Ҳужжатга таклиф юбориш
Аудиони тинглаш
Ҳужжат элементидан ҳавола олишЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ МАРКАЗИЙ БАНКИ БОШҚАРУВИНИНГ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚАРОРИ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБанкларда активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2026 йил 10 сентябрда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 3937]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги ва «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги қонунларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви қарор қилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Банкларда активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низом 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Айрим идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар 2-иловага мувофиқ ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Мазкур қарор 2027 йил 1 январдан эътиборан кучга киради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишРаис Т. ИШМЕТОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТошкент ш.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2026 йил 14 август,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22/3-сон
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 14 августдаги 22/3-сон қарорига
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБанкларда активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишНИЗОМ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг (бундан буён матнда Марказий банк деб юритилади) пруденциал назорати мақсадларида банклар, шу жумладан микромолия банклари, исломий банк фаолиятини амалга оширувчи банклар ва микромолия банкларида (бундан буён матнда банк деб юритилади) активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар (бундан буён матнда захиралар деб юритилади) шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартибини белгилайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-боб. Умумий қоидалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Мазкур Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактивлар сифатини таснифлаш — активларни сифатига кўра «стандарт», «субстандарт», «қониқарсиз», «шубҳали» ва «умидсиз» тоифалардан бирига гуруҳлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишэҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар — стандарт активларга яратиладиган захиралар ва махсус захиралар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишстандарт активларга яратиладиган захиралар — банк фаолияти давомида умуман ёки бирор-бир фаолият тури натижасида эҳтимолий йўқотишларни қоплаш мақсадида шакллантирилувчи захиралар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмахсус захиралар — сифати «субстандарт», «қониқарсиз», «шубҳали» ва «умидсиз» деб таснифланган активлар бўйича аниқланган йўқотишларни қоплашга мўлжалланган мажбурий захиралар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчи (контрагент) — мазкур Низомнинг 2-бандида келтирилган активлар бўйича банк олдида мажбурияти мавжуд бўлган жисмоний ёки юридик шахс;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз — мазкур Низомнинг 2-бандида келтирилган активлар бўйича банк олдидаги мажбурият;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишреструктуризация — банк олдидаги мажбуриятларини бажаришда молиявий қийинчиликларга дуч келган ёки молиявий қийинчиликларга дуч келиши эҳтимоли мавжуд бўлган қарз олувчига енгиллик тақдим этилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишенгиллик — қарз олувчи томонидан банк олдидаги мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш мақсадида банк томонидан шартномага бошқа ҳолатларда кўриб чиқилмайдиган, қулай шартларга асосланган ўзгартиришлар киритилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкредит таваккалчилиги — қарз олувчи томонидан банк олдидаги мажбуриятлари шартнома ёки қонунчилик ҳужжатларида кўрсатилган муддат ва шартларда бажарилмаслиги (лозим даражада бажарилмаслиги) оқибатида юзага келиши мумкин бўлган йўқотиш (зарар) ва (ёки) режалаштирилган даромадни олмаслик таваккалчилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмуддати ўтган қарздорлик — қарз олувчи томонидан шартнома ёки қонунчилик ҳужжатларида кўрсатилган муддат ва шартларда бажарилмаган (лозим даражада бажарилмаган), шу жумладан тўловлар камида бир кунга кечиктирилган банк олдидаги мажбуриятлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактивнинг жами қиймати — активнинг банк балансида акс эттирилган асосий қарзи ва унга ҳисобланган фоизлари, пеня, комиссион ва бошқа фоизсиз тўловлари қолдиғининг мазкур актив бўйича яратилган захира чегирилгунига қадар миқдори;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмуаммоли активлар — сифати «қониқарсиз», «шубҳали» ва «умидсиз» деб таснифланган, шу жумладан қадрсизланган активлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқадрсизланган активлар — 9-сон Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларига (бундан буён матнда 9-сон МҲХС деб юритилади) мувофиқ қадрсизланган деб таснифланган активлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишобъектив мезонлар — қарз олувчининг тўловга лаёқатлилиги ёмонлашувидан дарак берувчи омилларни, шу жумладан қарз олувчининг банк ёки бошқа кредит ташкилоти олдида муддати ўтган қарздорлигининг мавжудлиги ёки унга тақдим этилган актив реструктуризация қилинганлигини инобатга олувчи мезонлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштўлов эҳтимоли пастлиги мезонлари — қарз олувчининг актив бўйича муддати ўтган қарздорлиги мавжудлигидан қатъи назар, банк томонидан тегишли чоралар кўрилмаса, шу жумладан мазкур актив бўйича таъминот (агар мавжуд бўлса) реализация қилинмаган тақдирда, ушбу актив бўйича асосий қарз, фоизлар ва (ёки) бошқа тўловлар тўлиқ ва ўз вақтида амалга оширилишининг эҳтимоли паст бўлишини назарда тутувчи мезонлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишўзаро алоқадор қарз олувчилар — Бир қарз олувчи, ўзаро алоқадор қарз олувчилар гуруҳи, шу жумладан банкка алоқадор шахслар учун таваккалчиликнинг энг кўп миқдори тўғрисидаги низом (рўйхат рақами 3283, 2020 йил 29 октябрь) талабларига мувофиқ ўзаро алоқадор деб топилган қарз олувчилар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишфоизларни ўстирмаслик — актив бўйича ҳисобланган фоиз даромадини тўлиқ олиш ва (ёки) активнинг асосий суммасини қайтариш эҳтимоли мавжуд бўлмаганда, актив бўйича фоизларни ҳисоблашнинг тўхтатилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқайта молиялаштириш — банк ва (ёки) бошқа кредит ташкилотлари томонидан қарз олувчининг амалдаги активи (активлари) бўйича асосий қарз, фоиз ва бошқа тўловларни янги шартнома асосида тўлиқ ёки қисман сўндириш мақсадида янги актив тақдим этилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгаров қиймати — келажакдаги йўқотишларни ўз ичига олган ҳолда бозор нархлари асосида шаклланган ва бозор нархидан ошиб кетмаган ҳамда баҳолаш ташкилоти томонидан баҳоланган ёки қонунчиликда тақиқланмаган бошқа тартибда аниқланган ҳолда таъминот сифатида расмийлаштирилган гаров шартномасида кўрсатилган мулк нархи.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Мазкур Низом талабларига мувофиқ қуйидаги активлар сифати бўйича таснифланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанклараро депозитлар ва кредитлар, вакиллик ҳисобварақларидаги пул маблағлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанклараро ҳисоб-китобларда фойдаланиладиган маблағлар ва банкларга жойлаштирилган бошқа маблағлар, шу жумладан РЕПО битимлари бўйича сотиб олинган қимматли қоғозлар билан таъминланган талаблар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанкнинг кредит бўйича талаблари, шу жумладан қарз, кредит, микроқарз, микрокредит, овердрафт (мижозларнинг депозит ҳисобварақларидаги дебет қолдиғи), лизинг, факторинг;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз қимматли қоғозларига қилинган инвестициялар, шунингдек РЕПО битимлари бўйича сотилган қимматли қоғозлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбўлиб-бўлиб тўлаш шарти билан сотилган активлар бўйича талаблар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштўлаб берилган бўнаклар ва дебиторлик қарздорликлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбалансдан ташқари ҳисобварақлардаги мажбуриятларнинг, шу жумладан банк кафолати ва аккредитивнинг банк томонидан бажарилиши натижасида вужудга келган активлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкредит таваккалчилиги мавжуд бўлган балансдан ташқари ҳисобварақлар, шу жумладан фойдаланилмаган кредит линиялари, кафолатлар, чақириб олинмайдиган мажбуриятлар, савдога оид молиялаштиришлар (аккредитив ва бошқалар);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмазкур бандда белгиланган активлар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган ва (ёки) ундирилмаган фоизли ва фоизсиз даромадлар, жарима ва пенялар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкредит таваккалчилиги мавжуд бўлган бошқа активлар ва балансдан ташқари ҳисобварақлар, бундан мазкур Низомнинг 3-бандида белгиланган активлар мустасно.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Қуйидаги активларга нисбатан мазкур Низом талаблари қўлланилмайди:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМарказий банкка ва Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигига нисбатан тўғридан-тўғри талабларга, шу жумладан сотиб олинган давлат қимматли қоғозларига, башарти банк мазкур активларнинг таснифини 9-сон МҲХС талабларига мувофиқ ушбу Низом мақсадларида қўллаш бўйича қарор қабул қилмаган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанкнинг савдо портфелига киритилган активларга, шу жумладан фойда ёки зарар орқали ҳаққоний қийматда баҳоланадиган активларга;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҳосилавий инструментларга;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанкнинг номоддий активларига;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанкнинг молиявий ва (ёки) молиявий бўлмаган ташкилотлар устав фондидаги (устав капиталидаги) улушлар ва (ёки) акцияларга қилинган инвестицияларига.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Банк активлари сифатига кўра «стандарт», «субстандарт», «қониқарсиз», «шубҳали» ва «умидсиз» тоифаларга таснифланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБанк активларини сифатига кўра таснифлашда объектив мезонлар ва тўлов эҳтимоли пастлиги мезонларидан бир хил устуворликда фойдаланилади, бундан бошқа банклар, нобанк кредит ташкилотлари, суғурта ташкилотлари ва лизинг ташкилотларига тақдим этилган активларни таснифлаш мустасно. Бунда ушбу мезонларга мувофиқ актив сифати турли хил тоифаларга мансуб бўлса, актив сифатини таснифлашда энг паст (ёмон) тоифа қўлланилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБанк активларни сифатига кўра таснифлашда ўзининг ахборот тизимлари, кредит бюроси томонидан тақдим этиладиган кредит ҳисоботи ва бошқа расмий манбалардан олинган маълумотлардан фойдаланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. Тўлов эҳтимоли пастлигини аниқлашда камида ушбу Низомда келтирилган мезонлардан фойдаланилади. Банк активнинг тўлов эҳтимоли пастлигини аниқлаш мақсадларида қуйидаги мезонларга қўшимча равишда ушбу Низомнинг 1-иловасида келтирилган мезонларни ҳам инобатга олиши мумкин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг кредит тарихи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг фаолиятида ва (ёки) у фаолият юритувчи соҳада юз берган сезиларли ўзгаришлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчи фаолиятининг молиявий таҳлили;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг фаолиятига таъсир ўтказиши мумкин бўлган макроиқтисодий кўрсаткичлар ҳамда ушбу кўрсаткичлар бўйича кутилмалар ва (ёки) сценарийлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2030 йил 1 январдан бошлаб қолдиқ суммаси банк биринчи даражали капиталининг 5 фоизи ва ундан юқори бўлган актив тақдим этилган юридик шахс бўлган қарз олувчиларнинг тўлов эҳтимоли пастлигини аниқлашда ушбу Низомнинг 1-иловасида келтирилган мезонлар инобатга олиниши лозим, бундан ташкил этилганига 15 ойдан ошмаган юридик шахс бўлган қарз олувчилар мустасно.