1. Мазкур Дарё транспортини техник ишлатиш қоидалари Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлиги томонидан Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1997 йил 25 февралдаги 106-сон қарори билан тасдиқланган Ички сув транспорти уставига (кейинги ўринларда — Устав) мувофиқ ишлаб чиқилди ва мулкий шаклидан қатъий назар сузиш воситасига эга бўлган барча вазирлик, идоралар ва корхоналарнинг дарё транспорти ходимлари томонидан бажарилиши мажбурийдир.

2. Мазкур Дарё транспортини техник ишлатиш қоидалари техник воситаларни қурган завод томонидан уларни техник ишлатиш бўйича ўрнатилган қоидалар, йўриқномалар ва қўлланмаларнинг барча талабларига қатъий риоя этилишини кўзда тутади.

Вазирлик ва идораларда сузиш воситаларини техник ишлатиш билан боғлиқ ишлаб чиқиладиган махсус қоидалар, йўриқномалар қўлланма ва кўрсатмалар мазкур Қоидаларга қатъий мувофиқ бўлиши ва ушбу соҳада малакани оширишга таяниши лозим.

3. Сув йўллари, гидротехник иншоотлар, флот, кема таъмирловчи ва саноат корхоналари, портлар ва пристанлар, алоқа ва электрорадионавигация воситалари ва дарё транспортининг бошқа техник воситалари ўзларининг муҳим техник-иқтисодий ва техник ишлатиш характеристикалари билан бир-бирига мувофиқ бўлиши ва ташиш режаларининг бир маромда бажарилишини, флотдан оқилона фойдаланишни, кемаларнинг хавфсиз ҳаракатланишини ва транспорт харажатларини кескин қисқартиришни таъминлаши шарт.

4. Ҳаракатда бўлган дарё транспортининг барча техник воситаларини техник ишлатиш даврида мазкур Қоидалар талабларининг бажарилиши шарт. Қоидаларнинг талаблари янги лойиҳалаштирилаётган, қурилаётган ва қайта жиҳозланаётган дарё транспорти воситаларига татбиқ этилади.

5. Техник воситалар меъёрий ҳужжатлар талабларига мувофиқ техник ишлатиш ҳужжатлари билан таъминланмаган бўлса, уларни ишлатиш тақиқланади.

Амалдаги қоидаларда белгиланган таъмирлаш ҳужжатлари билан таъминланмаган техник воситаларни таъмирга қўйиш ҳам тақиқланади.

6. Дарё транспортининг техник воситаларини фойдаланишга тушириш улар қуриб ёки таъмирлаб бўлгандан сўнг белгиланган тартибда тузилган комиссия томонидан амалга оширилиши шарт.

7. Дарё транспортининг техник воситаларидан фойдаланиш даврида тегишли идоравий, тармоқ ва тармоқлараро ҳужжатларда қайд этилган техника хавфсизлиги ва ишлаб чиқариш санитарияси бўйича қоидалар, меъёрлар, йўриқнома ва кўрсатмаларга қатъий риоя этилиши шарт.

8. Дарё транспортининг ҳар бир бўлинмаларида дарё транспортини техник ишлатишнинг илғор тажрибалари ушбу бўлинма йўналиши бўйича ўрганилиши, умумлаштирилиши ва оммалаштирилиши шарт.

9. Қоидалар Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлиги бошлиғи томонидан мазкур Қоидалар қандай тартибда қабул қилинган бўлса шу тартибда ўзгартирилиши мумкин.

10. Мазкур қоидаларнинг бузилганлиги учун айбдорлар қоидабузарлик даражаси ва характери ва унинг оқибатларига қараб Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгарликка тортиладилар. Қоидаларни билмаслик айбдорларни жавобгарликдан озод этмайди.

11. Мазкур Дарё транспортини техник ишлатиш қоидалари ҳар бир кемада, земснарядда, шлюзда, дарё транспортини техник ишлатиш билан банд бўлган барча корхона ва бўлинмаларда бўлиши шарт.

12. Дарё транспортининг асосий вазифалари юк ва йўловчиларни ташиш даврида:

а) кемаларни ва уларда бўлган одамларнинг хавфсиз сузишини, ташилаётган юкларнинг, кема юрадиган йўлларнинг ва иншоотларнинг сақланишини таъминлаш:

б) юк ва йўловчиларни ташиш муддатларига риоя қилиш, ишлаб чиқариш самарадорлигини ошириш, ташишлар, юклаш-тушириш ва бошқа ишларнинг таннархини пасайтириш,

в) дарё транспорти техник воситалари ишининг самарадорлигини ошириш йўли билан энг кам меҳнат, материал ва пул маблағлари сарфланишига эришиш.

13. Дарё транспортининг ҳар бир ходими ўз хизмат вазифаси ва жавобгарлиги доирасида кемаларнинг ва улардаги одамларнинг тўлиқ хавфсизлигига жавоб беради. Дарё транспорти ходими қуйидагиларни билиши ва қатъий бажариши шарт:

а) Ўзбекистон Республикасининг ички сув транспорти Устави;

в) Ўзбекистон Республикаси кема юрадиган ички йўлларида сузиш қоидалари (рўйхат рақами 769, 1999 йил 9 июль) (кейинги ўринларда — Сузиш қоидалари) ва маҳаллий сузиш қоидалари;

г) лавозим йўриқномалари;

д) Ўзбекистон Республикасининг қонунчилик ҳужжатлари;

е) қоидалар, йўриқномалар ва техник ишлатиш бўйича бошқа қўлланмалар;

ж) техника хавфсизлиги ва меҳнат санитарияси бўйича қоидалар, меъёрлар, талаблар, йўриқномалар ва кўрсатмалар;

з) Ўзбекистон Республикаси Кемачилик регистрининг қоидалари ва меъёрий ҳужжатлари.

Кўрсатилган қоидалар ва йўриқномаларнинг ҳар бир лавозим учун билиш ҳажми, ишга қабул қилиш даврида ва навбатдаги синовлар тартиби сузиш воситаларига эга бўлган вазирлик ва идоралар томонидан белгиланади.

14. Иш кунидан тўлиқ фойдаланиш учун ёки қўшимча касбни эгаллаган дарё транспорти ходимларига қўшимча вазифаларнинг бажарилишини юклаш улар томонидан тегишли қоидалар ва йўриқномалар бўйича билимларини текширишдан ўтказгандан сўнг бундай ишга қўйишга рухсат берилиши шарт.

15. Хизмат вазифасини бажариш даврида формали кийим ва таниш белгилари ўрнатилган ходимлар формали кийимда бўлишлари шарт (махсус ишлаб чиқариш кийимида бажариладиган ишлардан ташқари).

Дарё транспорти ходимлари ўз хизмат вазифаларини бажариш даврида озода кийинган бўлиши ва ўз иш жойларини тоза ва тартибли сақлашлари шарт.

16. Дарё транспорти ходимлари миллий бойликларни ва дарё транспорти мулкини ва юкларни авайлашлари шарт.

17. Ички сузиш кемаларида бошқарув таркибига — капитан, унинг ёрдамчилари, штурман, механик, электромеханик ва уларнинг ёрдамчилари, рефрижератор қурилмаси механиги, радиооператор, радист, шкипер лавозимларини эгаллашга белгиланган тартибда берилган, бу лавозимларда ишлаш ҳуқуқини берувчи дипломга эга бўлган шахсларга рухсат берилади.

18. Кемачилик хавфсизлигини таъминловчи Сузиш қоидалари, Техник ишлатиш қоидалари, ёнғин хавфсизлигининг бажарилиши учун бошқарув таркибининг шахсий масъулиятини ошириш ва флотда интизомни мустаҳкамлаш мақсадида дипломларга (гувоҳномаларга) назорат талонлари берилиши шарт. Бошқарув таркибидан назорат талонларини олиш ва олинган талонларни тиклаш кема эгаларининг амалдаги йўриқномаларига мувофиқ амалга оширилиши шарт.

19. Бошқарув таркиби аъзолари техника хавфсизлиги бўйича билимларини текширишдан ўтказилганлиги тўғрисидаги гувоҳномага эга бўлишлари, оддий таркиб (электрик, матрос, чамбаракчи ва бошқалар, ҳамда қўшимча касб эгаллаб турган ходимлар) ушбу лавозимни эгаллаш учун диплом ёки гувоҳнома, ҳамда шахсий варақасида иш жойида техника хавфсизлиги ва ёнғин хавфсизлиги бўйича йўриқномадан ўтгандан сўнг рухсат берилганлиги тўғрисида қайд этилган бўлиши шарт.

20. Дарё транспортига ишга кирувчи шахслар, ушбу ишни бажариш учун яроқли эканлигини аниқлаш учун тиббий кўрикдан ўтишга жалб этилиши шарт. Кейинчалик бу ходимларнинг тиббий кўрикдан ўтказиш даврийлиги вазирлик ва идоралар томонидан белгиланган тартибда амалга оширилиши шарт.

Сузувчи таркиб ходим ҳар йиллик тиббий кўрикка жалб этилади ва натижалари уларнинг тиббий карточкаларига киритилиши шарт. Навигация даврида экипаж аъзоларининг санитар паспортлари кема капитанида сақланиши шарт.

21. Дарё транспорти ходимлари ўзлари мустақил ва тегишли ўқув курслари, ўқув комбинатлари ҳамда ўрта ва олий таълим муассасаларида ўз мутахассисликлари бўйича назарий ва амалий билимларини ошириб боришлари шарт.

22. Ўзбекистон Республикасидаги барча кема эгалари мулкчилик шаклидан қатъий назар ўзларининг бўлинмалари ходимлари томонидан мазкур Қоидалар талабларининг ўрганилишига ва бажарилишига кўмаклашиши шарт ва бу учун Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар ҳисобланади.

23. Флотнинг бошқарув ва оддий таркиби, дарё транспортини техник ишлатиш билан бевосита боғлиқ бўлган дарё флоти корхоналари ва ташкилотларининг раҳбар ва муҳандис-техник ходимлари ҳамда ишчилари Қоидаларнинг бевосита ўзларининг ишларига тегишли бўлган бандларини билишлари ва сўзсиз бажаришлари, ҳамда мазкур Қоидаларнинг умумий мазмунини билишлари шарт.

24. Қоидаларнинг 23-бандида кўрсатилганларни бузган ёки бажармаган шахслар Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгарликка тортиладилар.

25. Барча ички сув йўллари ва уларда жойлашган иншоотлар (шлюзлар, дамбалар, кўприклар, кечувлар, кема кўтаргичлар, қирғоқлар, сув олиш ва чиқариб ташлаш иншоотлари, авария-таъмирлаш тўсиқлари, ҳаво ва сув ости ўтиш жойлари) кемаларнинг хавфсиз ҳаракатланиши ва иншоотларга хизмат кўрсатишнинг хавфсиз шароитларини таъминлаши шарт.

26. Ички сув йўллари ва йўл иншоотларини кемачилик ҳолатда сақлаш сув йўллари техника участкалари ва сув иншоотлари эгалари томонидан таъминланиши шарт.

Кемачилик учун очиқ бўлган ички сув йўлларининг рўйхати ва улардан фойдаланиш тартиби Уставда ўрнатилган тартиб билан белгиланади.

27. Сув йўллари техника участкалари ва сув иншоотлари эгалари томонидан хизмат кўрсатиладиган сув йўлларининг чегаралари таркибида сув йўллари бўлган идора раҳбари томонидан, прораблик ва жиҳозловчи участкаларнинг чегаралари эса сув йўллари техника участкаси томонидан тасдиқланади.

28. Ички сув йўлларининг (дарё, канал, сув омбори, кўл) ҳар бир участкаси бўйича сув йўллари техника участкаси томонидан қуйидагилар:

а) лоцман картаси ёки лоция тавсифи кўрсатилган сув йўли чизмаси (карта бетида — чизмасида) ушбу ҳавзада (участкада) сузиш хусусиятлари ва унинг гидрологик характерлари тавсифланган, сузиш учун лоция ёки қўлланма;

б) ўрнашган жойлари кўрсатилган ҳолда қирғоқбўйи аҳоли пунктлари, портлар-пристанлар, саёз жойлар, ороллар, сақланиш жойлари рўйхатини ўз ичига олган йўналиш чизмаси (шартли бошланиш йўлидан километрда);

в) кема юриш йўллари ва сув ҳудудлари, сув омборлари ва кўлларда шамолнинг йўналишига қараб тўлқинланиш атласи.

29. Ҳар бир ўзиюрар кемада ушбу кема сузадиган чегара учун лоцман картаси, кема юрадиган йўл чизмаси ёки лоцияси, қўлланма, йўналиш чизмалари ва сув йўлларининг тўлқинланиш участкалари атласлари бўлиши шарт. Кўрсатилган навигация қўлланмалари билан кемалар кема эгалари томонидан кемани хавфсиз юритиш хизмати ва штурман таъминоти ёки қўлланма материаллари ишлаб чиқувчи бошқа органлар орқали таъминланади.

30. Сув йўллари ва кемачилик жиҳозлари ҳолатларининг навигация давомида ўзгариб туриши сув йўллари техника участкалари томонидан ишлаб чиқиладиган хабарномалар, йўл варақалари ёрдамида кема бошқарувчиларига етказилиши шарт. Кема бошқарувчилари бу материаллар бўйича лоцман карталари, кема юрадиган йўлларнинг чизмалари, йўналиш чизмалари ва қўлланмаларга тузатишлар киритиши шарт.

31. Кўллар ва сув омборларида сузувчи кемалар ва таркиблар ҳаракат нозимлари ёки махсус хизматлар орқали узоқ муддатли ва қатнов давридаги об-ҳаво ва тўлқинланиш маълумоти, ҳамда шторм тўғрисидаги огоҳлантиришларни олишлари шарт.

32. Гидроузеллар ва шлюзлар тизимлари копмлексида сув режимини тартибга келтириш (тошқин сувларни ўтказиб юбориш, қуйи бьефда сувни ўтказиб юбориш навигация ва навигациялар оралиғида гидроузеллар бьефида сув сатҳининг режими) Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги томонидан амалга оширилиши лозим.

33. Асосий сув йўлларида сув ости ва сув устидан ўтказиладиган электр ўтказгич ва алоқа линиялари, қувурлар, шлюзлар, каналлар ва кўприкларни қуриш лойиҳалари ва уларнинг габарит ўлчамлари, дарё ўзани ёки сув йўлларидаги дарё бўйларида ҳамда йўллардаги кўприкларда, асосий йўллардан ташқари, сув қабул қилиш ва чиқариб ташлаш иншоотлари, причал, паром, спорт базалари ва бошқа иншоотлар, қурилиш материаллари ишлаб чиқариш конларини барпо этиш лойиҳа корхоналари томонидан сув йўллари техника участкалари, кемачилик инспекциялари ва Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлиги ва кема эгалари билан келишилиши шарт.

34. Ички сув йўлларида кемачилик шароитлари ва уларда кемачилик жиҳозларининг сақланиш сифатини текшириш ҳар йили камида 2 марта (навигация бошланишида ва кузда) сув йўллари техника участкалари, кемачилик инспекциялари вакилларидан иборат бўлган комиссия томонидан йўллар махсус инспекторлик кўригидан ўтказилади. Текшириш натижалари бўйича қабул қилинган қарорлар сузиш воситаларига эга бўлган вазирлик ва идораларга ва Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлигига етказилади.

35. Кемачилик ривожланган йўлларда сув йўллари техника участкалари томонидан кема юрадиган йўл габаритлари кафолатланади (чуқурлиги, эни ва ўқидан бурилиш радиуси). Кема қатнайдиган сув йўлларининг кафолатланган габаритларининг энг кам чуқурлиги ва эни бўйича дифференциациялангани каби сувнинг ҳақиқий сатҳига қараб белгиланиши шарт.

Габаритлари кафолатланган сув йўлларининг рўйхати, кўрсатилган габаритларнинг сақланиши лозим бўлган кема юрадиган сув йўлларининг кафолатланган габаритлари энг кам ўлчами ва кемачилик сатҳи ўз таркибида сузиш воситалари мавжуд бўлган вазирлик ва идоралар томонидан Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлиги билан келишилиб тасдиқланади.

36. Ички сув йўлларида сузувчи кемалар ва кемалар таркиби «Сузиш қоидаларига» мувофиқ кема юрадиган сув йўллари габаритларига мос бўлган ботиш ва ўлчамларга, кема тубининг тагида ва эни бўйича сув захираси, ҳамда чекланган узунликка ва энга эга бўлиши шарт.

37. Кўприклар тагидаги кема ўтадиган оралиқлардаги таянчлар ёки устунларнинг эни бўйича белгиланадиган ички қирралари оралиғидаги масофалар кемачиликдаги энг кам сатҳ (сув ости конструкцияларини ҳисобга олган ҳолда) ва баландлиги бўйича кемачилик учун ҳисобланадиган (кема юрадиган дарёларда кўприк габаритларини лойиҳалаштириш ва кўприкларнинг ўрнатилишига асосий талаблар бўйича) кема юрадиган сув сатҳи, ажратиладиган кўприкларнинг кўприк ости ва кема юрадиган дарёлардан ўтказиладиган қувур ўтказгичларнинг габаритлари лойиҳаловчи корхона томонидан кўприк ости габаритларини лойиҳалаштиришнинг амалдаги меъёрларига мувофиқ белгиланиши ва сув йўллари техника участкалари томонидан сузувчи воситаларга эга бўлган вазирликлар ва идоралар, Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлиги ва кемачилик инспекциялари билан келишилган ҳолда тасдиқланиши шарт (пастки қирраси эгри чизиқли кўринишда бўлган кўприклар учун габаритлар эгри чизиқли қирранинг пастки нуқтасидан белгиланади).

38. Ҳаводан ўтган электр узатгич ва алоқа линиялари илгакларининг баландлиги, сув ости кабели ва қувурлар ётқизилишининг чуқурлиги лойиҳа корхоналари томонидан сув йўллари техника участкалари билан келишилган ҳолда белгиланади.

39. Йўл ишлари (ер ковлаш, тўғрилаш,ўзан тозалаш, зарарсизлантириш ва қидирув) ҳамда кемачилик жиҳозларини сақлаш бўйича ишлар амалдаги қоидалар ва техник йўриқномаларга мувофиқ бажарилиши шарт.

40. Кемачилик гидротехник иншоотларининг барчаси навигация даврида яроқли ҳолда бўлиши ва амалдаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ кемачилик хавфсизлигини таъминлаши шарт.

41. Сунъий сув йўллари (каналлар) бўйлаб кемаларнинг маҳаллий органлар ўрнатган тезликдан ортиқ ҳаракатланишига йўл қўйилмайди.

42. Каналларни қуриш даврида кема юрадиган йўлларининг тўғри ва эгри чизиқли участкаларини бир-бирига туташтириш кема юрадиган каналларни лойиҳалаштириш бўйича кўрсатмаларига мувофиқ амалга оширилиши шарт.

43. Каналлардаги шлюзлар, тўғонлар, насос станциялари, тўсувчи дарвозалар, паромли кечувлар, сув чиқарувчи ва сув ташловчи иншоотлари соз ишлайдиган алоқалар билан таъминланган бўлишлари шарт, шунингдек уларнинг сув йўллари техника участкалари сув иншоотлари ва гидроузеллар, ҳаракат нозимлари ва кемалар билан алоқалари таъминланган бўлиши шарт.

44. Баҳорда гидротехник иншоотларини фойдаланишга топшириш ва кузда, навигация даври тугаши муносабати билан фойдаланишдан чиқариш тартиби ва муддати сув йўллари техника участкалари томонидан кема эгалари билан, комплекс мўлжалланган сув иншоотлари эса зарурат бўлганда — бошқа манфаатдор идоралар ва ташкилотлар билан келишган ҳолда олдиндан белгиланиши шарт.

45. Бир нечта сув йўллари техника участкаларининг участкалари режимига таъсир кўрсатадиган иншоотлар орқали сувни қўйиб юбориш тартиби иншоот тегишли бўлган идора томонидан ишлаб чиқилиши, манфаатдор вазирлик ва идоралар билан келишилиши ва сув йўллари техника участкалари томонидан тасдиқланиши шарт.

