бажариш, авария ҳолатларида ишловчилар ҳаракатини ва таъмир ишларини амалга ошириш тартибини аниқловчи зарур норматив-техник ҳужжатлар мавжуд бўлиши шарт. Ҳар бир иш жойи учун қайд этилган техник ҳужжатлар рўйхати корхона бош муҳандиси (техник директори) томонидан тасдиқланиши лозим.

Мазкур ҳужжат ҳар уч йилда, шунингдек уларни ишлаб чиқишга асос бўлган норматив-техник ҳужжатлар ўзгарганда, содир бўлган авариялар, ишлаб чиқаришдаги шикастланиш ёки бахтсиз ҳодисаларни текширув натижалари бўйича қайтадан қўриб чиқилади.

7. Мазкур қоидалар амалга киритилишдан аввал ишлаб чиқилган ва бажарилган, ҳамда унинг талабларига тўлиқ жавоб бермайдиган ускуналарни, технологик жараёнлар, техник мослама ва асбобларни қўллаш, амалдаги техник ҳужжатларга биноан «Саноатконтехназорат» давлат инспекцияси ҳудудий органлари билан келишилган, хавфсизлик бўйича қўшимча чоралар таъминланиши шарти билан, рухсат этилади.

8. Қурилиши (қайта қурилиши) тугалланган объектларни ишга тушириш белгиланган тартибда амалга оширилади.

9. НҚКнинг хавфли ишлаб чиқариш объектларида ишлатиладиган техник қурилмалар сертификатланган бўлиши ва хавфли ишлаб чиқариш объектларида техник қурилмаларни қўллаш қоидаларига жавоб бериши лозим.

10. НҚК лойиҳалаш стандартлар, нормалар ва ўрнатилган тартибда тасдиқланган мазкур Қоидалар, Ўзбекистон Республикаси нефтгаз саноатидаги хавфсизлик қоидалари ва бошқа тегишли норматив ҳуқуқий ҳужжатларига асосан амалга оширилиши керак.

11. Лойиҳавий ечимлар табиий ресурслардан оқилона фойдаланишни таминлаши ва атроф муҳитда қайтариб бўлмайдиган техноген ўзгаришлар вужудга келиш эҳтимолини, шу жумладан зарарли моддалар аварияли отқинларини йўқ қилинишини таьминлаши зарур.

12. Лойиҳавий ечимларга яхшилаб ҳисоб-китоб қилиб асосланган ишлаб чиқариш жараёнлари ва ускуналарни ишончлилиги ва авариясизлигининг баҳоланиши, атроф муҳитга зарарли моддаларни отқини билан боғлиқ авария ҳолатларини вужудга келиши ва оқибатлари эҳтимолини башоратлаб баҳолаш, ҳамда авариянинг олдини олиш, чегаралаш, бартараф этишга, ҳамда хавфли ишлаб чиқариш омилларидан ишчилар ва аҳолини ҳимоялашга йўналтирилган ечимлар кириши керак.

13. Лойиҳалаш ҳужжати таркибида газдан хавфли объектлар учун қабул қилинган ўлчамларнинг ҳисоб-китоби ва асосланиши тўлиқ ҳажмда тақдим этилиши лозим. Улардан ташқари, ҳар қандай иқлим шароитида ер усти ҳаво қатламидаги зарарли моддалардан заҳарланиш меъёри миқдорининг ошиб кетиш эҳтимоли йўқ қилиниши даркор.

14. НҚК лойиҳалаш ҳужжатида эҳтимоли мавжуд авария ҳолатларида, ишчилар ва аҳолининг хавфсизлигини таъминловчи ташкилий-техникавий ечимлар, шу жумладан, қуйидагилар асосланиши ва аниқланиши керак:

а) эҳтимоли бор аварияли ҳолатларда ишчилар ва аҳолини ҳимоялаш учун, шунингдек қайд этилган ҳолатларни тезкор чегаралаш ва бартараф этиш учун моддий-техник таъминлаш, махсус авария-қутқариш хизматини ташкил қилиш;

б) қутқарув ва кечиктириб бўлмайдиган аварияли тиклаш ишларини режалаштириш ва моддий-техник таъминлаш, шу жумладан, авария ҳудудидан ишловчилар ва аҳолини вақтинча олиб чиқиш;

в) зарур бўлган техник воситалар, ишчилар ва аҳолини эҳтимоли бор авариядан тезкор хабарлашни таъминловчи аварияли алоқа ва хабарлаш автоном тизимини яратиш ва таъмирлаш;

г) хавфсиз меҳнат шароитини таъминлаш ва эҳтимоли бор аварияли отқинларни барвақт аниқлаш мақсадида ҳаво муҳитини назорат қилувчи зарур автоматлаштирилган техник воситаларини яратиш ва таъминлаш;

д) ишчиларни зарарли моддалардан ҳимояловчи шахсий ва жамоа воситалари билан таъминлаш.

15. Эҳтимоли бор аварияли ҳолатларда буфер зонадаги ишловчилар ва аҳолининг хавфсизлигини таъминлашга қаратилган ҳар бир асосий ташкилий-техникавий ечимларга доир лойиҳавий ҳужжатда керакли асбоб, материал ва ускуналарнинг аниқ турлари ва миқдори, шунингдек зарурат бўлса уларни жойлаштириш, ишлатиш ва хизмат кўрсатиш учун махсус иншоотлар асосланиши ва белгиланиши даркор.

16. Ишлаб чиқариш объектлари, қувурўтказгичлар ва муҳандислик тармоқларини жойлаштиришда, меҳнат муҳофазаси бўйича меъёрий далолатномаларга, ҳамда табиий ресурсларни қўриқлаш ва оқилона фойдаланиш борасидаги қарорларга амал қилиш лозим.

17. Ҳудуднинг пастқам ва табиий шамол тегмайдиган, ҳамда шамол тезлиги асосан 1 m/s гача бўладиган, кўпинча штил, инверсия, туман (йилига 30 — 40% дан ошмайдиган, қиш даврида 50 — 60% кундан ортиқ) бўладиган жойларда хавфли ишлаб чиқариш объектларини жойлаштириш мумкин эмас.

18. Хавфли ишлаб чиқариш объектларини иложи борича, аҳоли турар жойларига, одамлар йиғиладиган жойлар ва ёндош халқ-хўжалиги объектларига нисбатан шамол йўналишини ҳисобга олиб (йиллик шамол эсиши энг устувор йўналишини) жойлаштириш лозим.

19. НҚК ва саноат боғламларнинг бош режаларини тузишда қўшимча қуйидагиларни назарга олиш лозим:

а) санитария — ҳимоялаш зонасини ташкил қилиш ва ободонлаштириш;

б) аҳоли яшайдиган пунктлар, дам олиш жойлари ва одамлар оммавий йиғилиш жойларини (зарурат бўлса) санитария — ҳимоялаш ва буфер зонадан нарига чиқариш;

в) табиатни муҳофазалаш иншоотлари, шу жумладан шламсақлагич, шламйиғгич, саноат оқова сувларини мавсумий тартибга келтириш сиғимларини ташкил қилиш ва жиҳозлаш;.

г) авария ҳолатида ишчиларни йиғиш ва ҳимоялаш учун махсус ажратилган жойлар яратиш.

20. Атмосфера ҳавосини зарарлайдиган ва зарарли моддалар аварияли отқини эҳтимоли бор манбали ишлаб чиқариш хоналарини ёрдамчи, омборхона, ҳамда маиший-хизмат хоналари билан бир бинода бирлаштириш мумкин эмас.

21. НҚК майдонларида берк ва ярим берк ҳовлилар ташкил қилувчи бинолардан фойдаланиш мумкин эмас.

22. Атмосферага зарарли ва ёнувчан моддалар ажратиб чиқарувчи жараёнли, шунингдек таркибида мазкур моддалар аварияли отқини эҳтимоли бор манбали бино ва иншоотларни ишлаб чиқариш майдонларида бошқа бино ва иншоотларга нисбатан шамол энг кўп эсадиган йўналишини назарга олиб жойлаштириш лозим.

23. Хавфли ишлаб чиқариш объекти майдони, тарафларининг ўлчамидан қатъий назар, йўналиши бўйича камида 90° би ташкил қилувчи, камида иккита асосий транспорт кирадиган йўлига эга бўлиши зарур.

24. Саноат майдончасига транспорт кириш асосий йўллари ва темир йўлларини бир текисликда кесиши мумкин эмас.

25. НҚК ишлаб чиқариш ҳудудида дарахт экиш мумкин эмас. Алоҳида ўсган декоратив дарахтлар ва паст ўсувчи буталар бундан истисно.

Пиёдалар серқатновлигидан қатъи назар, магистрал ва ташиш йўллари, автомобил ўтиш йўллари бўйича пиёдалар учун йўллар назарда тутилиши лозим.

26. Кириш ва чиқиш манифолдларидан тўсиқларгача бўлган участкалардан ташқари, ишлаб чиқариш майдончаларида заҳарли моддалар ҳайдаладиган ер ости қувурўтказгичларни ўтказиш мумкин эмас.

27. Бино ва унинг тагида заҳарли суюқликли муҳандислик тармоқларини жойлаштиришга йўл қўйилмайди.

28. Заҳарли суюқликли ер усти муҳандислик тармоқларини майдон режаси белгисидан пастроқдаги очиқ лоток ва траншеяларда, ҳамда ярим чуқурлаштирилган турдаги канал ва тоннелларда жойлаштириш тақиқланади.

29. Ер усти майдонларда ичида заҳарли суюқлик ҳайдаладиган транзит қувурўтказгичларни, бинонинг ўтга чидамлилигидан қатъи назар деворлари ва шипларида жойлаштириш мумкин эмас.

30. Заҳарли суюқликли қувурўтказгичларнинг темир йўл кириш йўллари билан кесилиши мумкин эмас, икки томонлама қуйиш-тўкиш темир йўл эстакадаларига узатилган маҳсулот ўтказгичлар бундан истисно.

31. Корхона ҳудуди ва ундаги бино ва иншоотларнинг жойлаштирилиши саноат хавфсизлигига доир норматив ҳужжатлар, қурилиш меъёрлари ва қоидалари, ёнғин хавфсизлиги қоидалари талабларга жавоб бериши лозим.

32. Лойиҳалаштирилаётган корхона ва ишлаб чиқариш ҳудудлари ишлаб чиқариш зоналари, товар-хом ашё, кимёвий регентлар, баллонлар омбор зоналари, маъмурий маиший зоналар ва ёрдамчи объектларга бўлиниши керак. Ишлаб чиқариш зоналарида ишлаб чиқариш объекти билан технологик боғлиқ, чуқурга жойлаштирилган оралиқ станциялари ва бошқа ёрдамчи вазифадаги объектлар ўрнатилиши мумкин.

33. Барча ер ости коммуникациялар ва кабел ётқизилган йўллар уларнинг жойи ва жойланиши ҳамда вазифаларини аниқловчи белгилар билан жиҳозланади.

34. Ҳар бир ташкилотда коммуникациялар бўйича режанинг бажарилиши қайд қилиб борилиши лозим. Объектларни қайта қуриш, янгиларини жойлаштириш ва амалдагиларини йўқ қилишда ташкилот лойиҳачига коммуникациялар бажарилиши режасини ва ижроия бош режасини тақдим этади.

35. Қурилиш конструкцияларида носозлик аниқланганда (дарз, арматура очилиб қолганда ва ҳ. к.), технологик объектни қайта қуриш олдидан, бино ёки иншоотнинг функционал вазифаси ўзгарса, шунингдек аварияли портлаш ёки ёнғиндан кейин бино текширилиши керак.

36. Ер ости коммуникациялари тасарруфида бўлган ишлаб чиқариш хизматлари билан келишиб ўтказилиши мўлжалланган (ер-тупроқ) ишларни мазкур ҳудуд тасарруфида бўлган ишлаб чиқариш раҳбари томонидан берилган наряд-рухсатномасиз бажариш мумкин эмас.

37. Корхона ҳудудида чекиш учун махсус ажратилган жойлар жиҳозланиши ва белгиланиши зарур.

38. Ишлаб чиқариш хоналарига кирадиган эшикларда хоналарнинг портлаш-ёнғин ва ёнғиндан хавфли туркуми ва портлашдан хавфли зоналар синфлари белгиланган ёзувлар ўрнатилиши керак.

39. Иш жараёнида ишқор ёки кислоталар қўлланиладиган объектларда одам ювинишга кирганда автоматик равишда ишлаб кетадиган аварияли душлар ёки ўзи ёрдам берадиган раковиналар ўрнатилиши зарур. Аварияли душлар ва ўзи ёрдам берадиган раковиналарни ўрнатиш жойлари ва миқдори лойиҳада белгиланади.

40. Бошқариш хоналари жойлашган бинолар саноат хавфсизлиги талаблари, қурилиш меъёрлари ва қоидалари талабларига жавоб бериши керак. Майдони 60 m дан ортиқ бўлган бошқариш хоналари асосий чиқиш йўлига қарама-қарши тарафдан захира чиқиш йўлига эга бўлиши лозим. Асосий кириш йўли тамбур ёки коридор орқали ўрнатилиши лозим, захирадаги чиқиш эшиги бинодан ташқарига очилиши лозим, тамбурга эга бўлмаслиги ҳам мумкин, эшик зичланган ва иссиқ сақлайдиган бўлиши керак. Агар бошқариш хонаси иккинчи қаватда жойлашган бўлса, бинодан ташқарида чиқиш учун захирали нарвон ўрнатилиши керак.

41. Корхона ҳудудида шамол йўналиши ва тезлигини аниқловчи асбоб ўрнатилиши лозим. Асбоб кўрсатмаси бошқариш хонасига чиқарилиши лозим.

42. Ташкилот ҳудудидаги автомашина трактор ва бошқа механизациялаштирилган транспорт воситалари юриши мумкин бўлмаган жойларда тегишли тақиқловчи белгилар ўрнатилиши керак.

43. Йўлнинг транспорт қатнайдиган қисмини беркитиш билан боғлиқ бўлган ишларни ёнғинга қарши хизмат билан келишилган корхона техник раҳбарининг ёзма рухсатномасига асосан амалга ошириш лозим.

44. Ишларни бажариш учун бошқа ташкилотлардан НҚК ҳудудларига келган ишчилар, белгиланган тартибда кириш йўл-йўриғини олишлари керак. Бошқа ташкилотларнинг раҳбар ишчи ва мутахассислари учун иш жойидаги йўл-йўриқни объект раҳбари бериши керак. Бошқа ташкилотдан келган ишчилар НҚК ҳудудидаги ишларни ўз корхоналарининг жавобгар шахслари раҳбарлигида бажаришлари лозим.

45. НҚКда содир бўлган бахтсиз ҳодисалар Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1997 йил 6 июнь даги 286-сонли қарори билан тасдиқланган. Ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисалар ва ишчилар соғлиғи ва бошқа шикастланишларни текшириш тўғрисидаги низомда белгиланган тартибга кўра текширилади ва қайд этилади.

46. Ташкилот ходимларни махсус кийим, пойабзал, ҳимоя каскалари (қишда — иситилган шлем таглиги билан) ва бошқа шахсий ҳимоялаш воситалари билан таъминлайди. Портлаш-ёнғиндан хавфли объектларда фойдаланишга мўлжалланган махсус кийим иссиқбардош материаллардан тикилиши керак.

47. Кўзларга бегона нарсалар, зарарли суюқликлар, буғ ва газлар тегиши, кучли чироқ нури таъсир қилиш хавфлари бўлса, ишчилар ҳимоя кўзойнакларидан фойдаланишлари зарур.

48. Ўткир ишқор ёки кислоталар билан ишлайдиган ишчилар ҳимояловчи кўзойнаклар, қўлқоплар ва тегишли махсус кийим, резина этиклар ва резина фартук билан таъминланишлари лозим.

49. Ўткир ишқор ва кислоталарни ишлатиш билан боғлиқ бўлган жойларда жароҳатланганларга ёрдам кўрсатиш учун борат кислота ёки сода эритмалари мавжудлиги таъминланиши лозим.

50. Радиоактив моддалар билан ишлайдиганлар Радиоактив моддалар ва ионлантирувчи нурланиш манбалари билан ишлаш санитария қоидаларига асосан шахсий ҳимоя воситалари билан таъминланиши керак.

51. Зарарли газ, буғлар ва чангнинг ҳаводаги йиғилиши йўл қўйилган санитария меъёрларидан юқори бўлган концентрация ҳосил бўлиш эҳтимоли бор жойларда ишлайдиган ишчилар тегишли нафас олиш аъзоларининг шахсий ҳимоя воситалари (НАШҲВ) билан таъминланиши керак.

Ҳар бир хавфли ишлаб чиқариш объектида унинг хусусиятларини назарга олиб НАШҲВ турлари асосланиши ва лойиҳавий ҳужжатда белгиланиши керак.

НАШҲВ танлашда ва қўллашда саноат газниқобларини қўллаш бўйича амалдаги йўриқномаларга амал қилиш лозим.

52. Иш жойларида тегишли НАШҲВларни қўллаш, уларнинг айрим қисмларининг созлигини аниқлаш, шунингдек яхши тутиш, сақлаш ва дезинфекциялашга оид йўриқнома бўлиши даркор.

53. НАШҲВларни текшириш, таъмирлаш ва бракка чиқариш ишлари ишлатиш йўриқномасига асосан, газдан қутқариш хизмати лабораториясида амалга оширилиши лозим.

54. Чанг чиқиши билан боғлиқ ишлар бажарилаётганда ишчилар чангга қарши респираторлар, ҳимоялаш кўзойнакларида ва комбинезонларда бўлишлари керак.

55. Ишчилар НАШҲВдан фойдаланиш, текшириш ва сақлаш қоидаларига ўргатилиши зарур. Уларни қўллаш ва текшириш қоидалари бўйича ўқув машғулотлар, НҚК техник раҳбари тасдиқлаган жадвалга кўра ўтказилиши лозим.

56. Ҳар бир хавфли ишлаб чиқариш объектида тегишли тур ва русумдаги НАШҲВ аварияли захираси мавжуд бўлиши лозим. Ҳар бир объект учун филтрловчи аварияли газниқоблар сони тегишли русумдаги 3 — 5 комплект (тўплам) ҳисобидан бутланади.

Ҳар бир тўплам барча ўлчамидаги шлем-маскалар билан бутланиши керак.

Аварияли шлангли газниқоблар сони икки тўпламдан кам бўлмаслиги лозим.

57. Филтрловчи газниқобларнинг аварияли захиралари пломбаланган қутиларда, шлангли газниқоблар эса, пломбаланган чамадонларда сақланиши зарур.

Аварияли захиралардаги пломбаларнинг бутунлиги, хизмат кўрсатувчи ходим томонидан смена топшириш ва қабул қилишда текширилади.

Аварияли захиранинг мавжуд ва созлиги, НҚК техник раҳбари тасдиқлаган жадвалга биноан, газдан қутқариш хизмати ишчиси томонидан ҳар ойда камида бир марта текширилади.

58. Объектдаги ходим ишдаги ва аварияли НАШҲВларни сақланиш жойларини билиши зарур.

