Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 1-martdagi 74-son “Uy-joy mulkdorlari shirkatlarini qoʻllab-quvvatlashga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi:

1. Bank tizimida metodologiya ishlarini muvofiqlashtirish departamenti direktori H. Nurmurotovning mazkur masala boʻyicha axboroti maʼlumot uchun qabul qilinsin.

2. “Tijorat banklari tomonidan xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlarini milliy valyutada kreditlash tartibi toʻgʻrisida Nizom” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

3. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida roʻyxatga olingan kundan 10 kundan soʻng amalga kiritilsin.

4. Mazkur qaror ijrosini nazorat qilish rais oʻrinbosari A. Qodirov zimmasiga yuklatilsin.

1. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Aholiga kommunal xizmat koʻrsatishni takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2001-yil 18-aprelidagi 178-son qarori, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Uy-joy mulkdorlari shirkatlarini qoʻllab-quvvatlashga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2002-yil 1-martdagi 74-son qarori, hamda shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonunchiligiga muvofiq ishlab chiqilgan va xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlarini tijorat banklari tomonidan kreditlash tartibini belgilaydi.

2. Oʻzbekiston Respublikasi hududida xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlarini kreditlash tijorat banklari tomonidan, ushbu nizomga muvofiq kreditning qaytarilishi, toʻlovliligi, taʼminlanganligi, muddatliligi va ajratiladigan kreditlardan maqsadli foydalanish shartlariga rioya etib, xatarlarni har tomonlama baholash va garov qiymatini hisobga olgan holda amalga oshiriladi.

3. Kreditlash subyektlari boʻlib, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda xususiy uy-joy mulkdorlarining uydan foydalanishni taʼminlash, uning saqlanishini birgalikda boshqarish va taʼminlash, umumiy foydalanishdagi obyektlarga egalik qilish va ulardan foydalanish shartlari, tartibini aniqlash, umumiy mulkdagi mol-mulkning lozim darajasidagi holatini taʼminlash maqsadidagi birlashmalar — uy-joy mulkdorlari shirkatlari (keyingi matnda — XUJMSh) chiqadilar.

4. XUJMShga kreditlar quyidagi maqsadlarga ajratiladi:

koʻp xonadonli uylarning tomlari va/yoki uy ichidagi muhandislik kommunikatsiyalarini mukammal taʼmirlashga — mazkur ishlarning bajarilishi davriyligini hisobga olgan holda;

asosiy vositalarni (maxsus asbob-uskunalar va mexanizmlarni) xarid qilishga;

uy atrofi hududlarini obodonlashtirishga.

5. Kreditlar quyidagi muddatlarga beriladi:

kamida 10 yilga — mazkur Nizomning 4-bandi ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan maqsadlar uchun;

kamida 5 yilga — mazkur Nizomning 4-bandi uchinchi va toʻrtinchi xatboshilarida koʻrsatilgan maqsadlar uchun.

6. Bu kreditlar boʻyicha foiz stavkalari imtiyozli boʻlib, ular Markaziy bankning amaldagi qayta moliyalash stavkasidan yuqori darajada belgilanishi mumkin emas.

7. Kreditlar, qarz oluvchining asosiy talab qilib olinguncha depozit hisob raqami ochilgan bank tomonidan joylardagi moliya organlari bilan kelishilgan holda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi, viloyatlar Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish boshqarmalari va Toshkent shahar Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish bosh boshqarmasining tegishli boʻlinmalari tomonidan tasdiqlangan obyektni kapital taʼmirlashning loyiha-smetasi hujjatlari hamda manzil roʻyxati, uy-joy jamgʻarmasining kapital taʼmirini moliyalash manbalarini tushuntirgan holda moliyalash rejasi mavjud boʻlganda, amalga oshiriladi.

Ushbu Nizomning 4-bandida koʻrsatilgan maqsadlarda XUJMShning kreditlari, kapital taʼmirlashni moliyalashtirish rejasiga muvofiq, mablagʻlarning yetishmaydigan qismiga beriladi.

8. XUJMSh kreditlarini olish uchun bankka quyidagi hujjatlarini (kredit paketi) taqdim etishi shart:

kredit buyurtmasi;

uy-joy mulkdorlari yigʻilishining kredit olish zarurligi haqidagi, belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan bayonnomasi;

qarz oluvchining bank hisob raqamiga pul tushumi (pul oqimi) xomchoʻti albatta koʻrsatilgan biznes-reja;

qarz oluvchining tegishli davlat soliq inspeksiyasiga taqdim etilgan, soʻnggi hisobot davri uchun buxgalteriya balansi (1-son shakl), shuningdek 90 kundan oshgan qarzdorlik boʻyicha taqqoslash dalolatnomalari, moliyaviy natijalar toʻgʻrisida hisobot (2-son shakl);

mazkur Nizomning 9-bandida koʻrsatilgan kredit qaytarilishi taʼminoti shakllardan birini.