46. Шлюзлар орқали кемаларни ўтказиш, шлюз эгаси томонидан ишлаб чиқилган кемаларни, таркиб ва солларни кема юрадиган шлюзлардан ўтказиш қоидалари, «гидро техник иншоотлар тегишли бўлган идоралар томонидан тасдиқланадиган Сузиш қоидалари» ва каналлар ва шлюзлар бўйича маҳаллий сузиш қоидаларига мувофиқ амалга оширилиши шарт.

47. Турли тоифадаги кемаларни шлюзлардан ўтказиш тартиби кемаларни, таркиб ва солларни кема юрадиган шлюзлардан ўтказиш қоидалари билан белгиланади.

48. Кемаларни шлюздан ўтказиш, шлюз камераларида кемаларни жойлаштириш ва ҳ.к. ишларини шлюзнинг вахта бошлиғи (нозими) бошқаради, шлюздан ўтказиш билан боғлиқ бўлган унинг фармойишлари шлюздан ўтказилаётган барча кемаларнинг вахта бошлиқлари томонидан қатъий бажарилиши лозим.

49. Кемаларнинг эни бўйича ва тубида «Сузиш қоидалари» талабларига мувофиқ захира бўлмаса, ҳамда юки тўкилаётган, сув кираётган ва авария ҳолатида бўлган кемаларни шлюздан ўтказишга йўл қўйилмайди. Техник яроқсиз бўлган сузувчи воситаларни шлюздан ўтказиш учун қарор сув иншоотлари раҳбарлари томонидан ҳар бир ушбу сузувчи восита учун алоҳида қабул қилинади.

50. Давлат, кооператив ва спорт корхоналари ва хусусий шахсларга тегишли бўлган эшкакли, моторли қайиқ ва шлюпкаларни шлюздан ўтказиш истисно тариқасида сув иншоотлари раҳбариятини хабардор қилиб амалга оширилиши мумкин.

Кичик ҳажмли кемаларни шлюздан ўтказиш қоидалари шлюзга кириш жойида осиб қўйилган бўлиши шарт.

51. Кемаларни гидроузеллар орқали улар қурилаётган даврда ёки кемачилик иншоотлари вақтинча фойдаланишда бўлган даврда ўтказиш кемачилик инспекцияси ва гидроузелни қураётган корхона томонидан ишлаб чиқиладиган махсус қоидалар асосида амалга оширилади.

52. Сув иншоотларинининг техник ҳолатини текшириш ва сақлаб туриш учун ҳар йиллик инспекторлик кўриклари ўтказилиши шарт.

53. Кемачилик жиҳозлари сув йўлларида кемаларнинг хавфсиз ва қийинчиликсиз сузишини таъминлаши шарт.

Кемачиликнинг қатнови ва характерига қараб қуйидаги кемачилик жиҳозлари қўлланилиши шарт:

а) кеча-кундуз ҳаракатни таъминловчи — ёритувчи;

б) куннинг фақат ёруғ вақтларида кемаларнинг ҳаракатини таъминловчи — ёритмайдиган;

в) куннинг қоронғу вақтида кема прожектор ускунасини ишлатганда сузиш имконини берувчи — нурқайтарувчи.

54. Кемачилик жиҳозларининг қирғоқ белгилари кемалар сув йўлларида ҳаракатни бошлагандан (навигация бошланиши) кемаларни қишки тўхтатиб туриш учун жойлаштириш тугагунга қадар ишлаши шарт.

Сузувчан белгилар (бакенлар, буйлар) дарёлар муздан тоза бўлгандан сўнг 3 кундан кечикмасдан ўрнатилиши ва дарёда муз қопламаси (кичик муз парчалари) пайдо бўлгунга қадар ишлаши шарт.

55. Кемачилик жиҳозлари белгиларини ўрнатиш ва жиҳозлар бўйича ишларни ташкил этиш ва уларни сақлаб туриш ички сув йўлларида кемачилик жиҳозларини сақлаш бўйича техник йўриқнома ва ички сув йўлларида кемачилик жиҳозларига хизмат кўрсатиш бўйича техника хавфсизлиги қоидалари талабларига жавоб бериши шарт.

Дарё флотидан фойдаланаётган корхоналарнинг талабларига мувофиқ кемачилик жиҳозларини ўрнатиш сув йўллари техника участкаси (сув иншоотлари эгалари) томонидан шартнома асосида амалга оширилади.

56. Ички сув йўлларидаги кемачилик жиҳозлари белгилари ва ёнувчан белгиларининг шакли, ўлчамлари ва характеристикаси амалдаги стандартларга ва нормаларга мувофиқ бўлиши шарт.

57. Кемачилик жиҳозлари ва йўлларнинг кафолатланган габаритларини сақлаб туриш, ҳамда кемачилик иншоотларининг техник ҳолати, сақлаб туриш ва улардан кемаларнинг ўтказилишини ташкил этиш учун сув йўллари техника участкаси бошлиғи ва бош муҳандиси жавобгар ҳисобланади.

Сув йўлларининг алоҳида участкаларида кема юрадиган йўлларнинг ҳолати учун йўл ишларини бажарувчи, жиҳозланадиган участкада белгиларнинг тўғри ўрнатилиши ва уларнинг тўғри ишлаши учун — йўл устаси, жиҳозлаш пости чегарасида — бригадир ёки постнинг катта ишчиси жавобгар бўлади.

Кема бошқарувчиларига кемаларни шлюз орқали ўтказиш тўғрисидаги тўлиқ ахборотларни ўз вақтида берилиши ва шлюздан тўғри ўтказилиши учун шлюздаги вахта бошлиғи жавобгар ҳисобланади.

58. Сув йўллари хўжалиги ходимларининг йўллар ва навигация жиҳозларининг ҳолати тўғрисидаги ахборотларни, ҳамда кемаларга гидрометеорология маълумотлари ва шторм ҳақида огоҳлантиришлар тўғрисидаги маълумотларни ўз вақтида кема бошқарувчиларига етказиш бўйича вазифалари лавозим йўриқномалари билан тартибга келтирилади, уларнинг жавобгарлиги эса Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ белгиланади.

59. Кемаларнинг характеристикаси ва техник ҳолати ва унинг барча элементлари:

а) Ўзбекистон автомобиль ва дарё транспорти агентлигининг Дарё кемачилиги регистри инспекцияси (кейинги ўринларда — Регистр деб юритилади) томонидан берилган, тасдиқланган лойиҳалар ва ҳужжатларга мувофиқ бўлиши;

б) Регистр қоидалари, Сузиш қоидалари, алоҳида турдаги юкларни ташиш қоидалари, тижорат операцияларини бажариш, дарё ва кўлларда сузадиган кемалар учун санитар қоидалари, дарё флоти кемалари учун ёнғин хавфсизлиги қоидалари, дарё кемаларида радио алоқа ва электррадионавигация воситаларига хизмат кўрсатиш даврида техника хавфсизлиги қоидалари талабларига жавоб бериши шарт.

60. Кемалардан амалдаги қоидаларга, фойдаланиш, хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш бўйича йўриқномаларга мувофиқ фойдаланилиши шарт ва ишончли ва тежамкорлик билан ишлатиш, сузиш хавфсизлиги ва ёнғин хавфсизлигини таъминлайдиган ҳолатда сақланиши шарт.

61. Кемалар, уларнинг механизмлари, жиҳозлари ва қурилмалари капитан (командир), кема шкипери бошчилигида Регистр, кемачилик хизматлари, кема таъмирлаш ва ишлаб чиқариш корхоналари, сув йўллари техника участкалари, қирғоқ ишлаб чиқариш участкалари томонидан ўтказиладиган кўриклардан қатъий назар ҳафтада бир маротаба кўрикдан ўтказилади.

Кўрик натижалари кеманинг вахта журналига киритилиши шарт.

62. Кемада шикастланиш аниқланганда кема капитани (командири), шкипери кема экипажи билан уларни бартараф этиш чораларини кўриши ва белгиланган тартибда содир этилган ҳодиса тўғрисида кема эгаси ва техник хизмат кўрсатаётган корхонага маълумот бериши, ҳамда кемачилик инспекцияси ва Регистрни хабардор қилиши шарт: кема унинг асосий элементларини таъмирлаш талаб этиладиган шикастланиш олганда, у техник кўрикдан ўтказиш учун Регистрга тақдим этилиши шарт.

63. Фойдаланишга туширилаётган кемалар: Регистр инспекторларининг техник кўрик ҳужжатлари билан (Регистр назорати остида бўлган кемалар учун), ҳамда кема эгасининг тегишли буйруғи билан флотнинг техник ҳолати учун жавоб берадиган кемачилик хўжалиги хизмати ёки бошқа бўлинманинг вакиллари иштирокида тузилган махсус комиссия томонидан тузилган кемани қабул қилиш тўғрисидаги далолатномалари билан тасдиқланадиган техник соз ҳолатда бўлиши шарт. Регистр назорати остида бўлмаган кемаларнинг техник ҳолати кўрсатилган комиссиянинг кўрикдан ўтказилганлиги тўғрисидаги далолатномалар билан тасдиқланади.

Бунда кема:

Тасдиқланган штатлар жадвалига мувофиқ малакали кема экипажи билан бутланган;

кемада, меъёр бўйича, кема эгасининг буйруғи билан тасдиқланган ва Регистр қоидалари талабларига жавоб берадиган захира деталлар, инвентарь, асбоблар ва материалллар, ҳамда ёнғинга қарши инвентарь, авария-қутқарув материаллари ва жиҳозлар мавжуд бўлиши шарт.

Ушбу воситалар мавжуд бўлмаганда ёки яроқсиз бўлганда, ҳамда сони белгиланган меъёрдан кам бўлганда кемани фойдаланишга тушириш тақиқланади;

Регистр қоидаларига мувофиқ кема ҳужжатлар билан таъминланган бўлиши шарт.

64. Регистр классига қурилган кемалар Регистр қоидалари талабларига жавоб бериши шарт, улардан халқаро ташиш ишларида фойдаланилганда — халқаро конвенциялар ва регионал битимлардан келиб чиқадиган талабларга ҳам жавоб бериши шарт.

65. Кемалардан фақат белгиланган вазифалари бўйича фойдаланиш мумкин.

Муз шароитларда ишлаш учун кемалар махсус мустаҳкамланган қобиқ ва Регистрнинг тегишли классига эга бўлиши шарт.

Йўловчиларни ташишни фақат йўловчи ташувчи кемаларда ва бу мақсад учун махсус жиҳозланган ва йўловчи ташувчи кемалар учун тегишли барча қоидалар ва меъёрларга жавоб берадиган кемаларда амалга ошириш мумкин.

Кемаларни бир гуруҳдан бошқасига ўтказиш Дарё кемачилиги регистри билан келишилган ҳолда кема эгаси томонидан ўрнатилган тартибда амалга оширилиши шарт.

66. Махсуслаштирилган кемаларни техник ишлатиш ушбу Қоидаларнинг умумий талабларига, ҳамда кема лойиҳачиси томонидан назорат қилувчи ташкилот билан келишилган ҳолда ўрнатган махсус талабларга жавоб бериши шарт.

67. Флотга эга бўлган дарё флоти, сув йўллари техника участкалари, ишлаб чиқариш корхоналари, порт ва бошқа бўлинмаларнинг раҳбарлари:

а) қишки тўхтаб туришдан кейинги ёки навигацияга тайёрлаш таъмирининг сифатсиз бажарилган ёки режалаштирилган ишларнинг тўлиқ ҳажмда бажарилмаган кемаларни фойдаланишга қабул қилишни тақиқлаш;

б) кемаларни ва механизмларни яхши ҳолатда сақлаган экипажларни тақдирлаш;

в) ижодий ташаббускорликни қўллаб қувватлаш, техник фойдаланиш, таъмирлаш ва флотни сақлашнинг илғор усулларини татбиқ этиш соҳасида кема капитанлари ва механикларининг ролини ва масъулиятини ошириш;

г) қисқа муддатларда сузувчи таркиб ходимлари томонидан кемаларда барча ёмон сақланган ва ёмон хизмат кўрсатилган ҳолатларни кўриб чиқиши ва тегишли чоралар кўриши шарт.

68. Кемаларни техник ишлатишни Устав, Сузиш қоидалари ва мазкур Қоидаларга мувофиқ кемада ишларни ташкил этиш, шу жумладан кемани бошқариш, маъмурий хўжалик ишлари, бош ва ёрдамчи механизмлар, тизимлар ва кема бўйича тўлиқ хизмат кўрсатиш юклатилган кема экипажи амалга ошириши шарт.

Кемани лозим даражада техник соз ҳолатда сақлаш ва унга мунтазам амал қилиш, ҳамда кема ва унинг элементларини яхшилаш кема экипажининг асосий вазифаларидан биридир.

69. Заводларга, пристан ва портларга рўйхатда турган алоҳида кемаларни, кемалар гуруҳини ва флотни техник ишлатиш бўйича кема экипажининг ишлари балансида сузувчи воситалар бўлган вазирлик ва идоралар томонидан тасдиқланган Қоидаларга мувофиқ олиб борилиши шарт.

70. Кемаларнинг техник қаровини назорат қилиш ва кема экипажи аъзоларининг кемаларни техник соз ҳолда сақлаши бўйича ишларига баҳо бериш учун дарё флоти корхоналарида махсус комиссиялар томонидан кемаларни инспекторлик кўрикларидан ўтказиб туриш шарт.

Инспекторлик кўрикларини ташкил этиш ва ўтказиш учун жавобгарлик, тартиби, муддати амалдаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ белгиланади.

71. Кемаларда профилактика жадвалларида кўзда тутилган режали техник қаровлар ўтказилиши шарт.

Техник қаровлар ўтказиш даврида бажариладиган ишларнинг даврийлиги ва рўйхати дарё флоти тизимида амал қилаётган флотга техник хизмат кўрсатиш бўйича қўлланма материаллар билан белгиланади.

Қирғоқ ишлаб чиқариш участкалари ишчилари томонидан бажариладиган техник қаровларнинг жадвалига риоя этилиши, кема экипажи кучи билан амалга ошириладиган кунлик қаровларни ўтказиш, ҳамда режадаги профилактик қаровлар учун кема капитан-механиги ёки механиги жавобгар ҳисобланади.

Қирғоқ ишлаб чиқариш участкалари ишчилари томонидан бажариладиган техник хизмат кўрсатиш бўйича ишларнинг тўлиқлиги ва сифати учун ушбу участка бошлиғи жавобгар ҳисобланади.

72. Дарё флотининг ўзиюрар кемаларида навигация даврида кема экипажининг кучи билан амалдаги теплотехника назорати бўйича қўлланмаларга мувофиқ теплотехника назорати ўтказилиши шарт.

73. Кемада кема экипажи аъзолари ва қирғоқ ишлаб чиқариш участкаларининг ишчилари томонидан таъмирлаш ишлари даврида техника хавфсизлиги талабларига риоя этилиши учун жавобгар:

завод шароитларида — корхона маъмурияти, қайсиким бевосита таъмирлаш ишларини бошқаради;

қирғоқ ишлаб чиқариш участкалари ишчилари томонидан техник қаровлар ёки теплотехника ишлари бажарилаётган даврда — ишга раҳбарлик қилувчи ва кеманинг капитан-механиги ёки механиги;

бошқа ҳолларда — бевосита кеманинг капитан-механиги ёки механиги ҳисобланади.

Кеманинг капитан-механиги (командир-механиги, механиги, шкипери) қуйидагилар учун Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўладилар:

а) кема механизмлари, жиҳозларига хизмат кўрсатиш ва кема ишларини бажариш даврида техника хавфсизлиги бўйича барча қоидаларга тўлиқ риоя этилиши;

б) оддий таркибни кема техникасига хизмат кўрсатишнинг хавфсиз усулларига иш жойида ўқитиш ва инструктаж ўтказиш;

в) кема техникаларига хавфсиз хизмат кўрсатиш ва бахтсиз ҳодисаларнинг олдини олиш бўйича тадбирларни ташкил этиш ва ўтказиш;

г) оддий таркибнинг янги қабул қилинган ишчиларини амалий кўникмаларини текшириш;

д) кема техникасига хизмат кўрсатиш билан банд бўлган экипаж аъзоларини, ўз вақтида, бажарилаётган иш характерига мувофиқ индивидуал ҳимоя воситаси билан таъминлаш.

74. Кемада вахта давомида техника хавфсизлиги қоидаларига риоя этилиши учун кема бўйича вахта бошлиғи тўлиқ жавоб беради, кема кучланиш қурилмаси бўйича — машина бўлимининг вахта бўйича раҳбари жавоб беради.

75. Захира қисмлар, асбоблар, ўлчаш асбоблари, навигация материаллари, мосламалар ва инвентарлардан вазифалари бўйича тўғри фойдаланиш ва махсус ажратилган жойларга сақланиши шарт.

Кемани қишки таъмирлаш учун авария захира турган захира деталларни ишлатиш тақиқланади.

76. Кемани таъмирлашга ёки қишки тўхтаб туриш учун қўйишдан олдин, охирги туширган порт трюм шитларини кўтариб ва ўзиюрар ёки ўзиюрмас кеманинг қобиғини олиб трюмларни тўлиқ тозалаши шарт.

Кемани тўхтаб туриш ёки қишки таъмирлаш учун тайёрлаш бўйича бошқа ишларни, шу жумладан кема экипажисиз ишлаётган баржалар бўйича ишларни кема эгасининг кемаларни таъмирга топшириш ва таъмирдан қабул қилиш тўғрисидаги йўриқномаларига мувофиқ ўзиюрмас кема бириктирилган ўзиюрар кеманинг экипажи бажаради.

Таъмирга қўйилишдан олдин кемада унинг асосий элементлари ва кучланиш қурилмасида таъмиролди нуқсонларни аниқлаш ўтказилиши шарт.

Кемаларни қишки тўхтаб туришга юк билан қўйилишига фақат кема эгасининг рухсати билан йўл қўйилади.

Нефть қуюлувчи кемаларни тозалаш тартиби кемаларни нефть қолдиқларидан тозалаш бўйича тегишли йўриқнома ва қоидалар билан белгиланади ва кема эгаси томонидан тасдиқланган дарё флоти нефть қуюлувчи кемаларда ёнғин хавфсизлиги қоидалари талабларига мувофиқ бўлиши шарт.

77. Серияли кемаларни техник ишлатиш ва таъмирлаш даврида кема эгаси ва Регистр инспекциясининг рухсатисиз бирор бир конструктив узелларини қайтадан ўзгартириш, агрегатларни ечиш ёки алмаштириш, ҳамда асосий техник ишлатиш характеристикасига таъсир этувчи ўзгартиришларни (юк кўтариш қобилияти, сувга ботиши, йўловчи сиғими, тезлиги, устуворлиги, хавфсиз сузиши) амалга ошириш тақиқланади.

78. Барча кемалар белгиланган вазифаларига мувофиқ дарё флоти кемаларини бўяш қоидаларига мувофиқ бўялган бўлиши шарт.

79. Кемалар зарур техник ҳужжатлар билан таъминланган бўлиши шарт.

Кеманинг техник ҳужжатлари кемани қурган завод томонидан, модернизация, капитал ёки тиклаш учун таъмирлаш даврида эса титул рўйхати бўйича молиялаштириладиган, назорат қилувчи ташкилотлар остида ишларни бажарувчи завод томонидан берилади.

Кемаларга бериладиган ҳужжатларнинг ҳажми ва характери кеманинг тури, вазифаси ва техник таъминотига қараб вазирлик ва идоралар томонидан Регистр билан келишилган ҳолда тасдиқланган амалдаги қоидалар, низом ва йўриқномалар билан белгиланади.

Кеманинг барча техник ҳужжатлари кеманинг инвентар китобига қайд этилган бўлиши шарт.

80. Вахта ёки ягона вахта журнали рубкада, машина журнали — машина бўлимида бўлиши шарт.

Вахта ёки ягона вахта журналини тўғри юритиш учун жавобгар капитан-механик, машина журнали учун — кема механиги ҳисобланади.

81. Кема журналларидаги барча ёзувларни ўз вақтида, ҳужжатнинг барча устунлари ва позицияларини тўлдирган ҳолда техник хатосиз, аниқ ва батафсил киритиш шарт. Кема журналидаги ёзув икки хил талқин қилишга йўл қўймаслиги шарт. Кема журналларига қалам билан ёзиш тақиқланади.