59. Шахсий ҳимоя воситалари, махсус кийим ва махсус пойабзалларнинг тўғри сақланишига бевосита ишчилар ва иш раҳбарлари жавобгардир.

60. НҚК объектларининг ҳудудлари ва ишлаб чиқариш хоналари саноат корхоналари санитария қоидалари ва амалдаги меъёрлар талабларига биноан сақланиши керак.

61. Қурилиши тегишли техник ҳужжатлар билан асосланган лоток, траншея, котлован ва чуқурликлар, шу жумладан вақтинча қурилганлар ҳам, қоронғи пайтда ёритилиши, плиталар билан ёпилиши ёки камида 1 m баландликдаги панжаралар билан тўсилиши даркор.

62. НҚКнинг ҳудудида пиёдалар учун қаттиқ қопламали йўлаклар қурилиб, уларнинг жойлаштирилиши ва сақланиши эҳтимоли бор авария ҳолатларида ҳам ходимларнинг бемалол ҳаракатланишини таъминлаши лозим.

63. Йўллар, кўприклар транспорт ва пиёдалар ўтиш йўллари тоза ва соз сақланиши, қувурўтказгич эстакадалари тагидаги ўтиш йўллари керакли йўл белгиларига эга бўлиши ва куннинг қоронғи пайтида ёритилиши керак.

64. НҚК портлаш-ёнғиндан хавфли объектлари бўйлаб учқунсўндиргичи бўлмаган автотрактор техникасининг юриши мумкин эмас.

65. Релс йўллари пиёдалар йўллари билан кесишган жойларда релс каллаклари билан бир текисда яхлит тагликлар ўрнатилиши, ҳамда огоҳлантирувчи ва тақиқловчи белгилар ўрнатиш лозим.

66. Йўлнинг транспорт юрадиган қисмини ёпиш билан боғлиқ бўлган таъмирлаш ишлари ёнғиндан сақлаш хизмати билан келишиб бажарилади.

67. Таъмирлаш — қурилиш ишлари олиб борилган НҚК ҳудуди текисланиб қурилиш ахлатларидан тозаланиши даркор. Белгиланган участкада режалаштириш ва қурилиш ахлатидан тозалаш ишлари тамомланмагунча қурилмани ишга тушириш мумкин эмас.

68. НҚК ҳудудида меҳнат хавфсизлигига оид плакатлар, хавфсизлик белгилари ва «Портлашдан хавфли!», «Ёнғиндан хавфли!», «Чекиш ман этилади!» деган ва бошқа лавҳалар осиб қўйилиши керак.

69. НҚК ҳудудида, бино ва ёнғиндан сақлаш хизмати билан келишиб, ажратилган «Чекиш жойи» деган лавҳа ўрнатилган жойлардагина чекиш мумкин.

70. НҚК ҳудудида, технологик тартиб ёки йўриқномаларда белгиланган доимий ва вақтинча оловли ишлар бажариладиган жойлардан ташқари, очиқ олов кўлланиши мумкин эмас. Оловли ишларни вақтинчалик бажариш тартиби техник раҳбар томонидан тасдиқланган йўриқномада белгиланади.

71. НҚК ҳудудида нефть маҳсулоти ва бошқа тез алангалувчан суюқликлар (ТАС) тўкилган ҳолда, йиғилган ифлосларни хавфсиз утиллаштириш бўйича тезкор чоралар қўлланиши шарт.

72. Транспорт ўтиш ва келиш йўллари, нарвон майдончалари, бинодан чиқиш ва кириш жойлари, ёнғинга қарши ускуналарга, ўт ўчириш воситаларига, алоқа ва сигнализацияга олиб борувчи йўлларни тўсиб қўйиш ва ифлослантириш мумкин эмас.

73. НҚК ҳудудидаги пиёдаларни қувурўтқазгичлардан, лоток ва траншеялардан ўтиш йўлларида панжарасининг баландлиги энг камида 1 m, узунлиги энг камида 1 m келадиган, кўприкчалар ўрнатилиши лозим.

74. Қудуқ, лотоклар ва чуқурликлардаги сурма зулфинлар ва бошқа арматуралар уларни ер юзидан туриб бошқарадиган мосламаларга эга бўлиши, ҳамда таъмирлаш ва олдини олиш (профилактика) ишлари учун қулай жойланиши лозим.

75. Ишлаб чиқариш хоналарини, зарурат бўйича, лекин сменада камида бир марта ҳўл, нам ёки бошқа чанг чиқармайдиган усуллар билан тозалаш лозим.

76. Артиш учун фойдаланган латта-путталар зич ёпиладиган қопқоқли махсус металл қутиларга йиғилиб, смена якунида ишлаб чиқариш хоналаридан махсус ажратилган жойга олиб чиқилиши даркор.

77. Материал ва ускуналарни вақтинча сақлаш учун белгиланган миқдорда ва уларни сақлаш қоидаларига амал қилган ҳолда, ёнғиндан сақлаш хизмати билан келишилган махсус ажратилган хона ёки жойлардан фойдаланиш лозим.

78. Ишлаб чиқариш хоналарида ёғ ва мойларни берк қопқоқли металл идишда сақлаш лозим.

79. Портлашдан хавфли ҳар бир хона эшигининг ташқи тарафига унинг портлашдан хавфли таърифлари белгиланган ёзув осиб қўйиш керак.

80. Тез алангаланувчан, ёнувчан суюқликлар, зарарли модда ва реагентлардан намуналар олишни махсус ажратилган жойларда бажариш даркор.

81. Иссиқ аппаратлар, ускуна ва қувурўтказгичларнинг изоляцияси соз ҳолда бўлиши керак. Хоналарда унинг юзаси ҳарорати 45°С дан, очиқ майдонларда эса 60°С дан ошмаслиги керак.

82. Электр ускуналар, шу жумладан назорат ва автоматика асбоблари, электр асбоблар ва пайвандлаш аппаратларининг тузилиши, хавфли ишлаб чиқариш ҳудудининг ёритилиши, белгиланган тартибда, тасдиқланган электр қурилмаларининг тузилиш қоидалари талабларига жавоб бериши керак, уларнинг ишлатилиши эса, белгиланган тартибда тасдиқланган, истеъмолчилар электр қурилмаларини техник ишлатиш қоидалари талабларига ва истеъмолчилар электр қурилмаларни ишлатишдаги хавфсизлик техникаси қоидаларига асосан амалга оширилиши керак.

83. Кўчма ёритқичлар сифатида портлашдан ҳимояланган ёритқичлар ишлатилиши лозим. Алоқа техник воситаларининг ясалиши ва ўрнатилиши портлашдан хавфли хоналардаги зоналар классига мос бўлиши шарт.

84. Ҳаво билан газ ва буғларнинг портлашдан хавфли аралашмаси вужудга келиши эҳтимоли бор жойларда ишлаганда, урганда учқун чиқармайдиган металлдан ясалган асбобдан фойдаланиш лозим.

85. НҚК ишлаб чиқариш объектлари, ёнғин назорати органлари билан келишилган рўйхат бўйича, ўт ўчириш воситалари билан таъминланиши лозим.

86. Ёнғинга қарши ишлатиладиган инвентар, ёнғиндан сақлаш хизмати билан келишилган жойларда, белгиланган миқдорда ва сақлаш қоидаларига амал қилган ҳолда жойлаштирилиши керак.

87. НҚК хавфли ишлаб чиқариш объектлари ҳудудида ва ишлаб чиқариш хоналарида қуйидагилар бажарилиши лозим:

а) хизмат кўрсатувчи ходим томонидан смена мобайнида камида бир марта ёнғинга қарши ускуналар, ўт ўчириш тизими ҳолати ва созлигини ҳамда тизимларда керакли сув ва буғ босими мавжудлигини текшириш;

б) ҳар гал смена бошланиши олдидан хизмат кўрсатувчи ходим томонидан шамоллатиш қурилмаларини кўрикдан ўтказиб, ишга яроқли эканлигини текшириш;

в) сменада бир марта НЎА, автоматика ва эҳтиёт мосламалари ҳолатини НУА ишчиси томонидан кўздан кечириб текшириш.

Текширув натижалари журналда қайд этилиши лозим.

88. Иш жойларидаги алоқа воситалари сигнал бериш, ёнғиндан сақлаш хизматини тиббий муассаса, газдан қутқариш хизматини ва НҚК диспетчерини чақириш тартибига доир жадвал белгиланган жойга осиб қўйилиши лозим.

89. Иситиш тизими ва шамоллатиш қурилмалари соз бўлиши ва амалдаги йўриқномалар, ҳамда режали-огоҳлантирувчи таъмирлаш (POT) жадвалига асосан текширилиши, ҳамда таъмирланиши керак.

90. Иситиш тизими, иситиш асбоблари ва бошқа элементларнинг тузилиши, иссиқлик ташувчи сифати, шунингдек хизмат кўрсатиш даврийлиги ва турлари лойиҳавий ҳужжат талабларига жавоб бериши шарт. Хоналарни иситиш учун иссиқлик ташувчи сифатида ёнувчан ва зарарли моддаларни қўллаш мумкин эмас.

91. Иситиш асбоблари ва иситиш тизимининг тузилиши ва жойлаштирилиши уларни текшириш ва чанг ҳамда ифлослардан тозалаш учун қулай бўлиши даркор.

92. Портлаш ва ёнғиндан хавфли хоналарнинг поли остидан ўтган иситувчи қувурўтказгичларнинг лотоклари қум билан кўмилиши, уларнинг ички ва ташқи деворлардан ўтиш жойлари обдан зичланган ва изоляцияланган бўлиши керак.

93. Портлашдан хавфли хоналардаги шамоллатгичлар кечаю-кундуз ишлаши зарур.

94. Ишлатилаётган шамоллатиш қурилмаларининг амалдаги самарадорлиги лойиҳа талабларига мослиги, ишлатиш тартиби тасдиқланган жадвал бўйича, асбоблар ёрдамида текширилиши лозим.

95. Автоматик ишга туширгич билан жиҳозланган шамоллатгичларда «Диққат! Автоматик равишда ишга туширилади» деган лавҳа осиб қўйилиши керак.

96. Шамоллатгич камерасида шамоллатиш қурилмасининг схемасини осиб қўйиш, камера эшигига эса — қурилмани ишлатишга жавобгар шахснинг исми-шарифлари ёзилган лавҳа ўрнатиш керак.

97. Технологик қурилма, ускуналар, ишлаб чиқариш корхоналарини таъмирлаш бўйича нуқсонлар қайдномасида шамоллатиш қурилмаларини таъмирлаш ва созлигини текшириш назарда тутилиши керак. Шамоллатиш тизими носоз бўлган технологик қурилма ёки объектни таъмирдан қабул қилиш мумкин эмас.

98. Шамоллатгич камераларидан омборхона сифатида фойдаланиш ва у ерни бегона предметлар билан тўсиб қўйиш мумкин эмас.

99. Ишлаб чиқариш объектларининг сув билан таъминлаш тизими махсус тайёрланган ходим томонидан лойиҳа ва амалдаги санитария меъёрларига асосан сақланиши ва ишлатилиши лозим.

100. Технологик объектларнинг айланма сув билан таъмирлаш тизимлари учун сувга портлаш-ёнғиндан хавфли суюқликлар, буғлар ва газлар тушиш эҳтимоли пайдо бўлганда уларни хавфсиз ишлашини таъминловчи чоралар назарда тутилиши керак.

101. Технологик регламентлар ва аварияни бартараф қилиш режасида (АБР) назарда тутилган ҳолатлардан ташқари, хўжалик — ичимлик сув ўтказгичларни техник мақсадлар учун ишлатиш мумкин эмас.

102. Техник сувни олиш жойларида «Ичиш учун яроқсиз» деган ёзув бўлиши даркор.

103. Ишчиларни ичимлик суви билан таъминлаш учун фаввораланувчи учликларга эга ёпиқ баклар ва санитария меъёрларига жавоб берадиган бошқа мосламалар билан жиҳозлаш керак.

104. Оқова сувларни ташланиши, уларнинг ифлосланиш даражаси, ҳамда тозалаш иншоотларининг самарали ишлаши устидан, санитария назоратининг маҳаллий органи билан келишилган жадвалга асосан, кунлик лаборатория назорати ташкил қилиниши керак. Оқова сувлардаги нефть маҳсулотлари ва зарарли моддалар таркиби белгиланган меъёрлардан ошмаслиги зарур.

105. Носоз ёки нотўғри ясалган гидротўсқичли канализацияни ишлатиш мумкин эмас. Ҳар бир гидротўсқичдаги тўсиқни ташкил қилувчи сув қатламининг баландлиги 0,25 m дан кам бўлмаслиги лозим.

106. НҚК ҳудуди ичида ундан ташқарида жойлашган саноат канализация қудуқлари ҳар доим ёпиқ бўлиши керак. Қудуқларнинг қопқоқлари пўлат ёки темир-бетон ҳалқа ичида камида 10 cm қалинликда қум билан кўмилиши керак.

107. Ичида иш олиб борилаётган қудуқлар атрофи тўсилиши ва олдида «Ишлар бажариляпти» деган огоҳлантирувчи лавҳа ва белгилар ўрнатилиши зарур.

108. Носоз ёки ифлосланган, оқова сувларни зарур даражада тозаланишини таъминлай олмайдиган тозалаш мосламали саноат канализациясини ишлатиш мумкин эмас.

109. Саноат канализациясининг тутгич ва тиндириш ҳовузлари камида 1 m га тенг баландликда тўсилган бўлиши керак.

110. НЎА ва А бошқарув шчитида жойлаштирилган асбобларнинг аниқланаётган ва рухсат этилган кўрсаткичлар чегараси белгиланган ёзувлари бўлиши зарур.

111. Сигнал берувчи лампалар ва бошқа махсус асбобларда сигнал мазмунини белгиловчи ёзувлари бўлиши керак.

112. НЎА ва А белгиланган тартибда мажбурий текширувдан ўтиши ва калибрланиши даркор.

113. Огоҳлантирувчи ва аварияли сигнал бериш тизими доимий равишда ишлаб туриши шарт.

114. НУА ва А воситалари таъмирлашга, созлашга ёки текширишга олинган бўлса, дарҳол барча ўлчамлар бўйича мос келадиган захира воситаларга алмаштирилиши керак.

115. Ишлаб чиқариш йўриқномаларига кўра, сменадаги технологик ходим айрим асбоб ва автоматика воситаларини фақат авария вазиятидагина ўчириши мумкин.

116. Ҳар бир технологик қурилма (объект)да, ишлаб чиқариш йўриқномада лойиҳалаш институти билан келишилган, улардан воз кечилса, қурилма (объект) тўхталиши ёки хавфсиз ишлаш тартибига ўтказилиши керак бўлган, ҳимоялаш ва жараённи тартиблаш воситаларининг минимал миқдордаги рўйхати мавжуд бўлиши лозим.

117. Носоз НЎА ва А, шунингдек текширув муддати ўтган асбобларни ўрнатиш ва ишлатиш мумкин эмас.

118. Манометрнинг кўрсаткичлари хизмат кўрсатувчи ходимга яққол кўринадиган қилиб, ўрнатилиши, шкаласи вертикал текисликда ёки олд томонига 30º оғган бўлиши, ўлчов чегараси шкаланинг учдан иккинчи қисмида бўлиши лозим. Манометр циферблатида идишдаги рухсат этилган максимал босимга тенг кўрсаткич бўйича қизил чизиқ ёки корпусида қизил рангли мил ўрнатилиши керак.

Хизмат кўрсатиш майдончаси полидан 3 m дан юқори бўлган жойларда манометр ўрнатиш мумкин эмас.

119. НЎА ва А, муҳосаралаш ва сигнал бериш мосламаларини тафтиш қилиш назорат-ўлчов асбоблари ва автоматика воситаларини режали-огоҳлантирувчи таъмирлаш низомига асосан тузилган жадвал бўйича ўтказилиши, ҳамда махсус журналларда қайд этилиши даркор.

120. НЎА ва А ҳаво тизимини ва техник ҳаво тизимларини қўшиш, ҳамда НЎА ва А ҳаво тизими йўлларига ҳавони бошқа мақсадларда ишлатиш учун кесиб улаш мумкин эмас.

121. НЎА ва А цехларида симобли асбоблар бўлса, уларни таъмирлаш учун ажратилган алоҳида хоналарни назарда тутиш лозим.

122. Радиоактив изотопли асбобларни ишлатганда радиоактив моддалар ва бошқа ионланувчи нурланиш манбалари билан ишлашга оид санитария қоидаларни қўллаш лозим.

123. НҚК объектларидаги яшиндан ҳимоялаш қурилмаси «Бино ва яшиндан ҳимоялаш қурилмаларини лойиҳалаш ва қуриш бўйича йўриқнома» талабларига жавоб бериши керак.

Яшиндан ҳимоялаш қурилмаси ва статик электрдан ҳимоялаш «Электр қурилмалар тузилиш қоидалари» (ПУЭ)нинг VII бўлими талабларига жавоб бериши керак.

124. Статик электр учун мўлжалланган ертуташ қурилмалари, одатда, электр ускуналар учун мўлжалланган ертуташ билан бирлаштирилади. Бундай ертуташ қурилмалар ПУЭ, ГОСТ 21130 ва СН 102 талабларига асосан бажарилиши керак.

125. Статик электрдан ҳимоялаш учун темир йўл цистерналарига қуйиш учун мўлжалланган металл учлик шланглар диаметри камида 2 mm мис сим ёки кесими камида 4 mm бўлган мис қувурча билан ўрамалараро қадамни 100 mm дан оширмай ўралиб ерга туташтирилиши керак. Сим ёки қувурчанинг учлари қувурўтказгич қисмларига ва учликка пайвандлаб ёки болт билан маҳкамлаб бириктирилиши лозим.

Шланглардаги учликлар, ҳамда нефть маҳсулотни қуйиш ва тўкин учун мўлжалланган тез ажратиладиган мосламалар учқун чиқармайдиган материалдан ёки учқун чиқармайдиган қопламали пўлатдан ясалган бўлиши зарур.

126. Темир йўл цистерналарни тўлдиришда фойдаланадиган қувур устунлар ерга туташтирилган бўлиши керак.

127. Тез алангаланадиган ва ёнувчи суюқликлар (конденсатлар) қуйиш ёки тўкиш учун қўйилган автоцистерналар, жараён пайтида ерга туташтирилган бўлиши керак. Автоцистерналардаги статик электр зарядларини бартараф этиш учун, уларга ерга тегиб турадиган металл занжирча улаб қўйилиши лозим.

128. Резервлардаги қабул қилувчи қувурўтказгичнинг жойланиши нефть маҳсулотни «ўлик қолдиқ» сатҳини назарга олган ҳолда суюқлик қатлами тагига берилишини таъминлаш керак.

129. Момақалдироқ пайтида ёнувчан суюқликлардан намуна олиш, шунингдек суюқликларни ҳайдаб киритиш ёки сўриб чиқариш мумкин эмас.

130. НҚК ҳудудидаги, қурилмалар ва ишлаб чиқариш хоналардаги ускуна ва қувурўтказгичларни йиғиш, ажратиш ва таъмирлаш ишларини бажариш учун лойиҳага биноан бажарилган, белгиланган тартибда тасдиқланган, юк кўтариш кранларининг тузилиши ва хавфсиз ишлатиш қоидаларига асосан ишлатиладиган, юк кўтариш-транспорт воситалари ва механизмларини қўллаш лозим.