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. Активлар бўйича асосий қарз, фоизлар ва (ёки) бошқа тўловлар бўйича қарз олувчининг муддати ўтган қарздорликлари миқдори кичик миқдорга тенг ёки ундан кам бўлганда, ушбу актив сифатининг таснифи пасайтирилиши талаб этилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКичик миқдор деганда жисмоний шахсга, шу жумладан ўзини ўзи банд қилган шахсга ажратилган актив бўйича 100 000 сўмдан, юридик шахс ва якка тартибдаги тадбиркорга ажратилган актив бўйича 1 000 000 сўмдан кўп бўлмаган ҳамда активнинг жами қийматининг 1 фоизидан ошмаган миқдор тушунилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. Банк томонидан қарз олувчига берилган бир нечта активлар мавжуд бўлса, банк ўзи тақдим этган активни мазкур банк томонидан ушбу қарз олувчига берилган барча активлар ичида объектив ва тўлов эҳтимоли пастлиги мезонлари асосида энг паст (ёмонроқ) тоифада таснифланган актив сифатидек таснифлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБанк томонидан ўзаро алоқадор қарз олувчиларга берилган активлар мавжуд бўлса, ушбу қарз олувчилардан бирига тақдим этилган актив сифатининг ёмонлашуви унга алоқадор бўлган бошқа қарз олувчиларга тақдим этилган активлар сифатининг таснифини мазкур Низомда белгиланган мезонлар асосида қайта кўриб чиқиш учун асос бўлиб хизмат қилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8. Актив сифатини таснифлаш активнинг жами қиймати бўйича ҳамда кредит таваккалчилиги мавжуд бўлган балансдан ташқари ҳисобварақнинг чақириб олинмайдиган қисмининг номинал қиймати бўйича амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9. Актив бўйича тақдим этилган таъминот ҳамда активнинг таъминланганлик даражаси ушбу актив сифатини таснифлашда ягона мезон сифатида инобатга олинмайди. Бунда гаров қиймати ёки гаров ликвидлилигининг пасайиши ёхуд кафолат (кафиллик) тақдим этувчи шахс молиявий ҳолатининг ёмонлашуви қарз олувчининг активни тўлиқ ва ўз вақтида қайтариш қобилиятига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлса, мазкур Низом талабларига мувофиқ тўлов эҳтимоли пастлиги мезонлари асосида актив сифатига нисбатан пастроқ (ёмонроқ) тоифа белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10. Актив сифатини таснифлаш ва уни банк балансида ёки балансдан ташқари ҳисобварақларида акс эттириш банк ҳамда қарз олувчи ўртасида тузилган шартнома шартларини ўзгартирмайди, шу жумладан шартнома шартларига мувофиқ банк томонидан асосий қарз ва унга ҳисобланган фоизларни, шунингдек шартнома шартларини бажармаганлиги учун жарима ва пеняларни тўлиқ миқдорда қарз олувчидан ундириш ҳуқуқини бекор қилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11. Банк ҳисоботлари унинг активлари сифатининг ҳақиқий ҳолатини акс эттириши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲисоботларнинг ҳаққоний бўлмаслиги банк омонатчилари, кредиторлари ва акциядорлари, шунингдек Марказий банк ва бошқа манфаатдор томонларни чалғитишга ва янглиштиришга уриниш деб баҳоланади ҳамда хавфсиз бўлмаган, носоғлом банк амалиёти деб ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12. Қуйида келтирилган омиллардан ҳеч бўлмаганда биттаси мавжуд бўлиши Марказий банк томонидан банкнинг муайян активлари сифатини салбий деб таснифлаш учун асос бўлади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанкнинг кредит таваккалчилигини бошқариш тизими Марказий банк талабларига номувофиқ бўлса, шу жумладан унинг ишончлилиги ва самарадорлигига шубҳа бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанк активларининг, шу жумладан кредит (молиялаштириш) портфели умумий ҳолатининг ёмонлашуви;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанкда активларни беришга доир етарли таҳлил мавжуд эмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанкнинг маълум бир тармоқ ва соҳага берилган активлар концентрациялашуви натижасида зарар кўрганлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишйирик активларнинг тўпланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишномақбул иқтисодий йўналиш ва шароитлар, хусусан, қарз олувчиларнинг бир ёки бир неча саноат тармоқлари ёки ҳудудда катта миқдорда тўпланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанк томонидан тақдим этилган ҳисоботни таҳлил қилиш ёки Марказий банк томонидан ўтказилган инспекция текширишлари натижасида қарз олувчининг ёхуд банкнинг молиявий аҳволига тааллуқли бошқа аниқланган ҳолатлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда Марказий банк мазкур Низом талабларига мувофиқ банкдан айрим активлар сифатининг таснифини ва улар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захираларни қайта кўриб чиқишни ва (ёки) қўшимча захиралар шакллантиришни талаб қилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш13. Банк кузатув кенгаши ва бошқаруви банк активларининг сифати тўғри таснифланишини ва улар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захираларнинг етарлилигини таъминлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш14. Банк балансида ва балансдан ташқари ҳисобварақларида юритилаётган муаммоли активларнинг улуши банк жами активларининг 10 фоизидан ортиқ бўлса, Марказий банк томонидан банк бошқарувининг малакаси Марказий банк талабларига мувофиқ эмас деб топилишига ҳамда банкнинг кузатув кенгаши томонидан банк фаолияти устидан ўрнатилган назорат етарли эмас деб ҳисобланишига асос бўлади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш15. Банк активлар сифатини таснифлаш ва эҳтимолий йўқотишлар учун захиралар шакллантириш бўйича ички ҳужжатларни мазкур Низом талабларига мувофиқ ишлаб чиқиши, тасдиқлаши ҳамда жорий этиши лозим. Бунда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишобъектив мезонлар ҳамда тўлов эҳтимоли пастлиги мезонларининг амалиётда қўлланиши, шу жумладан активлар сифати ўз вақтида ва тўғри таснифланиши ҳамда улар бўйича етарли захиралар шакллантирилишини таъминлаш учун қўлланилувчи автоматлаштирилган ва инсон аралашувига асосланган жараёнлар ҳужжатлаштирилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактив сифатининг ёмонлашуви натижасида мазкур Низом талабларига мувофиқ уни ёмонроқ тоифага таснифлаш ҳамда захираларни шакллантиришда кечикишларга йўл қўйилмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактивлар сифатини таснифлашда қўлланилувчи мезонлар банк бошқаруви ва ходимлари учун тушунарли бўлиши ҳамда камида мазкур Низомда белгиланган мезонлар инобатга олиниши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанкнинг ички рейтинглари, 9-сон МҲХС ва мазкур Низом талабларига мувофиқ активлар сифатининг таснифи ўртасида имкон қадар изчиллик ва ўзаро мувофиқлик таъминланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчилар тўғрисидаги маълумотлар уларга берилган актив миқдори ва риск-профилига, шу жумладан актив сифатининг таснифига мутаносиб даврийликда ва актив сифатига таъсир қилиши мумкин бўлган воқеалар юз берганда янгиланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанкнинг ахборот тизимлари мазкур Низом талаблари кечикишларсиз ва тўғри бажарилишини таъминлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-боб. Активлар сифатини таснифлаш тизими
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Активлар сифатини таснифлаш тизимига доир умумий талаблар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш16. Активлар сифатини таснифлаш қуйидаги жадвалга мувофиқ объектив мезонлар ва тўлов эҳтимоли пастлиги мезонлари асосида амалга оширилади, бундан мазкур Низомда белгиланган алоҳида ҳолатлар мустасно:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТасниф гуруҳи | Объектив мезонлар | Тўлов эҳтимоли пастлиги мезонлари |
Стандарт | Асосий қарз ва (ёки) фоизлар бўйича 30 кундан ошмаган муддати ўтган қарздорлик мавжуд бўлса | Мазкур Низомнинг 17-бандида келтирилган ҳолатлар мавжуд бўлса |
Субстандарт | Асосий қарз ва (ёки) фоизлар бўйича 31 кун ва ундан ортиқ, бироқ 90 кундан ошмаган муддати ўтган қарздорлик мавжуд бўлса | Мазкур Низомнинг 18-бандида келтирилган ҳолатлар мавжуд бўлса |
Қониқарсиз | Асосий қарз ва (ёки) фоизлар бўйича 91 кун ва ундан ортиқ, бироқ 180 кундан ошмаган муддати ўтган қарздорлик мавжуд бўлса | Мазкур Низомнинг 20-бандида келтирилган ҳолатлар мавжуд бўлса |
Шубҳали | Асосий қарз ва (ёки) фоизлар бўйича 181 кун ва ундан ортиқ, бироқ 365 кундан ошмаган муддати ўтган қарздорлик мавжуд бўлса | Мазкур Низомнинг 22-бандида келтирилган ҳолатлар мавжуд бўлса |
Умидсиз | Асосий қарз ва (ёки) фоизлар бўйича 366 кун ва ундан ортиқ кунга муддати ўтган қарздорлик мавжуд бўлса | Мазкур Низомнинг 24-бандида келтирилган ҳолатлар мавжуд бўлса |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Сифати «стандарт» деб таснифланган активлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш17. Асосий қарз, фоизлар ва (ёки) бошқа тўловлар ўз муддатида ва тўлиқ тўланишига шубҳа туғдирмайдиган активлар сифати «стандарт» деб таснифланади. Бунда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчи юридик шахс ёки якка тартибдаги тадбиркорнинг молиявий ҳолати барқарор ҳамда молиявий кўрсаткичлари банк ички ҳужжатларига мувофиқ қониқарли бўлиши, қарзнинг (мажбуриятларнинг) қарз олувчи активлари, капитали ва даромадига нисбати банк ички ҳужжатларига мувофиқ паст бўлиши, қарзни (мажбуриятни) ўз муддатида ва тўлиқ, шу жумладан у ифодаланган валютада қайтариш учун етарли бўлган пул оқимларига эга бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчи жисмоний шахснинг, шу жумладан ўзини ўзи банд қилган шахс ҳамда биргаликда қарз олувчининг қарз юки (қарзнинг даромадга нисбати) кўрсаткичи банк ички ҳужжатларида белгиланган мезонларга мувофиқ бўлиши ҳамда даромадлари барча мавжуд мажбуриятларни ўз муддатида ва тўлиқ қайтариш учун барқарор ва етарли бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг кредит тарихи банк ички ҳужжатларига мувофиқ ижобий бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактив таъминланган бўлса, таъминот, шу жумладан гаров ва кафолатга (кафилликка) доир тақдим этилаётган барча ҳужжатлар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда расмийлаштирилиши, таъминот сифати ва қиймати қарзни қоплаш учун етарли бўлиши, таъминот тақдим этувчи шахснинг, шу жумладан кафилнинг молиявий ҳолати барқарор бўлиши, қарз олувчи ўз мажбуриятларини бажармаган ҳолатда банкнинг гаровни сўзсиз назорат қилиш ва тасарруф эта олиш ҳуқуқи ва (ёки) банкда кафилдан кафолат (кафиллик) бўйича тўловни амалга оширишни талаб қилиш ҳуқуқи бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9-сон МҲХС талабларига мувофиқ активнинг кредит таваккалчилиги сезиларли даражада ошган (2-босқич) ёки қадрсизланган (3-босқич) бўлмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-§. Сифати «субстандарт» деб таснифланган активлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш18. Қарз олувчининг молиявий ҳолати барқарор ҳисобланса, бироқ унинг фаолиятида юзага келган айрим заифликлар, салбий ҳолатлар ёки тенденциялар ўз вақтида бартараф этилмаслиги келгусида мазкур қарз олувчининг активни ўз муддатида ва тўлиқ тўлаш қобилиятига салбий таъсир этса, мазкур қарз олувчига тақдим этилган актив сифати «субстандарт» деб таснифланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚуйида келтирилган омиллардан ҳеч бўлмаганда биттаси мавжуд бўлса, активларнинг сифати «субстандарт» деб таснифланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг молиявий ҳолати ёки таъминотни назорат қилиш борасида шубҳалар бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкредит (молиялаштириш) ҳужжатлари