9. Olingan kreditlarni qaytarmaslik xatarini oldini olish maqsadida qarz oluvchi tez va erkin sotilish talablariga javob beradigan taʼminotga ega boʻlishi kerak. Qarz oluvchi bankka quyidagi taʼminot turlaridan birini taqdim etishi mumkin:

mol-mulk yoki qimmatbaho qogʻozlar garovini;

uchinchi shaxslarning kafilligini;

sugʻurta kompaniyasining qarzdor tomonidan kreditni qaytarmaslik xatarini sugʻurtalanganligi haqida sugʻurta polisini.

10. Banklar, oʻzlari bilan doimiy aloqaga ega boʻlgan, bank hisob raqamida muntazam pul oqimi mavjud, yaxshi obroʻ va kredit tarixiga ega qarz oluvchilarga eʼtimodli (ishonchli) kreditlar berish huquqiga egadirlar.

11. Kreditni qaytarilish taʼminotini shakllaridan biri sifatida mol-mulk garovi xizmat qiladi. Oʻzbekiston Respublikasining “Garov toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq, har qanday mol-mulk, shu jumladan buyumlar, mulkiy huquqlar garovga qoʻyilishi mumkin.

Banklar tomonidan likvidli mol-mulk, shu jumladan, ishlab chiqarish va ijtimoiy infratuzilma obyektlari, transport vositalari va boshqa qarz oluvchining likvidli aktivlari garov sifatida qabul qilinadi.

Bunda, qarz oluvchi oilasining normal hayot kechirishi uchun zarur boʻlgan uy, kvartira, uy-jihozlari va asbob-anjomlar, kiyim-kechak va boshqa jihozlar garov predmeti boʻla olmaydi.

12. Kafillik qarz oluvchi va kafil oʻrtasida yozma shaklda 3 (uch) nusxada tuziladigan kafillik shartnomasi bilan bank foydasiga rasmiylashtiriladi. Ushbu shartnomaning oxirgi betida kafil va qarz oluvchi imzolaridan keyin ushbu kafillik bank tomonidan qabul qilinganligi toʻgʻrisida bank filiali boshqaruvchisi tomonidan imzolangan va aylana muhr bilan tasdiqlangan yozuv qayd etiladi.

13. Kredit berish haqida qaror qabul qilishda bank mijozning kreditni qaytara olish qobiliyati bilan bir qatorda, kredit bitimining boshqa har xil jihatlarini, shu jumladan, taqdim etilgan taʼminotni xaridorgirligini, qarz oluvchining kredit tarixini, uning rahbari obroʻsini (oldingi ish joylari, malakasi, ilgari olingan kreditlarni oʻz vaqtida qaytarilishini taʼminlanganligini va h.k.) eʼtiborga oladi.

14. Kredit berish haqida qaror qabul qilingan vaqtdan boshlab, qarz oluvchiga kredit varaqchasi ochiladi va uning yordamida kredit ustidan nazorat qilish amalga oshiriladi.

15. Kreditlar alohida ssuda hisob raqamidan qarz oluvchining toʻlov topshiriqnomasi asosida amalga oshiriladi. Kredit hisobidan toʻlanishi lozim boʻlgan toʻlov topshiriqnomalariga, ushbu kreditni olib boruvchi kredit xodimi tomonidan rozilik imzosi qoʻyiladi. Bunda u ssuda hisobvaragʻidan amalga oshiriladigan toʻlovlarning maqsadli yoʻnalishini qatʼiy nazorat qilib borishi lozim.

Kreditni qarz oluvchining talab qilib olinguncha depozit hisob raqamiga oʻtkazish qatʼiyyan taqiqlanadi.

16. Ssuda hisob raqamidan kapital taʼmirlashni moliyalashtirish XUJMSh tomonidan bankka XUJMSh bilan pudratchi tashkilotlar oʻrtasida tuzilgan shartnomadagi manzil dasturida koʻzda tutilgan barcha ishlar hajmiga hamda obyektga ajratilgan mablagʻlar yoyilmasi koʻrsatilgan shartnomaning alohida shartlari taqdim etilganidan keyin amalga oshiriladi:

Pudrat tashkilotini tanlash tanlov savdolari (tender) natijalari boʻyicha amalga oshiriladi.

17. XUJMShlariga berilgan kreditlar, ularning muddatidan kelib chiqib, 13101 “Xususiy korxonalar, shirkatlar va korporatsiyalarga berilgan qisqa muddatli ssudalar” va 14301 “Xususiy korxonalar, shirkatlar va korporatsiyalarga berilgan oʻrta muddatli ssudalar” balans hisobvaragʻlarida hisobga olinadi.

18. Alohida ssudalar hisobvaraqlari boʻyicha berilgan kreditlar, kredit xodimining farmoyishiga koʻra, muddatli majburiyatnomalar rasmiylashtiriladi va ular kreditlash muddatlariga qarab, toʻla qaytarilgunga qadar 91901 — “Qarz oluvchilarning qisqa muddatli ssudalar boʻyicha majburiyatlari” va 91903 — “Qarz oluvchilarning oʻrta muddatli ssudalar boʻyicha majburiyatlari” nomli koʻzda tutilmagan holatlar hisobvaraqlarida hisobga olinadi.

