Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

Quyidagilar:

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi, Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligi va Moliya vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan Lizing operatsiyalarini oʻtkazishda bojxona hujjatlarini rasmiylashtirish va bojxona nazoratini amalga oshirish tartibi 1-ilovaga muvofiq;

Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan Buxgalteriya hisobi va hisobotida lizing operatsiyalarini aks ettirish tartibi 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

Mazkur Tartib Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi, shuningdek, Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 19-dekabrdagi 556-son qaroriga muvofiq ishlab chiqilgan va lizing operatsiyalari boʻyicha yuklarni bojxonada oʻz vaqtida rasmiylashtirishni nazarda tutadi.

1. Lizing operatsiyalari boʻyicha yuklarni bojxonada rasmiylashtirish, asosan, eksport-import operatsiyalarini oʻtkazishda qoʻllaniladigan umumiy ravishda belgilangan sxema boʻyicha hech qanday toʻsiqlarsiz va mazkur Tartibga muvofiq amalga oshiriladi.

2. Lizing kontraktlari boʻyicha tovarlarni eksport qilish qonunchilik bilan belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Eksport qiluvchi yuklarni transport vositalariga ortish boshlangunga qadar bojxona organlariga mustaqil ravishda yoki mazkur uchastkaga xizmat koʻrsatadigan bojxona brokeri orqali barcha hujjatlarni (Oʻzbekiston Respublikasining vakolatli organlarida, shu jumladan, vakil qilingan bankda va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasida roʻyxatdan oʻtkazilgan kontraktni, tovarning kelib chiqish sertifikatini, muvofiqlik sertifikati va transport-tashish hujjatlarini), agar belgilangan namunadagi yukning bojxona deklaratsiyasini rasmiylashtirish uchun qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, taqdim etadi.

3. Bojxona brokeri yoki deklarant, yuklar, hujjatlar tegishli tekshiruvdan oʻtkazilgandan soʻng, belgilangan namunada yukning bojxona deklaratsiyasini rasmiylashtiradi va uni barcha boshqa hujjatlar bilan birga bojxona organi xodimiga taqdim etadi.

Lizing obyekti sifatida olib ketiladigan tovarlarga bojxona toʻlovlarini hisoblash belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Lizing obyektini olib ketish chogʻida bojxona toʻlovlarini toʻlash uning bojxona qiymatining toʻlangan qismi miqdoridan kelib chiqqan holda amalga oshirilib (lizing toʻlovlari), bank hujjatlari bilan tasdiqlanadi. Keyinchalik bojxona toʻlovlari lizing toʻlovlari kelib tushishiga koʻra 20 kun mobaynida toʻlanadi.

4. Bojxona organi xodimi hujjatlarni, yuklarni va deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan taqdim etilgan axborotning ishonchliligini tekshiradi. U yuk ortishga tayyorlab qoʻyilgan transport vositalarini, ularning bojxona organlari tomonidan qoʻyiladigan talablarga muvofiqligini ham puxta tekshiradi, shundan soʻng yuklarni ortishga ruxsat beradi.

5. Yuklar bojxona nazoratida ortiladi. Yuklar transport vositalariga ortib boʻlingach, yuklarni muhofaza qilish maqsadida, bojxona organi xodimi yukni joʻnatuvchi ishtirokida transport vositasining tegishli joylariga bojxona belgisini qoʻyishga majburdir.

6. Deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan toʻldirilgan yukning bojxona deklaratsiyasi, bojxona posti nazoratchisi tomonidan tegishli tekshirishdan oʻtkazilgandan soʻng, qonunchilik bilan belgilangan tartibda bojxona nuqtai nazaridan rasmiylashtiriladi. Bojxona tekshiruvidan oʻtgan eksport qilinayotgan tovar (yuk)ning transport-tashish hujjatlariga bojxona postining “Bojxona yuki” va “Chiqarishga ruxsat etilgan” yozuvli tamgʻalari qoʻyiladi.