Журналлар ва кема ҳужжатларини юритиш тартиби амалдаги қоида ва йўриқномалар талабларига жавоб бериши шарт.

82. Кеманинг қобиғи ва устки қурилмаси Регистр қоидалари талабларига жавоб бериши, соз ҳолда бўлиши ва кеманинг хавфсиз сузишини таъминлаши шарт.

83. Кема қобиқларини техник ишлатиш даврида сув ўтказмаслик таъминланганлигига алоҳида эътибор қаратилиши шарт.

Қобиқнинг ичига сув кириши аниқланганда, вақтинчалик чора сифатида, цемент билан тешикни беркитиб қўйишга йўл қўйилади, қайсиким уни бартараф этиш яқин келажакдаги таъмиргача кейинга сурилиши мумкин.

Қобиқдаги мавжуд нуқсонлар тўғрисида вахта журналига қайд этилиши ва корхона раҳбарига ва Регистр инспекциясига хабар берилиши шарт.

84. Техник ишлатиш жараёнида кема экипажи қобиқнинг ҳолатини мунтазам назорат қилиши шарт.

Кемалар қобиғининг зангдан емирилишини олдини олиш учун:

а) тублар ва бортлар орасидаги, механизмлар тагидаги, кема тизимларининг қабул қилиш сеткаси ва бошқа қийин бориладиган жойлардан сувларни, ҳамда ифлосликларни ўз вақтида чиқариб ташлаш;

б) кўрик вақтида аниқланган ҳимоя қопламадаги нуқсонларни кемада мавжуд воситалар билан бартараф этиш;

в) юқори намликка эга бўлган хоналарни ва бориш қийин бўлган жойларни вақти-вақти билан шамоллатиб туриш;

г) кемани портда ёки кема таъмирлаш корхонасида тўхтаб туриш даврида қобиқни қирғоқдаги қурилма билан сим билан ерга мустаҳкам улаб қўйиш зарур.

Агрессив юкларни ташиш учун, бу юкларни ташийдиган металл қобиқли кемаларга қаров ўтказиш бўйича амалдаги йўриқномалар билан белгилаб қўйилган, кемаларга профилактик хизмат кўрсатиш тартибига қатъий риоя этилиши шарт.

85. Қобиқнинг сув ости қисмини техник кўрикдан ўтказиш, қобиқни нормал ишлатиш ва тез емирилишининг олдини олиш учун кемалар ўз вақтида сув ости қисмида профилактика ва таъмирлаш ишларини бажариш учун Регистр қоидалари талабларига мувофиқ қирғоққа режали кўтарилиши шарт.

86. Кемалардаги ортиш-тушириш ишлари қобиқнинг сақланишини таъминлайдиган усулларда амалга оширилиши шарт.

Ҳар қандай кемани ортиш-тушириш тартиби ва уни сақланишини кафолат чоралари кема эгаси томонидан ҳар бир турдаги кема учун ишлаб чиқилган махсус йўриқномалар талабларига жавоб бериши шарт.

87. Кемани сузишга чиқариш, агар уни қобиғининг техник ҳолати Регистр қоидалари талабларига жавоб бермаса, ҳамда агар:

а) икки қаватли тагликка эга бўлган кеманинг иккинчи тагидаги люклар зич ёпилган ва бўлинмаларнинг герметиклиги текширилмаган бўлса;

б) сузиш ҳудудини ҳисобга олган ҳолда юкларнинг маҳкамланганлиги таъминланмаган бўлса;

в) 3 градусдан ортиқ крен мавжуд бўлса;

г) Сузиш қоидаларига мувофиқ кил тагида захира сув бўлмаса тақиқланади.

88. Фойдаланиш даврида:

а) кемаларнинг тагида етарли миқдорда сув бўлмаганда ортиш ва тушириш учун қирғоққа қўйиш (кема юкланган вақтда хавфсиз туришини ҳисобга олган ҳолда);

б) кемага чизилган юк маркасида кўрсатилган сувга ботишга (ёки сувга ботиш шкаласи) нисбатан ортиқ юклаш;

в) кемага ва унинг саҳнасига юк ва йўловчиларни қоидалар ва қўлланмаларни бузиб, ҳамда меъёрдан ортиқ миқдорда қабул қилиш;

г) кемани лойиҳалаштириш даврида ҳисобланган нагрузкаси бўйича кўзда тутилмаган ўта оғир юкларни ва баҳайбат юкларни олдиндан ушбу юклар учун қобиқни мустаҳкамликка ҳисобламасдан ортиш ёки туширишни ва одамларни бахтсиз ҳодисалардан сақлаш чораларини кўрмасдан амалга ошириш;

д) қуруқ юк ташийдиган кемаларни тозаланмаган трюмлари билан юклаш учун қўйиш (қисқа масофаларда ишловчи ва бир хил юкларни ташувчи кемалардан ташқари);

е) қобиқнинг сув ўтказмаслигини, саҳна ва қўштубдаги люкларининг ёпгичлари, юк трюмларини қуритиш ва балласт тизимларининг ишлаши ва льял қудуқларининг герметизациясини текширмасдан дон маҳсулотларини юклаш;

ж) агрессив юкларни ташигандан сўнг тозаланмаган трюмлар билан кемани қатновга чиқиши (туз, колчедан, ўғитлар ва ҳ.к.);

з) нефть қуйиладиган кемаларнинг бўлинма-цистерналарида, ва техник флот сузувчи воситаларининг (земснарядлар, шатакка олувчилар ва ҳ.к.), қуруқ юк ташийдиган кемаларнинг ёқилғи-мойлаш цистерналарида очиқ олов қўллаган ҳолда ҳар қандай таъмирлаш ишларини амалга ошириш (ёнғин ва ёнғинга хавфли ишларни бўлинма-цистерналарга инерт газларини юбориш усулини қўллаган ҳолда нефть маҳсулотларидан тозаламасдан, қиш шароитида — 3-4-класс нефть маҳсулотларининг қолдиғи билан нефть қуйиладиган кемаларда авария ишларини бажаришда очиқ оловни қўллаб ишларни бажариш бўйича ёнғин хавфсизлиги йўриқномалари ва қоидалари талабларига риоя этилган ҳолда йўл қўйилади).

89. Руль қурилмаси Регистр қоидалари талабларига жавоб бериши ва кемани ишончли бошқаришни таъминлаши шарт.

90. Ўзиюрар кеманинг капитани (ўзиюрмасда — шкипер) мунтазам, ҳафтада камида бир марта руль қурилмасини кўздан кечириши ва унинг барча деталь ва узелларининг яроқлилигини текшириши шарт. Кема сув остидаги ерга тегиб кетганда ёки руль (насадка) билан урилиб кетганда навбатдан ташқари кўрикдан, зарур ҳолларда винт-руль комплексини ғаввос ёрдамида кўрикдан ўтказилиши шарт.

Руль қурилмаларини кўрикдан ўтказиш ва уларни техник қарови даврида руль қурилмасининг барча ишқаланадиган деталларнинг мойланганлиги ва маҳкамлаш ва бирикмаларининг созлиги, гидравликали руль қурилмасида — гидравлика тизимида ишчи суюқликнинг мавжудлиги, бирикмаларнинг зичлиги, зичловчи элементларнинг созлиги, ҳимоя клапанлари кўриб чиқилиши шарт.

Руль қурилмасининг электр жиҳозларини кўрикдан ўтказиш ва унга хизмат кўрсатиш амалдаги кемаларнинг электр жиҳозларига хизмат кўрсатиш ва уларга қараб туриш қоидаларига мувофиқ тузиладиган техник қаровлар жадвалида кўзда тутилган ҳажмда ва муддатларда амалга оширилиши шарт.

Кўрик натижалари ва руль қурилмасининг соз ишлаши вахта журналида қайд этилиши шарт.

91. Кеманинг ҳар бир қатновга чиқишидан олдин ва кемани каналга ёки шлюзланган тизимга киришидан олдин вахта бошлиғи руль қурилмасини кўриб чиқиши ва ишда текшириши шарт.

Текшириш натижалари вахта журналида қайд этилиши шарт.

92. Руль қурилмасининг носозлиги даврида кемани фойдаланишга чиқариш (руль қурилмасисиз ишлатилиши кўзда тутилган кемалардан ташқари) тақиқланади, агар:

а) ўзиюрар кемаларда механик ёки электр узатмали рульни тўлиқ олдинга юришда бир бортдан бошқа бортга қайтариш вақти 30 сек., қўл узатмалида — 60 сек.дан ортса;

б) асосий руль бошқармасидан захирадагига ўтиш вақти 30 сек.дан ортса;

в) пўлат арқондан бўлган штуртрос симларининг узилганларининг сони 6 диаметр узунликда умумий симлар сонидан 10% дан ортса, ёки занжирли штуртроснинг занжирларининг емирилиши 10% дан ортса;

г) аксиометр носоз ёки рульни бир бортдан бошқа бортга қайтарганда унинг кўрсаткичдаги хатоси бир градусдан ортса ёки аксиометрнинг ноль кўрсаткичи ва диаметраль текисликда руль перосининг жойлашуви тўғри келмаса;

д) руль машинасидан рульгача валикли ўтказишда валикларнинг саҳнага урилган овози эшитилса, шестерналарнинг емирилиши руль қурилмасининг нормаль ишлашига тўсқинлик қилса;

е) арқон ёки занжирнинг бўшлиги арқон ва занжирларни ўз-ўзидан блоклардан чиқиб кетса ёки штуртросни блоклар, шестерна ва ҳалқалар орасига тиқилиб қолса;

ж) электр руль қурилмаларининг, шу жумладан руль перосининг турган ҳолатини назорат қилувчи электр занжирларнинг созлиги таъминланмаган бўлса;

з) гидравлик руль қурилмаларида суюқликнинг оқиши аниқланганда;

и) руль қурилмасининг бирор бир элементининг нормаль ҳаракатланиши таъминланмаган, руль рубкасида жойлашган руль машинасининг кожухи маҳкамланмаган бўлса;

к) электр руль қурилмасининг асосий узатмаси носозлиги вақтида автоматикали авария электр узатгичи бирданига ишлаб кетмаса (буфер аккумулятор батареяларларидан руль қурилмасига электр энергияси узатилганда);

л) рулни бир бортга охирги бурчаккача қайтарганда узатмада узилиш бўлмаса ёки рулни бошқа бортга қайтариб бўлмаса;

м) ёрдамчи руль қурилмаси носоз бўлса, агар у мавжуд бўлса.

93. Авторуль қурилмалари билан жиҳозланган кемаларда ҳар бир қатновга чиқишдан олдин уни ишлатиш бўйича йўриқномага мувофиқ кўрикдан ўтказиш шарт.

Кўрик натижалари ва авторуль қурилмасининг соз ишлаши вахта журналида қайд этилиши шарт.

94. Кеманинг лангар қурилмаси Регистр қоидалари талабларига жавоб бериши ва сузишнинг ҳар қандай шароитида лангарни тез тушириш ва кўтариш ва унга кемаларни, шатакка олувчи кема учун бутун таркибни ишончли тўхтаб туришини таъминлаши шарт.

Нефть қуйиладиган кемаларнинг лангар қурилмалари қўшимча, нефть қуйиладиган кемаларда ёнғин хавфсизлиги талабларига жавоб бериши шарт.

95. Кемадан фойдаланиш даврида лангар қурилмаси доимо ишга шай ҳолда бўлиши шарт. Ўзиюрар кема капитани (ўзиюрмас кема шкипери) ҳафтада камида бир маротаба мунтазам равишда лангар қурилмасини, унинг деталлари ва узелларининг техник ҳолатини кўрикдан ўтказиб туриши шарт.

Лангар қурилмасини кўрикдан ўтказиш ва уни техник қаров даврида брашпиллар ва шпилларнинг ишқаланувчи қисмларида мой мавжудлиги, ҳамда редукторларда мой сатҳи, лангарларни тормоз ва стопор билан ишончли маҳкамланганлиги, лангар занжирларининг асосий учини уларни тушириш учун қурилмалар билан ишончли бириктирилганлиги, лангар занжирининг асосий учи ва лангар занжирининг ўзини маҳкамлаш ва тушириш қурилмасининг, бириктирувчи ҳалқалар штирларининг созлиги синчиклаб текширилади.

Лангар-боғлаш механизмларининг кожухлари мавжудлиги ва ҳолатидан хабардор бўлиб туриш ва доимо уларни соз ҳолатда сақлаш шарт.

Лангар қурилмаларининг электр жиҳозларини кўрикдан ўтказиш ва уларга хизмат кўрсатиш амалдаги Электр жиҳозларига хизмат кўрсатиш ва уларга қараб туриш қоидаларига мувофиқ тузилган техник қаровлар жадвалларида кўзда тутилган ҳажмда ва муддатларда амалга оширилиши шарт.

Мотобрашпилларни кўрикдан ўтказиш ва уларга хизмат кўрсатиш улардан фойдаланиш йўриқномаларида кўзда тутилган ҳажмда ва муддатларда ўтказилиши шарт.

Кўрик натижалари вахта журналида қайд этилиши шарт.

96. Лангар таъминоти белгиланган меъёрларга мувофиқ бўлмаганда ёки лангар қурилмаси носоз бўлганда кемани фойдаланишга тушириш тақиқланади, агар:

а) лангар занжирлари лангар яшигига сиғмаса (яшикнинг ўлчамлари занжир ўлчамларига мос келмаса), занжир учи қобиқ наборига жвака-галса ёрдамида маҳкам бириктириб қўйилган бўлса;

б) емирилиш натижасида занжирнинг диаметри 10% дан ортиқ камайган бўлса;

в) тирговучи (тиргаки) тушиб қолган бўғин аниқланган бўлса;

г) занжирнинг бўғин, ҳалқа ва стопорлари, лангар машинасининг тормозида дарз ва шикастланиш мавжуд бўлса;

д) лангар занжири брашпил, шпил шестернасидан ва стопор лўкидонидан тушиб кетса;

е) занжир стопори, брашпил ва шпилнинг тормоз қурилмаси, ҳамда лангарни туширувчи узеллари носоз бўлса;

ж) лангар занжирини масофадан туриб тушириб бўлмаганда жвака-галсани бир киши кучи билан тушириш имконияти таъминланмаган бўлса;

з) клюз ва стопорларнинг емирилиши қурилмани нормал ишлашига тўсқинлик қилса;

и) агар кема лангарларни масофадан туриб тушириш тизими билан жиҳозланган бўлса, руль рубкасидан лангарларни масофадан туриб тушириш ишончли бўлса;

к) лангар занжирлари синовдан ўтказилмаган ва тегишли гувоҳномага эга бўлмаса (янги лангар занжирларини ўрнатиш фақат ҳар бир улаш ҳалқасига занжирларни қурган завод томонидан берилган паспорт (сертификат) мавжуд бўлганда йўл қўйилади).

97. Боғлаш қурилмаси (боғлаш лебедкалари, шпиллари, кнехтлари, кип планкалари) пойдеворга ва кеманинг қобиғига мустаҳкам бириктирилган бўлиши, кемани причал, пирс ва бошқа кемалар ёнида ишончли ушлаб туришини таъминлаши, ҳамда арқонларнинг сақланиши ва боғлаш ишларини хавфсиз бажарилишини таъминлаши шарт.

Нефть қуйиладиган кемаларнинг боғлаш қурилмалари нефть қуйиладиган флотда ёнғин хавфсизлиги талабларига ҳам жавоб бериши шарт.

98. Боғлаш кнехтлари, кип планкалари, уткалари, роульслари, клюзлари ва уларни кема қобиғига маҳкамлагичлари соз бўлиши шарт. Бу деталларнинг ўткир учлар ҳосил қилувчи, букилишга олиб келувчи, синишига ёки арқонларни узилишига олиб келувчи ейилишига йўл қўйилмайди. Боғлаш қурилмасининг бошқа арқонлари ва ишқаланувчи қисмлари ўз вақтида махсус мазлар, солидол, техник вазелин ёки бошқа шунга ўхшаган мой билан, айниқса узоқ вақт ишламай турганда, суртилган бўлиши шарт.

99. Автоматикали боғлаш қурилмасини техник ишлатиш фойдаланиш бўйича йўриқномага тўлиқ мувофиқ ҳолда амалга оширилиши шарт. Автоматикали боғлаш қурилмаси мавжуд ёки созлигидан қатъий назар қўл билан хизмат кўрсатиладиган воситаси доимо ишга шай ҳолда бўлиши шарт.

100. Боғлаш учун мўлжалланган пўлат арқонларнинг узилган симларининг сони унинг 6 диаметри узунлигида симлар умумий сонининг 10 % дан ошмаслиги шарт.

Арқон симларининг ейилганлиги ёки занглаганлиги дастлабки диаметрининг 20 %га етган ва ундан ортган бўлса боғлаш арқони бракка чиқарилиши ёки алмаштирилиши шарт.

Барча уланган жойлар астойдил бажарилган ва бензел билан ҳимоя қилинган, барча қозиқлар тўғирланган бўлиши шарт. Боғлаш арқонининг юрадиган учи халқага эга ва ўрамнинг устида, боғлаш арқонларининг учи эса бензел билан ҳимояланган бўлиши шарт.

101. Боғлаш ва шатакка олиш арқонлари сифатида ишлатиладиган капрон ва каноп арқонлар стандарт талаблари ва уларни етказиб бериш техник шартлари талабларига мувофиқ бўлиши шарт.

102. Капрон ва каноп арқонларидан фойдаланиш даврида қуйидаги талабларга риоя этилиши шарт:

а) боғлаш механизмлари барабанлари, шкивлари, кнехтлари, роульсларининг юза қисмида ўйиқлар, ғўдирликлар, занглар бўлмаслиги шарт;

б) арқонни йиғиштираётган барабаннинг диаметри арқон диаметрининг 6 каррасидан кам бўлмаслиги, барабаннинг узунлиги (бўйи) барабанга камида 3 қатор арқонни ётқизиш имконини бериши шарт;

в) стопор сифатида фойдаланишда фақат ўсимлик арқон ишлатилиши шарт;

г) кнехтларга камида 6 қатор арқон ётқизилиши шарт, устки қаторлар эса ўсимлик арқон билан боғлаб қўйилиши шарт;

д) капрон арқонларини Цельсий бўйича -20 дан +40 градусгача бўлган ҳароратда ишлатиш ва сақлаш шарт;

е) капрон арқонларга вақти-вақти билан (икки ойда камида бир марта) статистик электр йиғилиши муносабати билан учқун чиқишининг олдини олиш мақсадида бир сутка давомида икки фоизли хлор натрий эритмаси билан ишлов берилиши шарт.

103. Капрон ва каноп арқонлар уч ойда бир марта кўрикка ва яроқлиликка, ҳар куни боғлаш ишлари амалга ошириладиган кемаларда — ҳар ойда жалб этилади.

Капрон арқонларни ишлатиш тақиқланади, агар:

а) толаларида ейилиш ва узилиш аломатлари аниқланган (кесилган, тутамларнинг аралашиб кетиши ва аниқ кўринган бошқа нуқсонлар) бўлса;

б) иш нагрузкаси даврида арқон 25 % дан ортиқ узайганда ва нагрузка қўйиб юборилганда ўзининг дастлабки узунлигини тиклай олмаса;

в) ёнғинга хавфли юкларни ташийдиган танкер ва кемаларга ишлатишдан олдин арқон олдиндан статистикага қарши ишлов беришга жалб этилмаган бўлса.

104. Боғлаш кнехтларидан, агар уларнинг мустаҳкамлиги ва қобиққа бириктириш усули тегишли талабларга жавоб бермаса, шатакка олиш учун фойдаланиш тақиқланади. Кнехтларни шатакка олиш учун ишлатиш тўғрисидаги рухсат кеманинг паспортида кўрсатиб ўтилган бўлиши шарт.

105. Ички сузиш кемаларида ўрнатилган, 1000 кг ва ундан ортиқ юк кўтариш қобилиятига эга бўлган қурилмалар ва барча йўловчи кўтариш қурилмалари Регистр қоидалари талабларига жавоб бериши ва даврий техник кўрикка жалб этилиши шарт.