лозим даражада расмийлаштирилмаса ва бунинг оқибатида банкнинг кредитор сифатидаги ҳуқуқларини амалга ошириш имконияти чекланиши мумкин бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг пул оқимлари секинлашуви ва (ёки) қарз олувчи фаолият юритувчи тармоқ ёки бозор шароитларида кузатилаётган салбий тенденциялар унинг молиявий ҳолатига салбий таъсир этиши мумкин бўлса, бунда қарз олувчининг жорий молиявий ҳолати ва кутилаётган пул оқимлари активни ўз муддатида ва тўлиқ қайтариш учун етарли деб баҳоланса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактив таъминланган бўлса, гаров ликвидлилиги ва (ёки) қийматининг пасайишига ёки кафилнинг молиявий ҳолати ёмонлашувига оид салбий тенденциялар пайдо бўлиши ёки банкнинг гаровни мониторинг қилиш имконияти чекланган бўлиши натижасида активнинг тўлиқ ва ўз вақтида қайтарилиши борасида шубҳалар бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг «Standard & Poorʼs», «Fitch Ratings», «Moodyʼs Investors Service» ва (ёки) Марказий банк томонидан тан олинадиган бошқа рейтинг компаниялари томонидан берилган рейтинг баҳолари (агар мавжуд бўлса) унга актив тақдим этилган санадаги рейтинг баҳоларидан мос равишда икки ёки ундан ортиқ даражага пасайтирилган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчи актив бўйича шартнома шартларида назарда тутилган шартларни (ковенантларни) бузган бўлса, бироқ мазкур ҳолат ушбу қарз олувчининг актив бўйича тўловларни тўлиқ ва ўз вақтида амалга ошириш қобилиятига салбий таъсир этмаса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9-сон МҲХС талабларига мувофиқ актив бўйича кредит таваккалчилиги сезиларли даражада ошган (2-босқич) бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш19. «Субстандарт» деб таснифланган активнинг асосий қарзи ва (ёки) фоизлари ёхуд бошқа тўловлари бўйича муддати ўтган қарздорликлар тўлиқ тўлангандан сўнг 3 ойдан кам бўлмаган муддат ўтиши ва мазкур муддат давомида қайтариш жадвалига асосан:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1 ойда камида бир маротаба тўланадиган активлар бўйича камида кетма-кет 3 та тўлов;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1 ойдан узоқроқ даврийликда тўланадиган активлар бўйича камида 1 та тўлов ўз вақтида ва тўлиқ тўланганда ҳамда мазкур Низомга мувофиқ сифати «стандарт» деб таснифланган активларга доир талабларга мос бўлса, ушбу активнинг сифати «стандарт» деб қайта таснифланиши мумкин (бундан реструктуризация қилинган актив мустасно).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-§. Сифати «қониқарсиз» деб таснифланган активлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш20. Қуйида келтирилган омиллардан ҳеч бўлмаганда биттаси мавжуд бўлса, активларнинг сифати «қониқарсиз» деб таснифланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишасосий тўлов манбалари қарзни тўлаш учун етарли бўлмаса, бунда қарзни тўлаш учун актив бўйича таъминотга қўйилган мулкни ва (ёки) қарз олувчининг бошқа асосий воситаларини сотиш ёхуд қўшимча тўлов манбаларини топиш талаб этиладиган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг жорий молиявий ҳолати ёки унинг пул маблағларининг мўлжалланаётган оқими мажбуриятларни қоплаш учун етарли бўлмаса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчи жисмоний шахснинг, шу жумладан ўзини ўзи банд қилган шахснинг қарз юки (қарзнинг даромадга нисбати) кўрсаткичи банк ички ҳужжатларига мувофиқ бўлмаса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг капитали банк ички ҳужжатларида белгиланган талабдан паст даражада бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг молиявий ҳолатини тўлиқ баҳолаш учун етарли, ишончли ва охирги маълумот мунтазам тарзда мавжуд бўлмаса ва бунинг оқибатида банк актив бўйича кредит таваккалчилигини лозим даражада баҳолай олмаса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактив таъминланган бўлса, таъминот, шу жумладан гаров ва кафолатга (кафилликка) доир тақдим этилаётган барча ҳужжатлар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда расмийлаштирилмаса, таъминот сифати ва қиймати қарзни қоплаш учун етарли бўлмаса, гаров қиймати ёки ликвидлилигининг пасайиши ёки кафолат (кафиллик) тақдим этувчи шахснинг молиявий ҳолатининг ёмонлашуви қарз олувчининг активни тўлиқ ва ўз вақтида қайтариш қобилиятига сезиларли даражада салбий таъсир кўрсатса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчи юридик шахс давлат солиқ хизмати органларига ходимлар сони бўйича нол кўрсаткичли ҳисобот топширган бўлса, бундан ташкил этилганига 15 ойдан ошмаган юридик шахслар мустасно;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчига тақдим этилган активлардан бири бошқа кредиторга сезиларли иқтисодий йўқотишлар билан сотилган ёки ҳисобдан чиқарилган бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш21. Активнинг сифати «қониқарсиз» деб таснифлангандан сўнг (бундан реструктуризация қилинган актив мустасно) қуйидаги барча шартлар бажарилган тақдирда, ушбу актив сифати мазкур Низомга мувофиқ «субстандарт» деб қайта таснифланиши мумкин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактивнинг асосий қарзи ва (ёки) фоизлари ёхуд бошқа тўловлари бўйича муддати ўтган қарздорликлар тўлиқ тўлангандан сўнг 3 ойдан кам бўлмаган муддат ўтиши ва мазкур муддат давомида активни қайтариш жадвалига асосан 1 ойда камида бир маротаба тўланадиган активлар бўйича камида кетма-кет 3 та тўлов ёки 1 ойдан узоқроқ даврийликда тўланадиган активлар бўйича камида 1 та тўлов ўз вақтида ва тўлиқ тўланса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9-сон МҲХС талабларига мувофиқ актив қадрсизланган (3-босқич) деб таснифланмаса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг молиявий аҳволи актив бўйича асосий қарз, фоизлар ва (ёки) бошқа тўловларни тўлиқ ва ўз вақтида амалга ошириш учун барқарор даражада яхшиланган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактив сифати «қониқарсиз» деб таснифланишига сабаб бўлган омиллар бартараф этилган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактив сифати «стандарт» ёки «субстандарт» деб таснифланган активларга доир талабларга мос бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-§. Сифати «шубҳали» деб таснифланган активлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22. Сифати «қониқарсиз» деб таснифланган активларга хос барча хусусиятларга эга бўлиб, мавжуд шароитда тўлиқ қайтарилишининг эҳтимоли сезиларли даражада пасайган активларнинг сифати «шубҳали» деб таснифланади. Бунда йўқотишлар кўриш эҳтимоли юқори бўлган, лекин айрим ижобий омиллар мавжуд бўлган активлар сифати шароит ойдинлашгунча «умидсиз» деб таснифланмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚуйида келтирилган омиллардан ҳеч бўлмаганда биттаси мавжуд бўлса, активларнинг сифати «шубҳали» деб таснифланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг молиявий ҳолати сезиларли даражада ёмонлашиб, мавжуд пул оқимлари актив бўйича мажбуриятларни тўлиқ бажариш учун етарли бўлмаса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг тўловга қобилиятсизликка учраш эҳтимоли юқори бўлса ёки тўловга қобилиятсизлиги ҳақида ариза берилган бўлса ёхуд қарз олувчига нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш юритилаётган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарздорлик бўйича суднинг ҳал қилув қарори қабул қилинса ва (ёки) ижрога қаратилган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактив таъминланган бўлса, гаров қиймати ёки ликвидлилигининг пасайиши ёхуд кафилнинг молиявий ҳолати ёмонлашуви активнинг тўлиқ ва ўз вақтида қайтарилиши эҳтимолини сезиларли даражада пасайтирган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактивни қайтариш учун гаровни мусодара қилиш (сотиш) зарурияти вужудга келса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг рейтинг баҳолари (агар мавжуд бўлса) «CCC+»дан «C»гача («Standard & Poorʼs», «Fitch Ratings») ва (ёки) «Caa1»дан «Ca»гача («Moodyʼs Investors Service») ва (ёки) Марказий банк томонидан тан олинадиган бошқа рейтинг компанияларининг ушбу рейтинг даражасида бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш23. Активнинг сифати «шубҳали» деб таснифлангандан сўнг (бундан реструктуризация қилинган актив мустасно) ушбу актив сифати мазкур Низомга мувофиқ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш«қониқарсиз» деб таснифланган активларга доир талабларга мос бўлса, мазкур актив сифати «қониқарсиз»;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмазкур Низомнинг 21-банди талабларига мос бўлса, мазкур актив сифати «субстандарт» деб қайта таснифланиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6-§. Сифати «умидсиз» деб таснифланган активлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш24. Қуйида келтирилган омиллардан ҳеч бўлмаганда биттаси мавжуд бўлса, активларнинг сифати «умидсиз» деб таснифланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчи томонидан қарзни тўлиқ ёки қисман қайтарилиши бўйича банкнинг асосли кутилмалари мавжуд бўлмаса ёки актив қайтмаслигидан далолат берувчи омиллар мавжуд бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг фаолияти тугатилган (тугатилаётган) бўлса ва (ёки) қарз олувчи суднинг қарорига асосан тўловга қобилиятсиз деб топилган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчига онлайн кредит фрод ҳолати натижасида расмийлаштирилиши оқибатида мазкур қарз олувчи жабрланувчи деб эътироф этилганлиги тўғрисидаги суриштирувчи, терговчи, прокурорнинг қарори ёки суднинг ажрими келиб тушса. Бунда суриштирув, дастлабки тергов натижалари ёки суднинг қарорига асосан фрод ҳолати юз бермаганлиги аниқланганда онлайн кредит сифатининг таснифи мазкур Низом талабларига мувофиқ яхшироқ тоифага ўзгартирилиши мумкин;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг рейтинг баҳоси (агар мавжуд бўлса) «D» («Standard & Poorʼs», «Fitch Ratings») ва (ёки) «С» («Moodyʼs Investors Service») ва (ёки) Марказий банк томонидан тан олинадиган бошқа рейтинг компанияларининг ушбу рейтинг даражасида бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш25. Активнинг сифати «умидсиз» деб таснифлангандан сўнг (бундан реструктуризация қилинган актив мустасно) ушбу актив сифати мазкур Низомга мувофиқ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсифати «шубҳали» деб таснифланган активларга доир талабларга мос бўлса — актив сифати «шубҳали»;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсифати «қониқарсиз» деб таснифланган активларга доир талабларга мос бўлса — актив сифати «қониқарсиз»;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмазкур Низомнинг 21-банди талабларига мос бўлса, мазкур актив сифати «субстандарт» деб қайта таснифланиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш26. 9-сон МҲХС талабларига мувофиқ қадрсизланган (3-босқич) активларнинг сифати мазкур Низом талабларига мувофиқ «қониқарсиз», «шубҳали» ва «умидсиз» тоифаларидан бирида таснифланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-боб. Банклар, нобанк кредит ташкилотлари, суғурта ташкилотлари ва лизинг ташкилотларига тақдим этилган активларни таснифлаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш27. Банк томонидан бошқа банклар, нобанк кредит ташкилотлари, суғурта ташкилотлари ва лизинг ташкилотларига тақдим этилган активлар, шу жумладан вакиллик ҳисобварақлари, банклараро депозитлар, кредитлар ва бошқа талабларнинг сифати мазкур Низомнинг 28-бандида белгиланган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишобъектив мезонлар асосида таснифланиши лозим;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштўлов эҳтимоли пастлиги мезонлари асосида (объектив мезонларга қўшимча равишда) таснифланиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш28. Бошқа банклар, нобанк кредит ташкилотлари, суғурта ташкилотлари ва лизинг ташкилотларига тақдим этилган активлар сифатининг таснифини баҳолашда инобатга олинувчи мезонлар қуйидаги жадвалда белгиланган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш| Тасниф гуруҳи | Объектив мезонлар | Тўлов эҳтимоли пастлиги мезонлари |
