Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодексининг 161-моддасига асосан ва бюджет ҳисобини давлат секторида бухгалтерия ҳисобининг халқаро стандартлари билан мувофиқлаштириш мақсадида буюраман:

1. Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг 2018 йил 13 ноябрдаги 143-сон буйруғи (рўйхат рақами 3106, 2018 йил 25 декабрь) (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 25.12.2018 й., 10/18/3106/2369-сон) билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (5-сонли БҲС) «Қишлоқ хўжалиги»га иловага мувофиқ қўшимча ва ўзгартиришлар киритилсин.

2. Мазкур буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

1. 1-бандда:

тўртинчи хатбоши «насл қолдириш» деган сўзлардан кейин «, деградация» деган сўз билан тўлдирилсин;

тўққизинчи хатбошидаги «бошқа мажбурий тўловлардан» деган сўзлар «йиғимлардан» деган сўз билан алмаштирилсин;

қуйидаги мазмундаги ўн иккинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«ҳосил берувчи ўсимлик — қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштириш ва етказиб беришда фойдаланиладиган, бир неча даврлар давомида ҳосил бериши кутиладиган ҳамда ўзининг қишлоқ хўжалиги маҳсулоти сифатида сотилиши эҳтимоли паст бўлган (бундан унинг қолдиқ сифатида реализация қилиниши ҳолатлари мустасно) ўсимлик.».

2. Қуйидаги мазмундаги 1¹ — 1⁵-бандлар билан тўлдирилсин:

«1¹. Қуйидагилар ҳосил берувчи ўсимлик ҳисобланмайди:

а) қишлоқ хўжалиги маҳсулоти сифатида йиғиб олиш учун етиштириладиган ўсимликлар (масалан, ёғоч олиш мақсадида етиштириладиган дарахтлар);

б) қишлоқ хўжалиги маҳсулотини етиштириш учун парвариш қилинадиган ва ташкилот томонидан ушбу ўсимликларнинг ўзини ҳам қишлоқ хўжалиги маҳсулоти сифатида йиғиб олиб реализация қилиш эҳтимоли кам бўлмаган (бундан уларнинг қолдиқ сифатида реализация қилиниши ҳолатлари мустасно) ўсимликлар (масалан, ҳам меваси, ҳам ёғочи учун етиштириладиган дарахтлар);

д) бир йиллик экинлар (масалан, маккажўхори ва буғдой).

1². Ҳосил берувчи ўсимликлар ҳосил олиш мақсадида фойдаланилмай қўйилганда, улар кесилиши (масалан, ўтин сифатида фойдаланиш учун) ва қолдиқ сифатида реализация қилиниши мумкин.

Қолдиқ сифатидаги бундай реализация қилиш ҳосил берувчи ўсимликнинг ушбу Стандартда белгиланган таърифига мувофиқлигини ўзгартирмайди.

1³. Ҳосил берувчи ўсимликларда ўсаётган (етиштирилаётган) ва ҳали йиғиб олинмаган қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари биологик актив ҳисобланади.

1⁴. Бошқа бюджет ҳисоби стандартларида таърифланган атамалар ушбу Стандартда ҳам худди шу маънода қўлланилади.

1⁵. Ташкилот биологик активнинг ҳақиқий қийматини аниқлашда имкон қадар кузатиш мумкин бўлган бозор маълумотларидан фойдаланиши ҳамда кузатиш мумкин бўлмаган маълумотлардан фойдаланишни минималлаштириши керак.

Бунда маълумотлар кузатиладиган ёки кузатилмайдиган бўлиши мумкин ва улар қуйидаги турларга бўлинади:

1-даража — баҳолаш санасида фаол бозорларда мавжуд бўлган бир хил активлар ёки мажбуриятлар учун шаклланган нархларни ифодаловчи маълумотлар;

2-даража — 1-даража маълумотларига кирмайдиган, бироқ актив ёки мажбуриятга доир бевосита ёки билвосита кузатиш мумкин бўлган бозор нархларига асосланган маълумотлар;

3-даража — актив ёки мажбуриятга доир кузатиш мумкин бўлмаган маълумотлар, шу жумладан ташкилотнинг ички баҳолашига асосланган маълумотлар.».

3. 4-банднинг «а» кичик банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«а) биологик активлар, ҳосил берувчи ўсимликлар бундан мустасно;».