Барча, шу жумладан Регистр назорати остида бўлмаган юк кўтариш қурилмалари, эгаси томонидан ҳар йили, кемани фойдаланишга туширишдан олдин техник кўрикдан ўтказилиши шарт.

Техник кўрик даврида юк кўтариш қурилмаси қуйидагиларга жалб этилиши шарт:

а) кўздан кечириш;

б) статистик синов;

в) динамик синов;

г) иш жараёнида текшириш (барча механизмлари ва электр жиҳозлари, хавфсизлик анжомлари, тормозлари, бошқарув аппаратлари, ҳамда ёритиш ва сигнализация воситалари).

Кўриб чиқиш даврида қуйидагиларнинг ҳолати текширилиши шарт:

а) металл конструкциялари (дарз, деформация, занг оқибатида деворларни аниқлаш, бирикмаларнинг бўшаганлиги);

б) унинг илгаки ва деталлари (зевнинг кесим қисмида ва бошқа жойларида ейилиш ва дарз мавжудлиги);

в) арқонлар ва уларнинг маҳкамланганлиги;

г) блоклар, ўқлар ва уларни маҳкамлаш деталлари;

д) ажралувчи юк тутгич мосламалар (грейферлар, тутгичлар, арқонлар, тўрлар, траверслар, қисқичлар, занжирлар ва ҳ.к.) ҳамда юкларни ташиш учун таралар.

Барча юк кўтарувчи қурилмаларнинг статистик ва динамик синовлари амалдаги Регистр қоидалари талабларига мувофиқ ўтказилиши шарт.

Юк кўтариш машинасининг барча механизмлари ишини текшириш Регистр қоидаларида кўрсатилган услуб ва меъёрлар бўйича ўтказилиши шарт.

Техник кўрик натижалари ва юк кўтариш қурилмасининг соз ишлаши далолатнома билан расмийлаштирилади. Кўтариши мумкин бўлган юк миқдори ва кейинги техник кўрикдан ва синовдан ўтказиш муддати юк кўтариш қурилмасига ёзиб қўйилган бўлиши шарт.

106. Ҳар бир юклаш-тушириш ишларидан олдин транспорт кемасидаги юк кўтариш қурилмаси штурман ёки ушбу кемада юклаш ишлари учун жавобгар шахс томонидан (ўзиюрмас кемада — шкипер томонидан) кўздан кечирилиши ва ишлатиб текширилиши шарт.

Текшириш натижалари вахта журналида қайд этилиши шарт.

107. Юк кўтариш қурилмасидан фойдаланиш, агар унга Регистрнинг рухсати бўлмаса ёки техник кўрик муддати ўтган бўлса, тақиқланади.

Юк кўтариш қурилмаларидан фойдаланиш, агар уларнинг техник ҳолати хизмат кўрсатаётган персоналнинг хавфсизлигига кафолат бермаса ва авария ҳолатига сабаб бўлса, жумладан қуйидагилар аниқланганда ҳам тақиқланади:

а) юк стреласи букилган ёки қайрилиб қолган бўлса;

б) металл конструкцияларининг муҳим жойларида деформация ва дарзлар мавжуд бўлса;

в) юк кўтариш механизмлари ва стрела бурилиш ва краннинг ҳаракатланиш қурилмалари тормоз колодкалари носоз бўлса;

г) тормоз колодкаларининг прокладкаси, бириктирувчи михпарчинлари ишқаланиш юзасига чиқиб қолган бўлса;

д) қурган завод томонидан кўзда тутилган асбоблар ва хавфсизлик қурилмаларининг (чеклаш ўчиргичи) носоз ёки мавжуд бўлмаса;

е) блокировка қурилмалари (кўтаргич ва лифтлар учун) носоз ёки мавжуд бўлмаса;

ж) ҳаракатланувчи механизм бўлинмалари ва электр жиҳозларининг очиқ электр узатувчи бўлинмаларида тўсиқлари носоз ёки мавжуд бўлмаса;

з) ишончли стопор қурилмаси, ўқлар, болтли, штифли ва бошқа бирикмалар мавжуд бўлмаса;

и) юк кўтариш қурилмаси ҳаддан ташқари ейилган бўлса;

к) гайка, скоба, вертлюг, шкив ва блок ўқлари, храпли ғилдираги, тепки ва юк кўтариш қурилмаларининг муҳим қисмларида дарзлар, синишлар, деформацилар мавжуд бўлса;

л) арқоннинг бир тутами узилган ёки арқон диаметрининг 6 карраси узунлигида 10% симлар узилган бўлса;

м) балласт ёки посанги билан тўла бутланмаган бўлса;

н) товушли сигнал носоз бўлса.

108. Техник флоти кемаларининг махсус қурилмаларининг техник ҳолатини ва ишончли ишлашини текшириш кема эгаси томонидан ундан фойдаланиш бўйича амалдаги қоидалар ва йўриқномалар асосида амалга оширилиши шарт.

Ҳар бир сузувчан кран учун юклаш-тушириш ишлари даврида рухсат этилган тўлқин ва атрофдаги ҳаво ҳароратининг чекланган қиймати белгиланган бўлиши шарт.

109. Юк кўтариш қурилмаси ёрдамида юклаш ишлари бажариш даврида техника хавфсизлиги қоидалари қатъий бажарилиши шарт.

Қуйидагилар тақиқланади:

а) кўтарилаётган ёки кўтарилиб турган юкнинг тагида туриш;

б) юкларни ҳавозасиз ёки клеткасиз кўтарилган ҳолда қолдириш;

в) юк билан қисилган арқонларни тортиб олиш;

г) кўтарилаётган деталларни (механизмларни) бу нагрузкага мўлжалланмаган қоплама ва панжараларнинг устига тахлаш;

д) юк кўтариш қурилмасининг белгиланган максимал юк кўтариш қобилиятидан ортиқ бўлган, ҳамда тупроқ билан кўмилган, ерга музлаб ёпишиб қолган, бошқа юклар билан қисилиб ёки босилиб қолган, болтлар билан маҳкамланган ёки бетон ва битум билан кўмилган юкларни кўтариш;

е) тара ва блокларни қувурларга ва бу мақсадда махсус жиҳозланмаган кеманинг турли қурилмаларига осиб қўйиш;

ж) юк кўтариш механизми ёки қурилмасини уни ишлаш жараёнида қўл билан мойлаш.

Таллар ёки блоклар ёрдамида юкларнинг жойини ўзгартиришга фақат вертикал йўналиш бўйлаб рухсат берилади.

110. Кеманинг шатакка олиш учун жиҳозланган шатакка олувчи ва боғлаш қурилмалари қуйидаги талабларга жавоб бериши шарт:

шатак арқони симларининг ейилганлиги ва занглаганлиги симларнинг дастлабки диаметрининг 10% дан ошмаслиги, узилган симларининг сони эса арқон диаметрининг 6 карраси узунлигидаги симларнинг 10 %дан ошмаслиги шарт (бу талаб боғлаш қурилмаси мажмуасига кирувчи арқонларга ҳам қўлланилади);

шатак равоқи ишончли бириктирилган бўлиши, шатак арқонларининг бир текис сирпаниши учун тўсқинлик қилувчи ғудур жойлари, ўткир қирралари, ейилган ёки бўртиб турган қисмлари бўлмаслиги шарт;

шатак илмоғи ва шатак халқалари дарз, ҳамда шатакни ва илмоқни ўзидан-ўзи қўйиб юборишга олиб келувчи ҳар қандай шикастланиш бўлмаслиги шарт;

шатак арқонининг чеклагичлари соз ҳолда ва арқоннинг охирги мумкин бўлгандан ортиқ оғишига йўл қўймаслиги шарт (хавфсизлик ва мувозанатни сақлаш шароиталаридан келиб чиқиб);

шатак арқонини тез қўйиб юбориш қурилмаси тўлиқ соз ҳолда бўлиши ва бузилмай ишлаши шарт;

шатак лебедкаси руль рубкасидан туриб ишончли масофадан бошқаришга эга бўлиши шарт;

руль рубкасидан шатак арқонларини масофадан қўйиб юбориш қурилмасига эга бўлган шатак илмоқли кемаларда ҳар бир қатнов олдидан арқон билан шатакка олиш даврида уни иш вақтида текшириш зарур, қайсиким бу вахта журналида қайд этилган бўлиши шарт.

111. Шатак арқонининг мустаҳкамлиги кема шатакка олиш даврида ортиб бораётган максимал кучланишга мувофиқ бўлиши ва тегишли классли кема сузиш ҳудуди тўлқин шароитларида хавфсиз сузишни таъминлаши, арқоннинг ўлчамлари (узунлиги, диаметри) шатакка олиш учун етарли бўлиши шарт.

112. Қатновга чиқиш олдидан кема капитани ёки вахта бошлиғи томонидан шатакка олиш қурилмаси иш даврида текширилиши ва вахта журналида қайд этилиши шарт.

Носоз шатакка олиш қурилмаси билан шатакка олиш тақиқланади.

113. Кема мачталарида қуйидагилар мавжуд бўлиши шарт:

а) сигналларни, антенналарни кўтариш, олиб юриш ва тушириш учун соз ишлайдиган мослама;

б) кема қобиғи ёки устки қурилмаларига мустаҳкам ўрнатма;

в) яшинқайтаргич.

114. Мачтанинг энгашмайдиган баландлиги йўлларнинг баландлик ўлчамларига (кўприкости, ҳаводан ўтган электр ва алоқа линиялари) мувофиқ бўлиши шарт.

115. Барча дарё транспорти воситаларида Регистр қоидаларига жавоб берадиган ва юраётган ва турган кемалар ва қирғоқ билан ҳар қандай об-ҳавода яхши кўринадиган ва эшитиладиган сигнал алмашинувчи соз ҳолда ишлайдиган тунги ва кундузги сигнализация (гудоклар, сиреналар, чироқлар, силтанувчи чироқлар, қўнғироқлар, мегафонлар) бўлиши шарт.

Сигнал чироқларининг кўриниш узунлиги, ҳамда уларнинг кемада жойлашиши Сузиш қоидалари талабларига жавоб бериши шарт.

Барча йўловчи ва тезюрар кемалар, ҳамда экипажлари ўриндошлик лавозимларида ишлайдиган кемалар силкинадиган импульсли нур билан жиҳозланган бўлиши шарт.

Куз-қиш шароитларида ишлатиладиган кемалардаги товушли сигнал воситаларида (сиреналар, тифонлар) ишончли иситиш тизими бўлиши шарт.

116. Эшитиш ва товуш сигналларини ва кема алоқа воситаларини бошқа вазифалар учун ишлатишга йўл қўйилмайди.

117. Ички сузиш ўзиюрар кемаларида кемани бошқариш постининг машина бўлими бошқариш пости билан Регистр қоидаларига мувофиқ ишлаб чиқилган алоқа воситаси бўлиши шарт.

118. Кеманинг вахта бошлиғи вахта бошланишидан олдин ёки кема қатновга чиқишидан олдин барча ички ва ташқи алоқа ва сигнализацияларининг созлигини ва тезкор ишлатишга шайлигини текшириши шарт.

Кема алоқа воситалари ёки товуш мосламаларининг етарли миқдорда бўлмаслиги ёки нуқсонли ҳолати мавжуд бўлган тақдирда, кемани ишга тушириш тақиқланади.

119. Кеманинг ёрдамчи буюмлари (леер, тутқичлари, тўсиқ, иллюминатор, трап, панжара, люк ёпқичлари ва ҳ.к.) барча кемаларда лойиҳаларга мувофиқ ва соз ҳолда сақланиши шарт. Қопламалардаги слань ва плиталар ўз жойига ўрнатилган ва маҳкамланган бўлиши, уларнинг тешиклари эса ёпилган бўлиши шарт.

120. Жойларда, қаерда вақтинча леерлар, тутқичлар, траплар, панжаралар, қопламалар, оғизлар, люклар ечиб олинган бўлса, техника хавфсизлигининг барча талабларига риоя этилиши зарур (ўтиш жойини тўсиш, огоҳлантириш ёзуви осиб қўйиш, куннинг қоронғу вақтларида эса бундай жойлар ёритилган бўлиши шарт). Маҳкамланмаган тўсиқларни ўрнатиш тақиқланади. Иш тамом бўлгандан сўнг вақтинча ечиб олинган тутқичлар, траплар, панжаралар, қопламалар, оғиз қопқоқлари ва люкларни тезлик билан ўз жойига ўрнатиш ва маҳкамлаш лозим.

121. Маҳаллий тўсиқлари, иллюминаторлари, люк ёпгичлари носоз ёки ўрнатилмаган, ҳамда лойиҳада кўзда тутилмаган ёрдамчи буюмлар билан таъминланмаган кемалардан фойдаланиш тақиқланади.

122. Қутқарув воситалари Регистр қоидаларига жавоб бериши, уларнинг созлиги эса капитан (ўзиюрар кемада) ёки шкипер (ўзиюрмас кемада) томонидан ойида камида бир марта, ҳамда амалдаги қоидаларга мувофиқ ўтказилиши лозим бўлган кемани ишга туширишдан олдин, ўқув-сув тревогалари, «Борт ортида одам» тревогаси даврида текширилиши шарт.

Ўтказилган текширишнинг вақти ва натижалари бўйича кема журналига ёзув киритилиши шарт.

Текшириш даврида қуйидагилар аниқланиши шарт:

а) шлюпка лебедкаларнинг созлиги, уларнинг ишқаланадиган қисмларида мойларнинг мавжудлиги ва редукторларда мой сатҳи, тормоз қурилмаларининг созлиги;

б) шлюпкалар ва солларни тушириш қурилмасининг соз ишлаши ва белгиланган вақтда уларни тушириш мумкинлиги;

в) қайиқ ва солларда етарли миқдордаги такелаж ва инвентарларнинг мавжудлиги, қайиқларга сув оқиб кирмаслиги ва ҳаво қутиларининг сув ўтказмаслиги;

г) борт орти ишларини бажариш учун қутқарув (ишчи) нимчаларининг, ҳамда баландликларда ишлаш даврида белгиланган нормативларга мувофиқ ҳимоя камарларининг мавжудлиги.

123. Шлюпкани туширмасдан ҳафтада бир марта шлюка лебедкасини назорат тариқасида айлантириб қўйиш зарур.

124. Кўлларга ва сув омборларига чиқиш даврида шлюпкалар кильблокка ишончли маҳкамланган бўлиши шарт.

Ишончли маҳкамланганлиги қайиқни тушириш ва кўтариш қурилмаси арқонларининг 2-, 3-карра зичланиши билан текширилиши шарт.

125. Кемаларга бериладиган қутқарув воситалари уларни қурган завод ёки капитал ёки тиклаш тамирлаш ишларини бажарган заводнинг техник назорат бўлими томонидан текширилган ва синовдан ўтказилганлиги тўғрисидаги гувоҳнома билан таъминланган бўлиши шарт; ҳар бир қутқарув асбобида заводнинг техник назорат бўлими муҳри бўлиши шарт.

Синовлар Регистр қоидалари талабларига мувофиқ ўтказилиши шарт.

126. Кемалардан фойдаланиш қуйидаги ҳолларда тақиқланади:

а) қутқарув воситаларининг (асбоблари ва ашёлари) сони Регистр қоидаларида кўзда тутилганидан кам бўлса;

б) қайиқ, қутқариш соллари, ҳамда қутқариш асбоблари ва ашёларининг ҳолати қониқарсиз деб эътироф этилган бўлса;

в) қайиқни туширувчи қурилма носоз, ёки қайиқни туширишга сарфланадиган вақт Регистр қоидаларида белгиланган вақтдан ортиқ (қайиққа одамларнинг ўтириш вақтини ҳисобга олмаган ҳолда, қайиқни туширишга тайёрлаш ва қайиқни бортдан ташқарига ағдариш вақти қўшилган ҳолда кўпи билан 5 минут) бўлса.

127. Ёнғинга қарши жиҳозлар ва таъминотлар, турғун ёнғин ўчириш тизимлари, бирламчи ўт сўндирувчи ёнғин ўчиргичлар, ҳамда ёнғинга қарши ҳимоянинг пассив конструктив тизими воситалари ва рўй берган ёнғинга қарши курашишнинг актив воситалари Регистр қоидалари талабларига жавоб бериши шарт.

128. Бирламчи ўт сўндирувчи ёнғин ўчириш воситалари, ёнғинга қарши инвентарь ва олиб юриладиган олов ўчириш асбоблари белгиланган, олиниши осон бўлган жойларда сақланиши ва тўлиқ ҳолда бўлиши ва тез ишлатиш учун доимий шай бўлиши шарт.

129. Ёнғинга қарши жиҳозларни, турғун тизимларни ва олиб юриладиган ёнғин ўчириш асбобларини, дастлабки ўт сўндирувчи ёнғин ўчирувчи воситалар ва ёнғинга қарши инвентардан бошқа мақсадларда фойдаланиш тақиқланади.

Кема ўт ўчириш тизимидан хўжалик шлангини (ўт ўчириш шланги билан эмас) қўллаган ҳолда саҳнани ва лангар қурилмасини ювиш учун сув узатиш учун фойдаланишга рухсат берилади.

130. Нефть маҳсулотлари ва бошқа тез ёнувчан ва хавфли юкларни ташиш даврида кеманинг ёнғинга қарши ҳимояси Регистр қоидалари, тасдиқланган дарё транспортида ёнғин хавфсизлиги қоидалари ва дарё транспортида юк ташиш қоидалари талабларига жавоб бериши шарт.

131. Белгиланган ёнғинга қарши ҳимоя воситалар мавжуд бўлмаса ва улар носоз бўлганда кемадан фойдаланиш тақиқланади.

132. Фойдаланишда бўлган ҳар бир кема кемани қуриш меъёрлари ва Регистр қоидалари талабларига мувофиқ навигация жиҳозлари ва таъминотларига эга бўлиши шарт.

133. Сув омборларида ва кўлларда носоз бўлган ёки текширилмаган навигация жиҳозлари ва таъминотлари, ҳамда тузатиш киритилмаган карталар ва кўзда тутилган ҳудудда сузиш учун бошқа қўлланмаларсиз кемаларнинг сузиши тақиқланади.

134. Кеманинг барча авария таъминоти ва инвентари тасдиқланган меъёрларга мувофиқ бўлиши, қатъий кўзда тутилган жойларда сақланиши, белгиланган муддатларда текшириш ва синовларга жалб этилиши шарт.

Кемаларнинг авария таъминоти меъёрларга ва Регистр қоидалари талабларига жавоб бериши шарт.

135. Авария таъминоти воситаларини ишлатилишининг ҳар қандай ҳолати бўйича вахта журналида қайд этилиши ва зудлик билан авария инвентарини тўлдириш чоралари кўрилиши шарт.

136. Кемалар ўз қиёфасини йўқотган қуруқ чиқиндиларни йиғиш учун стандарт контейнерлар билан таъминланган бўлиши шарт.

137. Кеманинг машина бўлимида артадиган материалларнинг тоза ва ифлосларини алоҳида сақлаш учун зич ёпиладиган металл идишлар (қутилар) бўлиши шарт.

Илгари муомалада бўлган, мой ёки ёнувчан суюқликлар билан сингдирилган артадиган материаллар белгиланган портда қирғоққа топширилиши шарт.

Ишлатилган артадиган материалларни кемада узов муддат (1 ҳафтадан кўп) сақлаш тақиқланади.

138. Барча кемалар кемани тасдиқланган қуриш техник ҳужжатларига мувофиқ 1- техник қаровни, навигация кичик таъмирлаш ишларини ўтказиш учун зарур бўлган асбоблар жамланмаси ва мосламалар билан таъминланган бўлиши шарт.

139. Асбоблар соз ҳолда ва бажариладиган ишларнинг характерига мувофиқ бўлиши шарт. Носоз асбобни ёки ушбу ишни бажариш учун мўлжалланмаган асбобни ишлатиш тақиқланади.

140. Дастгоҳлар, қисқичлар, сандонлар, назорат плиталари ва бошқа қурилмалар маҳкам ўрнатилган бўлиши шарт.