| Стандарт | асосий қарз ва (ёки) фоизлар бўйича муддати ўтган қарздорлик мавжуд бўлмаса; 9-сон МҲХС талабларига мувофиқ кредит таваккалчилиги сезиларли даражада ошган (2-босқич) ёки қадрсизланган (3-босқич) актив бўлмаса. | ўтган молиявий йил учун рентабеллик кўрсаткичи ижобий бўлса; ваколатли назорат органи томонидан белгиланган пруденциал талабларга мувофиқ бўлса; молиявий ҳисобот (мутлақ ва нисбий) кўрсаткичлари динамикаси ҳеч қандай огоҳлантирувчи белгиларни кўрсатмаса; аудиторлик хулосасида изоҳлар мавжуд бўлмаса ёки салбий фикр билдирилмаган бўлса. |
| Субстандарт | асосий қарз ва (ёки) фоизларни қайтариш 3 кундан ошмаган муддатга кечиктирилса; контрагентнинг «Standard & Poorʼs», «Fitch Ratings», «Moodyʼs Investors Service» ёки Марказий банк томонидан тан олинадиган бошқа рейтинг компаниялари томонидан берилган рейтинг баҳолари (агар мавжуд бўлса) унга актив тақдим этилган санадаги рейтинг баҳоларидан мос равишда икки ёки ундан ортиқ даражага пасайтирилган бўлса; 9-сон МҲХС талабларига мувофиқ актив бўйича кредит таваккалчилиги сезиларли даражада ошган (2-босқич) бўлса. | ўтган молиявий йил учун рентабеллик кўрсаткичи ижобий бўлса; ваколатли назорат органи томонидан белгиланган пруденциал талабларга мувофиқ бўлса; молиявий ҳисобот (мутлақ ва нисбий) кўрсаткичлари динамикаси ҳеч қандай огоҳлантирувчи белгиларни кўрсатмаса; аудиторлик хулосасида изоҳлар мавжуд бўлмаса ёки салбий фикр билдирилмаган бўлса. |
| Қониқарсиз | асосий қарз ва (ёки) фоизларни қайтариш 4 кун ва ундан ортиқ, лекин 10 кундан ошмаган муддатга кечиктирилса; 9-сон МҲХС талабларига мувофиқ қадрсизланган (3-босқич) деб таснифланган актив бўлса. | ваколатли назорат органи томонидан белгиланган капитал монандлиги ва ликвидлилик коэффициентларига доир талабларга мувофиқ бўлса, бироқ бошқа пруденциал талаб(лар)га мувофиқ бўлмаса; молиявий ҳисобот (мутлақ ва нисбий) кўрсаткичлари динамикаси баъзи огоҳлантирувчи белгиларни кўрсатса; аудиторлик хулосасида изоҳлар мавжуд бўлса ёки салбий фикр билдирилган бўлса. |
| Шубҳали | асосий қарз ва (ёки) фоизларни қайтариш 11 кун ва ундан ортиқ, лекин 30 кундан ошмаган муддатга кечиктирилса; 9-сон МҲХС талабларига мувофиқ қадрсизланган (3-босқич) деб таснифланган актив бўлса; контрагентнинг рейтинг баҳолари (агар мавжуд бўлса) «CCC+»дан «C»гача («Standard & Poorʼs», «Fitch Ratings») ва (ёки) «Caa1»дан «Ca»gacha («Moodyʼs Investors Service») ва (ёки) Марказий банк томонидан тан олинадиган бошқа рейтинг компанияларининг ушбу рейтинг даражасида бўлса. | ўтган молиявий йил учун рентабеллик кўрсаткичи салбий бўлса; ваколатли назорат органи томонидан белгиланган капитал монандлиги коэффициентларига доир талабларга мувофиқ бўлса, бироқ ликвидлилик коэффициентлари ва бошқа пруденциал талаб(лар)га мувофиқ бўлмаса; молиявий ҳисобот (мутлақ ва нисбий) кўрсаткичлари динамикаси қарз олувчининг молиявий ҳолати яққол ёмонлашганини кўрсатса; аудиторлик хулосасида изоҳлар мавжуд бўлса ёки салбий фикр билдирилган бўлса. |
| Умидсиз | асосий қарз ва (ёки) фоизларни қайтариш 31 кун ва ундан ортиқ муддатга кечиктирилса ва (ёки) банк, нобанк кредит ташкилоти, суғурта ташкилоти ва лизинг ташкилотининг лицензияси бекор қилинган ёки бошқа тартибда тугатиш бўйича ишлар бошланган бўлса; 9-сон МҲХС талабларига мувофиқ қадрсизланган (3-босқич) деб таснифланган актив бўлса; контрагентнинг рейтинг баҳоси (агар мавжуд бўлса) «Д» («Standard & Poorʼs», «Fitch Ratings») ва (ёки) «С» («Moodyʼs Investors Service») ва (ёки) Марказий банк томонидан тан олинадиган бошқа рейтинг компанияларининг ушбу рейтинг даражасида бўлса. | ўтган молиявий йил учун рентабеллик кўрсаткичи салбий бўлса; ваколатли назорат органи томонидан белгиланган капитал монандлиги ва ликвидлилик коэффициентларига доир талабларга мувофиқ бўлмаса; молиявий ҳисобот (мутлақ ва нисбий) кўрсаткичлари динамикаси қарздорнинг молиявий ҳолати яққол ёмонлашганини кўрсатса; аудиторлик ташкилоти аудиторлик хулосасини беришдан бош тортса. |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш29. Банк активлари жойлаштирилган банклар, нобанк кредит ташкилотлари, суғурта ташкилотлари ва лизинг ташкилотлари «Standard & Poorʼs», «Fitch Ratings», «Moodyʼs Investors Service» ҳамда Марказий банк томонидан белгиланадиган бошқа рейтинг компанияларининг бир нечтаси томонидан берилган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишиккита рейтинг баҳосига эга бўлганда мазкур рейтинг баҳоларининг пастроғи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишучта ёки ундан ортиқ рейтинг баҳосига эга бўлганда — иккита энг юқори рейтинг баҳосидан пастроғи ушбу Низом ҳисоб-китобларида ҳисобга олинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-боб. Инвестицияларни таснифлаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш30. Қарз муносабатларини тасдиқловчи қимматли қоғозлар сифатининг таснифи ушбу қимматли қоғозлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанк, нобанк кредит ташкилоти, суғурта ташкилоти ва лизинг ташкилоти бўлмаган юридик шахслар томонидан чиқарилган бўлса — мазкур Низомнинг 2-бобига;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанк, нобанк кредит ташкилоти, суғурта ташкилоти ва лизинг ташкилоти томонидан чиқарилган бўлса — мазкур Низомнинг 3-бобига мувофиқ белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш31. «Standard & Poorʼs», «Fitch Ratings», «Moodyʼs Investors Service» ёки Марказий банк томонидан тан олинадиган бошқа рейтинг компаниялари томонидан берилган рейтинг баҳосига эга бўлган қарз муносабатларини тасдиқловчи қимматли қоғозларнинг рейтинг баҳоси икки ёки ундан ортиқ даражага пасайтирилган бўлса, мазкур қимматли қоғозлар сифатининг таснифи камида «субстандарт» деб таснифланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш32. Банк ўзида мавжуд қарз муносабатларини тасдиқловчи қимматли қоғозлар эмитентининг молиявий ҳолатини ҳар чоракда камида бир маротаба, шунингдек эмитентнинг молиявий ҳолатига таъсир қилувчи муҳим ҳодисалар юзага келганда қайта баҳолаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-боб. Кредит таваккалчилиги мавжуд бўлган балансдан ташқари ҳисобварақларни таснифлаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш33. Кредит таваккалчилиги мавжуд балансдан ташқари ҳисобварақлар банк томонидан чақириб олинадиган мажбуриятлар ҳисобланса, мазкур ҳисобварақлар сифатининг тоифаси «стандарт» деб таснифланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш34. Кредит таваккалчилиги мавжуд бўлган, бироқ чақириб олинадиган мажбурият ҳисобланмайдиган балансдан ташқари ҳисобварақлар сифатининг таснифи мазкур Низомга мувофиқ объектив ва тўлов эҳтимоли пастлиги мезонлари асосида белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш35. Қуйидаги ҳолатлардан бири мавжуд бўлганда банк кафолати ва аккредитивнинг сифати «умидсиз» деб таснифланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишберилган кафолат ва (ёки) аккредитив бўйича мажбуриятни банк томонидан бажариш ҳолатларининг юзага келиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишпринципиалнинг кредит ёки бошқа қарзлари бўйича тўловларнинг ўз вақтида амалга оширилмаганлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишпринципиалда тўловга қобилиятсизлик аломатларининг мавжудлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6-боб. Реструктуризация қилинган активлар сифатини таснифлаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Активларни реструктуризация қилиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш36. Банк томонидан молиявий қийинчиликларга дуч келган ёки молиявий қийинчиликларга дуч келиши эҳтимоли мавжуд бўлган қарз олувчига берилган актив бўйича мазкур Низомда назарда тутилган енгиллик тақдим этилса, бундай актив реструктуризация қилинган актив ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш37. Молиявий қийинчиликларга дуч келмаган ёки молиявий қийинчиликларга дуч келиши эҳтимоли мавжуд бўлмаган қарз олувчига берилган актив бўйича енгиллик тақдим этилиши (бундан мазкур Низомнинг 43-банди тўққизинчи — ўн иккинчи хатбошиларида белгиланган енгилликлар мустасно), шу жумладан бундай қарз олувчига берилган актив қайта молиялаштирилиши реструктуризация чораси ҳисобланмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш38. Актив бўйича шартнома шартларига мазкур Низомнинг 43-банди тўққизинчи — ўн иккинчи хатбошиларида белгиланган ўзгартиришлар киритилса, бундай қарз олувчилар молиявий қийинчиликларга дуч келган ёки молиявий қийинчиликларга дуч келиши эҳтимоли мавжуд бўлган деб ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш39. Актив бўйича реструктуризация чоралари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактив сифатининг ҳақиқий таснифини яшириш ҳамда ушбу актив бўйича зарарлар тан олинишини кечиктириш мақсадида қўлланилмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг реструктуризациядан сўнг активни тўлиқ ва ўз вақтида қайтариш қобилияти молиявий таҳлил, пул оқимлари прогнози ва тегишли ҳужжатлар асосида тасдиқланган ҳолларда қўлланилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш40. Активни (активларни) реструктуризация қилиш тўғрисидаги қарор банкнинг тегишли ваколатли органи томонидан лозим даражадаги таҳлил асосида қабул қилиниши, ушбу қарор банк ички ҳужжатларига мувофиқ расмийлаштирилиши ҳамда ушбу қарорга тасдиқловчи ҳужжатлар ва таҳлилий маълумотлар илова қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҚарз олувчига берилган ҳамда жами қолдиқ суммаси банк биринчи даражали капиталининг 10 фоизи ва ундан юқори бўлган активни (активларни) реструктуризация қилиш тўғрисидаги қарор банк кузатув кенгаши томонидан қабул қилинади. Бунда қуйида келтирилган ва тегишли тартибда ҳужжатлаштирилган маълумотлар мавжуд бўлиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактивни реструктуризация қилишнинг асослари (сабаблари), шу жумладан қарз олувчининг молиявий ҳолатига салбий таъсир кўрсатувчи омиллар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчи молиявий ҳолатининг батафсил таҳлили, шу жумладан реструктуризациядан сўнг янги шартнома шартларига мувофиқ қарз олувчининг тўловга лаёқатлилиги, шунингдек иқтисодий ҳолат, тармоқ тенденцияси ва истиқболини инобатга олган ҳолда қарз олувчининг молиявий ҳолати прогнози;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишхорижий валютада берилган актив бўлса, валюта курсининг эҳтимолий сезиларли қадрсизланиши ҳолатида реструктуризация қилинган активни сўндириш учун қарз олувчи пул оқимларининг етарлилиги ва барқарорлиги таҳлили;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактив бўйича аввал тақдим этилган енгилликларнинг мавжудлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишянги шартнома шартларининг дастлабки шартнома шартларидан асосий фарқлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Қарз олувчининг молиявий қийинчиликларини аниқлаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш41. Қуйида келтирилган ҳолатлардан ҳеч бўлмаганда биттаси мавжуд бўлса, қарз олувчи молиявий қийинчиликларга дуч келган ёки молиявий қийинчиликларга дуч келиши эҳтимоли мавжуд бўлган деб ҳисобланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишенгиллик тақдим этиш санасида қарз олувчида банк ва (ёки) бошқа кредит ташкилоти томонидан берилган актив (активлар) бўйича 30 кун ва ундан ортиқ муддати ўтган қарздорлик мавжудлиги, бундан муддати ўтган қарздорлик миқдори кичик миқдорга тенг ёки ундан кам бўлган ҳолатлар мустасно;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанк томонидан қарз олувчига берилган актив сифати енгиллик тақдим этиш санасида ушбу Низомга мувофиқ «субстандарт» ёки ундан ёмонроқ тоифада ёхуд 9-сон МҲХС талабларига мувофиқ кредит таваккалчилиги сезиларли даражада ошган (2-босқич) ёки қадрсизланган (3-босқич) актив сифатида таснифланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчида сўнгги 6 ой ичида умумий ҳисобда 60 кун ва ундан ортиқ муддати ўтган қарздорлик мавжудлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанк томонидан енгиллик тақдим этилмаган тақдирда қарз олувчи кейинги 6 ой ичида ўзининг молиявий мажбуриятларини бажармаслиги ёки лозим даражада бажара олмаслиги эҳтимолининг мавжудлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанкнинг ички кредит рейтинг тизимига мувофиқ (агар мавжуд бўлса) сўнгги 6 ой ичида қарз олувчининг тўловга лаёқатсизликка учраш эҳтимоли ошганлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчи томонидан банк билан тузилган шартномада белгиланган шартларга (ковенантларга) риоя этилмаслиги натижасида банкда қарз олувчидан активни муддатидан олдин сўндиришни талаб қилиш ҳуқуқи вужудга келганлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг молиявий ҳолатига салбий таъсир кўрсатувчи муҳим ҳодисалар юз берган бўлса, шу жумладан қарз олувчининг қимматли қоғозлари хорижий ва (ёки) маҳаллий уюшган (тартибга солинадиган) молия бозорида савдо қилишга рухсат этилган листинг рўйхатидан листинг талабларига номувофиқлик ёки молиявий сабаблар туфайли чиқарилиши ёки чиқарилиш жараёнида бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанкнинг ички ҳужжатларига мувофиқ қарз олувчи молиявий қийинчиликларга дуч келганлигини ёки молиявий қийинчиликларга дуч келиши эҳтимоли мавжуд эканлигини ифодаловчи бошқа ҳолатлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-§. Енгиллик ва унинг турлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш42. Ўзгартириш киритилганидан кейинги (янги) шартнома шартлари ҳамда ўзгартириш киритилгунига қадар (аввалги) шартнома шартлари ўртасида фарқ(лар) мавжуд бўлиб, у(лар) актив қарз олувчига қулай шартлар асосида тақдим этилишини назарда тутса, бундай ҳолатлар енгиллик сифатида баҳоланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш43. Актив бўйича шартнома шартларига киритилган қуйидаги ўзгартиришлар енгиллик сифатида баҳоланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактив бўйича тўловлар, жумладан асосий қарз, фоиз ва (ёки) бошқа тўловларни тўлаш муддати узайтирилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишасосий қарз, фоиз ва (ёки) бошқа тўловлар бўйича имтиёзли давр тақдим этилиши ва (ёки) узайтирилиши, шу жумладан актив бўйича асосий қарз ва фоизлар тўлови маълум муддат оралиғида фақат фоиз тўланадиган шаклга ўзгартирилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишфоиз ставкасининг пасайтирилиши, бундан шартномада белгиланган ўзгарувчан фоиз ставкаси пасайиши муносабати билан фоиз ставкасининг пасайтирилиши мустасно;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактив валютаси ўзгартирилиши, бундан кредит валютаси хорижийдан миллий валютага ўзгартирилганда кредит бўйича фоиз ставкаси Марказий банкнинг асосий ставкаси + 2 фоиз банддан кам бўлмаган ҳолатлар мустасно;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгаровга қўйилган мол-мулкларнинг қисман ёки тўлиқ гаровдан чиқарилиши ёки таъминот даражасининг пасайтирилиши, бундан мазкур Низомнинг 44-банди учинчи хатбошисида келтирилган ҳолатлар мустасно;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактивнинг қарз олувчи акцияларига (улушларига) конвертация қилиниши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактивнинг қайта молиялаштирилиши. Бунда қайта молиялаштирилган актив деб қайта молиялаштириш доирасида қарз олувчига берилган янги актив ҳамда мазкур актив ҳисобидан қисман сўндирилган амалдаги актив ҳисобланади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштўланиши лозим бўлган фоиз ва (ёки) бошқа тўловларнинг капитализация қилиниши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишасосий қарз, фоизлар ва (ёки) бошқа тўловларнинг бир қисми ёки барчасидан воз кечилиши, бундан активнинг фойдаланилмаган қисми камайтирилиши мустасно;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишгаровга қўйилган мол-мулкни банк балансига қабул қилиш эвазига актив бўйича тўловлардан қисман воз кечилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг бошқа қарз олувчига ўзгартирилиши, бундан вафот этган қарз олувчининг мажбурияти унинг ҳуқуқий ворисига ўтиши мустасно.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-§. Реструктуризация сифатида баҳоланмайдиган ҳолатлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш44. Қарз олувчининг молиявий аҳволидан қатъи назар, актив бўйича шартнома шартларига киритилган қуйидаги ўзгартиришлар реструктуризация сифатида баҳоланмайди:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактивни қайтариш жадвалида асосий қарз, фоизлар ва (ёки) бошқа тўловлар тўланадиган ой ичида тўлов санасининг ўзгартирилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштаъминот турининг ўша сифатдаги (ликвидлилик, қиймат) ёки юқорироқ сифатдаги таъминот турига ўзгартирилиши, гаровга қўйилган мол-мулкларнинг қисман ёки тўлиқ гаровдан чиқарилиши ёхуд кредитнинг таъминланганлик даражасининг пасайтирилиши, бунда кредитнинг гаровга нисбати кўрсаткичи банкнинг ички ҳужжатларида белгиланган чегарага тенг ва (ёки) ундан юқори бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-§. Реструктуризация қилинган активларни таснифлаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш45. Банк реструктуризация қилинган активларни сифатига кўра таснифлашда мазкур Низомга мувофиқ тўлов эҳтимоли пастлиги мезонлари ҳамда ушбу Низомнинг 54-бандида белгиланган объектив мезонлардан фойдаланади. Бунда мазкур параграфда реструктуризация қилинган активларни сифатига кўра таснифлашга оид алоҳида тартиб белгиланган бўлса, мазкур тартиб қўлланилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАктив бўйича реструктуризация чораси қўлланилган пайтда ушбу актив сифати:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишяхшироқ тоифада таснифланиши мумкин эмас;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишёмонроқ тоифада таснифланмаслиги мумкин (бундан реструктуризацияга қадар сифати «стандарт» деб таснифланган активлар мустасно), башарти ушбу актив сифати мазкур Низомга мувофиқ ёмонроқ тоифага мос бўлмаса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш46. Сифати «стандарт» деб таснифланган актив бўйича реструктуризация чораси қўлланилса, ушбу активнинг тоифаси камида «субстандарт» деб таснифланиши лозим. Бунда мазкур Низомнинг 58-бандига мувофиқ актив бўйича тўловлар муддатини кечиктириш ёки узайтириш ҳолатлари инобатга олинмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш47. Сифати «субстандарт», «қониқарсиз» ва «шубҳали» деб таснифланган актив бўйича реструктуризация чораси қўлланилса, банк реструктуризация қилинган актив сифатини мазкур Низомда белгиланган мезонлар асосида қайта баҳолаши ҳамда унинг сифати ёмонроқ тоифага мос келса, мазкур актив сифатининг тоифасини ёмонроқ тоифага ўзгартириши лозим. Бунда мазкур Низомнинг 58-бандига мувофиқ актив бўйича тўловлар муддатини кечиктириш ёки узайтириш ҳолатлари инобатга олинмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш48. Реструктуризация қилинган актив тоифаси қуйидаги ҳолатларда камида «қониқарсиз» деб таснифланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактив бўйича шартнома шартларига мазкур Низомнинг 43-банди тўққизинчи — ўн иккинчи хатбошиларида белгиланган ўзгартиришлар киритилса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишасосий қарз, фоиз ва (ёки) бошқа тўловлар бўйича қўшимча ёки янги имтиёзли давр 24 ойдан ошган муддатга тақдим этилган бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш49. Актив бўйича реструктуризация чораси (бундан мазкур Низомнинг 58-бандига мувофиқ актив бўйича тўловлар муддатини кечиктириш ёки узайтириш ҳолатлари мустасно) қўлланилгандан сўнг қуйидаги барча шартлар бажарилганда мазкур активнинг сифати яхшилаб борилиши мумкин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсинов даври давомида реструктуризация қилинган актив бўйича асосий қарз, фоиз ва (ёки) бошқа тўловлар янгиланган (ўзгартирилган) қайтариш жадвалига мувофиқ ўз вақтида, тўлиқ ва камида кетма-кет 3 маротаба тўланса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишасосий қарз ва (ёки) фоизлар бўйича муддати ўтган қарздорлик тўлиқ тўланса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишреструктуризация қилинган актив сифати мазкур Низомга мувофиқ яхшироқ актив талабларига мувофиқ бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишРеструктуризация қилинган актив сифати «қониқарсиз» деб таснифлангандан сўнг қуйидаги барча шартлар бажарилган тақдирда, ушбу актив сифати «субстандарт» деб таснифланиши мумкин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9-сон МҲХС талабларига мувофиқ актив қадрсизланган (3-босқич) деб таснифланмаса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг молиявий аҳволи актив бўйича асосий қарз, фоизлар ва (ёки) бошқа тўловларни тўлиқ ва ўз вақтида амалга ошириш учун етарли даражада яхшиланган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактив сифати «қониқарсиз» деб таснифланишига сабаб бўлган омиллар бартараф этилган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсифати «стандарт» ёки «субстандарт» деб таснифланган активларга доир талабларга мос бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСинов даври янгиланган (ўзгартирилган) қайтариш жадвалига асосан имтиёзли давр тугаганидан сўнг (агар мавжуд бўлса) биринчи тўловни амалга ошириш кунидан бошланади ҳамда реструктуризация чорасини қўллаш пайтида сифати «субстандарт» деб таснифланган активлар бўйича камида 6 ойни ҳамда «қониқарсиз», «шубҳали» ва «умидсиз» деб таснифланган активлар бўйича камида 12 ойни ташкил қилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда реструктуризация қилинган актив бўйича синов даври ушбу актив бўйича қўшимча реструктуризация чораси қўлланилган санадан бошлаб қайта бошланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш50. Синов даври мазкур Низомнинг 49-бандида белгиланган талабларга мувофиқ бўлмаса, реструктуризация қилинган актив сифатининг таснифи яхшиланмайди ҳамда мазкур актив реструктуризация қилинган актив тоифасидан чиқарилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш51. Реструктуризация қилинган актив сифатининг тоифаси бир вақтнинг ўзида икки ёки ундан ортиқ тоифага яхшиланиши мумкин эмас.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш52. Актив бўйича:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсўнгги 12 ой давомида икки маротаба реструктуризация чоралари қўлланилган бўлса, ушбу актив сифатининг таснифи камида бир тоифага пасайтирилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсўнгги 36 ой давомида камида уч маротаба реструктуризация чоралари қўлланилган бўлса, ушбу активнинг сифати «умидсиз» деб таснифланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда мазкур Низомнинг 58-бандига мувофиқ актив бўйича тўловлар муддатини кечиктириш ёки узайтириш ҳолатлари инобатга олинмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш53. Синов даври мобайнида реструктуризация қилинган актив бўйича янгиланган (ўзгартирилган) қайтариш жадвалига мувофиқ 31 кун ёки ундан ортиқ муддати ўтган қарздорлик юзага келган тақдирда, синов даври ушбу қарздорлик юзага келган санадан бошлаб тўхтатилади. Қарз олувчи мазкур қайтариш жадвалига мувофиқ асосий қарз, фоиз ва (ёки) бошқа тўловларни ўз вақтида ва тўлиқ амалга оширишни бошлаганидан сўнг янги синов даври (бошидан) бошланади. Бунда ушбу актив бўйича аввалги синов даврида ўтган вақт янги синов даврида ҳисобга олинмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш54. Реструктуризация қилинган активлар объектив мезонлар асосида қуйидаги жадвалга мувофиқ таснифланади, бундан ушбу Низомга мувофиқ реструктуризация қилинган актив сифати ёмонроқ тоифада таснифланиши лозим бўлган ҳолатлар мустасно:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишРеструктуризация чораси қўлланилган санада актив сифатининг тоифаси | Реструктуризация чораси қўлланилгандан сўнг муддати ўтган қарздорлик мавжуд бўлган кунлар сони | |||
