Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 24-maydagi PQ-186-son “Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi faoliyatini samarali tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi qaror qiladi:

1. Portlash xavfi yuqori boʻlgan etilen oksidini Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, tashish, saqlash va ishlab chiqarishda xavfsiz foydalanish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil hamda Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi bilan kelishilgan.

3. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi.

Ushbu Qoidalar portlash xavfi yuqori boʻlgan etilen oksidini (bundan buyon matnda etilen oksidi deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, tashish, saqlash va ishlab chiqarishda xavfsiz foydalanish tartibini belgilaydi.

Mazkur Qoidalar quyidagilarga nisbatan qoʻllaniladi:

xavfli ishlab chiqarish obyektlarini loyihalash, qurish, rekonstruksiya qilish, foydalanish, texnik qayta jihozlashga, shuningdek etilen oksididan foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan barcha turdagi sisterna va ballonlardan foydalanishga;

etilen oksidini Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, tashish, saqlash va ishlab chiqarishda qoʻllaniladigan texnik qurilmalarni ishlab chiqarish, oʻrnatish, sozlash, texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlashga.

1. Ushbu Qoidalarda quyidagi tushunchalar qoʻllaniladi:

etilen oksidi — rangsiz, yonuvchan, zaharli gaz;

sisterna — gazsimon, suyuq yoki boshqa moddalarni tashish va saqlash uchun moʻljallangan, temir yoʻl platformasi ramasiga, avtomobil (tirkama yoki yarim tirkama) shassisiga, shu jumladan avtotsisternaga yoki boshqa harakatlanuvchi vositalarga doimiy ravishda oʻrnatilgan koʻchma idish;

ballon — ventillar, flanetslar yoki shtutserlar oʻrnatish uchun 1 yoki 2 boʻgʻiz qismi boʻlgan, siqilgan, suyultirilgan yoki bosim ostida eritilgan gazlarni tashish, saqlash va foydalanish uchun moʻljallangan idish;

texnologik obyekt — hududiy birlashgan va texnologik oqimlar (potok) bilan bogʻlangan apparatlar guruhidan iborat boʻlgan kimyo-texnologik tizimlar qismi;

uskunalar — etilen oksidini saqlaydigan sigʻimlar;

xavfli ishlab chiqarish obyektlari (bundan buyon matnda XICHO deb yuritiladi) — Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonunida belgilangan tashkilotlar yoki ularning sexlari, uchastkalari, maydonchalari, shuningdek boshqa ishlab chiqarish obyektlari.

2. Etilen oksidini Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, tashish, saqlash va ishlab chiqarishda xavfsiz foydalanish Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi, “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi va “Tabiatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi qonunlariga hamda mazkur Qoidalarga asosan amalga oshiriladi.

3. Etilen oksidi rangsiz boʻlib, oʻziga xos oʻtkir hidga ega hisoblanadi.

4. Etilen oksidining muzlash harorati manfiy 111,3 °C ni tashkil etadi.

5. Etilen oksidining qaynash harorati 10,4 °C ni tashkil etadi.

6. Etilen oksidi bilan havo aralashmasining yuqori portlash bosimi 0,45 MPa ni tashkil qiladi.

7. Etilen oksidini tashish, saqlash va ishlab chiqarishda quyidagi xavfsizlik talablariga rioya qilinishi kerak:

texnologik bloklar, qurilmalarning toksik va portlash xavfini baholash, kimyoviy zararlanish, xodimlarning shikastlanishi yoki shikastlanishi mumkin boʻlgan zonalarning radiuslarini hisoblash;

himoya vositalarining samaradorligi va ishonchliligini taʼminlash;

portlash va yongʻin xavfi boʻyicha binolar, inshoot va tashqi qurilmalarning xavfsizlik toifalarini belgilash;

etilen oksidini ishlab chiqarish va saqlash bino va inshootlari yongʻin xavfsizligi talablariga muvofiq yongʻinga qarshi himoya vositalari bilan jihozlanishi;

etilen oksidini tashish, saqlash va ishlab chiqarishda xavfsizlik talablari ushbu Qoidalarga asosan amalga oshirilishi.