141. Бош машиналар, ёрдамчи механизмлар, қурилмалар ва жиҳозларни ўз ичига олувчи кеманинг энергетик қурилмаси кемани фойдаланиш мумкин бўлган барча шароитларда, шу жумладан узоқ давом этадиган 15 градусгача бўлган крен ва 5 градусгача бўлган дифферентда (кема лойиҳасида кўзда тутилган дифферентни ҳисобга олмаган ҳолда) узлуксиз, ишончли ва хавфсиз ишлашини таъминлаши шарт.

142. Кемани бошқарув постидан масофадан туриб автоматик бошқариш даврида бош ва ёрдамчи механизмлари ва маҳаллий бошқарув постидаги алоҳида механизм ва қурилмаларни назорат, сигнализация ва алоқа қилиш учун барча бошқариш воситалари ва приборлари соз ҳолда ва ишга шай бўлиши шарт. Барча бу воситалар билан кема амалдаги Регистр қоидаларига мувофиқ жиҳозланган бўлиши шарт. Кема капитани (командири) мунтазам, ҳафтада камида бир марта механизмларни масофадан туриб бошқаришнинг барча узелларини текшириши шарт.

Текшириш натижалари ва масофадан бошқариш (ДЭУ) ёки масофадан автоматик бошқаришнинг (ДАУ) соз ишлаши вахта журналида қайд этилиши шарт.

143. Кеманинг яшовчанлигини таъминловчи қувур тизимлари чизмалари машина бўлими ҳудудига осиб қўйилган бўлиши шарт.

144. Кема механизмлари ва қозонлари қуйидаги талабларга жавоб бериши шарт:

а) тегишли йўриқномаларда келтирилган монтаж бўйича талабларга риоя этилган ҳолда ўрнатилган ва пойдеворга ишончли маҳкамланган бўлиши;

б) соз ҳимоя клапанлари, назорат-ўлчов приборлари, кема шароитида уларга хизмат кўрсатиш бўйича оғир ишларни механизациялаштирувчи қурилмалар билан жиҳозланган бўлиши.

145. Кемага ўрнатилган назорат-ўлчов приборлари ГОСТ, Регистр қоидалари ва санитария назорати талабларига жавоб бериши ва пломбага ва паспорт-аттестатларга эга бўлиши шарт.

Фойдаланиш даврида назорат-ўлчов приборлари Ўзбекистон стандартлаштириш, метрология ва сертификатлаштириш агентлиги талабларига мувофиқ белгиланган муддатларда текширилиши шарт.

146. Қозонлардаги ва сиқилган ҳаво баллонларидаги ҳимоя клапанлари Регистр қоидалари талабларига мувофиқ кема эгаси томонидан мувофиқлаштирилган ва пломбаланган бўлиши шарт.

Ҳимоя клапанлари, манометрлари носоз бўлган, манометрни текширган корхона уни пломбаламаган ёки текшириш муддатлари бузилган бўлса қозон ва ҳаво сақлагични ишлатиш тақиқланади.

147. Қуйидагилар тақиқланади:

а) босим остида бўлган ва ишлаб турган тизимдан узилмаган қозонлар, буғ қувурлари ва сиқилган ҳаво баллонларида ҳар қандай таъмирлаш ишларини бажариш;

б) қозон, буғ қувурлари, сиқилган ҳаво баллонларининг қурилмаларига бирор-бир ўзгартиришларни киритиш ёки назорат-ўлчов приборларини ва ҳимоя клапанларини мувофиқлаштириш ва пломба ўрнатган органннинг рухсатисиз вентилдаги пломбаларни очиш, кеманинг сузишига хавф туғдираётган авария ҳолатлари бундан мустасно (пломбаларни очишга олиб келган ҳолат сабаби ва вақти тўғрисида вахта журналида қайд этилиши шарт).

148. Механизмлар ва тизимлардаги барча кранлар, клапанлар ва тамбалар (буғ, сув, ёқилғи, мой ва бошқаларники) ўзларининг белгиланган вазифаси тўғрисидаги ёзувга эга бўлишлари шарт.

149. Кема механиклари двигатель ва бошқа механизмларнинг асосий деталларида ўлчаш ўтказиш ва ейилишини таҳлил қилиши, ҳамда махсус йўриқномаларда белгиланган муддатларда кема техникасининг бузилишини қайд этиши ва натижаларини кема ва ҳисобот ҳужжатларига киритиши шарт.

150. Кеманинг капитан-механиги (командир-механиги) мунтазам, ҳафтада камида бир марта кеманинг бошқарув постига ўрнатилган, кучланиш қурилмани масофадан назорат прибори кўрсаткичларини маҳаллий назорат приборлари кўрсаткичларини таққослаш йўли билан ишончлилигини аниқлайди, ҳамда авария-огоҳлантириш сигнализацияси ва ҳимоя датчикларининг созлигини текшириш шарт.

Бош ва ёрдамчи двигателларининг авария-огоҳлантириш сигнализацияси вахта бошлиғи томонидан ҳар вахтани қабул қилиш даврида текширилиши шарт. Кўрик натижалари ва авария-огоҳлантириш сигнализациясининг тўғри ишлаши вахта журналида қайд этилиши шарт.

151. Кеманинг капитан-механиги (командир-механиги, шкипери) энергетик қурилманинг механизмлари ва жиҳозларини уларга хизмат кўрсатиш (ишлатиш, қаров) йўриқномасида кўзда тутилган вақтда ва мунтазам кўриклар ўтказиб туриши шарт. Кеманинг ва хизмат кўрсатувчи персоналнинг хавфсизлигига таҳдид солаётган носозликлар аниқланганда, улар зудлик билан бартараф этилиши шарт.

152. Вахтани топширувчи ўзининг вахтаси давомида энергетик қурилманинг ишидаги барча аниқланган носозликлар ва уларни бартараф этиш бўйича кўрилган чоралар тўғрисида вахтани қабул қилувчини хабардор қилиши шарт.

153. Двигатель, машина, механизм, жиҳозларнинг ва ҳ.к. носозлигини аниқлаган кема экипажининг ҳар бир аъзоси бу ҳақида зудлик билан кеманинг вахта бошлиғига (вахта бўйича машина бўлими раҳбарига) хабар бериши шарт.

Агар носозлик хизмат кўрсатаётган персоналга ёки кемага хавф туғдирса, уни аниқлаган кема экипажи аъзоси, бир вақтнинг ўзида вахта бошлиғини хабардор қилиб хавфни бартараф этиш бўйича зарур чораларни кўриши шарт.

154. Носоз двигателлар, машиналар, механизмлар, қурилмалар ва жиҳозлардан фойдаланиш тақиқланади. Двигател, машина, механизм, қурилма ва жиҳозлардан фойдаланишни тақиқлашга олиб келувчи носозликларнинг аниқ рўйхати, уларни ишлатиш бўйича, қурган завод томонидан берилган тегишли йўриқномаларда келтирилади.

155. Бош ва ёрдамчи двигателлар Регистр қоидалари талабларига жавоб бериши, соз ҳолатда бўлиши ва шундай мувофиқлаштирилган бўлиши керакки, тўлиқ рухсат этилган нагрузка билан белгиланадиган (ушбу режим учун энг кам ёқилғи ва мой сарфи билан), энг кам турғун нагрузка номиналь айланиш частотасига ёки тўлиқ қувват учун мос келадиган айланиш частотаси диапазонида қуйи ва юқори чегаралар орасидаги характеристика билан турли режимда ишончли ва узоқ муддат ишлаши таъминланиши шарт.

Кемаларга ўрнатиладиган ички ёнув двигателлари белгиланган тартибда тасдиқланган ГОСТлар ёки техник шартлар талабларига жавоб бериши шарт.

156. Бош ва ёрдамчи двигателларнинг ишлатилиши, агар уларнинг техник ҳолати Регистр қоидалари талабларига жавоб бермаса, бахтсиз ҳодисаларга, двигателнинг бузилиши ёки кемани аварияга олиб келса (юришнинг ёки бошқаришнинг йўқотилиши натижасида) тақиқланади:

а) двигателнинг иш параметрлари фойдаланиш бўйича йўриқномада кўрсатилган энг юқори қийматдан чиқиб кетса;

б) цилиндр втулкаларида ва қопқоқларда, ҳаракатлантирувчи деталларда, форсункаларнинг нагнетател трубкаларида, мой ўтказувчи қувур, ҳаво киритувчи ва пуркагувчи қурилмаларда дарзлар ва тешиклар бўлса;

в) цилиндр-поршень группаси ва бошқа деталларнинг тирқиши ва ейилганлиги тайёрловчи завод томонидан ёки техник шартлар билан белгиланган меъёрдан юқори бўлса;

г) тизимларнинг (мойлаш, ёқилғи, совутиш) ёки двигателларга хизмат кўрсатувчи ёрдамчи механизмлар ва қурилмаларнинг (насослар, совутгичлар, иситгичлар) носоз бўлса;

д) ишга тушириш, реверс ёки вал айлантириш қурилмаси носоз бўлса;

е) регуляторлар носоз бўлса;

ж) ғайритабиий таққилаш, айланиш частотасининг тебраниб туриши ва тутунли газ чиқаришга олиб келувчи двигатель регулировкаси бузилган бўлса;

з) сирпаниш подшипниги эриган ва ранги ўзгарган ёки уларнинг антифрикция қоришма юзасида ёпиқ контур ҳосил қилувчи дарзлар мавжуд ёки подшипниклар уларни ишлатиш бўйича йўриқномасида белгиланган чегарадан ортиқ қизиб кетса;

и) сув совутиш бўшлиғидан цилиндр бўшлиғига ёки картерга ўтса;

к) блок ва зичлагич головкасининг зичлагичи газ ўтказса;

л) ҳимоя клапанлари ҳамда ёқилғи узатишни тўхтатишни ёпувчи клапаннинг масофавий узатгичи носоз бўлса;

м) тебраниш пойдевор, қобиқ элементлари ва қувурларнинг шикастланишга олиб келса;

н) ҳаво пурковчи турбонагнетатель носоз, қурувчи завод томонидан двигательнинг турбонагнетателини тўхтатиб қўйиб ишлатиш кўзда тутилмаган бўлса;

о) редуктор ва реверс узатгичлари ҳаддан ташқари қизиб кетган, қувват ва айланиш частотаси пасайган ва бу ҳолат тузалмаса;

п) назорат-ўлчов приборлари носоз ёки ўз вақтида текширилмаган бўлса;

р) эшкак винти валининг ўрни бўшаб қолган, эшкак винти парракларида синиш ёки деформациялар мавжуд бўлса;

с) маҳаллий бошқарув постига ўрнатилган сигнализация ва автоматика воситалари носоз бўлса;

т) шатун болтлари деформация ва шикастланишга эга, ёки хизмат муддатини ўтаб бўлган бўлса;

у) амортизацияларда сезиларли деформация ва шикастланишлар мавжуд бўлса.

157. Машина бўлимидаги бош ва ёрдамчи механизмлари ва қурилмалари Регистр қоидаларига мувофиқ комплекс автоматика ва сигнализация воситалари билан жиҳозланмаган бўлса машина бўлимида доимий вахтасиз ишлаш тақиқланади.

158. Двигателни ишлаши фақат уни ишлатиш бўйича йўриқномада кўзда тутилган навли ва маркали ёқилғи ва мойларда рухсат этилади.

Қўланиладиган ёқилғи ва мойнинг сифати ГОСТ ёки уларни тайёрлаш бўйича техник шартлар талабларига жавоб бериши шарт.

159. Кемаларга бериладиган нефть маҳсулотларининг сифати учун жавобгар бункер базаси (станцияси), кемада мавжуд нефть маҳсулотларининг сифатига эса кеманинг капитан-механиги жавобгар ҳисобланади.

Ишлатилаётган ёқилғи ва мойларнинг сифатини назорат қилишни кема эгасининг теплотехник лабораторияси ўтказиши шарт.

160. Кемани гидротехник иншоотлар, причаллар, йўлнинг қийин участкаларида, ҳамда вахтани қабул қилиш ва топшириш даврида вахта бошлиғи бош двигателларни масофадан бошқариш ва ишлатиш ва тифон баллонларида сиқилган ҳавонинг босимини текшириши шарт.

Текшириш натижалари ва кўрсатиб ўтилган қурилмаларнинг тўғри ишлаши (баллонлардаги ҳавони кўрсатиб) вахта журналида қайд этилиши шарт.

161. Сиқилган ҳаво баллонларининг мустаҳкамлиги ва конструкцияси Регистр қоидалари талабларига жавоб бериши шарт.

Сиқилган ҳаво баллонлари Регистр қоидаларида белгиланган муддатларда шаҳодатлаштиришга ва синовга жалб этилиши шарт.

162. Ишлаб турган баллонларнинг сони ва ҳажми Регистр қоидаларига мувофиқ двигателни, бош ва ёрдамчи двигателлар реверсларини етарли даражада ишлатиш имконини таъминлаши шарт.

163. Сиқилган ҳаво баллонларини тўлдириш қуйидаги ҳолларда тақиқланади:

а) баллон корпусида дарз, шиш ва деформация бўлса ва ҳаво чиқарса;

б) тиқин ва ишлатиш клапанларида босимни суткада 10% дан ортиқ пасайишига олиб келадиган зичлик бўлмаса;

в) ҳимоя клапанлари ва манометрлари носоз бўлса;

г) баллонда конденсат намлик ва мой буғларини пуркаб чиқарадиган трубка бўлмаса.

164. Ҳар бир ҳаво дамланганда, автомат дамлашда эса ҳар вахтада сиқилган ҳаво баллонларини пуркаб туриш лозим.

165. Ҳаво компрессорларини ишлатиш қуйидаги ҳолларда тақиқланади:

а) машинанинг асосий деталларида деформация ва дарзлар бўлса;

б) ҳаво қувурлари зич бўлмаса;

в) мой ва совутиш тизимлари шикастланган бўлса;

г) ёрдамчи компрессорларни ишга туширувчи механизмлар носоз бўлса (агар бу носозликлар компрессорлар ишини ва ҳаво узатиш режимини бузса);

д) ҳимоя клапанлари мувофиқлаштирилмаган ва нотўғри ишлаётган бўлса;

е) ҳаракатланувчи қисмларда ноўрин шовқин ва тақиллаш бўлса.

166. Кема тизимлари ва қувурлари Регистр қоидалари талабларига жавоб бериши, соз ҳолда бўлиши кема ва кучланиш қурилмасининг ишончли ишлашини таъминлаши шарт. Барча қувурлар ГОСТ талабларига мувофиқ бўялган бўлиши шарт.

167. Қувурларнинг йўлак арматураси Регистр қоидалари талабларига жавоб бериши ва соз ҳолда бўлиши шарт.

168. Қуруқ юк ташувчи кемаларнинг юк трюмларида сув сатҳини билдириб турувчи, соз ҳолатдаги датчиклар бўлиши, агар улар қуриш ҳужжатларида кўзда тутилган бўлса тегишли товуш ва чироқли сигнализация бўлиши шарт.

169. Навигация бошланишидан олдин капитан қуйидагиларни текшириши шарт:

а) қуритиш тизимининг техник ҳолати ва ишлаб чиқариш қобилиятининг Регистр қоидалари талабларига мувофиқлиги (кеманинг қуритиш тизими ўрта ёки капитал таъмирлашдан сўнг қабул комиссиясига тақдим этилиши шарт);

б) ҳар бир агрегатнинг тўхтовсиз ишлаши;

в) қувурларнинг ифлосланмаганлиги, барча қабул қилувчи патрубкаларда сетканинг мавжудлиги ва хизмат кўрсатилаётган хонадан сувни тўлиқ чиқариб ташлаш имконияти;

г) ажратувчи қутининг қувурларидаги клапанларнинг соз ишлаши ва айнан ёзувда кўрсатилган бўлинманинг ёпилиш имкони;

д) ватерлиния атрофи ва пастки қисмидаги бортлардаги чиқариш тешикларидаги қайтармаслик клапанларининг соз ишлаши.

170. Ҳар бир кемада сув ҳавзаларининг ифлосланишини олдини олишга мўлжалланган механизмлар, жиҳозлар ва қурилма тизимлари соз ва ишлаш ҳолатида бўлиши шарт:

ёқилғи ва мойни ёпиқ қабул қилиш;

машина–қозонхона бўлинмасидаги пол тагидаги нефть маҳсулотлари билан ифлосланган сувни йиғиб олиш ва кемадан ташқарига чиқариш, ёки кемачилик шароитида пол тагидаги сувларни тозалаш учун автоном қурилма билан жиҳозлаш;

фекални йиғиш ва чиқариб ташлаш.

171. Машина-қозонхона бўлинмасидаги пол тагидаги тозаланмаган сувларни ва фан ва оқова тизимидаги ишлов берилмаган сувларни кема бортидан ташқарига — сув ҳавзасига чиқариб ташлаш тақиқланади. Бундай чиқариб ташлаш Регистр ва санитария назорати қоидаларида назарда тутилган авария ҳолатларида мумкин бўлади. Бундай чиқариб ташлашнинг ҳар бир ҳолати бўйича вахта журналида қайд этилади.

Пол тагидаги сувни, фан оқова тизимидаги сувларни тозаламасдан кема бортидан ташқари сув ҳавзасига чиқариб ташлаш тизими ёрдамида борт арматура тизими назорат органлари томонидан пломбаланган бўлиши шарт. Пломбаланган жойи ва санаси вахта журналида қайд этилган бўлиши шарт.

172. Кемани қишки тўхтаб туриш ёки таъмирлашга қўйиш даврида барча сувни бортдан ташқари чиқариб ташлаш тизими, ҳамда фан ва оқова сув ва пол таги сувлари тизими қумдан, нефть маҳсулотларидан, ифлосликлардан кран ва тиқинларнинг очиқ ҳолида ювилган ва сиқилган ҳаво билан пуфлаб тозаланган бўлиши шарт. Тозалашдан чиққан барча маҳсулотлар қирғоққа чиқариб ташланиши шарт, уларни сув ҳавзаларига ташлаш тақиқланади.

173. Барча тизимдаги редукция клапанларини тозалаш, мувофиқлаштириш ва зарурат бўлганда пломбалашни бевосита техник қаров ва таъмирлаш даврида клапанларни ишончли ишлашини назорат қилувчи механикнинг иштирокида амалга оширилиши шарт.

174. Заҳарли газ ва портловчи воситаларнинг буғлари йиғилиб қолиш хавфи бўлган ёқилғи ва мой цистерналари, коффердамлар, насос бўлимлари ва бошқа хоналарни олдиндан бу хоналарни етарли даражада шамоллатмасдан туриб ва газланганликка текширмасдан кўрикни амалга ошириш тақиқланади.

Бундай хоналарда ишлаш даврида, таҳлил натижаларидан қатъий назар, ишчилар ҳолини ва улар томонидан техника хавфсизлиги қоидаларига риоя этилиши устидан назорат қилиш юклатилган одам билан узлуксиз ва ишончли алоқа ўрнатилган бўлиши шарт.

175. Нефть маҳсулотларининг қолдиғи бўлган ёқилғи ва мой цистерналарида, ёқилғи ва мой қувурларида ва нефть маҳсулотларидан бўшаган цистерналар ва қувурларда таъмирлаш ва ёнғин ва ёнғинга хавфли бўлган ишларни бажариш олдидан тайёргарлик ишлари дарё транспортида ёнғин хавфсизлиги талабларига мувофиқ қатъий бажарилиши шарт.

Цистерналарни пайвандлаш ишларига тўғри тайёрлаш ва уларни хавфсиз бажариш бўйича назорат ва текшириш кеманинг капитан-механиги ва ВОХР бўлинмаси ходимига юклатилади.

176. Газ приборлари учун хона тузилишини ўз ичига олган (камбуз, буфет, идиш ювиш хоналари ва ҳх.к.), маиший сиқилган газ қурилмасини монтаж қилиш, уларни ўрнатиш, баллонларни монтаж қилиш ва сақлаш, газ жиҳозларини синовдан ва техник кўрикдан ўтказиш Регистр қоидалари талабларига мувофиқ бажарилиши шарт.

177. Ҳаракатлантирувчилар ва уларнинг элементлари (эшкак винти, қимирламайдиган ва айланмайдиган насадкалар, сув отгичлар, эшкакли ғилдирак, бошқаришга ёрдам берувчи қурилма) соз ҳолатда сақланиши ва ҳаракатлантирувчи хўжалик тўғрисидаги йўриқномага мувофиқ ишлатилиши шарт.