31 — 90 кун | 91 — 180 кун | 181 — 365 кун | 366 кун ва ундан ортиқ | |
Субстандарт | Субстандарт | Қониқарсиз | Шубҳали | Умидсиз |
Қониқарсиз | Қониқарсиз | Шубҳали | Умидсиз | Умидсиз |
Шубҳали | Шубҳали | Умидсиз | Умидсиз | Умидсиз |
Умидсиз | Умидсиз | Умидсиз | Умидсиз | Умидсиз |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш55. Мазкур Низомнинг 54-бандида белгиланган объектив мезонлар ушбу Низомнинг 58-бандига мувофиқ тўловлар муддати кечиктирилган ёки узайтирилган активларга нисбатан қўлланилганда муддати ўтган қарздорлик мавжуд бўлган кунлар сонининг ҳисоби кечиктирилган ёки узайтирилган муддат тугаган санадан бошланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш56. Реструктуризация қилинган актив қуйидаги барча шартларга мувофиқ бўлса, бундай актив реструктуризация қилинган актив деб ҳисобланиши тўхтатилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсинов даври давомида асосий қарз, фоиз ва (ёки) бошқа тўловлар янгиланган (ўзгартирилган) қайтариш жадвалига мувофиқ ўз вақтида ва тўлиқ тўланса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг молиявий ҳолати таҳлилига асосан унинг молиявий қийинчиликлари бартараф этилган ҳамда мазкур таҳлил ҳужжатлаштирилган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг банк ёки бошқа кредит ташкилоти олдида 30 кундан ошган, миқдори кичик миқдордан катта бўлган муддати ўтган қарздорлиги мавжуд бўлмаса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш57. Актив ушбу Низомнинг 39 ва 40-бандлари талабларига риоя қилинмасдан реструктуризация қилинган бўлса, шу жумладан қарз олувчининг янги (ўзгартирилган) шартнома шартларига мувофиқ тўловларни амалга ошира олиш қобилиятини тасдиқловчи далиллар мавжуд бўлмаса ва (ёки) реструктуризация чораси актив сифатини ёмонроқ тоифада таснифламаслик учун амалга оширилган бўлса, Марказий банк банкдан ушбу актив сифатини реструктуризация чорасига қадар тузилган аввалги қайтариш жадвалига асосан қайта таснифлашни талаб қилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6-§. Муайян ҳолларда тўловлар муддати кечиктирилган ёки узайтирилган активлар сифатини таснифлаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш58. Жисмоний шахс бўлган қарз олувчининг мурожаатига кўра банк томонидан актив шартномаси муддати мобайнида тўловлар муддати биринчи маротаба қуйидаги ҳолатлар натижасида кечиктирилганда ёки узайтирилганда актив таснифи ёмонроқ тоифага ўзгартирилмаслиги, мазкур чора реструктуризация чораси сифатида баҳоланмаслиги ҳамда ушбу Низомга мувофиқ реструктуризация қилинган активларни таснифлашга оид қоидалар қўлланилмаслиги мумкин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг 2 ойдан ортиқ давр мобайнида вақтинча меҳнатга лаёқатсиз бўлиб қолиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг меҳнат шартномаси бекор қилиниши ва иш қидираётган шахс сифатида туман (шаҳар) камбағалликни қисқартириш ва бандликка кўмаклашиш бўлимларида рўйхатга олиниши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг биргаликда қарз олувчиси ва (ёки) кафили бўлган турмуш ўртоғи вафот этиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишI ёки II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар қарз олувчининг қарамоғига олиниши ёки унинг қарамоғидаги I ёки II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар сонининг ортиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчига нисбатан ногиронликнинг I ёки II гуруҳи белгиланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишжисмоний шахс бўлган қарз олувчининг соғлиғига зарар етишига, жиддий моддий талафотларга ҳамда унинг ҳаёт фаолияти шароитлари бузилишига олиб келиши мумкин бўлган ёки олиб келган табиий ҳамда техноген хусусиятли фавқулодда вазиятларнинг юзага келиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг ҳомиладорлик ва туғиш таътилига чиқиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда мазкур банднинг иккинчи ва учинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолатлар юзасидан қарз олувчи томонидан актив шартномаси бўйича тўловлар муддатини кечиктириш ёки узайтириш тўғрисида банкка мурожаат қилинганда мазкур мурожаат санасидан олдинги 2 ой давомида қарз олувчининг ўртача ойлик даромадлари сўнгги 12 ой ичидаги ўртача ойлик даромадларига нисбатан камида 30 фоизга камайган бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМазкур банднинг иккинчи — еттинчи хатбошиларида белгиланган ҳолатлар қарз олувчи актив шартномаси бўйича тўловлар муддатини кечиктириш ёки узайтириш юзасидан банкка мурожаат қилган санадан олдинги 4 ой ичида рўй берган бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАктив таснифи ўзгартирилмаслиги учун актив шартномаси бўйича тўловлар мазкур банднинг:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишиккинчи — еттинчи хатбошиларида белгиланган ҳолатларда 6 ойдан;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсаккизинчи хатбошисида белгиланган ҳолатда 10 ойдан кўп бўлмаган муддатга кечиктирилган ёки узайтирилган бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБанк қарз олувчининг мурожаатига кўра актив шартномаси бўйича тўловлар муддатини кечиктириш ёки узайтиришда қарз олувчи томонидан тақдим этилган тасдиқловчи ҳужжатлардан ёки бошқа маълумотлардан фойдаланиши мумкин. Бунда банк мазкур маълумотларнинг ҳаққонийлигини текшириш чораларини кўриши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш59. Реструктуризация қилинган активлар ҳамда мазкур Низомнинг 58-бандида белгиланган тўловлар муддати биринчи маротаба кечиктирилган ёки узайтирилган активлар ҳисоби алоҳида юритилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60. Қонунчилик ҳужжатлари билан фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ёки уларнинг оқибатларини бартараф этиш, юқумли ва паразитар касалликлар тарқалишининг олдини олишга қаратилган чекловчи тадбирлар (карантин) белгиланиши натижасида қарз олувчи томонидан банк олдидаги мажбуриятни бажариш ёки лозим даражада бажариш имконияти бўлмаганда, активлар сифатини таснифлаш, захира яратиш ва реструктуризация қилинган актив деб ҳисобламаслик Марказий банк томонидан белгиланиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7-боб. «Фоизларни ўстирмаслик» мақомидаги активни ҳисобга олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш61. 2028 йил 1 январдан бошлаб муаммоли деб таснифланган активларга мазкур Низом мақсадларида «фоизларни ўстирмаслик» мақоми берилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАктивга «фоизларни ўстирмаслик» мақоми берилганидан сўнг барча ҳисобланган, лекин олинмаган фоизли ва бошқа даромадлар тескари бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилган ҳолда, балансдан ташқари ҳисобварақларга ўтказилади. Фоизли ва бошқа даромадлар балансдан ташқари ҳисобварақларга ўтказилганидан сўнг кейинги фоизлар (даромадлар) ҳисобланиши фақат мазкур ҳисобварақларда кредит шартномасида белгиланган муддат давомида амалга оширилади, бундан қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда қарздор ва кафилнинг мажбуриятлари бекор бўладиган ҳолатлар мустасно.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш62. Активга «фоизларни ўстирмаслик» мақоми берилиши қарз олувчини ҳисобланган фоизлар ва бошқа тўловларни, шу жумладан банкнинг балансдан ташқари ҳисобварақларида ҳисобга олинган фоизлар ва бошқа тўловларни тўлаш мажбуриятидан озод этмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш63. Ўзбекистон Республикаси «Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида»ги Қонунининг 141-моддасига мувофиқ суд томонидан қарз олувчини банкрот деб топиш ва тугатишга доир иш юритиш тартиб-таомилини бошлаш тўғрисида қарор қабул қилинган пайтдан эътиборан қарз олувчининг барча турдаги қарзлари бўйича неустойка (жарима, пеня) ва фоизларни ҳисоблаш тугатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишКредит бўйича қарздорликни ундириш тўғрисида суднинг ҳал қилув қарори чиқарилганда суд қарорида кўрсатилган, кредит бўйича ундириладиган суммага нисбатан Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 327-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларида ҳамда 734-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган фоизлар, шунингдек неустойка ҳисобланиши тўхтатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБанк фрод ҳолати натижасида номига онлайн кредит (микроқарз) расмийлаштирилган қарз олувчининг жабрланувчи деб эътироф этилганлиги тўғрисидаги суриштирувчи, терговчи, прокурорнинг қарори ёки суднинг ажрими келиб тушган кундан бошлаб мазкур онлайн кредит (микроқарз) ва у билан боғлиқ фоизлар, неустойка, жарималарни ҳисоблашни ҳамда жабрланувчи деб эътироф этилган шахсдан ундиришни тўхтатади. Бунда суриштирув, дастлабки тергов натижалари ёки суднинг қарорига асосан фрод ҳолати юз бермаганлиги аниқланганда банк онлайн кредит (микроқарз) ва у билан боғлиқ фоизлар, неустойка, жарималарни ҳисоблашни ҳамда жабрланувчи деб эътироф этилган шахсдан ундиришни давом эттиради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш64. Судгача санация даврида банклар қарз олувчи билан тузилган келишувга асосан келишувда белгиланган муддатга ва фаолиятини тиклашга қаратилган санация режасини бажариш шарти билан кредитлар бўйича фоизларни ҳисоблаш ва (ёки) тўлашни тўхтатиб туриши, кейинчалик санация режасига мувофиқ реструктуризация қилиши ёхуд кредитни реструктуризация қилишнинг бошқа чораларини кўриши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСуд санацияси даврида санация режасига мувофиқ ва кредиторлар йиғилиши (қўмитаси) розилиги билан суд ажрими асосида қарз олувчининг кредитлар бўйича фоизларини ҳисоблаш ва (ёки) тўлаш тўхтатиб турилиши, кейинчалик санация режасида белгиланган тартибда реструктуризация қилиниши ёхуд кредитни реструктуризация қилишнинг бошқа чоралари кўрилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш65. Балансдан ташқари ҳисобварақларда ҳисобланган фоизли ва бошқа даромадлар банкка ҳақиқатда кирим қилинган санада, шу жумладан банк айланма кассасига ва (ёки) мижознинг тегишли банк ҳисобварағига маблағ келиб тушганда, банк даромади сифатида тан олинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш66. Актив мазкур Низом талабларига мувофиқ «стандарт» ёки «субстандарт» деб қайта таснифланганидан сўнг, унинг «фоизларни ўстирмаслик» мақоми бекор қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8-боб. Активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларга доир захираларни яратиш бўйича талаблар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш67. Активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларга доир захираларни яратиш мақсадида актив сифатининг тоифасидан келиб чиқиб, активнинг жами қийматига қуйидаги жадвалда белгиланган захира меъёри кўпайтирилган миқдорда банк харажати ҳисобидан захира шакллантирилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАктив сифатининг тоифаси | Захира меъёри | |
Стандарт активларга яратиладиган захиралар | Стандарт | 1 фоиз |
Махсус захиралар | Субстандарт | 10 фоиз |
Қониқарсиз | 25 фоиз | |
Шубҳали | 50 фоиз | |