8. Etilen oksidini Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, tashish, saqlash va ishlab chiqarishda xavfsiz foydalanish bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) hamda ixtisoslashtirilgan loyiha tashkiloti tomonidan quyidagi talablar ishlab chiqilishi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi bilan kelishish kerak:

etilen oksidini ishlab chiqarish va saqlash uchun texnologik bloklar, bino va inshootlar hamda tashqi qurilmalarni loyihalari, portlash xavfi toifasi, kimyoviy taʼsir va shikastlash hududlari radiusi;

xavfli hududlardagi elektr inshootlariga qoʻyiladigan talablar.

9. XICHOda quyidagi hujjatlar ishlab chiqilishi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi bilan kelishilgan holda tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanishi kerak:

ishlab chiqarish obyektining ixtisosligini hisobga olgan holda sanoat xavfsizligi nazorati toʻgʻrisidagi nizom;

yuzaga kelishi mumkin boʻlgan avariya holatlari, ularning belgilari va sabablarini oldini olish chora-tadbirlari, xodimlarning avariya holatlarini bartaraf etish va oqibatlarni kamaytirish boʻyicha bartaraf etish rejasi, texnologik reglament.

10. Etilen oksidini ishlab chiqarishga moʻljallangan sexlarning tashqi qurilmalaridagi koʻrinarli joylarda xavfsizlik belgilari osib qoʻyilishi kerak.

11. Tashkilotlarda naryad-ruxsatnoma boʻyicha bajariladigan xavfi yuqori boʻlgan ishlar (taʼmirlash, elektr, portlash, yongʻin, gaz xavfi boʻlgan ishlar, balandlikdagi ishlar) roʻyxati boʻlishi kerak.

Xavfi yuqori boʻlgan ishlarni bajarish ushbu ishning xususiyatiga muvofiq sanoat xavfsizligi sohasida bilim va koʻnikmalarga ega boʻlgan xodimlar tomonidan amalga oshiriladi.

12. Ishlab chiqarish xonalarida, operatorlarning ish joylarida armaturalar, nazorat, oʻlchash vositalari va avtomatikaning funksional sxemalari, ishlab chiqarishning texnologik sxemasi osib qoʻyiladi.

Uskunalarning raqamlanishi texnologik sxemada, loyihada va reglamentda yozilgan raqamlarga mos kelishi kerak.

13. Etilen oksidini, ishlab chiqarishda havo, tuproq, suv havzalarining zararli moddalar bilan ifloslanishiga va xodimlarning zaharlanishiga yoʻl qoʻyilmasligi kerak.

14. Binolar va inshootlarda portlash va yongʻinlarning oldini olish uchun tegishli chora-tadbirlar ishlab chiqilishi va tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanishi kerak.

15. Portlash xavfi I va II toifali texnologik bloklar uchun avariya holatida boʻshatish tizimlari avtomatik boshqariladigan harakatlanuvchi qulflash moslamalari bilan taʼminlanishi kerak.

Bunda, portlash xavfi III toifali bloklar uchun qoʻlda ishlaydigan moslamadan foydalanish mumkin.

16. Etilen oksidini avariya holatida boʻshatish tizimining sigʻimi texnologik jarayonni xavfsiz toʻxtatishni taʼminlaydigan mahsulot miqdorini toʻliq qabul qila oladigan darajada boʻlishi kerak.

17. Portlovchi aralashmalar yoki beqaror birikmalar hosil qilishi mumkin boʻlgan moddalarni oʻz ichiga olgan gaz chiqindilarining bir-biriga aralashishiga yoʻl qoʻyilmasligi kerak.

18. Gaz oqimida suyuqlik fazasi mavjud boʻlsa, gaz chiqarish liniyalarida uning kirib kelishini oldini olish uchun qurilmalar oʻrnatilishi kerak.