131. Такелаж ишлари куннинг ёруғ пайтида бажарилиши керак. Куннинг қоронғи пайтида такелаж (ортиш-тушириш) ишларини юкларни ташиш (силжитиш) ишларига рухсатномаси бўлган мутахассиснинг бевосита раҳбарлиги остида бажариш керак.

Катта ўлчамли, оғир юкларни ортиш, тушириш, транспортга ташиш ишларини уларни хавфсиз бажариш бўйича жавобгар шахс кўрсатилган, дастлаб ишлаб чиқилган ва НҚК техник раҳбари томонидан тасдиқланган ишларни ташкил қилиш режасига асосан бажариш керак.

132. Юккўтариш механизмининг ҳаракат доирасидаги жой тўсилган бўлиши, хавфли зона чегарасида эса — огоҳлантирувчи белгиларни ўрнатиш зарур.

133. Электр асбобларнинг ишлатиш электр асбоблар ва мосламаларни ишлатишда хавфсизлик қоидалари талабларини қониқтириши керак.

134. Қўл электр асбоблари билан ишлашга «Истеъмолчилар электр қурилмаларини ишлатишдаги хавфсизлик техникаси қоидалари» (ИЭҚИХТҚ) бўйича ўқитишдан ўтган ва электр хавфсизлиги бўйича камида II малакавий гуруҳга эга бўлган шахслар тайинланади.

135. Электр асбобга техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш ишлари электр хавфсизлиги бўйича, ИЭҚИХТҚ, ИЭҚТИҚ га асосан камида IV малакавий гуруҳга эга электр техник ходимлар томонидан бажарилиши керак.

136. Пневматик асбобнинг шлангли туташмалари зич ва ишончли бўлиши керак.

137. Хизмат кўрсатувчи ускуналар 1,5 m дан юқорида жойлашган бўлса (аппарат, асбоблар, люклар, сурма зулфинлар ва ҳ. к) улар олдига кўчмас нарвонлар ва тўсилган майдончалар ўрнатилиши лозим.

3 m дан ошмаган баландликда жойлашган кам хизмат кўрсатиладиган ускуна олдига 60° қияликда нарвон ўрнатишга рухсат этилади.

138. Баландликда ишларни бажаришга мўлжалланган ҳавоза ва бошқа мосламалар инвентарлик талабига жавоб берадиган бўлиши ва намунавий лойиҳаларга асосан ясалиши даркор.

139. Қувурўтказгичларга маҳкамланган қўшимча нарвонлардан фойдаланиш ва уларда таъмирлаш ишларини ўтказиш мумкин эмас.

140. НҚК ҳудудида тупроқ ишларини бажаришга мазкур ишларни бажариш учун рухсатнома — наряд, ҳамда бажарилаётган ишлар ҳудудидаги ерости коммуникациялар жойланиш режаси мавжудлигида рухсат этилади.

141. Одамлар ёки автотранспорт ўтадиган жойларда траншеялар қазилса, тўсиқлар ўрнатилиши лозим.Тўсиқларда огоҳлантирувчи белги ёки ёзувлар, тунги пайтда эса — сигналловчи ёритқич ўрнатиш лозим.

142. Технологик жараёнларни, саноат хавфсизлигини таъминлашга қўйиладиган талабларга биноан, технологик лойиҳалашда қўлланадиган дастлабки маълумотларга асосан ишлаб чиқиш керак.

143. Барча ишлаб турган ва ишга туширилаётган корхоналар саноат тажриба, синов қурилмалари ва мини — НҚЗ учун технологик тартиб ишлаб чиқилиб белгиланган тартибда ишлаб тасдиқланади. Технологик тартиблар (регламент) таркиби ва мазмуни нефтни қайта ишлаш корхоналарининг маҳсулот ишлаб чиқаришига қўйилган технологик регламентдаги белгиланган талабларга жавоб бериши лозим.

144. Технологик регламентлар (тартиблар)да ташқи ҳаво муҳитининг салбий ҳароратида нефтьни қайта ишлаш корхоналарини хавфсиз ишга тушириш шароитлари ишлаб чиқилиши лозим.

145. Технологик ускуналар, назорат воситалари бошқариш, сигнал бериш, алоқа ва аварияга қарши автоматик ҳимоя (АҚАҲ) воситалари қуйидаги даврийликда ташқи кўрикдан ўтказилиши керак:

а) технологик ускуналар, қувурўтказгичлар арматураси, электр ускуналар, ҳимоя воситалари, технологик қувурўтказгичлар — ҳар бир смена бошланиши олдидан ва смена мобайнида камида ҳар икки соатда оператор, машинист, смена бошлиғи томонидан;

б) назорат, бошқариш воситалари, бажариш механизмлари, аварияга қарши ҳимоялаш, сигнал бериш ва алоқа воситалари — суткада камида бир марта, метрологик хизмат ишчилари томонидан;

в) шамоллатиш тизимлари — ҳар бир смена бошланишидан аввал, смена бошлиғи томонидан;

г) ўт ўчириш воситалари, шу жумладан автоматик тизимларни — ҳар ойда камида бир марта, ёнғиндан ҳимоялаш хизмати ишчилари билан биргаликда махсус тайинланган шахслар томонидан.

Текшириш натижалари смена қабул қилиш ва топшириш журналида қайд этилиши керак.

146. Ҳар бир портлаш-ёнғиндан хавфли объект учун аварияни бартараф қилиш режаси (АБР) ишлаб чиқилиши ва унда, бўлинмани ўзига хос шароитини назарга олиб, авария ҳолатлари ва аварияларнинг олдини олиш, улар содир бўлганда эса — бартараф этиш, заҳарланиш, ёнғин ёки портлашни йўқ қилиш, улар оқибатини иложи борича камайтириш бўйича чоралар ва ходимларнинг ҳаракати назарда тутилиши керак.

147. АБР да ташкилот ҳудудидаги барча шахсларни авария тўғрисида огоҳлантириш ва белгиланган зоналарда олов чиқиш манбалар вужудга келишини бартараф қилувчи чоралар назарда тутилиши лозим.

148. Авария ҳолатини бартараф қилиш режалари ташкилот раҳбари томонидан аниқланиб тасдиқланган корхона ва айрим объектлар рўйхатига асосан ишлаб чиқилади.

149. АБР бўйича билимлар аттестация синовида текширилади, амалий малака эса — бош муҳандис (техник директор) тасдиқлаган жадвал бўйича ходим билан ўтказиладиган ўқув машғулотлар пайтида синалади.

150. АБР ишлаб чиқиш талаб қилинмайдиган ишлаб чиқариш участкаларида авария ҳолатида, ходим ташкилот бош муҳандиси (техник директор) томонидан тасдиқланган, тегишли иш жойига тааллуқли саноат хавфсизлигига оид йўриқномаларга амал қилиши керак.

151. Портлаш-ёнғиндан хавфли корхоналар ёки қурилмаларда уларни ишлатиш ва тажриба ишларини ўтказиш хавфсизлигини таъминловчи қўшимча чоралар ишлаб чиқилмаган бўлса, янги иш жараёнларни ёки айрим қисмларини синаш бўйича тажрибали ишлар ўтказиш, янги ишлаб чиқилаётган ускуналарнинг асосий нусхаларини синаш, тажрибали воситалар ва автоматлаштириш тизимини текшириш ишларини амалга ошириш мумкин эмас.

152. Портлашдан хавфли ва зарарли моддалар сақланадиган идиш ва аппаратларда ўрнатилган эҳтиёт клапанларнинг газ ташламалари машъала тизимига юборилиши зарур.

153. Техник аппаратларнинг нейтрал газ ва буғлари ташламасини атмосферанинг хавфсиз жойига четлатиш керак. Чиқинди газлар учун қувур устунининг (свеча) баландлиги энг юқори нуқтадан камида 5 m баланд бўлиши лозим (бино ёки хизмат кўрсатиш майдончанинг ташқи аппаратураси чиқинди газ устунидан 15 m радиусида). Шам (свеча)нинг минимал баландлиги майдончанинг режалаштирилган белгисидан камида 6 m тенг бўлиши керак.

154. Босим остидаги суюлтирилган газлар, тез алангаланувчи суюқликлар (ТАС) омборлари босим остидаги суюлтирилган газлар ва ТАС омборлари учун ўрнатилган талабларига жавоб бериши лозим.

155. Портлаш-ёнғиндан хавфли объектларда ўт ўчириш тизими турлари ва уларни қўллаш зарурати лойиҳалаш ташкилоти томонидан, нефтьни қайта ишлаш ва нефть-кимё саноати корхоналари, бино ва ёнғинга қарши лойиҳалаш бўйича белгиланган талабларига кўра аниқланади.

156. Иссиқ сувда ишловчи иситувчи спутник (йўлдош)лар тизимининг гидравлик барқарорликда ишлашини таъминлаш учун ҳар бир йўлдошда чегараловчи шайбалар ўрнатиш даркор.

Шайбалар тешикларининг диаметри ҳисоблаш йўли билан аниқланади.

157. Насос ёки компрессорнинг ҳайдовчи ва сўрувчи қувурўтказгичларида ўрнатиладиган беркитувчи, кесувчи ва эҳтиёт қурилмалар хизмат кўрсатишга қулай зонада бўлиши лозим.

158. Эҳтиёт клапанлар ўрнатилган жойлар майдончалар билан жиҳозланиши зарур.

159. Эҳтиёт қурилмаларни танлаш, ўрнатиш ва уларга техник хизмат кўрсатиш саноат хавфсизлиги соҳасидаги норматив-техникавий ҳужжатлар талабларига жавоб бериши керак.

160. Қурилмани ишга туширилиши технологик регламентга асосан бажарилиши лозим. Қурилмани ишга тушириш учун, ишга тушириш ва режимга чиқариш муддатлари белгиланган, ҳамда ишга тушириш ишлари бўйича жавобгар шахслар тайинланган корхона бўйича чиқарилган буйруқ асос бўлади. Ишга тушириш бўйича шахслар зиммасига барча ишга туширишдан олдинги ишларни ташкил қилиш ва уларни хавфсиз ўтказиш, ҳамда қурилмани иш режимига чиқариб, хавфсизлик чораларини таъминлаш ишлари юкланади.

161. Қурилмани ишга туширишдан аввал энергия билан таъминлаш барча тизими (иссиқлик, сув, электр таъминлаш, инерт газлар билан таъминлаш), иситиш ва шамоллатиш тизимлари ишга яроқлиги, ҳамда мазкур қурилмага хизмат кўрсатувчи машъала тизимининг ишга шайлигини текшириш зарур.

162. Қурилмани ишга тушириш ва тўхтатишдан сўнг, жараённи ўзига хослигини назарга олиб, инерт газ ёки сув буғи билан пуфланиши ва албатта унинг (пуфлаш) самарадорлиги таҳлиллар орқали назорат қилиниши шарт.

163. Ускуна ва қувурўтказгичлар пуфлангандан сўнг биринчи марта ишга туширишдан аввал, ҳамда ускуна ва қувурўтказгични очиб бажарилган таъмирдан сўнгги кислород қолдиғи, қўлланилаётган ёнувчан моддалар билан портлашдан хавфли концентрацияни вужудга келтирмаслиги шарт.

164. Аппарат инерт гази билан пуфланиб таъмирга тайёрланганда ундаги ёнувчан моддалар иш зона ҳавосидаги рухсат этилган концентрациядан ошмаслиги зарур.

165. Кислота ва ишқор эритмаларини тайёрлаш бўйича барча операциялар, одатда, реагент омборларида, механизациялашган бўлиши, қўл меҳнати ишлатилмай, ходим технологик муҳит билан алоқада бўлмаган ҳолда, технологик тартибга асосан бажарилиши лозим.

166. Сақланадиган омбордаги хавфлилиги бўйича I ва II синфга мансуб зарарли моддалар билан боғлиқ барча ишлар шамоллатиш тизими ишлаганда бажарилиши керак.

167. Метанолдан фойдаланиш билан боғлиқ ишлар, мазкур ишларни ташкил қилишда талаб қилинадиган хавфсизлик талабларига асосан амалга оширилиши зарур.

168. Хавфлилиги бўйича I, II ва III синфга мансуб суюқ реагентларни узатувчи, ҳайдовчи қувурўтказгичларнинг фланецли бирикмаларида ҳимоя ғилофлари ўрнатилиши даркор.

169. Реагентларни аппаратларга қўйишда қўл меҳнатидан фойдаланиш мумкин эмас. Бу мақсадлар учун насос ёки инерт гази билан сиқиб чиқариш тизими назарда тутилиши лозим.

170. Реагентларни узатишдан олдин вақтинча ишламаган аппарат ва қувурўтказгичлар, зичлигини ва ўтказувчанлигини текшириш лозим. Одамлар ва транспорт ўтиш йўллари устидан ўтказилган реагентли қувурузатгичларда фланецлар ўрнатиш мумкин эмас.

171. Нордон ва кимёвий ифлосланган ва ишқорли сувларни умумий канализацияга тўкиш мумкин эмас.

172. Таркибидаги водород 60% ва ундан зиёд бўлган ёнувчан енгил газларни эҳтиёт клапанлардан хавфсиз жойдаги машъала қурилмасига ташлаш мумкин.

173. Таркибида водород бўлган муҳитда ишлайдиган аппаратларнинг материалларини водороддан емирилиш таъсирини назарга олган ҳолда танлаш лозим.

174. Қурилмани ўрнатишдан олдин ускуна, қувурўтказгичлар, арматуралар, ер туташгичлар, назорат-ўлчов асбоблари, ёруғлик ва овозли сигнал, муҳосаралаш, шамоллатиш, оқова воситалари, шахсий ҳимоя ва ўт ўчириш воситаларининг тўғри монтаж қилинганлигини ва ишга яроқли эканлигини текшириш лозим. Қурилма муҳандис-техник ходимлар раҳбарлигида ишга туширилиши керак.

175. Қурилмани ўрнатишдан олдин аппаратлар, идишлар ва қувурўтказгичлардан ҳавони сиқиб, умумзавод машъала тизимига чиқариш тақиқланади.

176. Машъала ҳудудидаги тўсиқ ортига машъалага жавобгар цех бошлиғининг рухсатисиз ишчиларнинг кириши тақиқланади.

177. Бевосита алоқаси йўқ шахсларнинг қурилмага хизмат қилишлари тақиқланади.

178. Қурилманинг таъмирлашга берилган барча аппаратлари ва айрим бўлакларини ишга туширишдан олдин, машъала тизимини қурилмадан узиб туриб, зичликка синаш зарур.

179. Қурилмага буғни қабул қилишдан олдин буғўтказгичлардаги барча ташламаларни очиш ва тизимни қиздириш учун буғ келадиган тармоқдаги зулфинини оҳиста очиш лозим. Кичик тармоқлари бўлган буғўтказгичга буғни қабул қилишда аввал марказий магистралга, сўнгра ҳар бир кичик тармоқларга юбориш зарур.

180. Қурилма ишлаб турган пайтда аппаратлардаги босим ва вакуумни кузатиб бориш зарур. Оператор хонасидаги шчитга ўрнатилган назорат — ўлчов асбобларининг кўрсатмаларини вақти-вақти билан, бевосита аппаратнинг ўзига ўрнатилган, дублёр асбоблар ёрдамида текшириб туриш даркор. Шкаласи йўқ асбобларни шу жойнинг ўзида назорат асбоблари воситасида текширилади.

181. Ускуналарга қувурўтказгичлар ва аппаратуралар уланган жойларда ножипслик рўй берганда, уларни ишлатиш тақиқланади. Аниқланган барча нозичлик ва сизиб чиқиш жойлар зудлик билан бартараф этилиши зарур. Носозлик ҳақидаги барча мулоҳазалар вахта журналга ёзиб қўйилади.

182. Ускуна, автоматика, муҳосараловчи ва сигнал берувчи қурилмаларни кўрик ва текширувдан ўтказиш қуйидаги муддатларда ўтказилади:

а) ёнғинга қарши ускуналар, газниқоблар, ўт ўчириш тизимининг созлиги ҳолати, тизимдаги сув ва буғ босимининг зарур ўлчамларда бўлишини — смена бошлиғи томонидан ҳар сафар смена бошланишидан олдин;

б) шамоллатиш қурилмаларининг созлиги ва ишлашини — оператор ёки смена бошлиғи томонидан, ҳар сафар смена бошланишидан олдин;

в) барча сув ўтказгич қурилмалар (қудуқлар, гидрантлар, зулфинлар, захира идишлар, насос қурилмалари ва ш. к.), кўпик билан ўт ўчириш қурилмалари — махсус тайинланган шахслар томонидан, ёнғин ҳимояси ходимлари билан биргаликда, ҳар ойда камида бир марта;

г) НЎА ва А, муҳосараловчи ва сигнал берувчи қурилмалар ҳолати — НЎА хизмати ходимлари томонидан, ҳар сменада камида бир марта.

Кўрик ва текширув натижалари махсус журналга ёзиб борилади.

183. Аппаратларда деформация рўй беришининг олдини олиш мақсадида, ундаги ҳарорат ва босимни аста-секин ва равон равишда ўзгартириш зарур. Ҳарорат ва босимни ўзгартириш тезлиги, корхона Бош муҳандиси тасдиқлаган, қурилмани ишга тушириш, тўхтатишга доир йўриқнома асосида белгиланади.

184. Ректификация колонналари корпусида, буғлатгичларда, иссиқлик алмаштиргичларда ва бошқа аппаратларда ёки ниқобли қувурларда нефть маҳсулотлари сизиб чиқиши аниқланганда, улар алангаланиб кетишининг олдини олиш учун, сизиб чиққан жойга зудлик билан буғ юбориб, аппарат ишини тўхтатиб қўйиш лозим.

185. Қайноқ нефть маҳсулоти совугандан кейингина ундан намуна олиш мумкин. Намуна тоза ва қопқоқли металл идишга олинади. Намуна олаётганда ҳимоя кўзойнаги ва қўлқоплардан фойдаланиши зарур.

186. Технологик аппаратуралардан газни атмосферага чиқариш мумкин эмас. Ҳимояловчи клапанлар орқали, авария шароитида, газларнинг хавфсиз жойга чиқариш мумкин. Ҳимоя клапанлардан чиқадиган дуд бўронларнинг баландлиги цех биносининг энг юқори нуқтаси ёки очиқ қурилмадаги энг баланд ишчи майдончасидан камида 5 m зиёд бўлиши керак (дуд бўрондан 15 m радиусни ҳисоблаб). Ер сатҳидан эса энг камида 6 m баланд бўлиши зарур.

187. Ўт ўчириш тизимидаги носоз қурилмани ишлатиш мумкин эмас.

188. Конденсатор ва совутгичлардан чиқаётган сувда нефть маҳсулотлари ва бошқа бўлмаслиги керак.

189. Таркибида 8% (ҳажмий) дан зиёд водород сульфиди бўлган газлар учун машъала қувурига чиқарадиган махсус тизим режалаштириши лозим. Мазкур тизим бўлмаган ҳолатларда водород сульфидли газлар бошқа объектлардан келаётган углеводород гази билан суюлтирилиб туриб корхонанинг умум машъала тизимига юборилиши зарур.