Kreditni qaytarish muddatlari, pul oqimining kelib tushish istiqboliga qarab, bir necha bosqichda qoplashni koʻzda tutuvchi jadval shaklida taqdim etilishi mumkin.

Kreditni qaytarish muddati yetib kelganda va qarz oluvchining talab qilib olinguncha depozit hisob raqamida pul mablagʻlari mavjud boʻlmagan taqdirda, kredit muddati oʻtgan ssudalar hisob raqami orqali undirib olishga taqdim etiladi, u boʻyicha muddatli majburiyatnomalar esa 2-kartotekaga joylashtiriladi va kalendar navbati tartibida qaytariladi. Bunda, birinchi navbatda, asosiy qarz summasi undirib olinadi.

19. Tijorat banklari kreditdan foydalanishning butun muddati davomida doimiy monitoringni amalga oshirib boradilar. Monitoring jarayonida mijozning xoʻjalik-moliyaviy faoliyati, uning tuzilgan shartnomalar (buyurtmalar)ga muvofiq xizmatlar koʻrsatish boʻyicha majburiyatlarini bajarishini, koʻrsatiladigan xizmatlar hajmini, ishlab chiqarish bilan bogʻliq boʻlmagan xarajatlari va yoʻqotishlarini, muomala xarajatlarini, foydasini, oʻz aylanma mablagʻlarining mavjudligi dinamikasini, tovar-moddiy boyliklari zaxiralari ahvoli, aylanma mablagʻlarining aylanishi tahlil qilinadi. Bank qarz oluvchining kreditga layoqatligi boʻyicha doimiy monitoringni amalga oshiradi va uning koʻrsatkichlarini kredit yigʻmajildida tizimlab boradi.

Bankka taqdim etilgan garovning holatiga va kreditdan samarali hamda maqsadli foydalanilishi kredit shartnomasida kelishilgan shartlarga muvofiq joyida oʻrganiladi.

Kapital taʼmirlash va boshqa obodonlashtirish ishlarni moliyalashtirishga ajratilgan kreditlar boʻyicha, amalga oshiriladigan monitoring jarayonida bank kreditlangan obyektda bajarilgan ishlar hajmining nazorat oʻlchovini kredit shartnomasida belgilab qoʻyilgan shartlar va muddatlarda amalga oshiradi.

20. Nazorat oʻlchovi natijalari boʻyicha bank tomonidan bajarilgan ishlar hajmi oshirib yozilganligi aniqlangan holda, bu summa bank tomonidan kredit shartnomasida belgilangan tartibda muddati oʻtgan ssudalar hisob raqamiga oʻtkaziladi va undirib olinadi.

Kredit shartnomasida kreditdan maqsadga muvofiq foydalanmaganlik uchun, shu jumladan, bajarilgan ishlar hajmini oshirib koʻrsatilganligi uchun, jarima sanksiyalari koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.

21. Berilgan kreditlardan boshqa maqsadlarda foydalanganlik holati aniqlanganda, bank kredit shartnomasida belgilangan tartibda kreditning nomuvofiq ishlatilgan qismini qarz oluvchining talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻidan muddatidan oldin undirib olish huquqiga ega.

22. Qarz oluvchi tomonidan asosiy qarz va unga hisoblangan foizlar kredit shartnomasida kelishilgan muddatda qaytarilmasa, garovga qoʻyilgan mulk, qarz oluvchining roziligi mavjudligidan qatʼi nazar, uni keyinchalik sotish huquqi bilan, bank mulkiga oʻtadi.

23. Qarz oluvchi tomonidan qarz va unga hisoblangan foizlar oʻz vaqtida qaytarilmagan holda, bank quyidagi huquqlarga ega:

qarzdorlarning ikkilamchi hisob raqamlariga, shu jumladan, boshqa bankda ochilganlariga ham, ijro etilishi majburiy boʻlgan toʻlov talabnomalarini qoʻyish;

qarzdor tomonidan kredit boʻyicha asosiy qarzdorlik va unga hisoblangan foizlar kredit shartnomasida kelishilgan muddatda qaytarilmagan taqdirda, bank, mazkur qarzlarni qaytarishni qarzdorlarning likvidli mol-mulki, shu jumladan ishlab chiqarish va ijtimoiy infratuzilma obyektlari, transport vositalari, kompyuter hamda korxona va tashkilotlarning boshqa likvidli aktivlari hisobiga Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 4-dekabrdagi 422-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Banklarni kreditlari boʻyicha qarzdorlik oʻz vaqtida qaytarilmagan taqdirda undiruvni qarzdorlarning likvidli mol-mulkiga qaratish Tartibi”ga muvofiq qaytarish huquqiga ega.