19. Portlovchi yoki yongʻin xavfi mavjud boʻlgan mahsulotlar inert gaz taʼminoti liniyasiga qaytib kirishi mumkin boʻlgan texnologik jarayonlarda, bunday holatlarning oldini olish maqsadida teskari klapan oʻrnatilishi shart.

20. Etilen oksidini ishlab chiqarish texnologiyasiga oʻzgartirishlar kiritish loyihachi bilan kelishgan holda amalga oshirilishi kerak.

21. Texnologik bloklardan aylanma mahsulotlarni avariya holatida chiqarish uchun texnologik jihozlar yoki maxsus avariyaviy chiqarish tizimlaridan foydalanish mumkin.

Avariyaga qarshi avtomatik himoyalashga moʻljallangan tizimlar quyidagi talablarga javob berishi kerak:

doimo ishga tayyor (shay) holatda boʻlishi;

tizimning oʻzida ham, u joylashgan hudud atmosferasida ham portlovchi aralashmalar hosil boʻlishining oldini olishi;

avariya jarayonlarining rivojlanishini toʻxtata olishi;

imkon qadar qisqa ishga tushish (boʻshash) vaqtiga ega boʻlishi;

tegishli nazorat va boshqaruv vositalari bilan jihozlangan boʻlishi.

Avariyaga qarshi avtomatik himoyalashga moʻljallangan tizimlardan boshqa maqsadlarda foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

22. Etilen oksididan foydalanishda kimyoviy reaksiya jarayonlariga, texnologik jarayonlarni loyihalash, apparatlar bilan jihozlashga va nazorat qilish, boshqarish, signalizatsiya va avariyaga qarshi avtomatik himoyalash tizimlariga qoʻyiladigan xavfsizlik talablari ushbu Qoidalarning 1-ilovasiga muvofiq amalga oshiriladi.

23. Etil oksidini ballonlarda tashish, yuk joʻnatuvchi yoki qabul qiluvchining attestatsiyadan oʻtgan xodimlari ishtirokida amalga oshirilishi kerak.

24. Etilen oksidini Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, tashish, saqlash va ishlab chiqarish hamda foydalanish bilan shugʻullanuvchi tashkilotlarning rahbar va muhandis-texnik xodimlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 21-yanvardagi 26-son “Xavfli ishlab chiqarish obyektlaridan foydalanuvchi tashkilotlarning rahbar va muhandis-texnik xodimlarini attestatsiyadan oʻtkazish tartibini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qaroriga asosan attestatsiyadan oʻtkazilgan boʻlishi kerak.

25. Etilen oksidini Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish va tashish temir yoʻl va avtomobil transportida amalga oshirilishi kerak.

26. Etilen oksidi faqat maxsus moʻljallangan, izotermik konstruksiyaga ega boʻlgan temir yoʻl vagon — sisternalarida va tashish vaqtida haroratni nazorat qilishni taʼminlagan holda avtomobil transportida amalga oshirilishi kerak.

Oʻzbekiston Respublikasi hududida etilen oksidini ballonlarda (kichik, oʻrta va katta hajmda) tashishga yoʻl qoʻyiladi.

Etil oksidini tashish boʻyicha tashkilot tomonidan yuklash va mahkamlash sxemasi ishlab chiqilishi va tasdiqlanishi kerak.

27. Tashkilot tomonidan etilen oksidini tashish uchun armaturada qulfi boʻlgan va himoya qopqoqlari boʻlgan soz holatdagi ballonlarni taqdim etishi kerak.

Tashkilot etilen oksidini tashish uchun armaturasi qulflangan va himoya qopqoqlari bilan jihozlangan, soz holatdagi ballonlarni taqdim etishi lozim.

Etilen oksidini nosoz, xizmat muddati tugagan, texnik koʻrikdan oʻtish va rejali taʼmirlash muddatlari kechiktirilgan ballonlarda tashishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Etilen oksidini tashish ballonlarini tekshirish muddati 8 yilni tashkil etadi.

Ballonlarni etilen oksidi bilan toʻldirish ballon hajmining 85 foizidan oshmasligi kerak.

