Мазкур қоидалар Ўзбекистон Республикасининг «Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги Қонун ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1991 йил 25 сентябрь 244-сонли «Ўзбекистон Республикасида оммавий ахборот воситаларини рўйхатга олиш тартиби тўғрисида»ги, шунингдек, 1992 йил 3 апрель 162-сонли «Ўзбекистон Республикасида оммавий ахборот воситаларини рўйхатга олиш тартибига қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги Қарори ҳамма давлат идоралари, сиёсий, жамоат, ижодий уюшмалар, корхона, ташкилот ва кооперативлар, диний, фуқароларнинг шунга ўхшаш уюшмалари, меҳнат жамоалари учун тааллуқлидир.

Ягона Қоида талаблари Республикада таъсис этилган оммавий ахборот воситаларига тааллуқлидир. Республикадан ташқарида таъсис этилган оммавий ахборот воситаларини Республика ҳудудида тарқатилиши билан боғлиқ бўлса, у ҳолда ягона Қоида талаблари татбиқ этилади.

Мустақил давлатлар Хамдўстлиги ва хорижий давлатлар оммавий ахборот воситалари ўз фаолиятларини Ўзбекистон Республикаси билан тузилган давлатлараро битимлар, шартномалар билан белгиланмаган бўлса, ягона Қоида асосида фаолият кўрсатадилар.

1. Рўйхатдан ўтиш лозим бўлган оммавий ахборот воситалари, даврий босма нашрлар газеталар, журналлар, уларнинг иловалари, йилига икки ва ундан ортиқ чиқадиган ўртача нашри 1000 нусхадан кам бўлмаган журналга ўхшаш нашрлар, радио, телевидение, видео, кино-хроникалар, илмий-оммабоп ва ҳужжатли дастурлар, ахборот агентликлари, кабел телевиденияси, киновидео студияси, бошқа номга эга бўлиб, йилига бир марта тарқатиладиган ҳаво мавжларига чиқариладиган даврий оммавий ахборот воситалари ҳисобланади.

Оммавий ахборот воситалари Ўзбекистон Республикасининг «Оммавий ахборот воситалари тўғрисида», «Ўзбекистон Республикаси Давлат тили тўғрисида»ги қонунларга, Ўзбекистон Республикаси Президентининг оммавий ахборот воситаларига тааллуқли фармон ва фармойишлари, Ўзбекистон Реепубликаси Олий Кенгаши, Вазирлар Маҳкамасининг матбуот ҳақидаги қарорлари, шунингдек, мазкур Қоидалар асосида фаолият юритади. Оммавий ахборот воситаларини рўйхатга олган идора унинг муассиси ва таҳририяти Ўзбекистон Республикаси «Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги Қонунга ва рўйхатга олиш вақтида баён этган дастурий вазифаларнинг бажариши устидан назорат олиб боради.

2. Оммавий ахборот воситалари муассиси (ҳаммуассиси) Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги, вилоят, шаҳар ва туман ҳокимликлари томонидан белгиланган тартибда рўйхатга олинган Республикада фаолият кўрсатаётган давлат идоралари, сиёсий партиялар, жамоат ташкилотлари, ижодий уюшмалар, кооперативлар, диний, фуқароларнинг шунга ўхшаш уюшмалари бўлиши мумкин.

Вилоят, шаҳар, туман ҳокимликлари томонидан юридик ва жисмоний шахсларни фаолият кўрсатиш учун рўйхатга олинаётганда мулкчилик шаклидан қатъи назар, уларнинг оммавий ахборот воситаларини нашр қилиш, телевидение, радио, кино, видео, бошқа шаклдаги ахборотларни тайёрлаш ва тарқатиш фаолияти билан шуғулланиш масаласи тегишли давлат идоралари билан келишилган бўлмаса, уларнинг бу ҳуқуқлари ҳақиқий ҳисобланмайди.

Қуйидагилар оммавий ахборот воситаси муассислари бўлолмайди:

фаолияти қонун бўйича тақиқланган фуқаро уюшмалари, муассасалар, корхоналар, ташкилотлар;

низомда оммавий ахборот воситаси чиқариш фаолият усуллари кўрсатилмаган бўлса. Ҳаммуассислар биргаликда муассислик қилувчи сифатида иш юритадилар.

3. Оммавий ахборот воситаси рўйхатга олингандан кейин уни чиқарадиган ташкилот, корхона, муассаса, қолаверса фуқаролар уюшмаси оммавий ахборот воситаси таҳририяти ҳисобланади. Таҳририят оммавий ахборот воситаси ношири сифатида иш юритиши мумкин. Таҳририят оммавий ахборот воситаси чиқаришдан ташқари Қонун ман этмаган фаолиятлар ҳам кўрсатиши мумкин.