4. 5-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«5. Мазкур Стандарт қуйидагиларга қўлланилмайди:

а) қишлоқ хўжалиги учун мўлжалланган ерларга;

б) қишлоқ хўжалиги фаолиятига тегишли ҳосил берувчи ўсимликларга (бунда, ушбу Стандарт ҳосил берувчи ўсимликлардаги ҳосилга нисбатан қўлланилади);

д) қишлоқ хўжалиги фаолияти билан боғлиқ номоддий активларга;

э) хизматлар кўрсатиш ёки ишларни бажариш учун мўлжалланган биологик активларга;

ф) қишлоқ хўжалиги фаолиятига тегишли ерни ижарага олиш натижасида юзага келган фойдаланиш ҳуқуқи активларига.».

5. 12-банддаги «26-бандида» деган сўзлар «27-бандида» деган сўзлар билан алмаштирилсин.

6. 13-банддаги «13-бандига» деган сўзлар «12-бандига» деган сўзлар билан алмаштирилсин.

7. 16-банд қуйидаги мазмундаги хатбоши билан тўлдирилсин:

«Алмашув операциясида биологик актив ёки қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини сотиш бўйича шартнома айрим ҳолларда зарар келтирувчи шартнома сифатида эътироф этилиши мумкин. Бундай шартномаларга нисбатан Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (16-сонли БҲС) «Баҳоланган мажбуриятлар, шартли мажбуриятлар ва шартли активлар» (рўйхат рақами 3562, 2024 йил 22 октябрь) талаблари қўлланилади.».

8. 24-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«24. Биологик актив дастлабки ҳисобга олинганда фойда ёки зарар юзага келиши мумкин. Масалан, биологик активнинг ҳақиқий қийматини сотиш харажатларини чегирган ҳолда аниқлаш натижасида зарар юзага келиши мумкин. Шунингдек, биологик активнинг пайдо бўлиши натижасида фойда ҳам юзага келиши мумкин (масалан, бузоқ туғилганда).».

9. 27-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«27. Биологик активнинг ҳақиқий қийматини ишончли аниқлаш мумкин, деб ҳисобланади. Мазкур фараз фақат биологик актив дастлаб ҳисобга олинаётганда, унга нисбатан бозорда эълон қилинган нархлар мавжуд бўлмаган ва ҳақиқий қийматни аниқлашнинг муқобил усуллари ишончли натижа бермайди деб топилган ҳолларда рад этилиши мумкин. Бундай ҳолларда биологик актив унинг дастлабки қиймати бўйича жамғарилган амортизация ва жамғарилган қадрсизланиш зарарлари чегирилган ҳолда баҳоланади.

Агар кейинчалик ушбу биологик активнинг ҳақиқий қийматини ишончли тарзда аниқлаш имконияти юзага келса, ташкилот уни сотиш харажатлари чегирилган ҳолдаги ҳақиқий қиймат бўйича баҳолайди. Агар узоқ муддатли биологик актив сотиш учун мўлжалланган актив сифатида таснифланса (ёки сотиш учун мўлжалланган гуруҳ таркибига киритилса), унинг ҳақиқий қийматини ишончли тарзда аниқлаш мумкин, деб ҳисобланади.».

10. 28-банддаги «уни чиқиш вақтигача баҳолашни давом эттиради.» деган сўзлар «ҳисобдан чиқарилгунга қадар баҳолашни давом эттиради, мазкур Стандартнинг 27-бандида назарда тутилган ҳолатлар бундан мустасно.» деган сўзлар билан алмаштирилсин.

11. 29-банд қуйидаги мазмундаги хатбоши билан тўлдирилсин:

«Мазкур Стандарт қишлоқ хўжалиги маҳсулотларининг уларни йиғиш пайтидаги ҳақиқий қийматини ишончли аниқлаш мумкин деган фаразга асосланади.».

12. Қуйидаги мазмундаги 29¹-банд билан тўлдирилсин:

«29¹. Биологик активнинг харид қиймати, жамғарилган амортизацияси ва жамғарилган қадрсизланиш зарарларини аниқлашда, шунингдек қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ҳисобга олишда ташкилотлар Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (7-сонли БҲС) «Товар-моддий захиралар» (рўйхат рақами 3120, 2019 йил 14 январь) ва Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (8-сонли БҲС) «Кўчмас мулк, бино ва жиҳозлар» (рўйхат рақами 3144, 2019 йил 20 март) талабларини ҳисобга олади.».