190. Иссиқ печ насосларининг ишлаши устидан мунтазам назорат ўрнатилиши лозим. Иссиқ печ насосларини оз миқдордаги нефть маҳсулотлари билан таъминланганда ишни тўхтатиш керак.

Аппаратларга келаётган нефть маҳсулотлардаги босим пасайиб ёки энг пастки чегарага тушиб қолганда ишлаб кетадиган ёруғлик ёки овозли сигнал бериш воситаларининг бўлиши шарт.

191. Сальниклар ва насосларнинг иссиқ қисмларини совутиш тизими носоз бўлган насосларни, ҳаддан ташқари қизиб кетмаслиги учун ишлатиш тақиқланади.

192. Захирадаги иссиқлик насосларини ишга туширишдан аввал, уларга иссиқ нефть маҳсулотини юбориб аста-секинлик билан қиздириб олиш лозим.

Олдиндан иситмай туриб иссиқлик насосларини ишлатиш тақиқланади.

193. Идишлардаги нам сақлагич сувларни чиқармай туриб колоннани намлаш учун сув сепиш мумкин эмас.

194. Қурилмалардан авария вазиятларида ишлатиладиган идишларга келадиган авария қувурўтказгичларни доимий бир йўналишдаги нишабликка эга бўлиши ва бутун узунлиги бўйлаб зулфини бўлмаслиги (кесиб, ажратадиган ва бошқа.) керак.

195. Авария вазиятларида ишлатиладиган идишларга олдиндан авария буғ қувурўтказгичларини уламай туриб, уларга иссиқ нефть маҳсулотларини ташлаш мумкин эмас. Нефть маҳсулотини ташлаш жараёни тугагандан кейин авария қувурўтказгични буғ билан пуфлаб тозалаш зарур. Ёпиқ авария резервуардан ҳар вахтада сувни чиқариб юбориш керак.

196. Газ, буғ ёки суюқ маҳсулотлари сизиб чиқадиган ускуналар ва қувурўтказгичларни ишлатиш мумкин эмас. Барча носозликлар бартараф этилиши шарт.

Агар носоз аппарат ўрнига резерв (захирадаги) аппарат бўлса, ишлашни резерв аппаратга кўчириб туриб, сизиб чиқиш жойлари (носозликлар) аппаратни узиб қўйиб тузатилиши керак. Тайёрланган аппаратдаги таъмир ишларини тегишли йўриқномаларга мувофиқ амалга оширилади. Ишлаб турган қувурўтказгич ва ускуналардаги носозликни бартараф этиш тақиқланади.

197. Портлашдан хавфли буғ аралашмалари ва газ билан ҳаво аралашмалари бор жойларда иш олиб борганда учқун чиқиб бахтсиз ҳодиса рўй беришининг олдини олиш мақсадида пўлатдан ясалган қўл асбобларини қўллаш тақиқланади. Мазкур мақсадлар учун урганда учқун чиқармайдиган металл (мис, жиз, латун) ёки мис қопламали қилиб ясалган асбобларни, кесувчи пўлат асбобларга эса консистент мой (солидол, тавот ва ш.к) суркаб туриб ишлатиш лозим.

198. Барча портлаш — оловдан хавфли бино ва қурилма жойлашган ҳудудларга огоҳлантирувчи «Портлашдан хавфли», «Оловдан хавфли», «Чекиш тақиқланади» каби лавҳалар осиб қўйиш зарур. Вақтинча газлашган зоналарни ўраб (тўсиб) қўйиб тўсиқларга огоҳлантирувчи «Газлашган» ёзуви ёки белгилари ўрнатилади.

199. Ёнғин ва портлашдан хавфли жойларда темир михли ёки металл нағалли оёқ кийимларида ишлаш тақиқланади.

200. Барча технологик аппаратлар, агрегатлар ва қувурўтказгичлар бир-биридан фарқланувчи бўёқ (белги)ли бўлиши лозим. Турли бино (хона)лардаги бир хил аппаратларнинг айрим участкалари ва бўйи баланд аппаратлар қайси қават ёки хонада бўлишидан қатъи назар бир хил маркировка (белги)га эга бўлиши зарур.

201. Электр қурилмалар, электр аппаратуралар, электр тармоқлари ва ёритиш арматураларини «Электр қурилмаларнинг тузилиш қоидалари»га мувофиқ ишлатиш керак.

202. Печларда навбатчи (пилотли), пиликли мослама билан жиҳозланган ёндиргичлар бўлиши ва уларга алоҳида ёнилғи келадиган тизимли бўлиши керак.

203. Ўчоқ ичида портлаш рўй берганда печ конструкцияси бузилиб кетишининг олдини олиш мақсадида унинг радиант камераларидаги ён деворларига (ўзи портлаб кетадиган) ҳимояловчи клапанлар ўрнатилади.

204. Печни ишга туширишдан олдин, унинг ичида, ўчоғида, дуд бўронларида таъмирдан кейин бирор предмет қолиб кетмаганлигига амин бўлиш керак. Ўчоққа (форсункаларга) ўт қалашдан олдин унинг барча люклари ва тирқишлари берк бўлиши лозим.

205. Тутун йўлини, лойиҳа кўрсатмаларига мувофиқлигини вақти-вақти билан текшириб туриш зарур.

206. Печни тўхтатганда ёки авария вазиятларида унинг змеевикларини пуфлаш учун қўлланиладиган инерт газли қувурўтказгичлар ва буғўтказгичларга тескари клапанлар ва 2 тадан беркитувчи зулфинлар ўрнатиш жойиз.

Зулфинлар ўртасига, зулфинлардаги зичликни текшириш ва буғ конденсатларни ташлаб юбориш учун синов (пуфловчи) жўмрак жойлаштириш лозим. Змеевикни буғ билан пуфловчи қувурўтказгич доимо иссиқ ҳолатда ва конденсатсиз бўлиши зарур.

Кўп сонли змеевиклар мавжуд бўлганда, тақсимлагичдан олдин умум зулфинли айланма (эшкакли) тақсимлагич ўрнатиш лозим. Змеевикни пуфлашни масофадан туриб бошқаришни ташкил этилганда, зулфинни бошқариш пости печдан энг камида 5 m нарида, буғ ўчиргич арматуранинг ёнида жойлашиши ва унга ердан туриб хизмат кўрсатиш лозим.

207. Қувурдан ясалган иситиш печлари буғ ўчириш тизими билан жиҳозланиши керак.

208. Қувурсимон иситиш печлари уларнинг форсункаларига келадиган газсимон ёнилғининг босими, белгиланган энг паст чегарадан ҳам тушиб кетганда ёки ёнилғи келмай қолганда ўз-ўзидан ишлаб кетадиган сигнал бериш мосламаси билан жиҳозланиши зарур.

Форсункаларга газсимон ёнилғи берадиган қувурўтказгичларга босим пасайиб кетганда автоматик тарзда беркитадиган ёпувчи (ажратиб қўядиган) клапан ўрнатилади. Газсимон ва суюқ ёнилғиларда ишлайдиган форсункалар қувурўтказгичларига беркитиш (ажратувчи) клапанларини ўрнатиш талаб қилинмайди.

209. Печ қувурлари қизиб куйган ҳолатларида ўчоқ ичида змеевикларга, радиант камераларга ва қўшалоқ қутиларга сув буғини юборувчи, ҳамда змеевик тизимида авария рўй берганда, унга хомашё ва ёнилғи беришни тўхтатадиган автоматик мослама ўрнатилади.

Буғ магистралидаги босим 4 атм. атрофида бўлиши керак.

210. Ўчоқ ичини сув буғи билан пуфлаб тозаламай туриб, форсункаларни ёқиш тақиқланади. Пуфлашни мўридан буғ аломатлари чиқа бошлагандан бошлаб 15 min давомида бажариш керак. Кўп камерали печлар учун камераларни пуфлаш, энг охирги зулфинни очгандан кейин 20 min давом этиши лозим.

Форсункаларни фақат машъала ёки пиликлар ёрдамида ёқишга рухсат этилади.

211. Суюқ ёнилғида ишлайдиган форсункаларни ёқиш учун, унга аввал ёниб турган машъалани яқинлаштириб туриб, буғ ва ҳаво келишига эришиб, сўнгра форсункага ёнилғи келадиган қувурўтказгичдаги жўмракни аста-секин очиш лозим.

212. Машъалани шимдириш учун тез алангаланадиган маҳсулотлар (бензин, лигроин, керосин ва ш.к.)дан фойдаланиш тақиқланади. Ёниб турган машъала қути (яшик)даги қуруқ қум ёрдамида ўчирилади.

213. Қурилмани ишга туширишдан аввал печдаги барча газ ўтадиган тармоқларни инерт газ билан пуфлаб, чиқиндини машъала тизимига ташлаш лозим.

214. Барча ишламаётган (жумладан, вақтинча ишламаётган) форсункаларга газ борадиган қувурўтказгичлар беркитилган бўлиши зарур.

215. Ёнилғи қувурўтказгичларини тўлдириш пайтида печ хонасида одамлар бўлиши тақиқланади.

216. Форсункаларга газ конденсат билан қўшилиб кела бошлаганда, газ келадиган жўмракни зудлик билан беркитиб, конденсатни «газ машъала» тармоғига ташлаш лозим.

217. Газда ишлайдиган форсункаларни ёқишдан олдин қуйидагиларни бажариш зарур:

а) барча форсункалардаги ишчи ва назорат (текширув) жўмраклари тўлиқ ва зич ёпилганлиги;

б) ёнилғи тармоғидаги конденсат чиқариб юборганлиги;

в) печ ўчоғини буғ билан пуфланганлиги.

218. Форсункани ёқиш пайтида, аланга чиқиб куйиб қолишдан сақланиш учун, форсунка ойнасининг ён тарафида туриш лозим. Бирор сабабга кўра газ ёнмаса ёки ёниш тўхтаб қолса, ишчи жўмракни беркитиб, ўчоқни яна бир бор буғ билан пуфлаш, форсункаларга келаётган ўтказгичлардаги газни «свеча»га чиқариб юбориш, ҳамда форсункаларни қайта ёқиш керак.

219. Ёнилғи қувурўтказгичларидаги газ ва суюқ ёнилғининг босими автоматик тарзда тартибга солинади.

220. Печ ишлаётган пайтда змеевик қувурларининг, қувур осмаларининг ва печ деворларининг ҳолатини кузатиб туриш таъминланиши лозим. Печнинг қувурларида шишиб (бўртиб) чиқиш, деворларида дефомация аломатлари, осма мосламалар узилиб кетиш ҳолатлари рўй беришига йўл қўйилмаслик керак.

221. Змеевик қувурларининг печ габаритларидан ташқарига чиқиб турган, уланган жойларини, қўл, бадан тегиб куйиб қолмаслик учун изоляциялаш зарур.

222. Қувур печларининг эгизакларидан (жуфтларидан) маҳсулот сизиб чиқа бошласа, бундай печларни ишлатиш тақиқланади. Тиқинларни маҳкамлаш учун болтларни маҳкамлашни қувурлардаги босимни пасайтириб, змеевикни маҳсулотлардан бўшатиб туриб бажариш керак.

223. Печ ўчоғидаги ёниш жараёни меъёрий режимда бўлишга эришиш лозим; барча форсункалар текис (бир хил) юкланиб, машъала (олов)нинг узунлиги бир хил ўлчамли бўлиши зарур.

224. Форсункалар ёнишини кузатишда ҳимоя кўзойнагини тақиб, қараш тирқишининг ёнида туриш керак.

225. Змеевик қувурларининг қизиб-кўпчиб кетиши ҳолатлари рўй берганда, печга маҳсулот келишини тезда тўхтатиб, ёндиргич ёки форсункаларни ўчириш ва ўчоққа буғ юбориш лозим.

226. Қизиган змеевик қувурларини маҳсулот йўналиши бўйлаб буғ ёки инерт газ билан пуфлаш керак. Авария вазиятлари учун мўлжалланган идиш бўлса пуфлашни маҳсулот йўли бўйлаб ёки тескарисига (куйган жой ҳолатига қараб) бажариш лозим ва ўчоққа иложи борича маҳсулот тушмаслигига эришиш зарур.

227. Пуфлашни бошлашдан олдин змеевикдаги босим пуфланаётган буғ ёки инерт газ босимидан паст бўлиши кераклигига эътибор бериш керак.

Змеевикка буғ юборишдан олдин буғўтказгичдаги конденсат тўласича чиқариб ташланиши лозим.

228. Печни таъмирлаш учун тўхтатишдан олдин змеевик ичидаги маҳсулот технологик тартибга кўра инерт газ ёки сув буғи билан пуфлаб чиқариб юборилиши керак.

229. Печ змеевиклари қувурларида вақти-вақти билан назорат ўлчовлари ўтказиш зарур.

Қувурлар рухсат этилган меъёрдан ортиқ даражада ейилиб (юпқалашиб) кетганда, уларни алмаштириш лозим.

230. Қурилманинг электр қисмига 1000 V дан юқори кучланишли электр-қурилмаларида ишлашга ҳуқуқи бор электртехник ходим, ИЭҚИХТҚ, ИЭҚТИҚ га асосан хизмат кўрсатади.

231. Электр дегидраторга хизмат кўрсатувчи электр техник ходим ихтисоси бўйича камида IV электр хавфсизлик гуруҳига мансуб бўлиши керак.

232. Ҳар бир электр дегидратор танасида, нарвонга яқин жойда, ҳамда бошқарув шчитининг тегишли панелида (олд ва орқа томонларида) унинг тартиб рақами бўлиши лозим.

233. Трансформаторлар ва реактив ғалтаклар жойлашган юқоридаги майдонча тўр ёки панжарали тўсиққа эга бўлиб, унга «Юқори кучланиш! Ҳаёт учун хавфли!» деган ёзув осиб қўйиш зарур.

234. Электр дегидратор ишлаб турганда, уни кўрикдан ўтказиш учун тўсиқ ичига кириш тақиқланади.

235. Электр қурилмали электр дегидраторни ўраб турган тўсиқда, эшигини очганда, кучланишни узиб қўядиган муҳосаралаш мосламаси бўлиши керак.

236. Электр дегидратор ишлаётганда унга кўтарилиш учун қўйилган нарвонга «Кирма, ўлдиради!» деган лавҳа осиб қўйиш лозим.

237. Ишлаб турган электр дегидраторларга кўчма нарвонларни қўйиш тақиқланади.

238. Электр дегидратор аппаратидаги нефть сатҳи пасайганда кучланишни узиб қўядиган қурилма ўрнатилиши керак. Барча муҳосаралаш қурилмаларининг ишини, графикка кўра, бир йилда камида бир марта текшириб туриш зарур.

239. Электр дегидраторни нефть билан тўлдиргандан кейин, кучланишни улашдан олдин, унда тўпланиб қолган газ ва буғни газ ҳаво қувури орқали ёпиқ тизимга чиқариб юбориш керак.

240. Электр дегидраторнинг юқорисидаги майдончада ва унинг ичига ўрнатилган ускуналарни таъмирлаш учун, берк аппаратларда ишлаш ва электр таъмир олиб боришга расмийлаштирилган махсус наряд-рухсатномани олиб, қуйидаги тадбирларни тартиб бўйича бажаргандан кейингина киришиш мумкин:

а) асосий электр тармоғидаги, ҳамда тезкор тармоқдаги кучланишларни узиб қўйиб, ўша жойларга «Уламанг — одамлар ишлаяпти!» деган плакат осиб қўйиш;

б) электр дегидратор хонасини обдан шамоллатиб бўлиб, ҳавоси таҳлилини ўтказиш;

в) иккала трансформаторларнинг юқори кучланиш тарафида кучланиш (электр токи) йўқлигини текшириш;

г) юқори кучланишдан чиқадиган симларга кўчма ер туташтиргични улаш;

д) электр дегидраторга боришга рухсат этилган зинага «Шу ердан киринг» деган лавҳа осиб қўйиш;

е) ёпиқ аппаратлар ичида хавфсиз ишлашни таъминловчи тадбирларни бажариш.

241. Огоҳлантирувчи «Уламанг — одамлар ишлаяпти!» деган плакатни фақат тезкор ходим фармойиши бўйича ечиб олиниши мумкин.

242. Оралиқ станция, счит ва йиғмаларнинг тақсимловчи қурилмалар электр схемаларнинг қайта уланиши электр қурилмага бевосита хизмат кўрсатувчи тезкор ходим бажариши керак. Тезкор қайта уланишни бажариш ҳуқуқига эга бўлган шахслар рўйхати электр хўжалигига жавобгар шахс тасдиқлайди.

243. Электр қурилмада ёнғин рўй берганда зудлик билан электр кучланишни узиб қўйиш зарур.

244. Электр дегидратор ва тиндиргичлардаги сувни автоматлаштирилган ёки берк усулда чиқариб ташлаш лозим.

Атмосфера — вакуумли ва термик крекинг қурилмаларини ишлатишда мазкур қоиданинг IV бобнинг 1-§ да баён этилган талабларга риоя қилиш зарур.

245. Қурилмага юборилаётган нефть маҳсулотнинг остидаги сув миқдорини мунтазам равишда кузатиб бориш лозим ва мазкур ўлчам лойиҳада белгиланганидан зиёд бўлмаслиги керак.

246. Атмосфера — вакуум қурилманинг вакуум қисмини хом нефть билан ишга тушириш тақиқланади. Мазкур мақсадлар учун мазутдан фойдаланиш лозим.

247. Барометрик конденсаторга келаётган сув мароми белгиланганда, конденсатордан чиқиб кетаётган сувга суюқ нефть маҳсулотнинг ҳам эргашиб кетмаслигига эътибор бериш зарур.

248. Барометрик конденсаторга баробарлаштирувчи қувурўтказгич орқали қайноқ нефть тушмаслиги учун, ўрталик вакуум қабул қилгичлардаги суюқлик сатҳининг нормал ҳолатда бўлишига эришиш керак.

249. Иссиқ печ насосларининг ишини доимий равишда назорат қилиб туриш керак. Насосга келаётган маҳсулот миқдорининг камайиши ёки босими регламент бўйича рухсат этилган чегарасигача тушиб кетишни ёруғлик ёки овозли сигнал билан хабар берилишини таъминлаш лозим.

250. Реакторларга маҳсулот (хомашё, катализатор) солишдан олдин, унинг ичида одамлар ёки бегона нарсалар йўқлигига ишонч ҳосил қилиш лозим.

251. Катализаторни тўкиш, чиқариб олиш ва элаш пайтида респираторлар, ҳимоя кўз ойнаги ва қўлқоплардан фойдаланиб, таъминотчи юборган муайян катализаторнинг техник шартларига кўра, улар билан ишлайдиган хавфсизлик талабларига риоя қилишлари зарур.

252. Реакторларни катализаторлар билан тўлдираётган ходимлар икки тарафлама телефон ёки баланд овозли (радио) алоқаси билан таъминланишлари зарур.

253. Катализаторларни тўкиш ишлари механизациялаштирилган бўлиши керак.

254. Катализаторларни реакторларга қуйиб бўлгандан кейин аппаратлар ва қувурўтказгичлар тизимидаги зичлик (жипслик) инерт гази воситасида текшириб кўриш зарур.