Таҳририятга Ўзбекистон Республикаси «Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги Қонун муассислар томонидан тасдиқланган таҳририят Низоми, таҳририят билан муассислар ўртасида тузилган шартнома асосида муҳаррир (бош муҳаррир) бошчилик қилади.

Таҳририят низомида қуйидаги масалалар акс эттирилиши керак:

Оммавий ахборот воситаси муассиси, таҳририят ва бош муҳаррир ўртасидаги муносабатларни мувофиқлаштириб бориш;

журналистлар жамоасининг ҳуқуқ ва бурчлари;

нашрнинг мақсад ва вазифалари;

бош муҳаррир, таҳририят ҳайьати ва таҳририятнинг бошқа бошқарув бўлимларини тайинлаш;

оммавий ахборот воситалари фаолиятидан олинадиган даромаддан фойдаланиш ва тақсимлаш;

Оммавий ахборот воситаси фаолиятини тўхтатишнинг асос ва тартиблари;

Фаолият кўрсатаётган таҳририят низоми корхоналар ҳамда тадбиркорлик ҳақидаги қонун-қоидаларга мос келиши керак.

Муҳаррир (бош муҳаррир) муассис (муассислар), ноширлар, тарқатувчилар, давлат идоралари, жамоат уюшмалари ва фуқароларга, шунингдек, судга ўзини таништиради. У Ўзбекистон Республикаси «Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги Қонун талабларига ва Республиканинг бошқа қонунларига амал қилиш мажбуриятини олади.

4. Муассис, ношир ва таҳририят ишлаб чиқариш, молия ва бошқа фаолиятлар юзасидан шартномалар тузадилар. Таҳририят билан ҳамма ҳаммуассислар биргаликда ёки якка тартибда шартнома тузишлари мумкин.

Оммавий ахборот воситалари ҳаммуассислари билан тузилган шартнома ўзаро муносабат ва вазифалар, ҳаммуассис таркибини ўзгартириш тартиби ва шароитлари, шунингдек, улар ўртасида келиб чиқадиган ихтилофларни бартараф этиш масалаларини назарда тутиши керак.

5. Ахборот агентлигини оммавий ахборот воситаси сифатида рўйхатга олиниши унга таҳририят, ношир, тарқатувчи мақоми берилганлигини билдиради.

Ахборот агентлиги маҳсулотлари (варақалар, ҳабарлар ва бошқалар) Ўзбекистон Республикаси «Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги Қонунда кўрсатилган тартиб бўйича рўйхатга олинади.

6. Муассис Ўзбекистон Республикаси «Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги Қонуннинг 7-моддасига асосан рўйхатга олиш ҳақида маҳсулот тарқатилиши манзили белгиланганига кўра қуйидаги идораларга ариза беради:

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида — Ўзбекистон Республикаси Давлат матбуот комитетига;

Қорақалпоғистон Республикаси ҳудудида — Қорақалпоғистон Давлат матбуот комитетига;

вилоятлар ҳудудида - вилоят матбуот бошқармаларига;

Тошкент шаҳри ҳудудида — Тошкент шаҳар ҳокимлигига.

Аризага Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1992 йил 3 апрелдаги 162-сонли «Ўзбекистон Республикаси оммавий ахборот воситаларини рўйхатга олиш тартибига қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги Қарорида белгиланган тартибда қўшимча ҳужжатлар топширадилар. Чунончи:

Оммавий ахборот воситаси низоми;

Ҳар бир муассиснинг низоми ва Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ёки вилоятлар, туман, шаҳар ҳокимликлари томонидан рўйхатга олинганлиги ҳақида берилган ҳужжатнинг нусхаси;

оммавий ахборот воситалари нашр этиш масаласи юзасидан таҳририят ва муассис ёки муассисларнинг мажлис қарори оммавий ахборот воситаси нашр этишга ажратилган маблағ, моддий-техник база, қоғоз ва матбаа масаласи (даврий нашрлар учун), маҳсулотни тарқатиш йўллари унда кўрсатилган бўлиши керак.

оммавий ахборот воситасини чиқаришга сарфланадиган маблағ ва кўриладиган фойда смета лойиҳаси;

муассис билан келишилган (тасдиқланган) тахминий штат жадвали;

даврий босма нашрларни чиқариш учун матбаа корхонаси билан келишилганлик ҳақида хат ёки маълумотнома;

оммавий ахборот воситасини пул билан таъминлаш ҳақидаги банк ҳисоб-китоб счёти.