7. Bojxona nuqtai nazaridan toʻgʻri rasmiylashtirilgan va yoki bojxona belgisi boʻlgan, yoxud bojxona organining ruxsati bilan joʻnatuvchi belgisi ostida kelayotgan yuk ortilgan transport vositalari oʻz yoʻnalishi boʻyicha joʻnatiladi.

8. Lizing beruvchi nomiga import boʻyicha keluvchi tovarlarni bojxonada rasmiylashtirishda deklarant yoki bojxona brokeri ularni yoʻl-transport hujjatlari va kontrakt (shartnoma) bilan birga bojxona organiga taqdim etadi, bunda kontrakt (shartnoma) qonunchilik bilan belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligida, vakil qilingan bankda va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasida roʻyxatdan oʻtkazilgan boʻlishi kerak.

9. Tovarni lizing boʻyicha eksport qilish (eksport lizingi) uni vaqtincha olib ketish hisoblanadi. Tovarni vaqtincha olib ketish muddati lizing kontraktiga koʻra lizing muddatiga muvofiq belgilanadi.

Vaqtincha olib ketilgan lizing tovari qaytarib olib kelinganda u import tovar hisoblanmaydi va undan bojxona poshlinalari hamda yigʻimlar olinmaydi.

Moliyaviy lizingda, lizing obyekti lizing oluvchi mulkiga oʻtgandan keyin, lizing obyekti “eksport” bojxona rejimi ostiga olinadi. Bunda ilgari toʻlangan bojxona toʻlovlari eksport qilishda toʻlanadigan bojxona toʻlovlari summasiga hisoblanadi.

10. Bojxona organi xodimi hujjatlarning, yukning bojxona deklaratsiyasining ishonchliligini, shuningdek, tovarlarning mavjudligini tekshiradi va ularni bayon qilingan bojxona tartibiga muvofiq bojxona nuqtai nazaridan rasmiylashtiradi.

Bojxona organiga taqdim etiladigan hujjatlarda, tovarlarda nomuvofiqliklar aniqlangan hollarda bunday tovarlarni bojxonada rasmiylashtirish vaqtida amalda boʻlgan bojxona qonunchiligiga muvofiq chora-tadbirlar koʻriladi.

Ushbu Tartib Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik Kodeksiga muvofiq va Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 19-dekabrdagi 556-son qarori asosida ishlab chiqilgan. U lizing operatsiyalarini hisobga olishda va ular boʻyicha hisobotlarda qoʻllash uchun moʻljallangan.

Moliya lizingida lizing mulki lizing oluvchi tomonidan aktiv sifatida hisobga olinadi va amortizatsiya qilinadi, lizing boʻyicha qarz esa majburiyat tariqasida passiv boʻyicha aks ettiriladi, lizingga beriladigan asosiy vositalarni lizing beruvchi va lizing oluvchi oʻrtasida kelishilgan jadal amortizatsiya qilishga yoʻl qoʻyiladi.

Lizing munosabatlarida lizing oluvchiga qatʼiy summadagi lizing toʻlovi maʼlum qilinadi. U aktivning kontrakt qiymatidan, uning mulkiy sugʻurtasi, texnika xizmati koʻrsatish boʻyicha xarajatlardan, soliqlar, poshlinalar va boshqalardan, shuningdek lizing stavkasi (kredit uchun foiz stavkasi)dan iborat boʻladi.

Lizing obyektini kirim qilish “Uzoq muddat bilan ijaraga olinadigan asosiy vositalar” 03-schyoti debeti boʻyicha “Ijara majburiyatlari” 97-schyot korrespondensiyasida aks ettiriladi.