255. Торкрет қопламаси бузилган реакторларни ишга тушириш тақиқланади.

256. Ташқи деворлари технологик регламент бўйича муайян металл учун рухсат этилган миқдордан ортиқ қизиб кетган реакторларни ишлатиш тақиқланади.

Реакторнинг футерланган юзали деворларидаги ҳароратни назорат қилиб бориш ва қизиган жойлардаги хавфни бартараф этиш мақсадида реактор танасини усти қисмига термопаралар ўрнатиш зарур.

Реактор деворининг ҳарорати махсус ёзиб борувчи аппаратлар ёрдамида назорат қилинади.

257. Реакторлар ташқи деворларидаги ҳароратни сунъий йўл билан пасайтириш тақиқланади.

258. Қурилмаларни нормал ишлатиш жараёнида реакцияга юборилаётган хомашё билан айланаётган газнинг ўзаро нисбатини бир маромда ушлаб туриш лозим. Компрессорлардан бири бузилиб, ўрнига захирадагисини қуйиш имкони бўлмаганда, қурилмани авария тарзда тўхтатиш зарур.

259. Хомашё насослари тўхтаб қолганда реакторлардан хомашё идишига «тескари оқим» («йўл») билан водородли газ келиб тушмаслиги учун ажратиб қўювчи мосламани ўрнатиш режалаштирилиши керак.

260. Реакторга инерт газ келадиган қувурўтказгичга овозли ва ёруғлик сигналини улаб, инерт газ таркибида кислород миқдори белгиланган зиёд бўлганда, газ келишини тўхтатиб қўядиган ўзи ёзадиган газтаҳлиллагич ўрнатиш зарур.

261. Қурилмада нормал технологик режимига эришилгандан кейин, унга келадиган инерт газ тармоғини узиб қўйиш керак.

262. Катализаторни регенерация қилишдан олдин тизимдаги айланма газни инерт газ ёрдамида пуфлаб чиқариб юбориш зарур.

263. Реактор блокини ишга туширишдан олдин ва таъмирлагандан кейин таркибида энг кўпи билан 0,5% (ҳажмий) кислород бўлган инерт газ билан пуфлаб чиқиш лозим.

264. Катализаторни регенерациялаш пайтида реакторга кираётган ва ундан чиқаётган газни таҳлил қилиб, таркибидаги кислород, углерод диоксиди (карбонат ангидриди) ва углерод оксиди миқдорини аниқлаб туриш зарур.

265. Реактордан катализаторни чиқариб олишга, уни тўлиқ регенерациялаб, инерт газ билан пуфлагандан кейингина киришиш мумкин.

266. Регенерацияланмаган ёки сустлаштирилмаган ҳолдаги катализаторни реактордан чиқариш тақиқланади.

267. Реакторни очишдан олдин қуйидагиларга риоя қилиш зарур:

а) уни 50°С дан зиёд бўлмаган ҳароратгача совутиш;

б) аввал 20 — 30 min давомида инерт газ билан, сўнгра ҳаво билан пуфлаш.

268. Иш жараёнида хизмат кўрсатувчи ходимлар куйиб қолишининг олдини олиш мақсадида, реактор атрофини ердан баландлиги энг камида 1,5 m келадиган сим тўр ёки панжара билан тўсиб қўйиш зарур.

269. Реактор катализатордан бўшатилгандан кейин ходимларнинг махсус иш кийимлари катализатор чангидан тозаланиши ва ювишга топширилиши керак.

270. Суюқ ўювчи (кислородлар ишқорлар, фенол ва ш. к) ҳайдашга мўлжалланган қувурўтказгичлар, насос сальникларининг ишлаб чиқариш бинолари ичидаги фланецли уланган жойларига ҳимояловчи ғилоф ўрнатилиши керак.

271. Ишчиларни ишқор таъсиридан куйиб қолишининг олдини олиш учун, ишқор билан боғлиқ ишларни, улар махсус коржома, ҳимоя кўзойнаклари ва ишқорга бардошли қўлқоплар кийиб бажаришлари лозим.

272. Қаттиқ (қотиб қолган) каустик содани уриб майдалаш тақиқланади. Уларни махсус бочкаларда буғ ёрдамида эритиш керак.

273. Барабандаги ишқорни буғ билан эритишда унинг тагига сув буғини секин-аста юбориш зарур, акс ҳолда ишқор томчилари ёки буғ оқими ишчини куйдириб қуйиши мумкин.

274. Барабанга буғ келишини тўхтагандан кейингина, ишқорнинг эришини кузатиш учун барабанни қийшайтириш мумкин.

275. Буғлаб эритиш бачогининг қопқоғи берк бўлиши керак.

276. Ишқорли барабанни бир киши думалатиши тақиқланади. Чунки барабан йиқилиб ишчини шикастлантириши мумкин.

277. Каустик содани эритиш бачокларига қуйиш ва ишқорий эритмани аралаштириш ишлари механизациялаштирилган бўлиши зарур.

278. Цистерналардан ишқорий эритмаларни тўкишда барча ускуналари ишга яроқли эканлигига ишонч ҳосил қилиш керак.

279. Тозалаш аппаратурасига реагентларни челаклаб ёки бошқа йўллар билан қуйиш тақиқланади. Мазкур ишларни фақат насос ёки монжус ёрдамида бажариш керак.

280. Идишларни кислота билан тўлдириш пайтида атмосферага чиқадиган газ ва буғларни нейтраллаштириш лозим.

281. Носоз монжус, арматура ва улар атрофидаги қувурўтказгичлар билан ишлаш тақиқланади.

282. Монжусга кислотани қуйишдан олдин, монжусдан аппаратга кислота борадиган қувурўтказгичнинг ишга яроқли эканлигига амин бўлиш керак.

Бунинг учун монжусдан қувурўтказгичларга ҳаво пуфлаб текширилади.

283. Монжусни кислота билан тўлдиргунча унга сув тушмаслиги чораларини қўллаш лозим.

284. Монжусга кислота тўлдиришдан олдин монжус ва қувурўтказгичлардаги очиш — беркитиш қурилмалари (зулфинлар) ишга яроқли эканлигига ишонч ҳосил қилиш зарур.

285. Монжусдаги кислотани босим остида сиқиб чиқариш пайтида қувурўтказгичларда турли таъмир ишлари (фланецдаги болтни бураб маҳкамлаш, хомутлар ўрнатиш ва ш. к.) ўтказиш, ҳамда монжус қувурўтказгичдаги жўмракларни қайта улаш тақиқланади.

286. Кислотани сиқиб чиқариш, қайта қуйиш, ҳайдаш пайтида қувурўтказгичлар ва арматураларда носозлик аниқланганда, монжусга сиқилган ҳаво келишини тўхтатиб, унинг ичидаги ҳавони чиқариб юбориш ва тизимни таъмирлашга тайёрлаш керак.

287. Ишламаётган монжусни босим остида қолдириш тақиқланади. Ҳаво йўлидаги жўмрак («ҳаво жўмраги») оҳиста очиб босимни пасайтириш лозим. Монжусни ишга тушириш пайтида ундаги босимни назорат қилиб туриш зарур.

288. «Ҳаво чиқариш» жўмрагидан кетадиган қувурчани хавфсиз жойга ўрнатиш лозим.

289. Хизмат кўрсатувчи ходимлар учун монжуснинг қулай ва кўринадиган жойга манометр ўрнатиш зарур. Манометрнинг сифонли қувурчаси доимий равишда ажратувчи суюқлик билан тўлдирилган бўлиши керак.

290. Вақтинча ишламай турган, реагентларни ҳайдашга мўлжалланган қувурўтказгичларни ишга туширишдан олдин жипслиги (зичлиги) инерт газ ёки ҳаво билан дамлаб, синаб кўриш лозим.

291. Реагентли қувурўтказгичлардаги зулфинларни очиш ёки ёпишда лом, қувурча ва ш.к.дан фойдаланиш тақиқланади.

292. Қувурўтказгичлар ва аппаратлардаги жўмраклар ва бошқа арматураларни блокларга ажратиш ва мойлаш ишларини уларнинг ичида кислота йўқлигида бажариш керак.

293. Ҳайдаш тугаллангандан кейин кислота ўтказгич кислотадан тозаланиши лозим.

294. Одамлар ва транспорт ўтадиган жойларнинг тепасидаги кислота ўтказгичларда фланецли уламалар ўрнатиш мумкин эмас.

295. Қурилмани ишга туширишдан аввал люклар берклигини, тиқинлар ечиб олинганлигини, фланецли ва бошқа уламалар зичлигини текшириш зарур.

296. Барча тиндиргич тизимни ишга туширишдан олдин, амалдаги меъёрларга кўра, босим остида синаб кўриш зарур.

297. Тиндиргични нефть маҳсулоти билан тўлдиришда, ҳамда уни бутунлай бўшатиш пайтида «ҳаво жўмраги» очиқ ҳолатда бўлиши керак.

298. Намуна олиш пайтида жўмракнинг шамол келаётган томонида туриш лозим. Намуна олишда маҳсулотнинг сачраб, тўкилиб кетишига йўл қўймаслик даркор.

Мойларни контактли тозалаш қурилмасида ишлаганда хизмат кўрсатувчи ходимлар мазкур Қоидаларнинг VI бобидаги 1, 5 ва 6-параграфларида баён этилган хавфсизлик техникаси талабларига риоя қилишлари шарт.

Қуйидаги хавфсизлик талабларига қўшимча амал қилиш лозим.

299. Тегирмон (гил майдалагич) ишлаётган пайтда унда бирор таъмир ишларини бажариш тақиқланади.

300. Майдаланган гилли бункер люкларини очиқ қолдириш тақиқланади.

301. Майдаланган (кукун) гилни аралаштиргичга юборишда ҳайдовчи қувурўтказгич ва аппаратлардаги барча уланган жойлар герметиклиги таъминланиши лозим.

302. Тегирмон ва аралаштиргич жойлашган бинода чанг пайдо бўлганда, хизмат кўрсатувчи ходимлар чангтўсгич респираторлардан фойдаланишлари керак.

303. Кукун гилни ҳайдаб бўлгандан кейин қувурўтказгични ҳаво билан пуфлаб юбориш зарур.

304. Аралаштиргичга гил тўлдиришни унда сатҳ кўрсатгичи борлигида ва турбоаралаштиргични ишга туширгандан кейин бажариш керак.

305. Механик тарзда ишловчи аралаштиргичларни ишлатганда қопқоғининг юқори люки берк бўлиши зарур.

306. Турбоаралаштиргич ишлаб турганда унинг шкивига ремен кийдириш тақиқланади.

307. Турбоаралаштиргичининг узатмаларидаги барча айланадиган қисмлари тўсилган бўлиши керак.

308. Аралаштиргичдаги мой юзасини назорат қилиб туриш учун автоматик сатҳ мосламалари ўрнатилган бўлиши лозим. Сатҳни рейка ёки бошқа усул (қўл билан)да ўлчаш тақиқланади.

309. Филтр-прессни ишга туширишдан олдин, унга ҳаво дамлаб синаб кўриш зарур.

310. Филтрни тозалаш, таъмирлаш, дискни алмаштириш пайтида штурвалга филтрнинг қопқоғи ўз-ўзидан ёпилиб қолишининг олдини олувчи ҳимоя занжирни ташлаб қўйиш керак.

311. Филтр ва қувурўтказгични бир маромда қиздириш даркор. Бунинг учун уларга иссиқ маҳсулотни аста-секин юбориш лозим.

312. Филтрни ишга тушириш пайтида унинг қаршисида туриш тақиқланади.

313. Технологик регламентга кўра, филтр-прессни, аввал совутмай туриб, ҳаво билан пуфлаш мумкин эмас.

314. Филтрнинг барча дискларини пуфлаб бўлгандан кейингина, уни тозалаш учун очиш мумкин. Айни пуфлаш пайтида олдин тўхтатиб қўйилган дискларни қайтадан ишга тушириш керак.

315. Филтр дискларини фақат ёғоч куракчалар билан тозалаш лозим.

316. Ечиб олинган дисклар, мойли қипиқлар, филтрлаш қоғозларини бино (хона)да қолдириш тақиқланади.

317. Филтр дискларини ювиш учун иссиқ сувли ванналар билан жиҳозланган махсус хона (бино) ажратилган бўлиши керак.

318. Ишлатилган гилни ташлаш учун мўлжалланган воронка панжара билан тўсилган бўлиши лозим.

319. Филтр — пресснинг намунаолгич найчаларини жўмраклар очиқлигида ва филтрнинг ўзи босим остида бўлганда тозалаш тақиқланади.

320. Селектив эритмалар резервуари турадиган майдонча цементланган, тоза ҳолатда бўлиши керак. Унда оқова сув кетадиган тизим ва тўкилган эритмани ювиш учун сув жўмраги бўлиши лозим.

321. Селектив эритмани ҳар бир резервуарда автоматик сатҳўлчагич, пастгача туширилган намунаолгич, ҳамда авария вазиятларида эритма ёки эритувчини сўриб олиш учун қувурузатгич ўрнатилиши лозим.

322. Селектив эритувчи солинган резервуар ва идишлардаги маҳсулот сатҳини рейка (ёғоч) билан ўлчаш тақиқланади. Мазкур ишлар масофадан туриб, оператор хонасидаги шчитдаги орқали ўтказилади.

323. Селектив эритувчи солинган резервуар ва аппаратлардан намунани махсус йўл-йўриқ олган ходимлар олади.

324. Намуна олиш пайтида эритувчи модда одам бадани (танаси)га тушмаслигига эришиш керак.

325. Сатҳ ўлчашни ўтказаётганда филтрловчи газ ниқоб кийиб олиши лозим. Айни пайтида очиқ люк устига энкайиш мумкин эмас. Намуна олувчи шахс люкнинг шамол келаётган томонида туриши зарур.

326. Фурфурол, фенол ва бошқа эритувчилар солинган резервуарлардаги сувни оқова тизимига ташламай, балки алоҳида идишга йиғиб, барча тўпланган сувни ундаги эритмани ажратиб олишга жўнатиш лозим.

327. Пропанни тўкиш ва қуйиш ишларини «Суюлтирган углеводородли газларни қуйиш — тўкиш ва ташишга оид йўриқнома»га риоя қилиб бажариш зарур.

328. Пропанни қуйиш ва тўкишда цистерна тўғри ўрнатилганлигини, шланг ва газ баробарловчи тармоқ уланганлигини текширгандан кейингина наcосни ишга тушириш керак.

329. Сувни чиқариб ташлаш ва пропандан намуна олишни кузатувчи иштирокида, шамолга орқа қилиб туриб бажариш лозим.

330. Фенол солинган бочка (барабан) жилдириш ёки жойини ўзгартиришни оҳиста, равон, силкитмай бажариш зарур. Акс ҳолда бочка ёрилиб (бузилиб) фенол тўкилиб, ишчини куйдириб қуйиш мумкин.

331. Фенолни буғлантирувчи камера яхши герметикланган (зичланган) бўлиши лозим. Камеранинг қопқоқлари ва люклар зич ёпилган бўлиши керак.

332. Камера қопқоғини совугандан кейин очиш лозим.

333. Фенолни эритишни барабан тўлиқ бўшагунча давом эттириш керак.

334. Фенолдан бўшаган барабанларни иссиқ сув билан ювиб юбориш зарур.

335. Фенол эритиладиган жой (бўлим)да авария души ва фонтанча (фаввора) бўлиши лозим.

336. Фенол ва нитробензолни атрофи буғ қатлами («буғ кўйлаги») билан ўралган цистерналарда ташиш керак.

337. Фенол билан ишлаган вақтда махсус коржома кислотабардош қўлқоп ва ҳимоя кўзойнакларини кийиб олиш зарур. Босим остидаги аппаратлардан намуна олаётганда газниқоб тақиб олиш керак.

338. Махсус коржома ва ҳимоя воситалари ишга яроқли, нефть ёки эритувчи маҳсулотлар билан ифлосланмаган бўлиши лозим.

339. Махсус коржома ва ҳимоя воситаларининг инсон танасига бевосита тегиб турадиган жойлари (ёқа, енг учлари ва ш.к.) эритувчи маҳсулотлар билан ифлосланганда дарҳол уларни ечиб ташлаб, қурилма жавонида сақланаётган тозасига алмаштириш, кирларини зарарсизлантириб, ювишга топшириш зарур.

340. Иш пайтида қўлланиладиган қўлқопларни енг тагига киритиб кийиш лозим.

341. Шамоллатиш тизими ишламаганда селектив тозалаш қурилмасини ишлатиш тақиқланади.

342. Аппарат ёки резервуарларда авария содир бўлганда, улар ичидаги селектив эритувчиларни авария резервуарлари ёки идишига насос билан тортиб олиши керак. Агар маҳсулот қайноқ бўлса, резервуарларда сув йўқлигига ишонч ҳосил қилиш зарур.

343. Барча авария тармоқлари буғ билан иситиш мосламасига эга бўлиши ёки ҳар сафар аппаратдан ўта қовушқоқ маҳсулотни чиқаргандан кейин, кам қовушқоқ ва қотиб қолмайдиган (тўнгламайдиган) маҳсулот билан ювиб юборилиши керак.

344. Барча ишлаб чиқариш цехларида иссиқ ва совуқ сувларни аралаштиргичи ўрнатилган ювиниш мослама (умивальник)лари бўлиши зарур.

345. Иш жойида эритувчи моддаларнинг ҳиди сезилганда, ходимлар зудлик билан бу ҳақида цех маъмуриятига хабар бериб, газлашиш оқибатларига барҳам бериш чораларини қўллаши лозим.

346. Селектив эритувчилари бор нефть маҳсулотларини очиқ идишларда қолдириш тақиқланади.

347. Хонани тозалаш пайтида эритувчи моддалар тўкилиб кетганда, ходимлар газниқоб тақиб олишлари зарур.

348. Эритувчи моддалар сальник зичлагичларидан сизиб чиқмаслигини назорат қилиб бориш керак.

349. Насос сальникларини зичлаштириш учун мой юборгич тизими доимо соз ҳолатда бўлиши лозим. Мой зичлагич тизимидаги босим насосининг сальник камерасидан олдинги маҳсулот босимидан зиёд бўлиши керак.

350. Буғўтказгич ва насослардаги сув буғи конденсатини селектив эритувчилар учун мўлжалланган оқова тизимига ташлаш тақиқланади.

351. Аппаратлар, насослар ва қувурўтказгични очишдан олдин улардаги селектив эритувчилар қолдиғини, ёпиқ дренаж тизими орқали махсус идишга йиғиш лозим.

352. Эритувчиларни ҳайдовчи насосларнинг асоси (фундаменти)га тўкилган эритувчиларни йиғиш ва махсус дренажга чиқариш учун мўлжалланган мосламалар билан жиҳозланиши зарур.

353. Нитробензол тўкилган жойга қипиқ сепиб, уни шимдириб олиш, махсус ажратилган жойда ёқиб юбориш керак. Нитробензол тўкилган жойни совуқ сув билан яхшилаб ювиш даркор.

354. Барча ташлама сувлар суткасига камида бир марта таҳлил қилиб, нитробензол бор-йўқлигини аниқлаш зарур.