Ballonlar tashish jarayonida siljib yoki tushib ketishini oldini olish maqsadida mahkamlab joylashtirilishi kerak.

28. Etilen oksidi saqlanadigan kichik va oʻrta hajmdagi ballonlar avtomobil transportida vertikal holatda, yaʼni himoya qalpoqlari yuqoriga qaratilgan holda, maxsus kataklarga joylashtirilgan tarzda tashilishi kerak.

Katta hajmdagi ballonlar esa gorizontal holatda, bir qatorda va mashina kuzovining bort balandligining yarmidan oshmaydigan qilib joylashtirilgan holda tashilishi kerak.

Barcha ballonlar qopqoqlari (klapanlar) bir tomonga qaratib taxlanishi va ballonlar orasida qistirmalari boʻlishi kerak.

29. Ballonlar tashish vaqtida qopqoq (klapan) qismlari bir tomonga qaratilgan holda joylashtirilishi, har bir ballon uchun esa kamida ikkita halqadan iborat, qalinligi 25 mm dan kam boʻlmagan arqon yoki kauchuk halqalar oʻrnatilishi kerak.

30. Etilen oksidi ballonlarini yuklash va tushirish ishlari maxsus ajratilgan va jihozlangan hududlarda, maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan xodimlar tomonidan amalga oshirilishi kerak.

Etilen oksidi yuklash va tushirish ishlari kunduzgi vaqtda yoki ish joyi yetarlicha yoritilgan taqdirda tungi vaqtda amalga oshirilishi kerak.

31. Oʻrta va katta hajmdagi ballonlarni yuklash va tushirish jarayonida yuk koʻtarish mexanizmlari (kran, kran-balka, avtokran) hamda maxsus konstruksiyali konteynerlardan foydalanish kerak.

32. Har bir yuk birligi va xavfli yuklari boʻlgan transport vositasida yukning tashish xavfini tavsiflovchi belgilar boʻlishi kerak.

33. Qadoqlangan mahsulotni tavsiflovchi markirovka quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi kerak:

mahsulot nomi va uning markasi;

ishlab chiqarilgan mamlakatning nomi;

ishlab chiqaruvchi tashkilot nomi, uning tovar belgisi va yuridik manzili;

partiya raqami va ishlab chiqarilgan sanasi (sifat hujjatida koʻrsatilgan boʻlsa, partiya raqami va ishlab chiqarilgan sanasini kiritmaslik joizdir);

sof ogʻirlik;

etilen oksidi ishlab chiqariladigan meʼyoriy hujjatning belgilanishi.

34. Yuk joʻnatuvchi etilen oksidi boʻlgan vagon-sisternalar harakati davomida etilen oksidining sizib chiqishi mumkin boʻlgan holatlarni bartaraf etish maqsadida tashkilotlar tomonidan avariya-dispetcherlik xizmatlariga ega boʻlgan maxsus tashkilotlar bilan hamkorlik yoʻlga qoʻyilishi lozim.

35. Poyezd dispetcheri etilen oksidi boʻlgan vagon sisternasiga hamrohlik qiluvchi provodniklarni barcha yaqinlashib kelayotgan manyovr harakatlari haqida xabardor qilishi kerak.

36. Tebranish manyovrlarini bajarish yoki etilen oksidi boʻlgan vagon sisternalarini tepalikdan pastga tushirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Poyezdning harakatlanuvchi tarkibni tepalikdan faqat manyovr lokomotiv bilan tushirish mumkin.

37. Etilen oksidi boʻlgan vagon sisternalari poyezdlar yoki shakllangan poyezdlar tashqarisidagi stansiyaga qoʻyilganda ular stansiyaning maxsus yoʻllariga joylashtirilishi kerak.

Vagon sisternalar birlashtirilgan, ishonchli tarzda mahkamlangan va portativ toʻxtash signallari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

Vagonlar toʻxtab turgan yoʻllarga olib boradigan oʻqlar boshqa harakatlanuvchi tarkibning ushbu yoʻllarga kiritilmaslik uchun berkitilishi kerak.