Умидсиз | 100 фоиз |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш68. Банк махсус захираларни активларни таснифлаш учун мазкур Низомда назарда тутилган асослар вужудга келган санадан бошлаб шакллантириши ва улар бўйича бухгалтерия ўтказмаларини дастурлашган ҳолда амалга ошириши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБалансдан ташқари ҳисобварақ бўйича эҳтимолий йўқотишларга доир захираларни яратиш мақсадида балансдан ташқари ҳисобварақ номинал қийматининг (фойдаланилмаган қисми) капитал монандлиги ҳисоб-китобларидаги кредитни қайта ҳисоблаш омили қўлланилгандан сўнг чиққан баланс эквиваленти тегишлилиги бўйича захира меъёрига кўпайтирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш69. Актив қайси валютада вужудга келган бўлса махсус захира ҳам ушбу актив валютасида ҳар бир актив учун алоҳида шакллантирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишСтандарт активларга яратиладиган захиралар сифати стандарт деб таснифланган жами активлар қолдиғига нисбатан ҳар ойнинг якунига қадар актив қайси валютада вужудга келган бўлса, ушбу валютада ёки миллий валютада шакллантирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш70. Активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларга доир захирани шакллантириш ва ундан фойдаланишга оид бухгалтерия ўтказмалари Тижорат банкларида бухгалтерия ҳисобининг ҳисобварақлар режасига (рўйхат рақами 3336, 2021 йил 26 ноябрь) мувофиқ амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш71. Активлар мақбул таъминот билан таъминланганда улар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплашга мўлжалланган захира миқдори қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЗ = (АЖМ - ТҚ × (1 - Ч)(1 - х)) × м
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбунда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЗ — шакллантирилиши лозим бўлган захира миқдори;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАЖМ — активнинг жами қиймати суммаси (балансдан ташқари ҳисобварақ номинал қийматининг (фойдаланилмаган қисми) капитал монандлиги ҳисоб-китобларидаги кредитни қайта ҳисоблаш омили қўлланилгандан сўнг чиққан баланс эквиваленти);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТҚ — мазкур Низомнинг 80-бандида белгиланган мақбул таъминот қиймати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЧ — чегирма омилининг мазкур Низомнинг 80-бандида белгиланган миқдорлардан кам бўлмаган миқдори;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишх — валютадаги тафовутни ҳисобга олиш омили. Мазкур омил актив ифодаланган валюта у бўйича қабул қилинган таъминот валютасидан фарқ қилмаса 0 га, фарқ қилса 0,1 га тенг бўлади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишм — актив таснифи бўйича шакллантирилиши лозим бўлган захира яратиш меъёри.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплашга мўлжалланган захира миқдори 0 ёки ундан кичик (манфий) бўлса:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмазкур актив бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплашга мўлжалланган захира шакллантирилмайди;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишмазкур актив капитал монандлиги ҳисоб-китобларида эҳтимолий йўқотишларни қоплашга мўлжалланган захира шакллантирилмаган актив сифатида баҳоланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш72. Активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларга доир захиралар миқдори ойига камида бир маротаба қайта кўриб чиқилиши (тузатилиши) лозим. Бунда банк ички ҳужжатларига мувофиқ активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларга доир захиралар миқдори ҳисобот санасидан бошқа кунларда қўшимча равишда қайта кўриб чиқилиши (тузатилиши) мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш73. Захиралар етарли бўлмаган ҳолларда банк томонидан захираларга қўшимча ажратмалар захираларнинг етишмовчилиги аниқланган даврда амалга оширилиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш74. Қуйидаги ҳолларда актив у бўйича шакллантирилган захира ҳисобига балансдан ташқари ҳисобварақларга ўтказилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9-сон МҲХС талабларига мувофиқ актив қайтарилиши бўйича асосли кутилмалар мавжуд бўлмаса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактивнинг сифати «умидсиз» деб таснифланган санадан бошлаб беш йил ўтган бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчига онлайн кредит фрод ҳолати натижасида расмийлаштирилиши оқибатида мазкур қарз олувчи жабрланувчи деб эътироф этилганлиги тўғрисидаги суриштирувчи, терговчи, прокурорнинг қарори ёки суднинг ажрими келиб тушганда.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш75. Белгиланган меъёрларга мувофиқ яратилган захирага нисбатан актив бўйича эҳтимолий йўқотишлар миқдорининг ошиб кетиши мумкинлигидан далолат берувчи омиллар ва шароитлар аниқланганда, мазкур актив бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун қўшимча захира яратилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш76. «Э-контракт» ташқи савдо ахборот тизимидаги маълумотларга мувофиқ ташқи савдо операциялари бўйича муддати ўтган дебитор қарздорлиги мавжуд қарз олувчиларга тақдим этилган активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларга доир захиралар қўшимча захираларни инобатга олган ҳолда активнинг жами қийматига мазкур Низомнинг 2-иловасига мувофиқ жами захира меъёри кўпайтирилган миқдорда банк харажати ҳисобидан захира шакллантирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда қўшимча захираларни шакллантириш мақсадларида дебитор қарздорлиги улуши қарз олувчининг ташқи савдо операциялари бўйича муддати ўтган дебитор қарздорлиги суммасининг мазкур қарз олувчининг ташқи савдо операциялари бўйича жами дебитор қарздорлиги суммасига нисбати асосида қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Дебитор қарздорлиги улуши |
= |
Муддати ўтган дебитор қарздорлиги |
× |
100 фоиз |
|
Жами дебитор қарздорлиги |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш77. Мазкур Низомнинг 76-бандига мувофиқ қарз олувчиларга банк томонидан тақдим этилган активлар бўйича қўшимча захира меъёрлари қуйидаги жадвалга мувофиқ белгиланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТоифалар | Дебитор қарздорлиги улуши | Қўшимча захира меъёри |
1-тоифа | 0 фоиздан — 25 фоизгача | 0 фоиз |
2-тоифа | 26 фоиздан — 50 фоизгача | 1 фоиз |
3-тоифа | 51 фоиздан — 75 фоизгача | 2 фоиз |
4-тоифа | 76 фоиздан — 100 фоизгача | 3 фоиз |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш78. Активнинг балансдан ташқари ҳисобварақларга ўтказилиши унинг қисман ёки тўлиқ қайтарилиши мумкинлигини инкор этмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9-боб. Мақбул таъминотга қўйиладиган талаблар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш79. Таъминот банк томонидан тақдим этилган активни тўлашнинг иккиламчи манбайи ҳисобланади. Банк томонидан таъминотга активни қоплашнинг асосий манбайи сифатида қаралмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш80. Мазкур Низом мақсадларида мақбул таъминот ва мазкур таъминот турлари бўйича чегирма миқдори қуйидаги жадвалда белгиланган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш| Таъминот тури | Чегирма омилининг минимал миқдори | |||
| Сифатининг тоифаси «стандарт» ва «субстандарт» деб таснифланган активлар | Сифатининг тоифаси «қониқарсиз», «шубҳали» ва «умидсиз» деб таснифланган активлар | |||
| Актив сифати муаммоли деб таснифланган санадан ўтган муддат | ||||
| 24 ойгача | 25 ойдан 36 ойгача | 36 ойдан кўп | ||
| 1-даражали юқори ликвидли қимматли қоғозлар гарови | 0 | 0 | 0,5 | 1 |
| 2-А даражали юқори ликвидли қимматли қоғозлар гарови | 0,15 | 0,15 | 0,5 | 1 |
| 2-Б даражали юқори ликвидли қимматли қоғозлар гарови | 0,5 | 0,5 | 0,8 | 1 |
| Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати ва Марказий банк томонидан таъминланган ёки кафолатланган активлар | 0 | 0 | 0,5 | 1 |
| Банк капитали монандлиги ҳисоб-китобларида таваккалчилик даражаси 0 фоиз бўлган хорижий давлатларнинг ҳукуматлари ва марказий банкларининг кафолати | 0 | 0 | 0,5 | 1 |
| Жаҳон банки гуруҳи (Халқаро тикланиш ва тараққиёт банки, Халқаро молия корпорацияси, Халқаро инвестицияларни кафолатлаш агентлиги, Халқаро тараққиёт ассоциацияси) ҳамда Осиё тараққиёт банки, Осиё инфратузилма инвестициялари банки, Европа тикланиш ва тараққиёт банки, Европа инвестиция банки, Европа инвестиция жамғармаси, Ислом тараққиёт банки ва Европа Кенгашининг тараққиёт банклари кафолати | 0 | 0 | 0,5 | 1 |
| Кредитор банкдаги депозитлар ёки депозит сертификатлари гарови | 0 | 0 | 0,5 | 1 |
| «Standard & Poorʼs», «Fitch Ratings» ва «Moodyʼs Investors Service» компанияларининг инвестицион рейтинг даражасидан кам бўлмаган ёки Марказий банк томонидан тан олинадиган бошқа рейтинг компанияларининг ушбу рейтинг даражасига тенг бўлган рейтинг баҳоларига эга банклар кафолати ва кафиллиги | 0,5 | 0,5 | 1 | 1 |
| Таъминотдаги аффинланган (аффинаж қилинган) қимматбаҳо металлар | 0,5 | 0,6 | 0,7 | 1 |
| Таъминот сифатида гаровга олинган қурилиши тугалланган кўчмас мулк (гаров қиймати) | 0,5 | 0,6 | 0,7 | 1 |
| Таъминот сифатида гаровга олинган транспорт воситалари (гаров қиймати) | 0,7 | 0,8 | 1 | 1 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш81. Аффинланган (аффинаж қилинган) қимматбаҳо металлар, кўчмас мулк ҳамда транспорт воситалари мазкур Низом мақсадларида мақбул таъминот ҳисобланиши учун уларнинг бозор қиймати Ўзбекистон Республикасининг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонуни ҳамда баҳолаш фаолияти тўғрисидаги бошқа қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда баҳоланиши ва (ёки) қайта баҳоланиши, шунингдек мазкур баҳолаш тегишли тартибда ҳужжатлаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш82. Мазкур Низомга мувофиқ мақбул таъминотга қабул қилинувчи гаров турлари қуйидаги талабларга жавоб бериши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштегишли тартибда ҳужжатлаштирилиши ва барча томонлар учун мажбурий ҳисобланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқимматли қоғозлар, банкдаги депозитлар, депозит сертификатлари гаров сифатида қабул қилинган бўлса, уларнинг муддати тегишли активни сўндириш муддатидан кам бўлмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкредитор банкдаги депозит гаров предмети бўлса, гаров шартномаси шартларига биноан қарз олувчи ўз мажбуриятларини бажармаган ёки суднинг қарорига асосан тўловга қобилиятсиз деб топилган ҳолатда банкнинг ушбу маблағларни сўзсиз назорат қилиш ва уларни тасарруф эта олиш ҳуқуқи бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиштаъминот сифатида олинадиган мол-мулк гаровга берилмаган бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкредит берган банк томонидан гаровга олинадиган мол-мулкка бўлган ҳуқуқ ҳақидаги ёзув қонунчиликда белгиланган тартибда гаров реестрига киритилган бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанк активи банкдаги депозитлар билан таъминланган бўлса, депозит активни таъминлаш учун тегишли ҳисобварақда юритилиши ҳамда кредит шартномаси ёки бошқа шартномада қарз олувчи томонидан актив қайтарилмаган ёки мажбуриятлари бажарилмаган ҳолда банк акцептсиз тартибда депозитни тасарруф этиши, шунингдек қарз олувчи ихтиёрий равишда ушбу депозитни у билан таъминланган активни сўндириш учун йўналтириши мумкин эканлиги шарт қилиб қўйилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда банк активни қайтариш муддати етиб келгунга қадар депозитдан маблағларни олишга йўл қўймаслик мақсадида зарур чораларни кўриши ва назорат ўрнатиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш83. Мазкур Низомга мувофиқ мақбул таъминотга қабул қилинувчи кафолат бир вақтнинг ўзида қуйидаги талабларга жавоб бериши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкафолат муддати ва асосий мажбурият муддатлари мос бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчи ўз мажбуриятларини бажармаган ҳолларда, шартнома ва (ёки) ўзаро келишувда кафолат шартларини бажариш муддатларига доир ҳеч қандай чекловлар бўлмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкафил томонидан тақдим этилган кафолат ҳужжатлаштирилган мажбурият ҳисобланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанкнинг мажбуриятни кафилдан тўғридан-тўғри талаб қилиш ҳуқуқи бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчининг банк олдидаги мажбурияти бўйича тақдим этилган кафолат миқдори аниқ белгиланган бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишкафолат чақириб олинмайдиган ва сўзсиз бўлиши, яъни бир томонлама тартибда кафил кафолатни бекор қилиши, кафолат қийматини ошириши, кафолат муддатини қисқартириши, шунингдек кафолат бўйича маблағларни тўлиқ ёки қисман тўламаслигига имкон яратувчи шартларнинг мавжуд эмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчи кафолат билан таъминланган мажбуриятларини бажармаган ҳолларда, банк кафилдан кафолат бўйича тўловни амалга оширишини талаб қилиш ҳуқуқи бўлиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10-боб. Банк мол-мулкига нисбатан алоҳида талаблар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш84. Банкнинг қуйидаги мулклари бўйича 100 фоиз миқдорда банк харажати ҳисобидан захира шакллантирилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанк балансига қабул қилинган санадан бошлаб бир йил муддатда сотилмаган гаров ҳисобидан ундирилган кўчмас мулк ва бошқа мол-мулклар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанк фаолиятини амалга ошириш учун зарурияти мавжуд бўлмаган (фойдаланилмайдиган) уч йил муддатда сотилмаган ёки фойдаланилмаган кўчмас мулк ва бошқа мол-мулклар, бундан мазкур банднинг иккинчи хатбошисида кўрсатилган ҳолатлар мустасно.