355. Экстракт ва рафинат эритмалардан нитробензолни регенерациялашда эритмани 230°С дан зиёд даражада қиздириш тақиқланади.

356. Нитробензолни ҳайдаган насосларни таъмирлашни уларни олдин сув билан обдан ювиб, ювинди сувларда эритувчи модда йўқлигини, лаборатория таҳлили тасдиқлангандан кейингина бошлаш керак.

357. Селектив тозалаш қурилмасида зарур дори-дармонлар ва боғлаш воситалари билан бутланган аптечка (дори қутиси) бўлиши шарт.

358. Кўзга эритувчи томчилари тушганда, шикастланган шахс юзини сувга чўктириб, кўзини тез-тез очиб, сув билан ювиши ва сўнгра тезда врачга мурожаат қилиш зарур.

359. Эритувчи баданга текканда, босим остидаги сув билан обдан ювиш, заруратга кўра врачга бориш лозим.

360. Мойли дистиллятларни селектив эритувчилар билан ювиш цехлари сан-пропусник туридаги санитария-маиший ускуналар билан жиҳозланиши керак.

361. Селектив тозалаш қурилмаларида ишлаган барча ходимлар иш якунида душда ювинишлари шарт.

362. Эритувчилар ва улар мавжуд бўлган аралашмалар билан бажариладиган ишлар, айниқса юклаш, ташиш, аралаштириш, тушириш ва ш. к. лар албатта механизациялаштирилган бўлиши керак.

363. Эритувчилар ва улар аралашмалари билан бевосита тўқнашадиган ишларни қўлда бажариш мумкин эмас.

364. Центрифугалардаги кузатув ойнасининг қопқоғи доимо ёпиқ бўлиб, уни шу ҳолатда ушлаб турувчи пружинали тўғноғичи бўлиши лозим.

365. Қурилмани ишга туширишдан олдин совутгич бўлими тизимининг зичлиги синаб кўрилган бўлиши зарур.

366. Вакуум-фильтрга инерт газ юборувчи қувурўтказгич, технологик картада белгиланган, тизимдаги босимни бир маромда ушлаб турувчи клапан билан жиҳозланган бўлиши керак.

367. Филтр танасида рухсат этилган меъёрдан зиёд босим пайдо бўлмаслиги учун, ортиқча газни атмосферага (бино ташқариси)га чиқариб юборишни кўзда тутиш лозим.

368. Ҳар бир вакуум-филтр танаси эритувчилар буғини сўриб олиб, инерт газ билан пуфловчи тизимига эга бўлиши керак.

369. Вакуум-филтр танаси ичидаги ювувчи ва пуфловчи коллекторлар, ҳамда чўкиндиларни қириб оладиган пичоқлар учқун чиқармайдиган металлдан ясалган бўлиши зарур.

370. Барабан электр двигателларини ва вакуум-филтр шнеки ишини тўхтатувчи кнопка (тугмача)лар бевосита вакуум филтрга хизмат кўрсатиш майдончасида, авария тугмалари эса — қулай ва хавфсиз жойда бўлиши керак.

371. Вакуум-филтрни таъмирлаш учун очишдан олдин уни ичидаги маҳсулотни чиқариб ташлаш, таъминловчи идишдан узиб қўйиш, эритгичлар буғини сўриб олиш, ҳарорати энг кўпи билан 60°С бўлган инерт гази билан пуфлаб, пуфланган газни бино ташқарисига чиқариб юбориш зарур. Таъмирлашга доир навбатдаги ишлар техник ҳужжат талаблари асосида бажарилиши лозим.

Мойларни парафинсизлаштириш қурилмалари вакуум-филтридаги бандаж симини тортиш, чеканкалаш, тузатиш, матони ямаш, шнекдаги оралиқ подшипникни текшириш каби мақсадларда қурилма ишини қисқа вақтга тўхтатганда, вакуум филтрни узиб қўймаса ҳам бўлади. Айни пайтда қуйидаги ишларни бажариш зарур:

а) вакуум-филтрни маҳсулотдан бўшатиш;

б) зулфинлар воситасида технологик қувурўтказгичлардан узиб туриб, «Очманг — одамлар ишлаяпти» деган ёзувни осиб қўйиш даркор. Зулфинни ёпиқ ҳолатида қулфлаб қўйиш;

в) эритгичлар буғини сўриб олиб, инерт газ билан пуфлаш;

г) шнек узатмасини тоқдан узиб қўйиш;

д) вакуум-филтр ичида шлангли газниқобда ишлаш ва учқун чиқармайдиган асбоблардан фойдаланиш;

е) ишловчи бригада 3 кишидан иборат бўлиб, улардан бири — муҳандис техник ходим — раҳбар бўлиши.

372. Айланма инерт газ таркибидаги кислород 6% (ҳажмий) дан зиёд бўлмаслиги керак.

373. Аппаратларни тозалаш, таъмирлаш ва аварияни бартараф этиш ишлари, махсус ишлаб чиқилган йўриқномага кўра, жавобгар шахснинг бевосита кузатуви остида бажарилиши лозим.

374. Аппаратура ва идишларни иссиқ сув билан ювмай ёки буғ билан буғламай туриб тозалаш ва ички таъмирини ўтказиш мумкин эмас.

375. Эритгичлар солинган аппаратурани тозалаш, кўрикдан ўтказиш ва таъмирлашни ишчилар зарур махсус коржома ва шлангли газниқобларни қўллаб бажаришлари шарт.

376. Барабан (бочка)га солинган калций хлоридни қўлда майдалаш тақиқланади; эритмани тайёрлаш механизациялаштирилган бўлиши керак.

377. Катализаторларни аралаштирувчи қурилмани ишга туширишдан олдин занжирли узатмаларни кўрикдан ўтказиш, мойлаш, шчит ва тўр тўсиқларини мустаҳкамлигини текшириш лозим.

378. Кристаллизаторнинг ёғдони (маслёнка)га мой қуяётганда, ҳамда кристализаторнинг занжирини мойловчи тосга (тоғора-идиш)га мой қуяётганда электрдвигател ишини тўхтатиб қўйиш керак.

379. Электр энергиясининг келиши ёки аралаштиргич қурилма тўхтаб қолганда, кристаллизатордаги маҳсулот совуб (қотиб) қолмаслиги учун, совутиш аппаратини тўхтатиб, кристализаторни маҳсулотдан бўшатиш зарур.

380. Тўплагичда гач эритилаётганда сўрувчи шамоллатиш тизими ишлаб туриши керак.

381. Филтр-прессни гачдан бўшатиш ва уни йиғиш ишларини камида 2 киши бажариши лозим.

382. Шнекка гач тўлдиришда уни бир текисда жойлаштириб, сўнгра шнекни ишга тушириш керак. Айланаётган шнекка гачни курак ёки бошқа асбоб ва нарсалар билан итариб тўлдириш тақиқланади.

383. Ҳаттоки, тўхтаб турган гачли шнекдан гачни ҳимояланмаган қўл билан тортиб (чиқариб) олиш тақиқланади.

384. Ишлаб турган шнекни таъмирлаш мумкин эмас. Мазкур ишларни бажариш учун шнекларни тўхтатиш зарур.

385. Ишлаётган шнек қопқоқ билан беркитилган бўлиши лозим. Қопқоғини ечиб қўйиб шнекни ишлатиш тақиқланади.

386. Паст ҳароратли (совуқ) камераларда иссиқ кийимсиз ишлаш тақиқланади.

387. Парафин терлаганда, ходимлар камера ичига киришлари учун ундаги ҳарорат 45°С дан зиёд бўлмаслиги ва ходимларнинг камера ичида туриш муддати 5 — 10 минутдан ортиқ бўлмаслиги керак.

388. Терлатиш камераси эшигини очганда, оператор қайноқ ҳаво буғидан куйиб қолмаслиги учун эшикнинг ён томонида туриши лозим.

389. Терлатиш камерасидаги ликопча (тарелка)ларни нарвонда туриб кузатиш керак.

390. Парафинни сульфат кислотаси ва ишқордан тозалаш пайтида, ушбу қоидаларда баён этилган хавфсизлик қоидаларига риоя қилиш зарур.

391. Парафинни перколяция усулида тозалашда филтрларга перколяцияловчи моддани тўлдириш ишлари механизацияланган бўлиши керак. Мазкур моддани қуяётган ишчилар чангдан ҳимояловчи респираторларни тақиб олишлари зарур.

392. Перколятор ишлаб турганда, ҳамда буғ билан пуфланганда ёки лигроин билан ювганда унинг люкларини очиш тақиқланади.

393. Парафинни бошқа идишларга қуювчи машинани парафин совугандан кейингина ишлатиш керак.

394. Маҳсулот билан ишлаганда буғ келиши тўхтаб қолганда, парафин ҳайдашни тўхтатиб, қувур ўтказгични ҳаво билан пуфлаш ёки (рухсат этилган пайтларда) филтр орқали хомашё идишига ўтказиш лозим.

395. Одамлар ишлаётган бино (хона)га аммиак буғлари кирмаслиги (пайдо бўлмаслиги) учун совутувчи қурилмаларнинг қувурўтказгичлари ва аппаратларидаги уланмаларнинг зичлиги (жипслиги) устидан назорат ўрнатиш керак.

396. Аммиак сизиб чиқишни махсус индикатор қоғоз ёрдамида аниқланади.

397. Совутиш қурилмаларининг назорат қилишда ишлатиладиган кўчма ёритгичлар портлашдан ҳимояланиб ишланган бўлиши зарур.

398. Совутиш қурилмалари жойлашган хоналарда аммиакдан ҳимояловчи газниқоблар, қўлқоплар ва аптечка бўлиши шарт.

399. Идишни суюлтирилган пропан билан тўлдиришда, белгиланган меъёрдан ортиб кетмаслигига эътибор бериш зарур. Агар нормадан зиёд қуйилган бўлса ортиқчасини идишдан чиқариб (сўриб) олиш керак.

400. Қурилма ишлаётган пайтда буғлатгич тўлиб-тошиб кетиши, мой ёки асфалт оралиқ идишга тўкилишининг олдини олиш учун, бир буғлатгичдан бошқасига суюқлик оқишини белгиланган маромда ушлаб туриш зарур.

401. Конденсат ва сувнинг сатҳи рухсат этилган даражадан ортиб кетганда, компрессорнинг қабул қилувчи томонидаги конденсат тўплагичга компрессор ишини автоматик тарзда тўхтатадиган қурилма ўрнатилиши керак.

402. Оралиқ идиш, унга буғлатгичлардан тушаётган маҳсулотлардан вақти-вақти билан тозаланиб турилиши керак.

403. Сақловчи клапанлар носоз ёки коксланиб қолиб, машъалага чиқариш имконияти бўлмаганда ёки автоматик тартибловчи асбоблар ишдан чиққан ҳолатларда қурилмани ишга тушириш ёки ишлатиш тақиқланади.

404. Суюқ пропан намунасини олаётганда ва пропанли идишлардаги ўлчаш ойналарини пуфлашда шамол келаётган томонга орқа қилиб туриш керак. Намуналарни мавжуд босимга дош берадиган махсус намуна олгичларга олиш лозим.

405. Қурилмага пропан ҳайдовчи насосларнинг валлари ҳар иккала томонидан зичлаштирилган бўлиши керак.

406. Пропан ҳайдовчи насосларга мойлаш учун мой юборувчи насосларда резерв насосларни автоматик тарзда ишга туширувчи электр махсус мосламаси бўлиши зарур.

407. Қувурли печларда маҳсулотни қиздирувчи асфалтсизлантириш қурилмаларида, пропанли аппаратура томонига буғли парда ҳосил қилувчи ёнғинга қарши девор режалаштирилиши керак. Печ билан ёнғинга қарши девор ўртасида бирор аппарат ёки ускунани жойлаштириш тақиқланади.

408. Экстракцияловчи устундан кир (ифлос)лар ва учлик (Рашиг ҳалқаси) бўшатишда кўтаргич мосламаларини қўллаш зарур. Мазкур ишларда фойдаланилаётган чиғирнинг тормози ишга яроқли бўлиб ва тросида тугунлар бўлмаслиги керак.

409. Фенол, фосфор сулфиди, бензосулфокислота ва бошқа солинган барабан ва бочкаларни омбордаги цехга олиб бориш ва қўшилмалар ишлаб чиқариш механизациялашган бўлиши зарур.

410. Фосфор сулфиди солинган барабан (бочка)ларни умумалмашгич шамоллатиш тизими, ҳамда инерт гази олиб келинган махсус хонада очиш лозим.

411. Фосфор сулфидли барабанларни бевосита аралаштиргичга қўйишдан олдин очиш лозим. Агар маҳсулот ерга тўкилган бўлса, уни йиғиб олиб, бинодан ташқарига чиқариш керак.

412. Реагентларни эритгичларда эритиш пайтида, змеевикка буғ юборишни тартиблаш йўли билан эритгичдаги ҳароратни назорат қолиб бориш зарур.

413. Эритгичдан фенол буғлари сизиб чиқа бошласа, змеевикка сув буғини беришни тўхтатиш ва сув юбориш керак. Сизиб чиқиш ҳолатини бартараф этишни, фақат смена бўйича раҳбар кўрсатномасига биноан бажарилади.

414. Тўкилган фенол ва монохлорли олтингугуртни йиғиб олиш ва уларга ўхшаш бошқа билан ишлаганда газниқоб ва резина қўлқоплардан фойдаланиш зарур.

415. Бочкалардан кислоталарни сифон ёки қўл насоси ёрдамида тўкиб чиқариб олиш керак.

416. Сулфат кислотани бочкадан чиқариб олгандан кейин бочкани қўл насоси ёрдамида сувсиз, обдан тозаланган минерал мой билан ювиш лозим.

417. Оҳакни махсус темир яшикларда, сўрувчи зонт тагига сўндириш зарур.

Оҳакни сўндиришда ёки калций гидроксиди билан ишлаганда ишчилар резина қўлқоп ва ҳимоя кўзойнагидан фойдаланишлари лозим.

418. Чанг чиқарадиган жараёнларни бажаришда респиратор тақиб олиш зарур.

419. Алкилфеноллар ва уларнинг тузларини формалдегид ёрдамида конденсацияловчи реакторда сўрувчи шамоллатгич ўрнатилиши керак.

420. Реакторга фосфор сулфидини юборишдан олдин уни инерт газ билан пуфлаб юбориш ва алкилфенолга ишлов бериш жараёнида доимий равишда газ бериб туриш зарур.

421. Монжус ичида сув бўлганда, унга монохлорли олтингугуртни солиш тақиқланади.

422. Аралаштиргичга реагентларни ҳайдаш тугагандан кейин монжусдан дозаторгача ва дозатордан аралаштиргичгача бўлган қувурўтказгичларни ҳаво ёки инерт газ билан пуфлаб юбориш керак.

423. Реагентларни аралаштиргичга ҳайдаш ва сўнгра аралаштириш пайтида аралаштиргичнинг юқоридаги люкини берк ҳолда ушлаб турилади.

424. Аралаштиргичдаги масса қотиб қолган бўлса, аралаштирувчи механизмни ишга тушириш тақиқланади.

425. Редуктор ичида шовқин ва зарбалар рўй берганда уни дарҳол тўхтатиб, механикни чақириш лозим.

426. Ишлаб турган реактордан намуна олиш ёки реакцион массанинг ҳароратини ўлчаш мақсадида кузатув люкларини очиш тақиқланади. Намунани ташқи томонидан сув билан совутиладиган намуна олгич найчалар орқали олинади.

427. Олтингугуртлантирувчи, барийловчи, калцийлаштирувчи фосфорлаштирувчи аралаштиргичлардан маҳсулот отилиб (сакраб) чиқиб кетишининг олдини олиш учун, аралаштиргичларга технологик картада белгиланган тезликда ва миқдорда юбориб туриш зарур.

428. Герметик аппаратлардаги технологик жараённи кузатиб бориш учун (чироқли) ёритилган, герметик кузатув ойналарини ўрнатиш лозим.

429. Аралаштиргичлардаги қиздириш змеевикларини таъмирлаш учун чиқариб олиш ва қисмларга ажратиш қулай бўлиши учун улардаги фланецли уланмалар сонини иложи борича камроқ қилиш керак.

430. Аралаштиргични қаттиқ кимёвий билан тўлдириш ишлари механизациялантирилган ва герметик (жипс) ҳолатда бўлиши лозим.

431. Аралаштиргичдаги ювиш (ювинди) сувларини чиқариб ташлаш герметикланиши керак.

432. Атмосфера босими шароитида ишлаётган аралаштиргичларда сатҳ даражаси белгиланган меъёрдан зиёд тўлиб-тошиб кетишига йўл қўймайдиган, ортиқча маҳсулотни алоҳида идишга чиқариб юборувчи махсус қувурчалар жиҳозланиши лозим.

433. Филтр ишлаётган пайтида, рама билан қоғоз ўртасидан маҳсулот ўтиб (сизиб) кетишига имкон бермасликни, филтрга киришдаги босим мўлжалдаги ишчи босимдан ортиб кетмаслигини кузатиб бориш зарур.

434. Филтр-пресс ва центрифигалардан чиқарилган чўкиндилар йиғилган жойда сўрувчи шамоллатгич бўлиши керак.

435. Центрифуга тешиклари (тирқишлар)нинг тозалигини назорат қилиб, ҳамда унга ҳаддан ташқари ортиқча зўриқишига йўқ қуймаслик лозим. Центрифуга тешикларини аппаратни тўхтатиб, совутиб, электр занжирининг камида икки ерини ажратиб қуйиб туриб тозалаш керак.

436. Ишчининг баданига фенол, қуруқ калций оксиди, барий гидроксиди ва бошқа тушганда, куйган жойни сув билан обдан ювиш зарур.

437. Қўшилмалар ишлаб чиқариш пайтида ажралиб чиққан водород сулфиди ва водород хлоридини махсус мосламалар ёрдамида ушлаб қолиб, атмосферага чиқишига йўл қўймаслик керак.

438. Бензосулфаткислота ёки фенол билан ифлосланган коржома ва ҳимоя воситалари ечиб ташланиши ва бошқасига алмаштирилиши зарур.

439. Оҳакни махсус темир, сўрувчи зонтлар остида сўндириш керак. Оҳакни сўндириш пайтида ёки калций гидрооксиди билан ишлаганда ишчилар резина қўлқоп ва ҳимоя кўзойнакларини кийиб олишлари зарур.

440. Чанг содир бўладиган жараёнларда (машина, вагончалардан сўндирилмаган оҳак ва калий гидрооксидини тушириш, элаш, аппаратларга юклаш) ходимлар респиратор ва ҳимоя кўзойнакларини тақиб олишлари шарт.

441. Машина ва вагонлардан оҳакни тушириб олиш, элаш ва аппаратларга сўндирилган оҳакни солиш ишларини механизациялаштириш лозим.

442. Бўш идишларни ёки маҳсулот солинган идишларни юклаш ёки тушириш ишларини махсус тушириш платформаси бўлмаган жойларда бажарганда яхши, ишончли ёғоч (тахта)дан ясалган нишабли мослама (накат)лардан фойдаланиш зарур.