38. Tashkilotlar xodimlari tarkibida ishtirokida etilen oksidi boʻlgan yukni tashishda avariya holatlarini bartaraf etish boʻyicha birinchi chora-tadbirlar ularning tavsiyalarini inobatga olgan holda amalga oshirilishi kerak.

39. Avtotransportda etilen oksidini tashish Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 16-fevraldagi 35-son “Oʻzbekiston Respublikasida xavfli yuklarni avtomobil transportida tashish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarori bilan amalga oshirilishi kerak.

40. Etilen oksidini transportda tashish yoʻnalishini taʼminlash ushbu tashishni bajaradigan tashuvchi tomonidan amalga oshirilishi kerak.

41. Etilen oksidini tashish marshruti va shartlarini tanlashda quyidagilar hisobga olinishi kerak:

transport yoʻnalishi, optimal, aholi punktlari, qoʻriqxonalar, arxitektura yodgorliklari va dam olish maskanlarini chetlab oʻtadigan boʻlishi;

xavfli yuklarni aholi punktlari ichida tashishda transport yoʻnalishi markaziy koʻchalar, koʻngilochar, madaniy-maʼrifiy, maktabgacha taʼlim, tibbiyot muassasalari, odamlar toʻplanadigan joylar yaqinidan oʻtmasligi;

avtotransport vositasining ruxsat etilgan tezligi majburiy yoʻl belgilari va muayyan yoʻl sharoitlarini hisobga olgan holda belgilanadi, lekin 60 km/s dan oshmasligi;

etilen oksidini tashish kunduzi amalga oshirilishi;

koʻrish imkoniyati 300 m gacha cheklangan hollarda (tuman, yomgʻir, qor yogʻishi) yoki qiyin yoʻl sharoitida (muzlash, sirpanish ehtimoli) harakatlanayotganda, etilen oksidini avtomobil transporti orqali tashishga yoʻl qoʻyilmasligi;

etilen oksidini tashiyotgan avtomobil transport vositasi majburiy toʻxtatilganda yoki avariya holatida toʻxtab qolganda transport vositasini yoʻldan olib tashlash choralarini koʻrish, bu talabni bajarishning iloji boʻlmasa, toʻxtash joyi yoʻl harakati qoidalariga muvofiq belgilanishi;

transport vositasini toʻxtatishi va toʻxtab turish vaqtida qoʻl tormozi, qiyalikda esa qoʻshimcha sirpanib ketishga qarshi tirgakdan foydalanishi;

avtomobil salonining tomiga oʻrnatilgan miltillovchi mayoq soz holatda boʻlishi va transport vositasi harakatlanayotganda ham, toʻxtash yoki majburiy toʻxtab turishda ham ishlab turishi;

etilen oksidini tashuvchi transport vositasi yukning butun yoʻnalishi boʻyicha yoqilgʻi bilan taʼminlanishi.

42. Ballonlarda etilen oksidini tashuvchi transport vositalari yuk xavfi toʻgʻrisida axborot tizimining maʼlumot taxtalari (belgilari) bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

43. Etilen oksidini Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish hamda tashish ushbu Qoidalar, shuningdek xavfli yuklarni tashishga oid boshqa normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

44. Etilen oksidi omborlari yongʻinga chidamli va past issiqlik oʻtkazuvchanligi boʻlgan materiallardan qurilishi kerak.

45. Ballonlarda etilen oksidini saqlash uchun moʻljallangan ombor uni +10 °C dan yuqori boʻlmagan haroratda ushlab turish uchun sovitish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

46. Omborxona devorlari, shiftlari va ichki konstruksiyalari qoplami etilen oksidining kimyoviy taʼsiridan himoya qilishi kerak.

47. Omborxona binolarining pollari silliq yuzaga ega boʻlishi va kislotaga chidamli materiallardan yasalgan boʻlishi kerak.