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11-боб. Балансдан ташқари ҳисобварақларда активларни ҳисобга олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш85. Балансдан ташқари ҳисобварақларга ўтказилган сифати «умидсиз» деб таснифланган активлар баланс ҳисобварақларига қайтарилмайди. Бунда ушбу активлар бўйича келгусида ундириб олинган ва (ёки) қайтарилган маблағ банк даромади сифатида тан олинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш86. Баланс ҳисобварақларидан балансдан ташқари ҳисобварақларга ўтказилган сифати «умидсиз» деб таснифланган активлар ҳамда улар бўйича ҳисоблаб ёзилган фоизлар ва бошқа тўловлар балансдан ташқари ҳисобварақларда улар ушбу ҳисобварақларга ўтказилган пайтдан бошлаб 2 йилдан кам бўлмаган муддат мобайнида акс эттирилиши лозим, бундан мазкур Низомнинг 90-бандида белгиланган ҳолатлар мустасно.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБунда банк 1 ойда камида бир марта қарздорга балансдан ташқари ҳисобварақлардаги қолдиқларга мос келадиган асосий қарз, ҳисобланган фоизлар ва бошқа тўловлар бўйича муддати ўтган қарздорликнинг мавжудлигини маълум қилган ҳолда актив бўйича қарздорликни қоплаш ва у бўйича ҳисобланган фоизлар ва бошқа тўловларни тўлаш талаб қилинган даъво хатини, балансдан ташқари ҳисобварақлардан кўчирма илова қилинган ҳолда, қарз олувчи ёки унинг ҳуқуқий ворисига (тугатилиш жараёнида бўлса, тугатиш комиссиясига) юбориши лозим, бундан фрод ҳолати натижасида номига онлайн кредит расмийлаштирилган қарз олувчи жабрланувчи деб эътироф этилганлиги тўғрисидаги суриштирувчи, терговчи, прокурорнинг қарори ёки суднинг ажрими келиб тушганлиги ҳолатлари мустасно.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишМазкур банднинг иккинчи хатбошисида назарда тутилган даъво хатларини олмаслик қарз олувчини қарзини қайтариш мажбуриятидан озод этмайди. Даъво хати ва ҳисобварақдан кўчирма банкнинг муддати ўтган асосий қарзни ва ҳисобланган фоизларни ундириб олиш бўйича судга мурожаат этиши учун асос бўлади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш87. Банкнинг ички аудит хизмати ва банк бошқаруви ҳар чоракда балансдан ташқари ҳисобварақларга ўтказилган сифати «умидсиз» деб таснифланган активларни ундириш бўйича қўлланаётган чора-тадбирлар ҳақида банк кузатув кенгашига ёзма равишда маълумот беришлари шарт.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБанк кузатув кенгаши молиявий йил якуни бўйича банк акциядорларининг йиллик умумий йиғилиши кун тартибига банкнинг «умидсиз» активларини ундириш бўйича қўлланган чора-тадбирлар ҳақидаги масалани киритади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш88. Банк балансдан ташқари ҳисобварақларда ҳисобга олинган активлар бўйича асосий қарз суммаси, фоизлар ва бошқа тўловларни ундириш юзасидан барча чора-тадбирларни қўллаши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш89. Активнинг балансдан ташқари ҳисобварақларга ўтказилиши ушбу актив бўйича қарзлар ҳамда ҳисобланган фоизлар ва бошқа тўловларнинг ҳамда банкнинг мазкур активни молиялаштириш учун жалб қилинган маблағлар бўйича кредиторлар олдидаги мажбуриятларининг бекор қилинишини англатмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш90. Балансдан ташқари ҳисобварақларда ҳисобга олинган активлар қуйидаги ҳолатларда банк кузатув кенгашининг тавсияси асосида акциядорлар умумий йиғилиши қарорига кўра ҳисобдан чиқарилиши мумкин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишбанк активдан воз кечса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9-сон МҲХС талабларига мувофиқ актив қайтарилиши бўйича асосли кутилмалар мавжуд бўлмаса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишактив балансдан ташқари ҳисобварақларга ўтказилгандан кейин 2 йил давомида тўланмаса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишқарз олувчи вафот этса ва унинг қарзини қайтариш мажбуриятини ўз зиммасига оладиган бошқа шахс мавжуд бўлмаса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишсуднинг қарз олувчини тўловга қобилиятсиз деб топиш тўғрисида қонуний кучга кирган қарори бўлса;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишюридик шахс бўлган қарз олувчи тугатилган бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12-боб. Якуний қоида
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш91. Мазкур Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўладилар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБанкларда активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомга
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТўлов эҳтимоли пастлигини аниқлашда фойдаланиладиган мезонлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТ/р | Мезонлар | Қониқарсиз | Шубҳали | Умидсиз |
1. | Ўз маблағлари манбалари ––––––––––––––––––––––– Жами активлар | (0,05; 0,1] | (0,01; 0,05] | 0,01 ва ундан паст |
2. | Жами молиявий мажбуриятлар ––––––––––––––––––––––––– ЭБИТДА (ЭБИТДА: соф фойда (зарар) + фойда солиғи + фоизлар шаклидаги харажатлар + асосий воситалар эскириши ўзгариши + номоддий активлар амортизация суммаси ўзгариши + валюта курси фарқларидан зарарлар + тўланган дивидендлар + узоқ муддатли ижара (лизинг) бўйича фоизлар кўринишидаги харажатлар + молиявий фаолият бўйича бошқа харажатлар) | [6; 7) | [7; 10) | 10 ва ундан баланд |
3. | ЭБИТ ––––––––––––––––––––––– Фоизлар шаклидаги харажатлар (ЭБИТ: соф фойда (зарар) + фойда солиғи + фоизлар шаклидаги харажатлар + валюта курси фарқларидан зарарлар + тўланган дивидендлар + узоқ муддатли ижара (лизинг) бўйича фоизлар кўринишидаги харажатлар + молиявий фаолият бўйича бошқа харажатлар) | (1; 1,5] | (0,5; 1] | 0,5 ва ундан паст |
4. | Жорий активлар ––––––––––––––––– Жорий мажбуриятлар | (0,7; 0,9] | (0,4; 0,7] | 0,4 ва ундан паст |
5. | ЭБИТДА ––––––––––––– Қарз тўловлари (Қарз тўловлари: фоизлар шаклидаги қарз харажатлари + қарзнинг асосий тўлови) | (0,8; 0,9] | (0,7; 0,8] | 0,7 ва ундан паст |
6. | 9-сонли Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари мезонлари | Актив 9-сонли МҲХС талабларига мувофиқ кредит таваккалчилиги сезиларли даражада ошган сифатида (2-босқич тоифаси) таснифланиши ҳамда унинг бутун муддати давомидаги кутилаётган кредит йўқотишлари миқдори актив қийматининг 12 фоизидан юқори, бироқ 25 фоизидан ошмаслиги; | Актив 9-сонли МҲХС талабларига мувофиқ кредит таваккалчилиги сезиларли даражада ошган сифатида (2-босқич тоифаси) таснифланиши ҳамда унинг бутун муддати давомидаги кутилаётган кредит йўқотишлари миқдори актив қийматининг 25 фоизидан ошиши; | Актив қадрсизланган тоифасига (3-босқич) киритилиши ҳамда унинг бутун муддати давомидаги кутилаётган кредит йўқотишлари миқдори актив қийматининг 50 фоизидан ошиши |
Актив қадрсизланган тоифасига (3-босқич) киритилиши ҳамда унинг бутун муддати давомидаги кутилаётган кредит йўқотишлари миқдори актив қийматининг 25 фоизидан ошмаслиги. | Актив қадрсизланган тоифасига (3-босқич) киритилиши ҳамда унинг бутун муддати давомидаги кутилаётган кредит йўқотишлари миқдори актив қийматининг 25 фоизидан юқори, бироқ 50 фоизидан ошмаслиги. |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишБанкларда активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомга
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишТашқи савдо операциялари бўйича муддати ўтган дебитор қарздорлиги мавжуд қарз олувчиларга банк томонидан тақдим этилган активлар учун захира меъёрлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишАктив сифатининг тоифаси | Захира меъёри (қўшимча захирасиз) | Жами захира меъёри (захира меъёри + қўшимча захира меъёри) | |||
Тоифа 1 | Тоифа 2 | Тоифа 3 | Тоифа 4 | ||
Стандарт | 1 фоиз | 1 фоиз | 2 фоиз | 3 фоиз | 4 фоиз |
Субстандарт | 10 фоиз | 10 фоиз | 11 фоиз | 12 фоиз | 13 фоиз |
Қониқарсиз | 25 фоиз | 25 фоиз | 26 фоиз | 27 фоиз | 28 фоиз |
Шубҳали | 50 фоиз | 50 фоиз | 51 фоиз | 52 фоиз | 53 фоиз |
Умидсиз | 100 фоиз | 100 фоиз | 100 фоиз | 100 фоиз | 100 фоиз |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 14 августдаги 22/3-сон қарорига
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишЎз кучини йўқотган деб топилаётган идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишРЎЙХАТИ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2015 йил 13 июндаги 14/5-сон «Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2696, 2015 йил 14 июль) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2015 й., 28-сон, 374-модда).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2017 йил 23 сентябрдаги 26/6-сон «Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомга ўзгартиришлар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2696-1, 2017 йил 10 октябрь) (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 11.10.2017 й., 10/17/2696-1/0091-сон).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2018 йил 31 мартдаги 12/20-сон «Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2696-2, 2018 йил 27 апрель) (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 30.04.2018 й., 10/18/2696-2/1120-сон).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2021 йил 19 ноябрдаги 27/7-сон «Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2696-3, 2021 йил 10 декабрь) (Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 10.12.2021 й., 10/21/2696-3/1152-сон).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2024 йил 22 апрелдаги 11/2-сон «Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2696-4, 2024 йил 20 май) (Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.05.2024 й., 10/24/2696-4/0354-сон).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 5 декабрдаги 31/10-сон «Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомга ўзгартиришлар ва қўшимча киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2696-5, 2025 йил 23 декабрь) (Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 24.12.2025 й., 10/25/2696-5/1198-сон).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. Ўзбекистон Республикаси адлия вазирининг 2021 йил 28 июлдаги 15-мҳ-сон буйруғи (рўйхат рақами 3313, 2021 йил 28 июль) (Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.07.2021 й., 10/21/3313/0724-сон) билан тасдиқланган Вазирликлар, давлат қўмиталари ва идоралар томонидан қабул қилинган айрим идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга киритилаётган ўзгартиришларнинг 295-банди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2023 йил 27 майдаги 14/10-сон қарори (рўйхат рақами 3442, 2023 йил 9 июнь) (Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.06.2023 й., 10/23/3442/0359-сон) билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви томонидан қабул қилинган айрим идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга киритилаётган ўзгартиришларнинг 3-банди.
(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.09.2026 й., 10/26/3937/0926-сон)