178. Ҳаракатлантирувчиларни кўрикдан ўтказиш ва таъмирлаш кеманинг капитан-механиги раҳбарлигида бажарилиши шарт.

179. Кемани докка ёки слипга қўйиш даврида ҳаракатлантирувчиларнинг ҳолати ва уларнинг техник паспортга мувофиқлиги текширилиши ва кўздан кечирилиши шарт.

Руль-ҳаракатлантирувчи комплекси кема ерга тегиб кетгандан, авария ҳолатидан сўнг, ҳамда бош двигателнинг паспорт характеристикаси билан комплекснинг теплотехника назорати даврида номувофиқлик аниқланса мажбурий текшириш ва кўрик ўтказилади.

180. Винтли кемаларнинг вал линиялари одамларнинг ҳаракатлантирувчилар билан ишлашлари даврида ўз-ўзидан айланиб кетиши имконини бермайдиган тормоз қурилмаси билан жиҳозланган бўлиши шарт.

181. Эшкак винтларини кема қайиқларидан туриб таъмирлаш тақиқланади.

Эшкак винтини айлантириш ва бош двигателни (машинани) ишлатиш фақат кемани сузувчан ҳолатда бўлганида (рейд ёки карвон капитани ва ВОХР ходими билан келишгандан сўнг) кема капитан-механиги раҳбарлигида, қайсиким олдиндан ҳаракатлантирувчилар ёнида одамлар ёки қайиқлар йўқлигига ишонч ҳосил қилгандан сўнг амалга оширилиши шарт.

182. Йўналтирувчи насадкалар (қимирламайдиган ва айланадиган) ташқи ва ички юзаларида пачақланган, дарзларга эга бўлмаслиги шарт.

Насадканинг ички юзаси билан эшкак винти паррагининг учи орасидаги тирқиш Регистр қоидалари билан белгиланган рухсат этилган қийматдан ошмаслиги шарт.

183. Ҳаракатлантирувчилардаги носозликлари кема сузишга чиқишдан олдин тузатилиши шарт.

Кемаларни ишлатиш ҳаракатлантирувчилардаги қуйидаги носозликларда тақиқланади:

а) эшкак винтининг винт ступицасидаги бириктирма бўшаган бўлса;

б) кемани тебранишга ёки бош двигателларнинг нагрузкасини олиб келишга сабаб бўлган винт паррагида шикастланиш бўлса (айланиш частотасини номиналдан 5% ортиққа пасайиши);

в) ҳимоя панжараси носоз бўлса;

г) эшкак винти кронштейнлари дарз ёки деформациларга эга бўлса;

д) йўналтирувчи насадка қўзғалган ёки шикастланганлиги натижасида эшкак винти унга тегса, ёки сув отгичли ҳаракатлантирувчининг створка-жалюзи носоз бўлса.

184. Кеманинг электр жиҳозлари ушбу Қоидалар, қурувчи завод томонидан берилган кема электр жиҳозларига хизмат кўрсатиш ва уларга техник қаров ўтказиш қоидалари ва Дарё кемачилиги регистри қоидалари талабларига жавоб бериши шарт.

185. Кеманинг электр жиҳозларини ишлатиш ва таъмирлаш бўйича барча ишлари дарё флоти кемаларининг электр жиҳозларини ишлатиш ва таъмирлаш даврида техника хавфсизлиги ва ишлаб чиқариш санитарияси, нефть ташувчи кемаларда эса — Нефть маҳсулотларини юклаш ва тушириш даврида статистик электрдан ҳимоя бўйича йўриқнома талабларига риоя этилган ҳолда бажарилиши шарт.

186. Кемани бошқариш ва сузиш хавфсизлигини таъминлайдиган электр жиҳозлари доимо ишга шай ҳолда бўлиши шарт.

187. Захира ва авария электр жиҳозлари уларни тез ишга тушириш имконини берадиган ҳолатда бўлиши шарт. Бу жиҳозлар вақти-вақти билан кучланиш остида текширилиши шарт.

188. Кема шлюзга яқинлашганда кемани ва унинг энергетик қурилмасини бошқаришни таъминловчи электр жиҳозларининг ишлаш лаёқати текширилиши шарт.

Текшириш натижалари вахта журналида қайд этилиши шарт.

189. Кема штатида электромеханик (электрик) бўлмаганда электр жиҳозларига қараб туриш ва ишлатиш бўйича жавобгарлик бўлинма жадвалига мувофиқ электр жиҳозларига хизмат кўрсатувчи персоналга юклатилади.

190. Муҳим аҳамиятга эга бўлган мураккаб электр қурилмалари билан жиҳозланган кемаларда (масофадан автоматик бошқариш электр тизими, қозонхона автоматикаси, руль машиналари, автоматик ишлатиш, захира таъминот схемаси, бош тақсимлаш қалқони схемаси) реле шкафлари ёки бу қурилмаларнинг қалқони олдида ёки ичида аниқ электр схемалари осиб қўйилган бўлиши шарт.

191. Электромеханик (электр жиҳозлари бўйича механик ёрдамчиси), кема штатида у бўлмаган даврда — машина бўлинмасининг вахта бўйича масъули электр жиҳозларга ўтказилган техник қаровлар, таъмирлашлар, ишдан чиқишлар ва носозликлари тўғрисида вахта журналига ёзувлар киритиб бориши шарт.

192. Кеманинг машина бўлимлари, саҳналари, камбузлари, таркиб яшайдиган хоналари, йўловчи каюталаридаги электр машиналарининг қопламалари, кожухлари, қалқон ва аппаратлар, ёритгичларнинг устки қопламалари, ўчиргичларининг тоза ҳолатда сақланиши учун жавобгарлик кеманинг электр жиҳозларига хизмат кўрсатувчи персоналга юклатилади.

193. Кема электр станциясининг бош тақсимлаш қалқони ва электр винт қурилмасини бошқариш пульти ёнида ҳимоя воситалари жамланмаси ва етарли даражада синовдан ўтказилган сақлагич мосламалари, тақсимлаш қалқони схемаси ва углекислотали ўт ўчиргичлар бўлиши шарт.

194. Электр жиҳозларидан фойдаланиш даврида қуйидагилар тақиқланади:

а) электр жиҳозларини кема лойиҳаси ва Регистр қоидаларида кўзда тутилмаган режимларда ишлатиш;

б) вахта бошлиғининг рухсатисиз нагрузкани бошқа генераторга ўтказмасдан генераторни тўхтатиш;

в) вахта бўйича масъул шахсни хабардор қилмасдан механизм ва қурилмаларни тўхтатиш;

г) вахта бўйича масъул шахс билан келишмай туриб ўчирилиши талаб этиладиган электр қурилмаларда профилактика ва таъмирлаш ишларини амалга ошириш;

д) нефть ташийдиган кемаларда ва бошқа кемаларнинг портловчи ва тез аланга оладиган суюқликлар ва моддалар сақланадиган хоналарида, ҳамда нефть маҳсулоти мавжуд ёки нефть маҳсулотдан бўшаган ёқилғи бункерлари ва идишларини кўрикдан ўтказиш даврида оддий турдаги кўчириб олиб юриладиган электр чироқларидан фойдаланиш. Кўрсатилган барча хоналарда Регистр томонидан маъқулланган портлашдан ҳимоя қилинган чироқлардан фойдаланишга рухсат берилади;

е) кеманинг электр жиҳозлари схемасига бирор-бир ўзгартириш киритиш.

195. Электр жиҳозларини ишлатиш қуйидаги носозликларда тақиқланади:

а) обмоткалар изоляциясининг қаршилиги амалдаги Регистр қоидаларида ўрнатилган меъёрга нисбатан пасайганда;

б) коллектор ва халқаларда айланиш бўйича ўт чиқса, учқунланиш 2 баллдан ортиқ бўлса;

в) ишлатишни мувофиқлаштирувчи ва электр жиҳозлари аппаратуралари ишдан чиқса;

г) машинанинг синишига олиб келувчи электр машиналарининг айланувчи қисмларини қўзғалмас қисмларга тегиши ёки валнинг уриши;

д) изоляциянинг ёнишидан дарак берувчи ҳид, тутун ёки оловнинг пайдо бўлиши;

е) ток кучи ёки жиҳозлар температурасининг белгилаб қўйилган қийматдан ошиб кетиши.

Электр жиҳозларини ишлатиш электр токи уриши ёки айланаётган қисмларининг хизмат кўрсатувчи персоналнинг кийимини илиб олиш хавфи бўлганда ҳам тақиқланади.

196. Кемадан фойдаланиш қуйидаги носозликлар бўлганда тақиқланади:

а) электрлаштирилган ёрдамчи механизмларга эга бўлган кемаларда — белгиланган икки генератор ўрнига битта ўрнатилган бўлса;

б) электрлаштирилмаган механизмларга эга бўлган кемаларда — асосий электр манбаидан кемани ёритиш ва радиостанция тармоқлари ишлатилса;

в) авария электр энергияси манбалари бўлмаса;

г) юриш ва қутқарув ишларини бажариш даврида энергетик қурилмасининг ишлашини таъминловчи руль қурилмаси, брашпиль, шпиль ва бошқа механизмларнинг электр жиҳозлари носоз бўлса;

д) сигнал ва фарқловчи чироқлари, телеграф машиналари носоз бўлса;

е) авраль ва ёнғин сигнализациси носоз бўлса;

ж) ташилаётган юкнинг сифатининг сақланишини таъминловчи электр жиҳозлари қурилмалари носоз бўлса;

з) манбадан фойдаланувчи қайд этилган истеъмолчиларнинг электр тармоқлари участкаси бўлмаса.

197. Флотни техник ишлатиш билан банд бўлган ишчилар қуйидагиларга мажбур:

а) кема техникаларининг ишончли ишлаши ва самарали фойдаланишни мунтазам таъминлаш;

б) кема экипажи аъзолари ва теплотехника партиялари билан мунтазам теплотехник назорат ва двигатель ва механизмларнинг оптималь режимда ишлашини таъминлаш;

в) навигация даврида фойдаланиш вақти йўқотилишини қисқартириш мақсадида кемалар юклаш ишлари учун тўхтаб турган вақтда техник сабаблар бўйича таъмирлаш ишлари, техник қаровлар ва бошқа профилактика тадбирларини ўз вақтида бажариш;

г) назарий ва амалий билимларини мунтазам ошириб бориш, бир-бирига яқин касбларни ўзлаштириб бориш;

д) кема техникаларини самарали ишлатиш бўйича илмий асосда техник ишлатишни ташкил этиш учун аниқ тадбирлар ишлаб чиқиш ва жорий этиш, иш услубларини такомиллаштириш, ишчиларнинг моддий фаровонлигини яхшилаш;

е) белгиланган муддатларда кема ва унинг асосий элементларини Регистр ва бошқа назорат қилувчи органлар вакилларига шаҳодатлаштириш учун тақдим этиш.

198. Дарё кемаларини доимий техник назорат қилишни кема эгаси амалга ошириши шарт.

Кема эгаси билан биргаликда дарё кемаларида махсус назорат олиб боришни, ўзининг ишида устав ва қоидаларга амал қилувчи Регистр, кемачилик инспекцияси, ВОХР, санитария ва техник инспекциялар амалга ошириши шарт.

Кема эгаси ўз вақтида назорат қилувчи идораларнинг вакилларини кемани кўрикка ёки шаҳодатлаштиришга тақдим этиладиган жойи ва вақти тўғрисида хабардор қилиши ва барча тайёрлаш ишларини бажариши шарт.

199. Флотни техник ишлатишни ташкил этиш, транспорт, техника ва ёрдамчи флотни соз ҳолатда сақланиши учун жавобгарликни дарё флотидан фойдаланаётган корхонанинг кема хўжалиги хизмати (бундай хизмат мавжуд бўлмаганда — бош мухандис) олиб боради.

Кема хўжалиги хизматининг асосий вазифалари (кема-механик хизмати), унинг функциялари, ҳуқуқлари, мажбуриятлари, жавобгарлиги дарё флотини ишлатаётган корхонанинг раҳбарияти томонидан ушбу дарё ҳавзасининг шароитларини аниқ ҳисобга олган ҳолда белгиланади ва тасдиқланади.

200. Кемани соз техник ҳолатда сақлаш, кема ишларини тўғри ташкил этиш, кемада қаровларни ўтказиш, кемани тўғри юклаш ва тушириш, ҳамда юклаш миқдори жадвалини қўллаган ҳолда кемани сувга ботишига қараб юкнинг вазнини кеманинг турига қараб аниқлаш учун капитан ёки шкипер, земснардда ва земснаряд таркиби билан ишлатиладиган унга тегишли кемаларда (мотозавозня, ўзиюрар шаланда) — командир, бир-бирига яқин касбни эгаллаганда — капитан-механик (командир — механик) жавобгар ҳисобланади.

201. Техник қисмлар бўйича капитан (командир) ўринбосари ҳисобланган кема механиги кема механизмлари ва қурилмаларининг созлиги ва танаффуссиз ишлаши учун жавобгар ҳисобланади. Унга механик ёрдамчилари ва машина командаси бевосита бўйсунадилар. Механик кема механизмлари бўйича техник ҳужжатларини ўз вақтида ва тўғри тўлдириши, белгиланган тартибда ўз вақтида ҳисоботларни тақдим этиши, техник қаровларни бажариши шарт.

202. Командасиз ишлатилаётган кеманинг ёнғинга қарши ҳолати учун бу кемалар бириктирилган шатакка олувчи кемаларнинг капитани; юклаш-тушириш ишлари даврида — участка, қирғоқ, причал бошлиқлари, рейдда турган даврида — рейд капитанлари ва навбатчи диспетчерлар жавобгар ҳисобланади.

203. Капитан (командир, шкипер) кема ва экипаж хавфсизлиги учун жавобгар ҳисобланади.

Таркибни шатакка олишдан бошлаб охирги пунктга тўхташига қадар шатакланувчи таркибнинг экипажи шатакка олувчи кеманинг капитанига, земснаряд командирига эса — зхемснаряд карвонининг ёрдамчи кемаларининг экипажи бўйсунади.

Экипажсиз ўзиюрмас кемаларнинг қатнов давомида техник ҳолати, юкларнинг сақланиши ва уларга хизмат кўрсатиш учун жавобгар, кемани қабул қилиб олиш далолатномаси тузилгандан ёки кема журналига (хабарномага) имзо қўйилган вақтдан бошлаб шатакка олувчи кемаларнинг ва юк теплоходларининг экипажи ҳисобланади.

Экипажсиз баржаларни ишлатиш амалдаги қоидаларга мувофиқ бўлиши шарт.

204. Бир-бирига яқин касбни эгаллаган ҳолда ишлаётган экипажи бўлган, комплекс автоматика ва механизация воситалари билан жиҳозланган кемаларда кема ва экипаж учун жавоб берувчи раҳбар капитан-механик ҳисобланади.

205. Кемада капитан-механик (командир-механик) раҳбарлиги остида қуйидагилар бажарилиши шарт:

а) кема экипаж аъзоларини вахта бўйича тақсимлаш ва алмашиш вақтини кўрсатиб вахта жадвали тузилиши;

б) экипажга механизмлар, тизимлар, қурилмалар, жиҳозлар бириктирган ҳолда жадвал, ҳамда тревогалар: ёнғин, сув, «борт ортида одам» жадвали тузилиши;

в) техник ўқувлар ўтказилиши;

г) техника хавфсизлиги, меҳнатни муҳофаза қилиш ва ишлаб чиқариш санитарияси қоидалари ва нормаларининг бажарилиши, ҳамда иш вақти ва сузувчи таркибнинг дам олиш вақти режимларига риоя этилиши;

д) ёнғин хавфсизлиги қоидаларининг бажарилиши;

е) техник кўриклар ва қаровлар жадвалларининг бажарилиши;

ж) теплотехник назорат ўтказилиши.

206. Кема экипажининг ҳар бир аъзоси бўлинмалар бўйича махсус жадвал билан ўзларига бириктириб қўйилган механизмлар, тизимлар, қурилмалар, жиҳозларнинг техник ҳолати, сақланиши ва ўз вақтида хизмат кўрсатилиши учун, ҳамда кема бўйича умумий ташкилий-техник тадбирлар режасини аниқ бажарилиши учун шахсан жавобгар ҳисобланади.

207. Дарё транспорти мулкини миллий мулк сифатида сақлаш кафолатини таъминлайдиган флотнинг сақланиши, ҳамда юқори мухандислик даражасида техник ишлатиш учун шахсий жавобгарлик:

а) кема бўйича — капитан (командир) ва механикка;

б) кемалар гуруҳи бўйича — гуруҳ мухандис — механиги ва гуруҳ механиги флотини ишлатаётган корхонанинг ўзиюрмас флоти инспектори ва порт-пристань ёки сув йўллари техника участкасининг ўзиюрмас флот инспекторлари;

в) порт-пристань флоти бўйича — уларнинг бошлиқлари, флот бўйича бошлиқ ўринбосарлари ва бош мухандисларига юклатилади.

208. Порт-пристанларда юклаш ёки тушириш даврида кема ва юкларнинг сақланиши учун порт-пристан маъмурияти қатори кема маъмурияти ҳам жавобгарликни олиб боради.

209. Кемада унинг элементларида ўтказилган кўриклар ва шаҳодатлаштиришларнинг сифати учун кўрик ёки шаҳодатлаштиришдан ўтказган ҳамда унда иштирок этган шахслар жавобгар ҳисобланади.

210. Мазкур Қоидаларнинг талабларига жавоб бермайдиган кеманинг сузишга чиққанлиги учун кема капитани ёки шкипери, ҳамда кемани сузишга чиқариш тўғрисида фармойиш берган шахс жавобгар ҳисобланади.

211. Флотдан фойдаланаётган корхонанинг флотнинг техник ҳолати ва уни техник ишлатиш учун жавобгар кема хўжалиги хизмати ва барча ходимлари навигация тугагандан сўнг флот ишини таҳлил қилиши, техник ишлатишнинг илғор услубларини аниқлаши ва умумлаштириши шарт.

212. Ўзларининг ҳаракатлари ва фармойишлари билан ушбу Қоидалар талабларини бузган мансабдор шахслар Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгарликка тортиладилар.

214. Флотни таъмирлаш, техник ва хўжалик хизмат кўрсатиш билан шуғулланувчиларининг корхона режа топшириқларини бажарилиши учун ҳуқуқлари, мажбуриятлари, функциялари ва жавобгарлиги корхонанинг уставлари билан белгиланади.

215. Корхоналарнинг флотни таъмирлаш ва унинг хўжалик ва техник хизмат кўрсатиш бўйича масалалари корхоналар орасида тузилган ўзаро битим ва шартномалар билан тартибга келтирилади.

216. Дарё флоти кемаларини таъмирлаш, техник ва хўжалик хизмат кўрсатиш корхоналари қуйидагича бўлинади:

кема таъмирлаш заводлари;

ёрдамчи корхоналар: портларнинг, пристанларнинг, сув йўллари техника участкаларининг устахоналари.

Амалдаги қоидаларга мувофиқ корхоналар таъмирлаш (қишки, навигация) ва хизмат кўрсатиш, ҳамда таъмирлаш турлари бўйича кўпроқ бир хил ўлчамли кемаларга ихтисослашган бўлишлари шарт.

217. Корхоналар таркибига ишлаб чиқариш цехлари бинолари, участка ва устахоналар, кема кўтариш ва бошқа иншоотлар, тезюрар кемаларнинг қишки тўхтаб туриш майдонлари, акваториялар, ҳудудлар, завод ичи транспорти, бинолар ва очиқ майдонли омборхоналар ва бошқа ёрдамчи хизматлар, турар-жой фонди ва маданий-маиший муассасалар, заводни бошқариш бинолари киради.

218. Корхоналарнинг ишлаб чиқариш структураси ва техник таъминоти белгиланган вазифалари, ишларнинг асосий дастури ва номенклатураси, ишлаб чиқариш ҳажми, бириктирилган флотнинг турлари ва қувватига мувофиқ бўлиши шарт.