443. Автоклав ва тайёрловчи (қайнатиш) қозонларига хизмат кўрсатганда буғ қатлами («рубашка»)даги босимни белгиланган меъёрдан кўтариб юбориш тақиқланади.

444. Автоклавларда суртмаларни қайнатиш пайтида ундаги люклар герметик ҳолатда ёпилган бўлиши керак.

445. Автоклавларда сақлагич клапанлардан ташқари, босим белгиланган меъёрдан кўтарилиб кетганда ишлаб кетадиган овозли сигнализация ўрнатилиши зарур.

446. Қайнатиш қозонларида совунлаш жараёнини бажараётганда ҳаддан ташқари кўпикланиб, қозондан тошиб, оқиб кетишга йўл қўймаслик керак.

447. Қозон ва автоклавлардаги совун ёки суртмадан намуна олиш учун барча аралаштирувчи механизмларни тўхтатиш лозим.

448. Қайноқ масса отилиб чиқишининг олдини олиш учун оҳак сутини қайнатиш қозонида қолган қизитилган мой қолдиғи устига юбориш тақиқланади.

449. Тайёр суртмаларни идишларга қуяётганда эҳтиёт бўлиш лозим. Идишга маҳсулот қуйишдан олдин унинг ичида сув йўқлигига амин бўлиш керак.

450. Мотордан қайнатиш қозонларигача борадиган ременли трансмиссия узатмалари, шкивлар, ҳамда вал (ўқ) туташган жойлар тўсилган бўлиши зарур.

451. Идишларга солинган тайёр маҳсулотларни корхона ҳудуди ичида ташиш, тахлаш ишларини кўтариш-ташиш қурилмалари (юрадиган, бурилувчи кранлар, авто- ва электркорлар, штабелтахловчилар) ёрдамида бажариш керак.

452. Кокс камерасининг бўғзидаги қопқоқни, фақат нефть маҳсулотларини чиқариб ташлаш ва кокс массасини камеранинг юқорисидаги сув билан 90°С температурагача совутиш учун уни сув буғи билан дамлаб пуфлагандан сўнг очиш лозим.

453. Камерани очишдан олдин ундаги сув ва нефть маҳсулот буғларини шамоллатгич ёрдамида сўриб олиб, атмосферага чиқариб юбориш керак.

454. Коксни пармалаб (бурғилаб) кўришдан олдин оператор қуйидагиларни текшириши зарур:

а) бурғилаш қурилмаси механизмлари ва уларнинг тўсиқларини ишга яроқлилиги;

б) кокс камераси блокларидаги шамоллатиш тизимининг иши;

в) камеранинг очишга тайёрлигини, яъни деворлар ҳароратини, камерани бошқа тизимдан зулфинлар ёрдамида ажратиб қўйилганлиги, сув йўқлиги;

г) алоқа ва сигнал берилишининг созлиги.

Бирор носозлик аниқланганда ишни бошлаш тақиқланади.

455. Коксни сув ёрдамида кесиш (парчалаш)да ишлатиладиган юқори босимли насос, ўзидан чиқаётган қувурўтказгичда босим белгиланган меъёрдан зиёд бўлганда двигател ишини тўхтатиб қўядиган муҳосаралаш қурилмаси билан жиҳозланган бўлиши керак.

456. Коксни сув билан кесишга хизмат қиладиган юқори босимли насоснинг муҳосаралаш қурилмаси носоз бўлганда ишлатиш тақиқланади.

457. Юқори босим остида сув юбориладиган эгилувчан шланг яхшилаб маҳкамланган бўлиши лозим. Гидрорезка (сув билан кесиш) пайтида шланг остида туриш тақиқланади.

458. Коксни кесиш учун берилаётган сувнинг босимини кузатиб туриш учун бурғиловчининг бошқарув пултига монометр ўрнатилган бўлиши керак.

459. Кокс камерасидаги бурғиловчи чиғир, сув билан кесиш пайтида, гидрорезак (кесгич) камеранинг тепадаги люкидан юқорига кўтарилиб кетишининг олдини олувчи, муҳосаралаш қурилмаси билан жиҳозланган бўлиши зарур.

460. Бурғилаш чиғирида тал блокини кронблоки тагига судраб келишига қаршилик қиладиган тормоз тизими бўлиши лозим.

461. Ҳар бир камеранинг люки ёнидаги ишчи майдончада, бурғилаш асбоблари ва ускуналарни қиш (совуқ) пайтларида иситувчи шлангли буғ устунларини ўрнатиш зарур.

462. Камералардан чиқарилган коксни мунтазам равишда кокс майдончасидан йиғиб олиш керак.

463. Камеранинг ишчи майдончаларида катта газланиш юз берганда коксни бурғилаш мумкин эмас.

464. Чиғир ёки ротор ишлаб турганда, муҳосаралаш қурилмаси мавжудлигидан қатъий назар бурғиловчи бошқарув пулти ёнида туриши шарт.

465. Юқори босимли насоснинг коксни сув билан кесишга сув берувчи устунларидаги сувни қиш пайтида ҳар сафар иш тугаганидан кейин тўкиб ташлаш зарур.

466. Юқоридаги хизмат кўрсатиш майдончада маҳкамлаб қўйилмаган, нокерак нарсаларни қолдириш ман этилади.

467. Бурғилаш қурилмасида қўлда ишлатиладиган барча асбоблар мустаҳкам дастали бўлиб, асбобга яхши ўрнатилган бўлиши лозим.

468. Штанганинг занжирли узатмаси «юлдузча»сини ишга тушириш учун босқон, лом ва бошқа нарсаларни қўллаш мумкин эмас.

469. Камерага сув берувчи штуцерни тозалаш пайтида эҳтиётликка эътибор бериш керак.

470. Тал канатнинг 25 cm участкасида канатдаги умумий симлар сонининг 10% дан зиёди узилганлиги аниқланганда, уларни ишлатиш тақиқланади.

471. Ҳаракатланаётган тал канатини қўлда тўғрилаб қўйиш мумкин эмас.

472. Қаттиқ русумли битумларини майдалаш ва идишларга солиш бўлимида полни нам ҳолатда тозалаш учун сув тизими ўрнатилган бўлиши керак.

473. Битумни даврий равишда олувчи қурилмаларида қуйидагилар ўрнатилган бўлиши керак.

а) оксидловчи — кублардаги маҳсулот сатҳи энг камида 2 m га етгандагина ҳаво берадиган муҳосаралаш қурилмаси;

б) кубларга ҳаво беришни қуйидаги ҳолатларда автоматик равишда тўхтатишини таъмирловчи муҳосаралаш қурилмалари:

1) суюқ фазадаги ҳарорат 270°С дан зиёдга кўтарилганда (ўта эрувчан битумлар учун 320°С дан юқори);

2) кубдаги маҳсулот сатҳи максимал даражага етганда;

3) суюқ ва буғ фазалари ҳароратининг орасидаги фарқи 15°С гача (ўта эрувчан битумлар учун 20°С гача) пасайганда;

4) кубдаги босим сақловчи қурилма (сақловчи клапан, портловчи клапан, сақлагич мембраналар, узувчи пластинкалар ва ш. к.) учун белгиланган босим 90% га етганда;

5) озод кислороднинг оксидловчи қайноқ газлардаги концентрацияси ҳажми 8% дан зиёдлигида;

6) озод кислороднинг оксидловчи совуқ газлардаги концентрацияси 10% га етганда.

в) ускунадаги қуйидаги иш режими ўзгарганлиги ва технологик жараённинг параметрлари рухсат этилган чегарага етганлиги ҳақида автоматик тарзда ходимларни огоҳлантирувчи сигнализация билан:

1) компрессордан келаётган ҳавонинг босими пастлиги ҳақида;

2) қурилма идишларидаги хомашё ва тайёр маҳсулот сатҳининг баландлиги ҳақида;

3) оксидловчи кублардаги юқори ва пастки сатҳ ҳақида;

4) совутгичлардан чиқаётган маҳсулотнинг ҳарорати пастлиги ҳақида.

474. Ҳар бир оксидловчи куб қуйидаги ҳолатларни қайд этиб, ўлчовчи асбоблар комплекти билан жиҳозланиши керак:

а) куб баландлиги бўйича сатҳни;

б) стационар газтаҳлиллагич ёрдамида буғ фазадаги озод кислород миқдорини газтаҳлиллагич хулосалари лаборатория таҳлили ёрдамида вақти-вақти билан текшириб турилади;

в) кубдаги босим ва ҳароратни.

475. Гудронни узлуксиз равишда оксидлаш жараёни қуйидаги омилларни таъминловчи асбоблар комплекти билан жиҳозланиши зарур;

а) аралаштиргичдаги хомашё сарфини белгиланган маромда ушлаб туриш;

б) аралаштиргичга юборилаётган хомашё миқдорига қараб ҳаво ва рециркулят сарфини тартиблаш;

в) жўнатиш устуни ва сепараторлардан чиқаётган газдаги озод кислород миқдори назорати.

476. Гудронни узлуксиз оксидловчи аппаратлар қуйидаги ҳолатлар ҳақида сигнал бериш ва автоматик муҳосараланишини таъминловчи ускуналар билан жиҳозланиши керак:

а) рецикулят ва хомашё келиши тўхтаб қолганда, аралаштиргичга ҳаво беришни тўхтатувчи мослама;

б) реактордан чиқаётган маҳсулотнинг ҳарорати меъёрдан юқори бўлганда, реактордаги змеевикларни ҳаво билан пуфлаш қувурўтказгичларидаги тартибловчи тўсгич (заслонка) очувчи мослама.

477. Оксидловчи кубларга хомашё (маҳсулот) солингандан кейин унинг юқорисидаги бўшлиқнинг баландлиги камида 2 m бўлиши керак. Барча оксидловчи кублар кўпиклашга қарши қўшимча модда юборувчи тизимга эга бўлиши зарур.

478. Кублар ва реакторларга ҳаво юборишдан олдин барча ҳаво коллекторларидаги намлик ва мой буғлари қолмагунча ҳаво билан пуфлаш лозим.

479. Ҳаво йўлидаги ресивер орқали конденсатни мунтазам равишда, ҳар сменада камида бир марта чиқариб туриш зарур.

480. Оксидловчи кубларга келаётган ҳавонинг босими ўзгаришига йўл қўймаслик керак.

481. Қуйиш пайтида битум кўпиклай бошласа, қуйишни тўхтатиб туриш лозим.

482. Бункерга битумни қуйиш пайтида ва айниқса қуйишни бошлашда бункердаги қайноқ битум оқими отилиб чиқишнинг олдини олиш мақсадида тарқатиш кублари ва резервуарлардаги зулфинларини аста-секин очиш лозим.

483. Аппаратлар, технологик қувурўтказгичларни пуфлаш, компрессор ва устунларни зичликка синашни фақат инерт газ ёки сув буғи билан бажариш керак.

Мазкур мақсадлар учун ҳаводан фойдаланиш мумкин эмас.

484. Битум намунасини қопқоқли қуруқ металл идишга, жўмракни оҳиста сочиб, қайноқ маҳсулотдан куйиб қолмаслик усулини қўллаб олиш лозим. Намунани қўлқопсиз, тегишли, махсус кийим, ҳимоя кўзойнаги ёки ниқобсиз олиш тақиқланади.

485. Бункердаги битум сатҳи унинг юқори қопқоғидан камида 25 cm паст бўлиши керак.

486. Битумни темир йўл бункерларига, қоғоз қопларига ва шаклли идишларга қуйиш, вагонлар ва автобитум ташувчи машиналарга юклаш, майдалаш, қаттиқ русумли битумларни идишларга солиш, ҳамда битумни ҳавза, чуқур, ўралардан чиқариб олиш ишлари механизациялаштирилган бўлиши зарур.

487. Кубларга хомашё солишдан олдин унинг ичида сода (ишқор), қиш вақтларида муз ёки қор йўқлигига ишонч ҳосил қилиш лозим.

488. Кубга ҳаво берадиган қувурўтказгич титраш ва зарбаларга учрамаслиги учун уларни куб ичига маҳкамлаб ўрнатиш керак.

489. Ишлаб турган оксидловчи куб томига чиқиш тақиқланади. Агар мазкур ишни бажариш зарурати туғилганда, кубга келишини тўхтатиб қўйиш даркор.

490. Даврий равишда ишлайдиган оксидловчи — кубларга хомашё юбориш, ҳамда хомашё ва битумни бир кубдан иккинчисига ҳайдаш ишларини маҳсулотнинг ҳарорати 230°С дан зиёд бўлмаганда бажариш керак.

491. Узлуксиз ишлайдиган реакторларга хомашёни юбориш, унинг ҳарорати 280°С дан юқори бўлмаганда бажарилади.

492. Барча оксидловчи — кубларда сақловчи клапанлар ёки портловчи пластиналар ўрнатилиши лозим.

493. Жўмракларда қотиб қолган битумни сув буғи ёки индукцион электр иситгич ёрдамида қиздириб, эритиш керак. Айрим вазиятларда жўмракларни қиздириб, битум эритиш учун очиқ оловдан фойдаланиш мумкин. Бу ҳолатда ёнғин назорати органларининг рухсатномасини олиш ва ёнғин хавфсизлигига оид зарур чораларга амал қилиш шарт.

494. Кублардан битумни тўкиш ишларини смена (бригада) бошлиғининг иштирокида бажариш зарур.

495. Қайноқ битум қуйилаётган очиқ ҳавзалар (ўралар, чуқурликлар) тўсиқлар билан ўралган бўлиши керак.

496. Қайноқ битумни қуйиш пайтида очиқ ҳавза яқинида туриш тақиқланади.

497. Битумни бўлакларга кесиш ва транспортга ортиш ишлари механизациялаштирилган бўлиши зарур.

498. Битумни идишлар (бочкалар, қоғоз қоплар)га қуйиш, ҳамда қаттиқ битумларни кесиб майдалаш пайтида ҳимоя кўзойнагини тақиш зарур.

499. Даврий равишда ишлайдиган кублардан ва тарқатиш кубларидан битумни тўкиб олиш қуйидаги вазиятларда бажарилади:

а) темир йўл бункерларига 150°С гача бўлган ҳароратда;

б) қоғоз-қопларида — 200°С гача бўлган ҳароратда;

в) ҳавза (чуқур)ларга — 200°С гача бўлган ҳароратда;

г) автобитум ташувчи машиналарга 200°С гача бўлган ҳароратда.

Юқори ҳароратда эрувчан битумлар (А ва Б русумдаги рубракслар) ҳавзаларга ҳарорати 270°С гача бўлганда тўкилади.

500. Оксидловчи кублардан тарқатиш кубларига битумни ҳайдаётганда тарқатиш кубида ва янги яқин жойларда одамлар бўлиши тақиқланади.

501. Кубни тозалаш пайтида унинг тепадаги ва пастдаги люкларини очиб қўйиш керак.

502. Шлем қувурларни тозалашда, ишларни хавфсиз ўтказиш учун тегишли ҳавозалар (тагликлар) ўрнатиш лозим.

503. Битумни темир йўл бункерлари ва автоцистерналарга қуйиш жойидаги эстакаданинг тепасига айвон (шийпон)лар ёпиб, атмосфера ёғинларидан сақланади.

504. Темир йўл бункерлари ёки цистерналарга битум қуйганда, ичидаги сув, қор ва бошқа моддалар билан реакцияга кириб кўпиклашиш ва отилиб чиқишга сабаб бўладиган ҳолатларнинг олдини олиш зарур.

505. Танаси, қопқоқлари, ҳамда ағдарилиб кетишига йўл қўймайдиган беркитиш мосламаси носоз бўлган темир бункерларга битум қуйиш тақиқланади.

506. Битум қуйиш пайтида темир йўл бункерлари устида ёки автобитум ташигич машина кабинасида туриш тақиқланади. Бункер қопқоқларини очиш ва ёпишни эстакада майдончасида туриб бажариш керак.

507. Темир йўл бункерларига ва автоцистерналарга битум қуйиш эстакадаларида транспорт ҳайдовчиларига команда бериш учун қўлланиладиган овоз бериш радио (громкоговорител)лари бўлиши лозим.

508. Битумни қоғоз қопларга қуйишда қопнинг бутунлигини текшириб кўриш даркор. Қоғоз қопларнинг юқори қисмида 150 — 200 mm ўлчамидаги бўш жой қолдириб битум тўкилиб кетишининг олдини олиш зарур. Битум қуйиш билан банд бўлган ишчилар махсус коржома, ҳимоя кўзойнаклари ва қўлқоплардан фойдаланишлари лозим.

509. Битумни идишларга қуйиш жойи шамол ва ёғинлардан ҳимояланган бўлиши даркор.

510. Тақсимловчи кубнинг чиқариш тармоғидаги беркитувчи қурилмаси, ишчи идишни тўлдираётганда куйиб қолишдан сақланадиган масофада бўлиши керак.

511. Махсус гувоҳномаси бўлмаган шахсларнинг автоюклагичда ишлашлари тақиқланади.

512. Этил суюқлиги Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг санитария-эпидемиология назорати органлари рухсат этган, қурилманинг махсус омборларида сақланади.

513. Омборнинг сақловчи идишлари жойлашган барча ҳудуди, ҳамда бинолари тоза ва саришта ҳолатда бўлиши керак.

514. Этилланган бензинни тайёрлаш қурилмаси ўрнатилган, ҳамда цистерналардан этил суюқлигини тўкиш жойлари тўсиб ўралган бўлиши зарур.

515. Этил суюқлиги билан, тиббий ўтган ва тетраэтилқўрғошин (ТЭҚ) билан ишлашга рухсатнома олган эркаклар ишлаши мумкин.

516. Мазкур қурилмани ишлатишга алоқаси бўлмаган шахсларни қурилма ҳудудида бўлиши тақиқланади.

517. Этил суюқлиги сақланадиган омборхоналар доимий равишда шамоллатиб турилиши лозим.

Бинога киришдан олдин шамоллатиш тизими ишлаётганлигига ишонч ҳосил қилиш керак.

518. Ишлаб чиқариш хона (бино)ларидаги сўрувчи шамоллатиш, электрускуналар ва ёритиш мосламалари портлашдан хавфсиз қилиб ясалган бўлиши зарур.

519. Этил суюқлиги бор омборхоналарда ишлаганда, ҳамда мазкур суюқликларни қуйиш, тўкиш ва сақлаш билан боғлиқ жараёнларда, урганда учқун чиқармайдиган материаллардан ясалган қўл асбобларидан фойдаланиш лозим.

520. Этил суюқликлари билан бажариладиган барча жараёнлар, жумладан этилланган бензинни тайёрлаш (бензинга этил суюқлигини аралаштириш) ишларини герметик усулда амалга ошириш керак.

521. Ҳар бир сақлаш идиши қуйидагилар билан жиҳозланган бўлиши зарур:

а) сатҳ кўрсатгичи;

б) люк — туйнук;

в) этил суюқлигини қабул қилувчи ва ҳайдовчи штуцер;

г) цистернани тўлдириш, бўшатиш пайтида буғ ва газларни чиқарувчи, цистернани инерт газ билан тўлдирувчи штуцер;

д) манометр;

е) термометр.

522. Этил суюқлиги сақланадиган идиш яхшилаб ерга туташтирилган ва яшин таъсиридан ҳимояланган бўлиши керак.