Amortizatsiya Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksiga muvofiq hisoblab yoziladi. Amortizatsiyani hisoblab yozish quyidagi buxgalteriya qaydi bilan rasmiylashtiriladi:

“Asosiy ishlab chiqarish” 20-schyot debeti. (“Davr xarajatlari” 26-schyoti va asosiy vositalarni ishlatish joyiga bogʻliq holda boshqa schyotlar). “Uzoq muddat bilan ijaraga olingan asosiy vositalarning eskirishi” 02-2-schyot krediti.

Lizing stavkalariga oid lizing toʻlovlarini hisoblab yozish “Foyda va zararlar” 80-schyot debeti va “Foizlar boʻyicha ijara majburiyatlari” 97-2-schyot krediti boʻyicha aks ettiriladi.

Toʻlovlarning lizing beruvchiga toʻlanishiga koʻra “Foizlar boʻyicha ijara majburiyatlari” 97-2-schyoti pul mablagʻlarini hisobga olish schyotlari boʻlgan korrespondensiyaga debet qilinadi.

Asosiy qarzni undirish (aktivning kontrakt qiymatini toʻlash) quyidagi buxgalteriya qaydlari bilan rasmiylashtiriladi:

a) hisoblab yozishda: “Asosiy qarz boʻyicha ijara majburiyatlari” Dt 97-1-schyoti — “Turli debitorlar va kreditorlar bilan hisob-kitoblar” Kt 76-schyoti;

b) toʻlashda: “Turli debitorlar va kreditorlar bilan hisob-kitoblar” Dt 76-schyoti — pul mablagʻlarini hisobga olish Kt schyotlari.

Shartnomaning amal qilish muddati tugagach lizing obyektlari “Asosiy vositalar” 01-schyoti debetiga va “Uzoq muddat bilan ijaraga olingan asosiy vositalar” 03-schyoti kreditiga kontrakt qiymati boʻyicha, “Uzoq muddat bilan ijaraga olingan asosiy vositalarning eskirishi” 02-2-schyoti debetiga va “Oʻz asosiy vositalarining eskirishi” 02-1-schyoti kreditiga kirim qilinadi.

Agar lizing sotib oluvchi sotib olish huquqini lizing shartnomasi muddati tugagungacha amalga oshirsa, u holda aktivning kontrakt qiymati qismi boʻyicha muddatidan oldin hisoblab yozilgan toʻlovlar “Kelgusi davrlar xarajatlari” 31-schyotiga (keyinchalik lizing shartnomasining ilgari belgilangan muddati mobaynida xarajatlarni hisobga olish schyotlariga teng miqdorda hisobdan chiqargan holda) yoki tashkilot ixtiyorida qoladigan foydaga oʻtkaziladi.

Obyektlarni kirim qilishda tegishli schyotlar: “Oʻrnatishga berilgan asbob-uskunalar” 07-schyoti, “Asosiy vositalar” 01-schyoti, “Kapital qoʻyilmalar” 08-schyoti “Yetkazib beruvchilar va pudratchilar bilan hisob-kitoblar” 60-schyotlari boʻlgan korrespondensiyaga debet qilinadi. Toʻlovning amalga oshirilishiga koʻra “Yetkazib beruvchilar va pudratchilar bilan hisob-kitoblar” 60-schyoti debet qilinadi va pul mablagʻlarini hisobga olish schyotlari kredit qilinadi.

Obyektlarni lizing shartlarida lizing oluvchi korxonaga berish lizing beruvchining buxgalteriya hisobida quyidagi qaydlar bilan aks ettiriladi:

a) lizingga berilgan aktivlar kontrakt qiymati summasida:

“Sotilgan va boshqa chiqib ketgan asosiy vositalar” Dt 47-schyoti — “Asosiy vositalar” Kt 01-schyoti;

b) ularni ishlatish davrida hisoblangan eskirish summasida:

“Oʻz asosiy vositalarining eskirishi” Dt 02-1-schyoti — “Sotilgan va boshqa chiqib ketgan asosiy vositalar” Kt 47-schyoti (ushbu qayd lizing aktivini takroriy berishda amalga oshiriladi);

v) lizingning butun davri uchun belgilangan lizing toʻlovlari summasida:

“Tushumga nisbatan ijara majburiyatlari” Dt 09-schyoti — “Sotilgan va boshqa chiqib ketgan asosiy vositalar” Kt 47-schyoti;

g) nazarda tutilayotgan daromad natijasi (47-schyot aylanmalari oʻrtasidagi farq) summasida:

“Sotilgan va boshqa chiqib ketgan asosiy vositalar” Dt 47-schyoti — “Kelgusi davrlar daromadlari” Kt 83-schyoti;

d) har oyda tushadigan lizing toʻlovi summasida:

pul mablagʻlarini hisobga olish Dt schyoti — “Tushumga nisbatan ijara majburiyatlari” Kt 09-schyoti;

“Kelgusi davrlar daromadlari” Dt 83-schyoti — “Foyda va zararlar” Kt 80-schyoti.

Lizing shartnomasi amal qiladigan davrda aktiv egasi hisoblanuvchi lizing beruvchi lizing obyektini oʻzi sugʻurta qilishi yoki mulkni sugʻurta qilish boʻyicha vazifasini lizing oluvchiga yuklashi mumkin. Ikkinchi holatda sugʻurta boʻyicha barcha xarajatlarni va ushbu operatsiyalarni hisobga olishni lizing oluvchi amalga oshiradi, mazkur xarajatlarni amalga oshirish uchun unda mablagʻ yetishmagan taqdirda lizing beruvchi lizing oluvchi bilan kelishgan holda sugʻurta boʻyicha xarajatlarni toʻlashni lizing shartnomasining butun davriga taqsimlaydi, bu ham oʻziga xos mablagʻ bilan taʼminlash hisoblanadi. Sugʻurta holati boshlanganda lizing beruvchi lizing oluvchiga sugʻurta toʻlovining olingan summasini oʻtkazadi yoki uni, lizing toʻlovini kamaytirgan holda, oʻzida qoldiradi.

Oʻrnatishni talab qiluvchi asbob-uskunalar boʻyicha lizing operatsiyalari buxgalteriya hisobida quyidagi qaydlar bilan aks ettiriladi:

Lizing boʻyicha olingan asbob-uskunalarning kontrakt qiymati lizing oluvchining “Oʻrnatishga berilgan asbob-uskunalar” 07-schyotiga “Ijara majburiyatlari” 97-schyoti boʻlgan korrespondensiyaga oʻtkaziladi.

Oʻrnatish xarajatlari “Kapital qoʻyilmalar” 08-schyoti debetiga tegishli schyotlar krediti boʻlgan korrespondensiyaga oʻtkaziladi.

Asbob-uskunalarning oʻrnatishga berilishiga koʻra qiymat “Oʻrnatishga berilgan asbob-uskunalar” 07-schyoti kreditidan “Kapital qoʻyilmalar” 08-schyoti debetiga koʻchiriladi. Oʻrnatish tugallangach shartnomaning amal qilish muddati tugagungacha asbob-uskunalar qiymati “Kapital qoʻyilmalar” 08-schyoti kreditidan “Uzoq muddat bilan ijaraga olinadigan asosiy vositalar” 03-schyoti debetiga yoziladi.

Shartnomaning amal qilish muddati tugagandan keyin asbob-uskunalarni kirim qilishda ularning qiymati “Uzoq muddat bilan ijaraga olinadigan asosiy vositalar” 03-schyoti debetiga yoki “Kapital qoʻyilmalar” 08-schyotiga (agar ularni oʻrnatish shartnomaning amal qilish muddatigacha tugallanmagan boʻlsa) hamda “Uzoq muddat bilan ijaraga olinadigan asosiy vositalarning eskirishi” 02-2-schyoti debetiga va “Oʻz asosiy vositalarining eskirishi” 02-1-schyoti kreditiga yoziladi.