219. Кема таъмирлаш корхоналарининг бинолари, иншоотлари, жиҳозлари, техник ускуналари, завод ичи қурилмалари ва транспорти корхона талабларига ва флотни таъмирлашнинг индустриаль услубларини қўллаш, корхонанинг юқори даромад олиш ва ишларнинг самарадорлигини ошириш шартларига жавоб бериши шарт.

Таъмирлаш ишларини индустрилизация қилишнинг асосий йўналиши бўлиб кемаларни агрегатлар ва агрегат-узел услубда таъмирлаш ҳисобланади.

220. Кема таъмирлаш корхоналарнинг ҳудудлари саноат меъёрлари талаблари, ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотлари, санитария-маиший ва хизмат кўрсатиш биноларини жойлаштириш технологиялари талабларига жавоб бериши, етарли ва жиҳозланган причал чизиғи мавжуд бўлиши шарт. Ободонлаштрилган йўллар, кириш йўллари, сув, буғ, сиқилган ҳаво, электр энергияси, телефон алоқаси ва баланд овозда хабар қилиш воситалари коммуникациялари мавжуд бўлиши шарт.

221. Кема таъмирлаш корхоналарининг акваториялари қуйидаги талабларга жавоб бериши шарт:

а) барча бириктирилган флотни қишки тўхтаб туриш даврида тўғри жойлаштириш ва таъмирлаш, барча катта ҳажмли таъмирлаш ишларини кемалардан цехларга ўтказиш ва таъмирланаётган кемаларга ишчиларни ўтказиш, материаллар, узел ва деталларни етказиб бериш билан боғлиқ иш вақтини камроқ йўқотиш, назорат қилувчи органлар томонидан белгиланган ёнғинга қарши ва технологик узилишлар меъёрларига риоя этишни таъминлайдиган ўлчамларга эга бўлиши;

б) двигателлар, агрегатлар, механизмлар ва материалларни тушириш ва юклаш кўзда тутилган кемаларни бошқа жойга кўчириш, ҳамда уларни қиш шароитларида (акваторияни иситиш) кема кўтариш иншоотларига кўчириш имкони таъминланган бўлиши;

в) тўсувчи ва причал қурилмалари ва кемаларни швартов синовдан ўтказиш учун зарур қурилмалар мавжуд бўлиши;

г) кема ўлчамларига мос келадиган эркин кема йўли мавжуд бўлиши;

д) дарё ёки сув омборларининг барча ҳолатларида (сув тошқини, муз оқиши, шамол, сув сатҳининг ўзгариб туриши), ҳамда ёнғин чиқиш ҳолатларида флотни хавфсиз тўхтаб туриши кафолатланган бўлиши;

е) кемалар карвонини қирғоқ билан боғловчи ишончли алоқа воситалари, электр ёритгичлари, ёнғинга қарши механизациялаштирилган сув етказувчи қурилмаси ва бирламчи ўт ўчириш воситалари, кемаларга сув етказиш коммуникацияларига бориш йўллари, ҳамда корхонанинг акватория базаларининг маҳаллий хусусиятларидан келиб чиқиб ёнғин муҳофазаси ходимларининг кўрсатмалари бўлиши;

ж) таъмирланишда бўлган ёки тўхтаб туришда бўлган кемаларнинг сувга ботишидан келиб чиқиб кафолатланган чуқурликка эга бўлиши;

з) қўриқлаш постлари томонидан барча карвонга ёки унинг алоҳида кемаларини назорат қилиш имконини таъминлаш.

Кемаларни қишловга қўйишдан олдин база акваторияси синчиклаб текширилган, сув туби тозаланган, сув ости тўсиқларидан тозаланган ва зарурат бўлганда чуқурлаштирилган ёки рефулировка қилинган бўлиши шарт.

222. Корхона акваторияси ва унга кириш йўлларини чуқурлаштириш ва ўтириндилардан тозалаш ишлари корхоналар қатори акваториянинг лозим даражадаги ҳолати учун жавобгар бўлган сув йўллари техника участкалари томонидан акватория эгаларининг буюртмалари бўйича хизмат кўрсатиш тартибида бажарилади.

223. Ҳар бир кема таъмирлаш корхонаси ўзининг таркибига ўзларига бириктирилган флотнинг юк кўтариш қобилияти ва ўлчамлари, турлари ва сонига мувофиқ келадиган кема кўтариш иншоотларининг бирор-бир турига эга бўлиши шарт (слип, эллинг, доклар, док-кессонлар, кормоподъемниклар, кема кўтариш кранлари).

224. Кема кўтариш воситаларидан фойдаланиш амалдаги слипларни ва эллингларни техник ишлатиш қоидалари, сузувчан докларни техник ишлатиш қоидалари, кема кўтариш иншоотларини ишлатиш бўйича йўриқнома, дарё гидротехник иншоотларини эҳтиётдан таъмирлаш режаларини ўтказиш тўғрисидаги йўриқномаларга мувофиқ амалга оширилиши шарт.

225. Корхоналар қошида зарурат бўлганда турар жойлар, маданий маиший ва ўқув муассаси мажмуалари ташкил этилиши шарт.

226. Завод хўжалигининг барча бинолари, иншоотлари, жиҳозлари, қурилмалари ва тизимлари, унинг коммуналь корхоналари хоналари билан биргаликда сақлаш ва техник ишлатиш режалаштирилган профилактика тизими бўйича бажарилиши ва уларни техник соз ҳолатини таъминлаши, ишлаб чиқариш эстетикаси талабларига риоя этилиши, жорий ва капитал таъмирлашларни амалдаги дарё флоти корхоналаридаги завод жиҳозларига эҳтиётдан таъмирлаш режалари тўғрисидаги қоидалар, завод йўриқномалари, санитария назорати ва ёнғин хавфсизлиги, техника хавфсизлиги ва меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларига мувофиқ ўтказиш шарт.

227. Кема таъмирлаш корхоналари олдида ва портларда кўп сонли кемалар йиғилиб қолган даврда дарё флоти тизимида амалда бўлган қўлланмалар ва флотга комплекс навигация хизмати кўрсатиш бўйича қоидаларга мувофиқ флотга техник хизмат кўрсатиш бўйича ишлаб чиқариш участкалари ва навигация таъмирлаш бўйича комплекс таъмирлаш бригадаси ташкил этилиши шарт.

228. Флотга техник хизмат кўрсатиш бўйича қирғоқ ишлаб чиқариш участкалари (ИЧУ) йил давомида штатни ушлаб туриши ёки навигация ораларида тузилиши ва қирғоқ ишлаб чиқариш участкалари томонидан флотга техник хизмат кўрсатиш бўйича қўлланмаларда кўзда тутилган номенклатура бўйича кеманинг барча элементларига техник қаров ўтказишлари шарт.

230. Флотни таъмирлаш эҳтиётлик режаси тизими бўйича ташкил этилиши шарт.

231. Эҳтиётдан таъмирлаш режаси тизими бўйича ўтказиладиган ҳар бир турдаги таъмирлашнинг давомийлиги амалдаги ички сузиш кемаларини таъмирлаш қоидаларига мувофиқ белгиланади ва бош двигателлар ва корпус элементлари асосий деталларининг емирилишини прогноз қилиш ва меъёрлаш асосида ўрнатиладиган хизмат муддати аниқланади.

232. Кемаларни таъмирлашга ва вақтинчалик консервацияга қўйиш тартиби, таъмир ишлари ўтказиш, консервациядан олиш ва кемани таъмирдан сўнг қабул қилиб олишни ташкил этиш дарё флоти тизимида амалда бўлган ички сузиш кемаларини таъмирга топшириш ва уларни таъмирдан қабул қилиш бўйича йўриқномалар ва ички сузиш кемаларини таъмирлаш бўйича йўриқномаларга мувофиқ белгиланади.

233. Жорий таъмирлаш корхона ва кема экипажи кучлари ёрдамида таъмирлаш схемасида кўзда тутилган муддатларда кема командаси кучи билан дарё флоти кемаларини жорий таъмирлашни ташкил этиш тўғрисидаги йўриқномага асосан бажарилиши шарт.

Кемаларни ўз кучлари билан таъмирлаётган кема экипажи аъзолари. уларга малака тоифаси бериш учун аттестациядан ўтишлари шарт.

234. Кемани завод шароитида таъмирлаш даврида кема слипга кўтарилиши ва уни кейинги навбатдаги завод шароитида таъмирга жалб этгунга ёки ҳисобдан чиқаргунга қадар ишлаши ва хавфсиз ишлатилишини таъминловчи, кеманинг паспорт характеристикасини тиклаш учун барча ишлар, ҳамда назорат қилувчи идоралар билан ишлаб чиқилган ва келишилган техник ҳужжатлар асосида модернизация қилиш ишлари амалга оширилиши шарт.

235. Флотни таъмирлаш индустриаль услубда бажарилиши ва бунинг учун техник шартлар ва ягона таъмирлаш рўйхати (ЯТР) ишлаб чиқилиши шарт.

Флотни агрегат ва агрегат-узел услубида таъмирлаш даврида саноат корхоналарини кема таъмирлашга ихтисослаштиришни, ҳамда ихтисослаштирилган цехларда механизмлар, узеллар ва деталларни марказлаштирилган таъмирлашни кўзда тутиш шарт.

236. Агрегат ва агрегат-узел услубида кемаларга таъмирлаш ишларини ўтказиш учун кема таъмирлаш корхонаси ва кема эгаси томонидан ўзаро ишлаб чиқилган ички сузиш кемаларини агрегат таъмирлаш бўйича қоидаларига мувофиқ кема механизмларини ва узелларини алмаштириш ва сарфлаш фонди ташкил этилиши шарт.

237. Таъмирловчи корхоналар кафолат муддати давомида ўтказилган таъмирларнинг сифати, кема ва инвентарни қишки тўхтаб туриш даврида, ҳамда таъмирлаш ёки консервация қилиш даврида сақланиши учун жавобгар ҳисобланадилар.

Кафолат муддати, амалдаги ички сузиш кемаларини таъмирлаш қоидалари бўйича, таъмирлаш турига қараб белгиланади.

238. Кема таъмирлаш ва саноат корхоналарини техник ишлатиш, асосий фондлардан самарали фойдаланиш, бириктирилган флотнинг сифатли сақланиши ва таъъмирланиши учун корхона раҳбари жавобгар ҳисобланади.

239. Флотга техник хизмат кўрсатиш бўйича қирғоқ ишлаб чиқариш участкасининг иши учун қирғоқ ишлаб чиқариш участкаси кирувчи қирғоқ ишлаб чиқариш участкаси бошлиғи ва корхона бошлиғи жавобгар ҳисобланади.

240. Завод хжўжалик ишлари билан банд бўлган барча шахслар «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекцияси қоидалари, корхонанинг бинолари, жиҳозлари, иншоотлари, қурилмалари, тизимлари ва механизмларини техник ишлатиш бўйича қоидалари ва йўриқномаларига риоя этишлари шарт.

241. Корхонанинг флотни техник ишлатиш ва таъмирлаш билан банд бўлган ишчилари Регистр қоидалари, кемаларда ишларни бажариш даврида амалдаги меҳнатни муҳофаза қилиш, техника хавфсизлиги ва ишлаб чиқариш санитарияси бўйича ишларни ташкил этиш қоидаларига асосан нормаль иш шароитларини ва техника хавфсизлигини таъминлашга қаратилган қоидалар ва талабларга риоя этишлари шарт.

242. Затонларда, тўхтаб туриш пунктларида кемаларни жойлаштириш ва сақлаш, навигация даврида ҳамда куз ва баҳорги муз оқиши даврида кемаларни хавфсиз тўхтаб туришини таъминлаш бўйича талабларга риоя этиш учун жавобгарлик Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатларида белгиланган қоидалар, низом ва тартибга мувофиқ бу корхоналарнинг маъмурияти ва персонали, ҳамда кема экипажи аъзолари жавобгар ҳисобланадилар.

243. Корхона раҳбарияти назорат қилувчи органларнинг ходимларига уларнинг хизмат вазифаларини бажариш даврида корхонанинг низоми, устави ва қоидаларига мувофиқ бор имконларидан фойдаланиб ёрдам кўрсатишлари шарт.

244. Портлар-пристанлар ўзларига берилган тоифа ва юкларга ишлов бериш турлари бўйича ихтисослашган ва ушбу порт-пристандан амалга оширилаётган ташишлар характерига қараб техник воситалар билан жиҳозланган бўлиши шарт.

245. Порт-пристаннинг асосий вазифалари бўлиб қуйидагилар ҳисобланади:

а) юкларни ва йўловчиларни жалб этиш;

б) юклар ва йўловчилар жўнатилишини таъминлаш, барча турдаги флотга техник ва навигация хизматларини кўрсатиш бўйича комплекс ишларни бажариш;

в) юклаш-тушириш ишлари ва порт-пристань орқали жўнатиладиган юкларни бошқа транспортга юклаш режаларини бажариш;

г) порт-пристань причалларида кемаларга ва вагонларга ишлов беришнинг ўрнатилган меъёрларини бажариш ва мижозларнинг причалларида флотга ишлов бериш меъёрларининг бажарилишини назорат қилиш;

д) порт-пристань хўжалигини ривожлантириш бўйича тадбирларни амалга ошириш;

е) портларда ва кемаларда комплекс механизациялаштириш ва автоматлаштириш комплексини ва илғор технологик жараёнлар ва меҳнатни ташкил этиш шаклларини жорий этиш;

ж) порт-пристань балансида мавжуд бўлган порт иншоотлари, энергетика хўжалиги, алоқа воситалари, сузувчан, қирғоқ порт ичи ташкилотлари, флот ва бошқа воситаларни техник ишлатиш ва таъмирлаш;

з) рейдларда, причал ёнларида кемаларнинг хавфсиз сузиши ва тўхтаб туриши учун хавфсиз шароитларни яратиш, барча турдаги флотнинг хавфсиз ишлаши ва юклаш-тушириш ва бошқа турдаги ишларнинг хавфсиз бажарилишини таъминлаш;

и) порт-пристань объектларида ва кемаларда ёнғинга қарши тадбирларни бажариш, ҳамда ВОХР шахсий таркибининг ишларини ташкил этиш.

246. Порт-пристаннинг ишлаш ҳудуди, порт-пристань унинг таркибига кирган корхона томонидан белгиланади.

247. Акваториялар, кема юрадиган сув йўллари, рейдлар, причал олдининг чуқурлиги ва бошқа техник характеристикаси Ўзбекистон Республикаси ички сув йўлларида порт-пристанларни технологик лойиҳалаштириш меъёрлари ва сув транспорти узелларини лойиҳалаштириш бўйича кўрсатмага мувофиқ бўлиши шарт.

248. Порт-пристань акваториясининг чегараси сув йўллари техника участкаси ва кемачилик инспекцияси билан келишилган ҳолда корхона томонидан белгиланади.

249. Порт-пристань акваторияси таркибида қуйидагилар мавжуд бўлиши шарт:

а) кемалар ва шатакка олинувчи таркибларнинг эркин ўтиши учун етарли бўлган чуқурлик ва энга эга бўлган кема юрадиган йўл ва причалга кириш йўлаги;

б) кемалар таркибларини шакллантириш ва тақсимлаш, сув юзида ишларни бажариш ва флотни тўхтаб туриши учун рейдлар.

250. Рейдларда ва причал олдиларида чуқурликлар сув йўллари техника участкаси ва порт-пристань томонидан рейднинг вазифаси, ушбу рейд томонидан хизмат кўрсатилаётган кемаларнинг ўлчамлари, сув йўлининг характеристикаси, сув тубидаги ернинг характеристикаси, кемаларнинг тури, дифферент учун захира чуқурлик, тўлқин ва чўкинди кириб қолишига қараб белгиланади ва таъминланади.

251. Порт-пристань маъмурияти акваториялардаги тўсиқлар ва ҳақиқий чуқурлик тўғрисида йўл ахборот варақалари ёки радио орқали циркуляр кўрсатмалар ёрдамида кема бошқарувчиларини хабардор қилиши шарт.

252. Рейдлар етарли миқдорда тўғри жойлаштирилган мустаҳкам причал мосламалар, ҳамда рейд чегарасини кўрсатиб турувчи, кундузи яхши кўринадиган ва тунда ёритиладиган сигнал белгилари билан жиҳозланган бўлиши шарт.

Командасиз фойдаланишда бўлган баржаларнинг тўхтаб туриши учун рейдлар баржа-буй ёки рейд понтонлари билан жиҳозланган бўлиши шарт.

253. Юкларнинг турига қараб рейдлар қуруқ юк ташийдиган, нефть қуйиладиган, тез аланга оладиган, ёнғинга хавфли, портловчи юкларга мўлжалланган соллар ва махсус рейдларга бўлинади.

Нефть қуядиган ва махсус рейдлар оқим бўйича барча рейдлардан пастда жойлашган бўлиши шарт.

Бажариладиган ишларнинг ҳажми ва характерига қараб рейдларда участкалар ташкил этилади:

а) келиш — келган кемалар таркибини тақсимлаш ва кемаларни тўҳтаб туриши учун;

б) жўнатиш — жўнатиладиган кемалар таркиби ва кемаларни шакллантириш учун;

в) юклаш-тушириш — сузувчан ҳолатда танаффус ва юклаш-тушириш ишлари учун;

г) шлюзлаш олди — шлюзланадиган таркибни тақсимлаш ва шакллантириш ва кемаларни тўхтаб туриши учун;

д) экипажсиз бўлган баржани лангарсиз тўхтаб туриши учун;

е) қуруқ юк ташийдиган флотни тозалаш ва ювиш учун.

Рейдлар ва йўл участкаларининг ораси Сузиш қоидаларига мувофиқ қабул қилинади, бироқ дарё транспортида ёнғин хавфсизлиги қоидаларида кўрсатилган меъёрдан кам бўлмаслиги шарт.

254. Кемаларни ва причалларни тўлқинлардан ва муз оқимидан, ҳамда акваторияни чўкинди кириб қолишидан ҳимоя қилиш учун ташкил этиладиган тўсувчи ва ҳимоя қилувчи қурилмалар ва сув иншоотлари тўлиқ соз ҳолда сақланиши, ушбу Қоидаларга мувофиқ ўз вақтида таъмирланиши ва ишлатилиши шарт.

255. Баҳорги сув тошқини билан кўмилиб қоладиган тўсувчи ва ҳимоя қурилмалари ва иншоотларининг олдида кўмилиб турган даврида кемачилик жиҳозлари ўрнатилиши шарт.

256. Порт-пристанларда сув иншоотларини барпо этиш ва реконструкция қилиш бўйича барча ишлар, причалларга ва рейдларга кириш жойларида сув тубини чуқурлаштириш ишлари сув йўллари техника участкаси ва назорат қилувчи органлар билан келишилган ҳолда лойиҳа ҳужжатлари бўйича иншоот эгалари томонидан бажарилади.

257. Порт-пристанларда транспорт кемаларига хизмат кўрсатиш ва таркибларни шакллантириш ва тақсимлаш, юклаш-тушириш ишлари ва порт-пристаннинг хўжалик фаолияти билан боғлиқ ишларни бажариш учун порт-пристанлар рейд ва ёрдамчи-хизмат флотига эга бўлишлари шарт.

258. Рейд флотининг таркибидан ёнғиннинг олдини олиш учун кеча-кундуз узлуксиз навбатчилик қилиш учун кема ажратилган бўлиши шарт. Кема яхши фойдаланиш ва шатакка олиш хусусиятига, кучли сув тортадиган восита, ёнғин насослари, кўпик билан ўчириш қурилмалари, ташланадиган ўт ўчириш шланглари, радио алоқа воситаларига эга бўлиши шарт. Навбатчи кема экипажи ёнғинга қарши махсус тайёргарликдан ўтган бўлиши шарт.

Рейд ишларини бажараётган рейд навбатчи кемаси ёнғинни бартараф этиш учун доимо шай ҳолда туриши шарт.

259. Флотга комплекс навигация хизмати кўрсатиш йўлга қўйилган портлар пол тагидаги тозаланмаган сувларни ва фан ва оқова тизимидан ишлов берилмаган сувларни тортиб олишга, акваториядан оқиб келган ёғочларни ва нефть маҳсулотлари қолдиқларини йиғиб олишга мўлжалланган махсус кемалар билан жиҳозланган бўлиши шарт.