муҳаррир (бош муҳаррир) вазифасига номзоди кўрсатилган шахснинг қисқача таржимаий» ҳоли:

ҳомийларнинг (агар бўлса) кафиллик хати;

таҳририятнинг қонуний манзилгоҳи.

7. Оммавий ахборот воситаларининг айрим турларини рўйхатга олишдан бурун қуйидаги идоралар билан келишиш шарт:

кабель телестудиясининг телевизион ва радио дастури - Ўзбекистон Давлат телерадио компанияси билан;

киновидеостудия, кинохроника, илмий-оммабоп ва ҳужжатли

Республика фильмлар дастури — Ўзбекистон Давлат кинокомпанияси билан;

ахборот агентлиги — Ўзбекистон миллий ахборот агентлиги (ЎзА) билан:

Муассислари Ўзбекистон Реепубликаси ҳудудида фаолият кўрсатаётган Ўзбекистондан ташқарида ҳам тарқатишга мўлжалланган оммавий ахборот воситалари Ўзбекистон билан тузилган битим ва шартномаларда назарда тутилган бўлмаса, Ўзбекистон Реепубликаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан рўйхатга олинади ёки унинг топшириғи (рухсати) билан ва Ўзбекистон Республикаси ташқи ишлар вазирлигининг розилиги билан Давматбуоткўм томонидан рўйхатга олинади.

8. Рўйхатга олиш ҳақида берилган ариза бир ой ичида кўриб чиқилиши керак. Рўйхатга олиш идораси аризанинг натижасини ёзма равишда маълум қилади.

Берилган ариза ижобий ҳал қилинган, рўйхатга олиш бадали тўлангандан кейин муассисга фаолият кўрсатиш ҳуқуқи берилганлигини тасдиқловчи «Оммавий ахборот воситасини рўйхатга олиш тўғрисидаги гувоҳномани топширади.

9. Республика ҳудудида рўйхатга олинган ҳамма оммавий ахборот воситалари Ўзбекистон Республикаси Давлат матбуот қўмитаси юритадиган ягона давлат рўйхатига реестр киритилиши керак.

10. Муассиси алмашган, муассислар таркиби, номи, олдига қўйган мақсад-вазифаси, тили, кимларга мулжалланганлиги ўзгарган тақдирда, «Оммавий ахборот воситаларини рўйхатга олиш тўғрисидаги гувоҳнома» ўз кучини йўқотади. Рўйхатга олиш идораси томонидан берилган гувоҳнома қайтарилиб олинади. Қоидага мувофиқ у қайта рўйхатдан ўтиши керак. Оммавий ахборот воситасини қайта рўйхатга олиш аввалги тартибда олиб борилади. Мабода оммавий ахборот воситасининг таҳририят манзили, муҳаррирнинг исм-шарифи, нашрнинг даврийлиги, ҳажми, бичими, нусхаси ўзгарса, муассис бу ҳақда рўйхатга олиш идорасини хабардор қилиши керак.

11. Рўйҳатга олинганлиги ҳақида бериладиган гувоҳнома учун тўланадиган бадал Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартиб ва миқдорда олинади.

12. Оммавий ахборот воситаси бир йилгача чоп этилмаса (ҳаво мавжларига тарқалмаса), у ҳолда рўйхатга олинганлиги тўғрисида берилган гувоҳнома бекор қилинади ва рўйҳатга олиш бадали қайтариб берилмайди.

13. Оммавий ахборот воситаси рўйхатга олинганлиги тўғрисида гувоҳнома берилган кундан рўйхатга олинган деб ҳисобланади. Республикадаги биронта ташкилот қайта рўйхатга олмаслиги керак. Илк бор рўйхатга олиш вақтидаги сана қонуний ҳисобланади.

14. Мустақил Давлатлар ҳамдўстлиги (МДҚ) ёки чет эл давлатлари оммавий ахборот воситалари вакиллари, шунингдек, мухбирлар ташкилоти пункти, агарда у Ўзбекистон Республикаси билан тузилган бошқа давлатлараро шартномаларда кўрсатилмаган бўлса, «Чет эл давлатлари оммавий ахборот воситалари мухбирлари касб фаолиятларини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида тартибга солишнинг асосий Қоидалари»га мувофиқ Ўзбекистон Республикаси ташқи ишлар вазирлигида аккредитация қилинадилар.

Ўзбекистон Республикаси тартиб-қоидаларига мувофиқ аккредит қилинган чет эл оммавий ахборот воситалари мухбирлари журналистларнинг ҳуқуқ ва вазифалари белгиланган Ўзбекистон Республикаси «Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги Қонуни бўйича иш юритадилар.

15. Оммавий ахборот воситалари нашр белгилари тўлиқ қўйилиб, муҳаррир (бош муҳаррир) рухсат бергандан кейингина тарқатилади (ҳаво мавжларига чиқарилади).