13. Қуйидаги мазмундаги 32¹ — 32⁶-бандлар билан тўлдирилсин:

«32¹. Ташкилот молиявий ҳисоботдан фойдаланувчиларга қуйидаги ҳолатларни баҳолаш имконини берадиган маълумотларни ёритиб бериши керак:

а) дастлабки ҳисобга олишдан кейин молиявий ҳисоботда ҳақиқий қиймат бўйича баҳоланадиган биологик активларнинг ҳақиқий қийматини аниқлашда қўлланилган баҳолаш усуллари ва киритилган маълумотлари;

б) дастлабки ҳисобга олишдан кейин молиявий ҳисоботда 3-даража маълумотларидан фойдаланган ҳолда амалга оширилган ҳақиқий қиймат баҳолашларининг ҳисобот давридаги молиявий натижага ёки соф активлар (капитал) қийматига таъсири.

32². Ташкилот мазкур стандартнинг 32¹‑бандидаги мақсадларга эришиш учун қуйидагиларни ҳисобга олиши керак:

а) маълумотларни ёритиб бериш талабларини таъминлаш учун зарур бўлган тафсилотлар аниқлиги (масалан, қорамол — сут берадиган сигир, буқа, ёш бузоқ);

б) турли талабларнинг ҳар бирининг аҳамияти (устуворлиги);

д) қай даражада умумлаштириш ёки алоҳида элементларга ажратиш кераклиги;

э) молиявий ҳисоботлардан фойдаланувчиларнинг ёритиб берилган миқдорий маълумотларни баҳолаш учун қўшимча маълумотга эҳтиёжи бор ёки йўқлиги.

Агар ушбу Стандарт ва бошқа бюджет ҳисоби стандартларига мувофиқ ёритиб берилган маълумотлар ушбу Стандартнинг 32¹‑бандидаги мақсадларга эришиш учун етарли бўлмаса, ташкилотлар мазкур мақсадларга эришиш учун зарур бўлган қўшимча маълумотларни (масалан, баҳолаш бўйича қўшимча тушунтиришлар ёки биологик активлар таснифи бўйича изоҳ каби маълумотлар) ёритиб беради.

32³. Ташкилот мазкур Стандартнинг 32¹-бандида белгиланган мақсадларга эришиш учун, дастлабки ҳисобга олишдан кейин молиявий ҳисоботда ҳақиқий қиймат бўйича баҳоланадиган ҳар бир биологик активнинг тоифаси бўйича (биологик активларнинг тоифалари ушбу Стандартнинг 32⁴-бандига мувофиқ аниқланади) камида қуйидаги маълумотларни очиб бериши керак:

а) ҳисобот даври якунидаги ҳақиқий қиймат ўлчовлари;

б) ҳақиқий қиймат ўлчовлари қайси маълумотлар даражасига киритилганлиги (1, 2 ёки 3-даража);

д) кузатиш мумкин бўлмаган маълумотлардан фойдаланган ҳолда аниқланган ҳақиқий қиймат ўлчовлари учун қўлланилган баҳолаш усуллари ва фойдаланилган маълумотлар тавсифи. Агар баҳолаш усули ўзгарган бўлса (масалан, бозор ёндашувидан даромад ёндашувига ўтиш ёки қўшимча баҳолаш усулини қўллаш), ташкилот ушбу ўзгариш ва унинг сабабларини очиб бериши керак.

Ташкилот 3-даражага киритилган ҳақиқий қийматни баҳолашда фойдаланилган кузатиш мумкин бўлмаган муҳим маълумотлар бўйича миқдорий маълумотларни очиб бериши керак. Агар бундай миқдорий маълумотлар шакллантирилмаган бўлса, уларни яратиш талаб этилмайди. Бироқ ташкилот учун олиш имконияти мавжуд ва ҳақиқий қийматни аниқлаш учун муҳим бўлган миқдорий маълумотлар инкор этилмаслиги керак;

э) ташкилот 3-даража маълумотларига асосан киритилган ҳақиқий қиймат ўлчовлари бўйича давр бошидан давр охиригача бўлган ўзгаришларни қуйидагича очиб бериши керак:

ҳисобот даврида тан олинган жами натижа ва унинг фойда ёки зарар ҳисоботида акс этган элементлари;

жами активлар (капитал)да тан олинган умумий фойда ёки зарар ва уни тан олинган элементлари;

харидлар, сотувлар, ҳисобдан чиқаришлар ва ҳисоб-китоблар (ушбу турдаги ҳар бир ўзгариш алоҳида очиб берилади);

ф) 3-даража маълумотларига асосан киритилган ҳақиқий қиймат ўлчовлари бўйича ҳисобот даври охирида ушлаб турилган биологик активларга тааллуқли амалга оширилмаган фойда ёки зарарлардаги ўзгаришлар ҳиссаси ҳамда мазкур ҳисобга олинган фойда ёки зарар элементлари;

г) 3-даража маълумотларига асосан киритилган ҳақиқий қиймат ўлчовлари учун қўлланилган баҳолаш жараёнлари тавсифи (жумладан, баҳолаш сиёсати ва тартиблари қандай белгиланиши ҳамда ҳақиқий қиймат ўзгаришларининг даврлар орасида таҳлил қилиниши);

ҳ) 3-даража маълумотларига асосан киритилган ҳақиқий қиймат ўлчовлари учун ўзгаришларга нисбатан таъсирчанлик бўйича тавсиф. Агар бундай маълумотлар ўртасида ўзаро боғлиқлик мавжуд бўлса, ташкилот уларнинг таъсирини кучайтириши ёки камайтириши мумкинлигини ҳам тавсифлаши керак.

32⁴. Ташкилотлар биологик активларни тоифаларга ажратишни қуйидагилар асосида белгилайди:

а) биологик активларнинг табиати, хусусиятлари ва хавф-хатарлари;

б) ҳақиқий қиймат ўлчови қайси даража маълумотларига асосан аниқланганлиги.

Бунда, 3-даража маълумотларига асосан киритилган ҳақиқий қиймат ўлчовлари учун маълумотлар даражаси юқорироқ бўлиши талаб этилиши мумкин, чунки бундай ўлчовлар юқори даражадаги ноаниқлик ва субъективлик билан тавсифланади.

Ҳақиқий қиймат ўлчовлари бўйича маълумотларни тақдим этиш учун биологик активларни қандай даражада тоифаларга ажратишни белгилаш профессионал мулоҳазани талаб этади. Биологик активлар одатда молиявий ҳисоботда келтирилган моддаларга нисбатан кенгроқ даражада тоифаларга ажратишни талаб қилади. Бироқ, ташкилот молиявий ҳисоботда келтирилган моддалар билан мувофиқлаштириш имконини берувчи етарли маълумотларни тақдим этиши шарт.

Агар бошқа бюджет ҳисоби стандарти биологик активларни тоифаларга ажратиш тартибини белгилаган бўлса, ташкилот мазкур Стандартда талаб этилган маълумотларни тақдим этишда ушбу тартиблардан фойдаланиши мумкин (агар у мазкур банд талабларига жавоб берса).

32⁵. Молиявий ҳисоботда ҳақиқий қиймат бўйича баҳоланмайдиган, аммо ҳақиқий қиймати очиқлаб кўрсатиладиган ҳар бир биологик активлар тоифаси учун ташкилот ушбу Стандартнинг 32³-банди «б», «д» ва «ҳ» кичик бандларида назарда тутилган маълумотларни очиқлаб кўрсатиши керак, бундан мазкур банднинг иккинчи хатбошисидаги ҳолатлар мустасно.

Ташкилотдан 3-даража маълумотларига асосан киритилган ҳақиқий қиймат ўлчовлари бўйича ушбу Стандартнинг 32³-банди «д» кичик бандида назарда тутилган муҳим кузатиш мумкин бўлмаган маълумотларга оид миқдорий очиқлашларни тақдим этиш талаб этилмайди.

Ташкилот бундай биологик активлар учун ушбу Стандартда назарда тутилган бошқа очиқлашларни тақдим этиши шарт эмас.

32⁶. Ташкилот ушбу Стандартда назарда тутилган миқдорий очиқлашларни жадвал шаклида тақдим қилиши керак, агар бошқа мақбул шакл мавжуд бўлмаса.».

14. Илова мазкур қўшимча ва ўзгартиришларнинг иловасига мувофиқ таҳрирда баён этилсин.