260. Порт ҳудуди таркибига бош режа чегарасида ва белгиланган тартибда расмийлаштирилган тегишли ерлар қайдномасига мувофиқ портнинг акваториясига туташиб турган барча ер участкалари киради.

Ер қайдномаси порт бошлиғида сақланиши ва у ер участкалари таркибидаги барча ўзгаришлардан хабардор бўлиши ва белгиланган тартибда расмийлаштириши шарт.

261. Турли порт ишларини бажарадиган порт иншоотлари, қурилмалари ва жиҳозлари жойлашган порт-пристаннинг ҳудуди қуйидагиларга эга бўлиши шарт:

а) порт иншоотлари, қурилмалари, бино ва жиҳозларини қулай ва эркин жойлаштириш ва порт ишларини тез ва хавфсиз бажариш кафолатини таъминловчи етарли ўлчамларга;

б) етарли ривожланган кириш йўллари ва порт ичи автомобиль йўллари, юклаш-тушириш портларида эса темир йўлларига;

в) қувурлар тизими, ёмғир сувлари, ер ости ва ифлос сувларни қайтариш учун сув чиқариб ташлайдиган ва сув канализацияси қурилмаларига;

г) порт-пристанни туташиб турган қўшни ҳудуддан ажратувчи тўсиққа;

д) портда мавжуд бўлган барча турдаги транспортларни ва юклаш-тушириш машиналарнинг бемалол ишлашини таъминловчи ва юкларни қулай тахлаш имконини берувчи порт ичи йўллари ва майдонларининг мустаҳкам қопламаларига;

е) кемалардан қуруқ ахлатларни, озиқ-овқат чиқиндиларини ва қуруқ юк ташийдиган кемаларни тозалаш маҳсулотларини қабул қилиш участкасига.

262. Порт-пристанларнинг тоифасига мувофиқ причаллар ихтисослашган бўлиши шарт. Юк айланишига қараб причаллар юклар турлари бўйича ихтисослашган бўлиши мумкин.

Юклаш-тушириш ишларини жадаллаштириш ва кемаларнинг туриб қолиш вақтини қисқартириш мақсадида порт-пристанларда флотга тез ишлов бериш учун махсус причаллар ташкил этилади.

263. Ишларнинг ҳажми ва характерига қараб причаллар қуйидагиларга эга бўлишлари шарт:

а) кириш сув йўллари, етарли акватория, етарли причал флоти ва юклаш-тушириш воситалари, ишлаб чиқариш хоналари, кириб бориш йўллари, устахоналар ва маиший-хизмат биноларини жойлаштириш учун ҳудуд;

б) кемалар билан алоқада бўлиш учун тушиш жойлари, ҳамда кемадан қирғоққа ва орқага қайтиш учун хавфсиз ўтиш жойлари;

в) юклаш-тушириш ишлари учун зарур мосламалар ва инвентарлар комплекси ва захирасига эга бўлган жиҳозлар ва қурилмалар;

г) қулай кириш йўлларига эга юк омборхоналари ва очиқ омборхона майдонлари;

д) зарур электр таъминоти, ёритиш ва ишончли алоқа воситалари;

е) тўғри жойлаштирилган ва мустаҳкам ўрнатилган швартов қурилмалари;

ж) отбойка қиладиган мосламалар ( римлар, бруслар, кранцлар);

з) ёнғинга қарши ва қутқарув жиҳозлари белгиланган меъёр бўйича;

и) кундузи аниқ кўринадиган ва тунда ёритиладиган рейд столбалари;

к) огоҳлантирувчи белгилар;

л) мухандислик коммуникацияси (сув қувурлари ва ҳ.к.), ёнғинга қарши ҳовузларга бориш йўллари, ёнғинга қарши автомашиналарни жойлаштириш учун пирслар;

м) қуруқ ахлатларни йиғиш учун контейнерлар, шаҳар сув қувуридан истеъмол сувини кемага узатиш гидрандлари, причал олдида турган кемаларга зарур кучланишдаги электр энергияси бериш учун трансформатор колонкалари;

н) кемаларни портнинг телефон тармоғига улаш учун розеткалар.

264. Причал ва сузувчан дебаркадерлар оқим тезлиги кам бўлган йўл участкасида ва тўлқин ва муз оқими таъсиридан ҳимояланган жойларда жойлаштирилган бўлиши шарт.

265. Причал узунлиги ва кемалар орасидаги интервал ички сузиш йўлларида порт-пристанларни технологик лойиҳалаштириш нормаларига ва дарё транспортида ёнғин хавфсизлиги қоидаларига мувофиқ бўлиши шарт.

266. Юк-йўловчи причалларида йўловчиларни чиқариш ва тушириш бўйича барча ишлар ва уларга хизмат кўрсатиш юклаш ишларидан ажратилган бўлиши шарт.

267. Ҳар бир причал олди майдонларида, ҳамда юк омборхоналарида ва дебаркадерларида лойиҳа ёки изланиш маълумотларига мувофиқ порт буйруғи бўйича юк тахлаш учун жойларда рухсат этилган босим катталиги ва чегараси кўрсатилган ҳолда махсус белгилар билан белгилаб қўйилиши шарт.

268. Сузувчан причаллар ва дебаркадерлар қирғоқ томондан мустаҳкам таянч ўрнатилган ҳолда олд ва орқа томонидан боғланиши, қирғоқ билан мустаҳкам ва хавфсиз, махсус техник ҳужжатлар бўйича тайёрланган ва тутқичлар ва леер билан тўсилган, техника хавфсизлиги талабларига асосан синовдан ўтказилган ўтиш жойи билан боғланган бўлиши шарт.

Причаллар орасидаги узилиш масофа маҳаллий сузиш шароитларига мувофиқ қабул қилинади, бироқ ёнғин хавфсизлиги қоидаларида белгиланган меъёрдан кам бўлмаслиги шарт.

269. Причалларни ва порт иншоотларини техник ишлатиш, ҳамда портнинг техник назорати ходимлари томонидан причал иншоотлари ва қурилмаларининг техник ҳолатини назорат қилиш порт иншоотларини техник ишлатиш бўйича йўриқномаларга мувофиқ амалга оширилиши шарт.

270. Кемалар, вагонлар ва автотранспортларни белгиланган муддатларда юклаш ва тушириш учун мўлжалланган юк ортиш машиналаридан фойдаланиш даврида транспорт воситалари, юклар ва тараларнинг сақланиши ва хавфсиз иш шароитлари таъминланган бўлиши шарт.

271. Бошқариш ҳуқуқини берувчи махсус гувоҳномаларга эга бўлмаган шахсларнинг юк ортиш машиналарини бошқариши тақиқланади.

272. Қирғоқдаги барча юк кўтариш кранлари «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекцияси қоидалари, сузувчанлари эса — қўшимча Регистр қоидалари талабларига жавоб бериши шарт.

273. Юк ортиш машиналарини ишлатиш, уларнинг техник ҳолатини назорат қилиш Порт юклаш машиналарини техник ишлатиш ва таъмирлаш қоидаларига мувофиқ амалга оширилиши шарт.

274. Юк ортиш машиналари понтонларининг техник ҳолати ва уларни ишлатиш тартиби ушбу Қоидаларнинг «Флот» бобида келтирилган талабларга жавоб бериши шарт.

Сузувчан кранларнинг техник ҳолати ва уларни ишлатиш тартиби Порт юклаш машиналарини техник ишлатиш ва таъмирлаш қоидаларига мувофиқ белгиланади.

275. Барча қутқарув воситалари соз ҳолатда бўлиши, табель бўйича бўялган ва белгиланган меъёрларга мувофиқ қирғоқ ва сузувчан иншоотларга жойлаштирилган бўлиши шарт.

276. Ёнғинга қарши воситалар ва жиҳозлар, ҳамда ёнғинга қарши сигнализация соз ҳолатда, ёнғин хавфсизлиги меъёрларида кўзда тутилган миқдорда, ёнғиндан муҳофаза қилиш талабларига асосан жойлаштирилган бўлиши, уларнинг созлиги вақти-вақти билан текшириб турилиши шарт.

277. Порт-пристанларнинг бинолари, иншоотлари, юк ортиш машиналари, кўприкчалари ва рейд ёрдамчи-хизмат ва маҳаллий транспорт флотини ишлатиш, уларни соз ҳолатда сақлаш ва порт-пристанларнинг ҳудуди ва акваторияларида тартибни сақлаш учун жавобгар порт-пристань бошлиғи ва бош мухандис ҳисобланади.

Порт-пристань хўжалигининг айрим объектларининг ишлатилиши ва соз ҳолатда сақланиши учун, улар учун тасдиқланган лавозим йўриқномаларга асосан ушбу объектларнинг раҳбарлари жавобгар ҳисобланадилар.

Ҳаракат хавфсизлиги, кемаларни рейдда тўхтаб туриши ва уларга ишлов бериш учун жавобгар порт-пристань бошлиғи, бош нозим ва рейд капитани ҳисобланади.

278. Порт-пристаннинг бошлиғи ва бош мухандиси порт-пристанлар, уларга кириш йўлларидаги акватория чуқурлиги ҳолатидан мунтазам хабардор бўлиши, сув тубини чуқурлаштириш, траль ва сув тубини тозалаш ишлари ўтказилишини белгилаши ва уларни бажариш учун техника участкасига ўз вақтида буюртмалар бериши шарт.

Порт-пристаннинг бошлиғи ва бош мухандиси бу билан бир қаторда ҳудудда, сув кесимигача унга туташ қирғоқни тозалаш ишларининг бажарилишини таъминлаши шарт.

279. Порт-пристаннинг акваториясидаги белгиланган чуқурликни ва кема юрадиган йўлнинг энини сақлаб туриш, ҳамда барча сув тубини тозалаш, траль ишлари, қирғоқ ва сузувчан кемачилик жиҳозларининг ўрнатилиши ва сақланиши учун шу порт-пристань чегарасида жойлашган сув йўллари техника участкаси бошлиғи жавобгар ҳисобланади.

280. Туширилаётган материаллар билан порт-пристаннинг акваториясини ифлослантирганлиги учун юклаш ишларини амалга ошираётган порт-пристаннинг эгалари жавобгар ҳисобланадилар.

281. Порт-пристаннинг ҳимоя қурилмалари ва сув иншоотлари, ҳамда порт-пристаннинг рейд чегараларида ўрнатиладиган тўсувчи белгилар жиҳозларини ўрнатиш ва сақлаб туриш учун порт-пристаннинг бошлиғи ва рейд капитани сув йўллари техника участкаси бошлиғи билан биргаликда жавобгар ҳисобланади.

282. Симли ва радио алоқа воситалари порт-пристанлар, заводлар, сув йўллари техника участкаси ва дарё флотининг бошқа ташкилот ва муассасалари флоти ишларини тезкор бошқарилишини таъминлаш учун мўлжалланади.

283. Кеманинг радио алоқа ва электронавигация воситалари турли ишлатиш шароитида кемаларнинг хавфсиз сузишини таъминлаши шарт.

284. Радио алоқа ва электронавигация воситаларига хизмат кўсатиш, техник қаров, таъмирлаш қишки тўхтаб туришга тайёрлаш ва қабул қилиш ушбу Қоидалар, дарё кемаларида радио алоқа ва электронавигация воситаларини техник ишлатиш ва хавфсиз хизмат кўрсатиш йўриқномалари, дарё флоти кемаларининг электр жиҳозларини ишлатиш ва таъмирлаш даврида техника хавфсизлиги талаблари, ички сузиш кемаларини радио алоқа ва электронавигация қурилмалари билан жиҳозлаш бўйича қоидалар, дарё ва кўл кемалари учун санитария қоидалари, қурувчи-заводнинг аппаратураларни ишлатиш бўйича йўриқномаларига мувофиқ амалга оширилиши шарт.

285. Мураккаб шароитларда сузиш даврида қуйидагилар таъминланган бўлиши шарт:

радиолокация станцияси ва бошқариш хабар қилиш қурилмаларинингг ишга шай бўлиши;

радио вахтани доимий олиб бориш;

УКВ радиостанциясини навбатчи қабул қилишга улаш.

286. Қуйидагилар тақиқланади:

серияли аппаратураларнинг схемалари ва конструкцияларига бирор-бир ўзгшартириш киритиш;

захира қисмларни белгиланмаган вазифа бўйича ишлатиш;

амалда ишлаб турган аппаратуранинг соз бўлишига қарамасдан авария аппаратураларидан радио алоқа мақсадида фойдаланиш;

барча турдаги алоқа бўйича ўрнатилган тартибда алоқа олиб боришга рухсат берилмаган шахсларнинг, бундай алоқаларни олиб бориши.

287. Дарё флоти корхоналарининг ҳаво кабелли алоқа линияси Ўзбекистон Республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлигининг амалдаги қўлланмалари ва меъёрий ҳужжатларига мувофиқ қурилиши ва таъмирланиши шарт.

288. Ҳаво кабелли алоқа линияси уларни амалдаги қоидаларга мувофиқ ишлатилишини таъминлаш учун линия электр механиги ва линия устаси хизмат кўрсатадиган участкаларга бўлиниши шарт. Участка чегаралари алоқа ва радионавигация узеллари томонидан белгиланади.

289. Бориш ёки об-ҳаво шароити бўйича қийин районларда жойлашган симли алоқа участкаси таъмирлаш учун етарли миқдордаги захира материаллардан ташқари алоқа линиясининг авария ҳолати учун тегиб бўлмайдиган захирага эга бўлишлари шарт.

290. Линияда олиб юриладиган ва турғун қурилмалари технологик жараён жадвали, алоқа тизими ва каналларини электр ўлчаш режаси ва алоқа линияларини айланиб чиқиш жадвалига мувофиқ профилактика ишларига жалб этилиши шарт.

291. Линияда олиб юриладиган ва турғун қурилмалар хавфли ташқи электромагнит майдони таъсиридан, хусусан ҳаво алоқа линиялари ва радио эшиттириш тармоқларини қуриш ва таъмирлаш қоидаларига мувофиқ юқори вольтли линиялар таъсири, момақалдироқ уришидан ҳимоя қилинган бўлиши шарт.

292. Линияда олиб юриладиган ва турғун қурилмаларни таъмирлаш ишлари алоқа иншоотларига нагрузка бўлмаган даврда ёки ҳеч бўлмаганда энг кам нагрузка бўлганда, лекин алоқа ишини бузмаган ҳолда бажарилиши шарт.

293. Алоқа узелида кабелли линия бўйича таъмирлаш ишларини қабул қилиш алоқа узели бошлиғи томонидан тайинланадиган комиссия томонидан амалга оширилади.

295. Дарё флоти корхоналарининг ички сузиш кемаларининг радио станциялари ва қирғоқ радио станциялари Дарё флотининг радио алоқалари қоидаларига мувофиқ тўлиқ ҳужжатлар жамланмаси билан таъминланган бўлиши шарт.

296. Қирғоқ ва кемаларнинг радио станцияларини фақат Ўзбекистон Республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлигининг «Электромагнит мослашув маркази» ДУК томонидан ишлатиш ҳуқуқи учун берилган рухсатнома мавжуд бўлганда ишга тушириш мумкин.

297. Авария жиҳозлари ишга тўлиқ шай ва зудлик билан ишга тушириш ҳолатида бўлиши шарт.

298. Алоқа корхоналари, кема экипажи ва алоқа воситалари ва электрорадионавигация идоралари персоналининг мажбуриятлари ва жавобгарликлари тегишли қоидалар ва лавозим йўриқномалари билан белгиланади.

299. Кемаларда электрорадионавигация воситаларининг соз ҳолатда сақланиши ва тўғри ишлатилиши учун шахсан жавобгарлик капитаннинг катта ёрдамчисига юклатилади.

300. Дарё флотининг корхона ва ташкилотларини барча турдаги флот алоқаси билан таъминлаш, ҳамда кема ва қирғоқ алоқа воситаларини техник ишлатиш, радионавигация ва штурман навигацияси приборларидаги ахборотларни узатиш дарё флоти корхоналарининг тегишли алоқа ва радионавигация узелига юклатилади.

301. Алоқа ва радионавигация узеллари қуйидагиларни таъминлашлари шарт:

а) флот, порт-пристанлар, сув йўллари техника участкалари ва дарё флотининг бошқа корхоналари, ташкилотлари ва муассасаларини алоқа ва радионавигация узели чегараси доирасида узлуксиз, сифатли симли радио алоқа;

б) кема алоқа ва радионавигация воситалари ва штурман приборларининг ишлаши ва ишлатилишини техник назорат қилиш; навигация даврида ўзининг ишлаб чиқариш бўлинмалари билан кема алоқа воситалари ва радионавигация приборларига техник хихмат кўрсатиш ва таъмирлаш ишларини ўтказиш;

в) алоқа, радионавигация ва штурман приборларини таъмирлашни техник бошқариш ва назорат қилиш ва ҳар бир узел фаолият кўрсатадиган чегарада жойлашган таъмирлаш корхоналари уларга мураккаб радио жиҳозларни шартномалар бўйича таъмирлаш йўли билан зарур техник ёрдам кўрсатиш;

г) фойдаланишда бўлган алоқа ва электрорадионавигация воситаларини шаҳодатлаштириш;

д) кемаларнинг радио жиҳозлари таркиби Регистр қоидалари талабларига мувофиқ ва радио жиҳозлари соз ҳолатда бўлганда «Кема радиостанцияси гувоҳномаси»ни бериш, ҳамда янгидан қурилган ва модернизация қилинган кемаларга Регистр топшириғи билан, бу кемалар шаҳодатлаштиришдан ўтказилгандан сўнг Гувоҳномаларни бериш;

е) радио станция ва радионавигация жиҳозларини қуриш ва ишлатиш учун рухсатномаларни расмийлаштириш;

ж) алоқа ва радионавигация воситаларини қуриш ва монтаж қилиш бўйича ишларни хўжалик йўли ёки тўғридан-тўғри шартномалар бўйича бажариш ва пудрат ташкилотлар томонидан бажарилаётган алоқа ва радионавигация объектлари қурилиши устидан техник назорат олиб бориш.

302. Флот ва порт-пристанлар ишини ташкил этишнинг асосий негизи дарё флотининг барча бўлинмаларини келишилган ҳолда ишлашини таъминловчи флот ҳаракатининг жадвали ҳисобланади.

303. Флот ҳаракати жадвали қуйидагиларни таъминлаши шарт:

а) ташишлар режасини маблағларни кам сарф қилиб ва ташишлар самарадорлигининг юқори кўрсаткичлари билан бажариш;

б) ҳар бир порт-пристань бўйича кемаларни ритм билан жўнатилиши ва келиши;

в) флотнинг порт-пристань ишлари билан келишилган ҳаракати;

г) транспорт флотининг барча турларини кетма-кетлиги, ҳаракатланиш ва ишлов бериш муддатларини тўғри тақсимланиши;

д) кемаларнинг йўл участкалари бўйича хавфсиз ҳаракатланиши.

304. Кемаларнинг ҳаракат жадвалида кемачиликнинг йўналиш, қатнов ва экспедиция шакллари кўзда тутилиши шарт.

Флот ҳаракатининг порт-пристань ишлари билан тўлиқ мувофиқлигини таъминлайдиган кемачилик шакли асосий бўлиши шарт.

305. Ҳаракат жадвали ҳаракат жадваллари тўғрисидаги қоидаларга мувофиқ ишлаб чиқилиши ва амалга киритилиши шарт. Ҳаракат бошлангунга қадар флот ҳаракати ва ишлов бериш билан банд бўлган барча ходимларга ҳаракат жадвалидан тегишли кўчирмалар берилади.

306. Ҳаракат жадвалига уни тасдиқлагандан сўнг ўзгартириш киритиш фақат жадвални тасдиқлаган инстанция томонидан, бу ҳақда ижрочиларни ўзгартирилган жадвал бўйича ишлар бошланишига қадар кечи билан 10 кун олдин хабардор қилиниши шарт.

307. Флот кемаларининг ҳаракати ва уларга порт-пристанларда ишлов бериш ишларини кема эгасининг нозимлик аппарати порт-пристанларнинг участка нозимлари билан келишган ҳолда бошқаради.