Оммавий ахборот воситалари маҳсулотлари деганда, даврий босма нашрларнинг айрим сони нусхаси, радио, телевидение, кино-хроника дастур нусхаси, студия ёки видеоёзув дастурининг нусхаси, ахборот агентлиги обуначилар сони тушунилади.

16. Даврий босма нашрлар муассислари нашрлари рўйхатга олинаётганда, Ўзбекистон Республикаси Давлат матбуот қўмитасининг 1992 йил 18 августдаги 95-сонли буйруғи «Махфий бўлмаган нашрларнинг назорат нусхаларини бепул жўнатиш тартиби тўғрисидаги низом»га асосан ўз нашрларини белгиланган ташкилот ва идораларга бепул юбориш мажбуриятини оладилар.

17. Оммавий ахборот воситаларини рўйхатга олиш идораси томонидан рўйхатга олинмаган босма нашрлар Ўзбекистон Республикаси билан тузилган битим ва шартномаларда назарда тутилмаган бўлса, Ўзбекистон Республикаси ҳудудида тарқатилмайди. Рўйхатдан ўтказилмай босилган ва тарқатилган оммавий ахборот воситалари ушбу қоидага мувофиқ унинг таҳририят ва муассисига мажбурий йўл билан 500000 сўм миқдоридаги жарима солинади.

Бир йил давомида таҳририят яна қоидани бузса, жиноий жавобгарликка тортилиб, 1000000 сўм миқдорида жарима солинади, ахборотни тайёрлаш ва тарқатишда фойдаланилган техник воситалар (оргтехника, телефон, телефакслар, телетайплар, қабул қилувчи-узатувчи курилмалар, кўпайтириш ускуналари, аудио-видеокассеталар) мусодора қилинади ёки техник воситаларни мусодара қилмай пул жаримаси солиш билан чекланилади.

«Оммавий ахборот воситаларини рўйхатга олиш тўғрисидаги гувоҳнома» алоқа корхоналари томонидан тарқатиладиган босма ахборот нашрлари ҳамда техник воситалар — радио, телевидение ҳамда Республика алоқа вазирлиги инспекциясининг радио тўлқинлари ва каналлари иши бўйича кафолат беролмайди.

18. Даврий нашрларни обуна бўйича тарқатиш алоқа корхоналари томонидан амалдаги (даврий босма нашрларни тайёрлаш, тарқатиш, етказиб бериш) қонун-қоидалар бўйича амалга оширилади.

Даврий нашрларни чакана савдода, шу жумладан қўлда сотиш чекланмайди. Бундан ушбу ягона қоиданинг 17-моддасида қайд этилган талаблар мустаснодир. Жойлардаги давлат идоралари ўринли сабабларга кўра нашр нусхаларини кўча-кўйда, майдонларда ва бошқа жойларда сотилишини тақиқлашга ҳақли.

Телерадио эшиттириш таҳририяти алоқа вазирлигида лицензия (рухсат) олган бўлса, ўз маҳсулотларини тарқатиш учун алоқа корхоналари тарқатиш воситаларини ижарага олиши мумкин.

Республика ҳудудида ернинг сунъий йўлдошлари орқали олинадиган чет эл радио ва телевидение хабарлари ва бошка телерадио эшиттиришларини Ўзбекистон Республикаси Давлат телерадио компанияси томонидан бериладиган лицензия асосида эшиттирилади ва кўрсатилади.

Лицензия эгалари ташқи давлатлар билан бўладиган телерадио дастури масалаларини, агар улар Республика ҳудудида тарқатиладиган бўлса, чет эл давлатлари билан интеллектуал-мулкий (муаллифлик ҳуқуқини қўшган ҳолда) мувофиқлаштириши керак.

19. Қонуний чиқарилган оммавий ахборот воситалари маҳсулотларини тарқатишни тақиқлашга йўл қўйилмайди. Агарда оммавий ахборот воситаси таҳририяти, ношир ёки матбуот тарқатувчи муаллифнинг мулкий ва номулкий шахсий ҳуқуқини бузган ҳолларда ягона Қоиданинг 1-моддасига кўра суд ёки оммавий ахборот воситасини рўйхатга олган идора қарори билан тўхтатилади.

20. Омавий ахборот воситаси ўз ваколатига кўра муассис, суд ёки оммавий ахборот воситасини рўйхатга олган идора қарори билан тўхтатилади.

Оммавий ахборот воситалари тўғрисидаги Қонунни бузганлик учун жавобгарлик Ўзбекистон Республикаси «Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги Қонуннинг 28, 29, 30, 31, 32-моддаларида кўрсатилган.