523. Идишларга этил суюқлигини қуйишдан олдин уларни инерт гази билан пуфлаб юбориш зарур. Текширилмаган ва яхшилаб тайёрланмаган идишларга этил суюқлигини қуйиш тақиқланади.

524. Идишга этил суюқлиги тўлдиришни, суюқлик тагидан бошлаб қуйиб бажарилади.

525. Идишдаги этил суюқлиги тепасидаги бўшлиқ азот ёки бошқа инерт газ билан тўлдирилади.

526. Сақланаётган этил суюқлигининг ҳарорати 35°С дан юқори бўлмаслиги керак. Ҳарорат белгиланган меъёрдан кўтарилиб кетганда идишни совутиш чораларини қўллаш лозим.

527. Темирйўл цистерналаридан этил суюқлигини қуйиб олиш ишларини кундузи, этиларалаштиргич қурилмасининг бошлиғи ёки унинг ўринбосари ва газдан қутқариш хизмати ходимининг иштирокида бажариш керак.

528. Темир йўл цистерналаридан этил суюқлигини қуйиш ишлари махсус жиҳозланган майдончаларда амалга оширилади.

529. Этил суюқлигини бошқа маҳсулотлар билан бирга қуйиш мумкин эмас.

530. Темир йўл цистерналаридан этил суюқлигини бочкаларга қуйиш тақиқланади.

531. Темир йўл цистерналаридан этил суюқлигини 70 — 10 кРа (0,7 — 1,0 ати) дан юқори бўлмаган босим остидаги инерт газ ёрдамида қуйиб олинади. Сақлаш идишларидан сиқилиб чиқаётган буғларни ТЭҚ нинг тозалаш тизими орқали ҳавога чиқариб юбориш лозим.

532. Этил суюқлигидан бўшаган цистернани тоза авиация ёки автомобил бензини билан 2 марта ювиб юбориш зарур. Цистерналардаги бензин қолдиқлари тўлалигича чиқариб юборилгандан кейин, цистернани 100 кРа (1,0 ати) босим остидаги инерт гази билан тўлдириб, ишончли ва герметик тарзда беркитиб, юк юборувчига қайтариш учун темир йўл станциясига жўнатилади.

533. Этил суюқликлари сақланган идишлар ичида бирор иш бажарилиши зарурати туғилганда аввал қуйидаги тайёргарлик ишларини бажариш шарт:

а) идишдаги этил суюқлигини батамом чиқариб олиш;

б) тоза бензин билан 3 марта ювиш;

в) бензин қолдиқлари чиқариб ташлангандан кейин, идишни ишлаб турган тармоқдан узиб қўйиб туриб буғлаш. Идишдаги сув буғи совутгич орқали чиқариб юборилади. Совутгичдан чиқаётган сув конденсати таркибида таҳлиллар натижасида тетраэтилқўрғошин йўқлиги аниқлангандагина буғлаш иши тугаган ҳисобланади;

г) идишни шамоллатиб туриб, сув билан ювиш.

Идиш ичидаги навбатдаги ишлар нефтьни қайта ишлаш ва нефтькимё саноат корхоналарида газдан хавфли ишларни хавфсиз бажаришни ташкил қилишга доир йўриқномалар асосида амалга оширилади.

534. Бензинга этил суюқлигини аралаштирувчи қурилмада ишловчи барча шахслар ҳар 6 ойда бир марта тиббий кўрикдан ўтишлари шарт.

535. Этил суюқлиги билан ишлаш жойида дегазациялаш ва моддаларни зарарсизлантирувчи воситалар бўлиши керак.

536. Этил суюқлиги билан ишлаш жойлари (омборлар)даги пол ва деворлар, ҳамда цистерна коммуникацияларининг ташқи (юза) қисмлари ҳар куни иш тугагандан кейин (ифлосланган тақдирда) хлорли оҳак бўтқаси билан дегазацияланиши (газсизлантириши) ва тоза керосин ёки сода ва совун эритмаси шимдирилган латта билан артиб чиқилиши зарур. Цемент ва асфалт қопламали жойлар ва темир йўл полотносини хлорли оҳак бўтқаси ёки хлорланган сув билан дегазациялаб, 15 — 20 min дан сўнг сув билан ювиб ташланади. Тетраэтилқўрғошини бор ювинди сув ва бошқа суюқликларни махсус тозаловдан ўтказгандан кейингина умумий саноат оқова тизимига ташлаш мумкин. Тозалаш усули ва ювиндиларни ташлаш жойлари санитария — эпидемиология хизматининг маҳаллий органлари билан келишиб аниқланади.

537. Этил суюқлиги билан ифлосланган коржомани дарҳол алмаштириш учун, қурилмада махсус кийим, ички кийим, пойабзал ва газниқобнинг бирвақтда ишлаётган 3 ходимга бир комплект ҳисобидан захираси бўлиши шарт. Этил суюқлиги махсус кийимга тушганда, кийимни зудлик билан алмаштириш лозим.

538. Азот олиш учун қўлланиладиган қурилмадаги гидравлик берьситгичлар ишга яроқли бўлиб углерод оксиди бор газни сизиб чиқишига йўл қўймаслиги зарур.

539. Печдан мўрилар орқали чиқаётган газлардаги кислород ва углерод оксидининг миқдорини аниқлаб туриш учун печга ёруғлик ва овозли сигнал берувчи газтаҳлиллагичлар ўрнатилиб, унинг кўрсаткичлари оператор хонасидаги шчитда қайд этилиши ва хизматчиларга кислород ва углерод оксидининг миқдори белгиланган меъёрдан ортиб кетганлиги ҳақида хабар берилиши керак.

540. Печга ёндириш учун келаётган ҳаво ва ёнилғи босимини автоматик тартиблагичлар орқали, белгиланган меъёрда ушлаб туриш лозим. Айни пайтда белгиланган босим режимининг ўзгарганлиги ҳақида ёруғлик, овозли сигнал бериш воситалари назарда тутилиши керак.

541. Печ ишини назорат қилиш ойнаси иссиқбардош шишадан ясалган бўлиши лозим.

542. Печ ўчоғи форсункалари ўчиб қолганда, автоматик тарзда ёнилғи келишини тўхтатиб қўйиб оператор хонасига сигнал берадиган мосламалар билан жиҳозланиши керак.

543. Ўчоқдаги форсункалар ўчиб қолганда аввал ўчоқни инерт газ ёки буғ билан пуфлаб юбориш, сўнгра форсункаларга энг оз ёнилғи юбориб туриб, пилик (запалник) ёрдамида ёқиш лозим.

544. Форсункаларни ёқишни қулай ва хавфсиз амалга ошириш учун ёнилғи ва ҳаво келадиган зулфинларни печнинг назорат қилиш ойнасига яқинроқ қилиб жойлаштириш керак.

545. Ўчоқнинг айрим жойлари ҳаддан ташқари қизиб кетишининг олдини олиш учун ўчоқ деворлари ҳароратини назорат остига олиш зарур.

546. Қурилмани ишга туширишдан олдин гидрозатворларнинг ишга яроқлилигини текшириш лозим.

547. Гидрозатворларни вақти-вақти билан чўкиндилардан тозалаб туриш керак. Мазкур ишларни ҳимоя кўзойнагини тақиб бажариш даркор.

548. Гидрозатворнинг буғли камераси устида конденсат йиғилиб қолишига йўл қўймаслик керак.

549. Технологик печнинг ўчоғига ўт ёқишдан олдин ўчоқни 15 min давомида ҳаво билан пуфлаб, «свеча» («шам»)га чиқариб юбориш зарур.

550. Форсункаларни пилик ёрдамида ёндириш лозим.

551. Нордон газларни қабул қилиш билан боғлиқ қурилмаларни ишга тушириш газдан қутқариш хизмати ходимларининг иштирокида амалга ошириш зарур.

552. Қурилмада ишловчиларнинг барчасида газниқоб бўлиши шарт.

553. Қурилмага ёнилғи газ ва водород сулфидини қабул қилишдан олдин, тизимни 15 min давомида инерт газ билан пуфлаб юбориш зарур. Инерт газ таркибидаги кислород 0,5% дан (ҳажмий) зиёд бўлмаслиги керак.

554. Қурилмага нордон газларни қабул қилиб олгандан кейин индикатор қоғоз воситасида фланецлар, зулфинлар, люклардан газ сизиб ёки оқиб чиқиши йўқлигини текшириш лозим.

555. Реактор — генератор ва қиздиргичлар ўчоғида портловчи аралашмалар пайдо бўлишининг олдини олиш учун, ўчоққа келаётган газ ва ҳаво миқдорлари нисбати тўғри эканлигини назорат қилиб бориш зарур.

Ҳавонинг босими пасайиши туфайли ҳаво-ўтказгичларга водород сулфиди тушишининг олдини олиш мақсадида водород сулфиди тармоғининг горелка (ёндиргич) олдидаги зулфинга ажратгич (кесгич) ўрнатиш керак.

556. Назорат ойнасини мунтазам равишда кирлардан тозалаб туриш лозим.

557. Назорат ойнасининг усти олтингугурт билан қопланиб қолмаслиги учун уни вақти-вақти билан ҳаво билан пуфлаб туриш керак.

558. Водород сулфиди ўтказаётган қувурўтказгичлар жойлашган майдончага чиқишда газниқоб тақиб олиш шарт.

559. Ичида водород сулфиди бўлган аппаратлар, агрегатлар ва қувурўтказгичларни очишдан олдин уларни инерт газ билан пуфлаб юбориш зарур.

560. Реактор-генераторларни очишдан олдин уни 50°С гача совутиб, ёнувчи газ бутунлай чиққунча инерт газ билан, сўнгра ҳаво билан пуфлаш лозим.

Газдан хавфли жойларда ишлаганда, реакторнинг газ камераларида олтингугурт йўқлигига ишонч ҳосил қилиш зарур.

561. Суюқ олтингугуртни қуяётганда қуйидагилар тақиқланади:

а) қотган олтингугурт устига чиқиш;

б) олтингугурт сақланаётган идишнинг очиқ люки олдида туриш;

в) олтингугурт сақланаётган чуқурчалардаги олтингугурт, газниқобсиз, портлашдан ҳимояланмаган ёритгичларни қўллаб, ўлчаш тақиқланади.

562. Олтингугуртни ҳайдовчи насосни фақат смена (бригада) бошлиғининг рухсати билан ишга туширилади.

563. Олтингугурт люкни очмай, бу мақсадлар учун мўлжалланган махсус штуцер орқали ўлчанади.

564. Олтингугуртни юклаш ва тушириш ишлари бутунлай механизациялашган бўлиши керак. Қолиплардан олтингугуртни туширишда кўтариш механизмининг созлигини текшириб кўриш лозим.

565. Олтингугуртни юклаш ва туширишга оид барча ишлар смена (бригада) бошлиғининг назорати остида бажарилиши керак.

566. Қолиплардан олтингугуртни тўлиқ совутгандан кейингина чиқариб олиш лозим.

567. Олтингугуртни темир йўл вагонларига юклашда қуйидагилар тақиқланади:

а) вагонда одамларнинг бўлиши;

б) олтингугуртни юклашда экскаватор чўмичининг четларидан тошириб юбориш;

в) экскаватор ўзига электр энергияси келаётган кабелни босиб ўтиши.

568. Юклаш ва бўшатиш ишларини бажараётган ишчилар махсус коржома, махсус пойабзал ва респираторлардан фойдаланишлари зарур.

569. Ускуна ва қувурўтказгичларни ишлатиш ва таъмирга тайёрлаш жараёнида пирофор бирикмалар фаоллигини сусайтиришга оид чора ва воситалар жараённи лойиҳаловчи томонидан инобатга олинади.

570. Ускуналарнинг иши тугалланиб, маҳсулотдан бўшатилгандан кейин унинг барча аппаратлари ва қувурўтказгичларини сув буғи билан буғлаб юбориш керак.

571. Аппарат конденсатдан бўшатилгандан кейин унинг пастки штуцер ёки люкини очиб, ундаги ҳаводан намуна олиб, маҳсулот буғларининг хавфли концентрация миқдори таҳлил қилинади. Мазкур миқдор аланга тарқалиши мумкин бўлган концентрация қуйи чегарасининг энг кўп билан 20% ни ташкил этиши мумкин.

572. Аппаратни тозалаш пайтида, унинг деворларидаги чўкма (кир)ларни хўллаб туриш лозим. Тозалашни учқун чиқармайдиган асбоблар ёрдамида бажариш керак. Мазкур ишларни бажаришга, белгиланган тартибдаги, наряд-рухсатнома расмийлаштирилади.

573. Ускуналар ичидан чиқариб олинган пирофор чўкиндиларни йўқ қилиб юборилгунча ҳўл (нам) ҳолатда сақлаш зарур.

574. Мини (кичик) НҚЗ лойиҳалаш, қуриш ва ишлатиш нефтьни қайта ишловчи корхоналар учун норматив-техник ҳужжатлар ва саноат хавфсизлиги қоидаси асосида амалга оширилади.

575. Кичик НҚЗ бошқармаси бинолари портлашдан хавфли объектлардан, бузилиш даражаси бўйича 3-синфга мансуб масофадан яқин бўлмаган масофада ўрнатилиши ва тўлқин зарбаларига нисбатан мустаҳкамлиги камида 28 кРа бўлиши керак.

576. Колонна (устун)симон аппаратлар, ташқи юқори ҳароратдан сақланиши учун 4 m баландликкача ҳимоя (ўралган)ланган бўлиши керак.

577. Заруратга қараб, технологик схема, лойиҳаловчи ташкилот томонидан блокларга бўлиниб, ҳар бир блок учун энергетика даражаси аниқланиб, блокларнинг портлашдан хавфлилик категорияси белгиланиб, технологик блокнинг портлашдан хавфлилик минимал даражасини таъминловчи тегишли талаблар бажарилади.

578. Кичик НҚЗ таркибида алоҳида тозалаш иншооти ёки саноат оқовасини тўпловчи мосламалар режалаштирилиши керак.

579. Аппаратура ва қувурўтказгичлардан чиқадиган ташлама (ёки) сизиб чиққан маҳсулот махсус идиш ёки тўплагичларга йўналтирилиб, сўнгра саноат оқоваларини йиғувчи тозалаш иншоотларига юборилади.

580. Қурилмаларни пуфлаш учун восита сифатида баллонлардаги инерт газдан фойдаланиш мумкин. Инерт газ захирасини белгилашда мини НҚЗ тўхтатишни ва объектни хавфсиз ҳолатга ўтказишни таъминлаши, яъни тизимда буғ-, газ-, ҳаво аралашмасининг портлашдан хавфли концентрациясининг йўқлигини таъминлаши зарурлиги инобатга олинади.

581. Мини НҚЗ да рўй берадиган ёнғинни ўчириш ва ускуналарни ҳимоя қилиш учун зарур бўлган сув захираси, кўчма ёнғин техникасининг ишига зарур бўлган миқдорга қараб белгиланади, яъни 170 l/s дан кам бўлмаслиги керак.

582. Портлашдан хавфли объектлардаги ёнғинни ўчириш тизими (насослар, ташқи, маҳсулот-хомашё парклари ва ш.к.лар) стационар (муқим) ёки кўчма ёнғин техникасидан иборат бўлиши мумкин.

583. Лабораторияда хавфсизлик техникаси ва ёнғин хавфсизлиги қоидаларига риоя қилиш бўйича умумий жавобгарлик лаборатория мудири (бошлиғи) зиммасига юклатилади.

584. Лабораториянинг ҳар бир хонасида хавфсизлик техникаси ва ёнғин хавфсизлиги қоидаларига риоя бўйича мутасадди шахснинг фамилияси ёзиб қўйилиши лозим.

585. Лаборатория бино (хона)сига, лаборатория ишига бевосита алоқаси йўқ, бегона кишиларнинг кириши тақиқланади.

586. Лабораторияда бажариладиган барча ишлар бўйича хавфсизлик техникасига оид батафсил йўриқномаларни лаборатория мудири (бошлиғи) ишлаб чиқиши ва барча хоналаридаги иш жойларида йўриқнома бўлиши шарт.

587. Лаборатория алоҳида бинода ёки В, Г, Д категорияларига мансуб бинолар ёнида жойлашиши лозим.

588. Ишчи хоналардан чиқиш эшиклари коридор томонга ёки бевосита ташқарига очиладиган бўлиши керак. Коридор энг камида 2 та чиқиш жойига эга бўлиши лозим.

589. Лаборатория биносида қуйидагилар тақиқланади:

а) полни бензин, керосин ва бошқа тез алангаланадиган маҳсулотлар билан ювиш;

б) бензин, керосин ва бошқа тез алангаладиган маҳсулотлар шимдирилган латта, очиқ кийимларни сақлаш;

в) буғ қувурўтказгичлар ва иситиш мосламалари устида бирор (нам) нарсани қуритиш; қувурлар ва иситиш мосламалари устида нефть маҳсулотлари билан ишлаш, тўкилган нефть маҳсулотни тозаламай қолдириш;

г) тўкилган нефть маҳсулот бор жойда горелка (ёндиргич)лардан фойдаланиб иш бажариш.

590. Лабораторияда камида 2 киши бўлганда ишлаш керак.

591. Лабораториянинг эшигини биринчи бўлиб очган ходим, лаборатория хонасидаги ҳавода беркитилмаган ёки носоз жўмраклардан чиққан газ бор-йўқлигини текшириши керак.

592. Лаборатория ҳавосида носоз уламалар, жўмраклар ва зулфинлардан сизиб чиққан газ борлиги сезилганда, газ тизимидаги умумий зулфинни беркитиб туриб, хона (бино)ни шамоллатиш зарур.

593. Газ жўмраклари ва зулфинларини малакали чилангар ҳар ойда камида бир марта текшириб, таъмирлаб туриши шарт.

594. Лаборатория биносида ТАС, ЁС ва газларнинг бир суткасига сарфидан ортиқ миқдорда сақлаш тақиқланади. ТАС, ЁС ларни махсус бино (омбор)ларда сақлаш лозим.

595. Лаборатория учун мўлжалланган газ тармоғи иш жойларидаги жўмрак ва зулфинлардан ташқари бинонинг ташқарисида жойлаштирилган умумий беркитиш зулфинига эга бўлиши керак. Газ ва сув жўмраклари иш столи ва сўрувчи шамоллатиш шкафларининг ишлаш учун қулай жойига ўрнатилиши лозим.

596. Оқиш-сўриш шамоллатиш тизими лабораториянинг барча хоналарида иш бошлашдан олдин ишга туширилиб, иш охирида тўхтатилиши зарур. Туну-кун ишлайдиган лабораториядаги шамоллатиш тизими узлуксиз равишда ишлаши керак. Носоз шамоллатиш тизимли шароитда иш бажариш мумкин эмас.

597. Хавфлилиги бўйича I ва II синфларга мансуб моддалар билан ишлаганда, лабораторияда бошқа хонадаги тегишли шамоллатиш тармоғи билан боғланмаган алоҳида шамоллатиш тизими бўлиши лозим.

598. Сўрувчи шкафлар ичига ўрнатилган ёритиш мосламалари портлашдан ҳимояланган бўлиши зарур.