48. Ballonlarning germetikligi avariya holatida buzilganida, toʻkilgan etilen oksidini yigʻish uchun ballon hajmidan 10 foiz kattaroq hajmdagi chuqur jihozlanishi kerak.

Avariyaviy holatlarda etilen oksidini idishlarga tezkor va uzluksiz boʻshatilishini taʼminlash hamda idishdagi etilen oksidi eritmasini keyinchalik neytrallash (zararsizlantirish) tizimiga yoʻnaltirish kerak.

49. Etilen oksidi omborining eshiklari avariya holatida suv pardasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

50. Avariyaviy holatlar yuzaga kelganda etilen oksidi saqlanadigan omborxonalarning eshik va darvozalari tez va toʻsqinliksiz ochilishi taʼminlanishi kerak.

Etilen oksidi saqlanadigan ballonlar uchun moʻljallangan omborxonalarda avariya holatida shamollatish tizimini qoʻlda ishga tushirishga yoʻl qoʻyiladi.

51. Etilen oksidi ajralishi mumkin boʻlgan xonalar etilen oksidi gazlarni aniqlash uskunalari (gazoanalizatorlar) bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

52. Avariya holatida shamollatish tizimi gaz analizatorining signali asosida avtomatik tarzda ishga tushishi, shuningdek qoʻlda ham ishga tushirilishi imkoniyati boʻlishi kerak.

Etilen oksidi saqlanadigan ballonli omborlar uchun avariya holatida shamollatish tizimini qoʻlda ishga tushirishga yoʻl qoʻyiladi.

53. Etilen oksidi bilan ifloslangan havo tozalanishi uchun etilen oksidini zararsizlantirish tizimiga yoʻnaltirilishi kerak.

54. Neytrallash moslamasi bitta idishdagi etilen oksidini zararsizlantirish uchun yetarli boʻlgan neytrallash vositalari bilan taʼminlanishi kerak.

55. Omborlarda ballonlardagi etilen oksidi quyidagi talablarga muvofiq joylashtirilishi kerak:

gorizontal taxlanganda, etilen oksidi ballonlari devorlar yaqinida bir qatorda va oʻtish joylari yaqinida ikki qatorda joylashtirishi;

shtabel balandligi ballonlar uchun 2 m dan oshmasligi;

idishlarga har tomonlama oʻtib borish joyi taʼminlangan boʻlsa, oʻtish joylari yaqinida joylashtirishi;

ballonlarni stellajlarga joylashtirishga ruxsat beriladi, ammo ballonlarning yuqori qatori pol sathidan 2,5 m dan yuqori boʻlmasligi;

devor yonida vertikal ravishda taxlanganda, oʻtish joylari yaqinida kichik va oʻrta hajmli ballonlarni ikki qatoridan koʻp boʻlmagan holda mos ravishda 4 va 2 qator qilib joylashtirilishi;

etilen oksidi omboriga idishlarni joylashtirish ularning tushishi yoki harakatlanishi ehtimolini istisno qilishi va oʻchirish klapanlariga erkin kirishni taʼminlashi;

etilen oksidi saqlanadigan ballonlar orasidagi oʻtish yoʻlaklari har qanday ballonni ombordan xavfsiz tarzda evakuatsiya qilish imkonini beradigan kenglikda boʻlishi;

oʻtish yoʻlagi kengligi ballon uzunligi 1 metrdan kam boʻlmasligi.

Boʻylama oʻtish yoʻllaridan tashqari, qatorlar boʻylab har 10 metrdan oshmagan masofada koʻndalang (kesishuvchi) oʻtish yoʻllari boʻlishi kerak.

56. Ombor binolarida boʻsh idishlarni toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nuri va yogʻingarchilik taʼsiridan himoya qiluvchi soyabon ostida saqlash kerak.

57. Ballonlarni qabul qilishda birinchi navbatda idishni navbatdagi koʻrikdan oʻtkazish sanasi, ballonning haqiqiy ogʻirligining toʻldirish normasiga muvofiqligi, idishning germetikligi va himoya qopqoqlarining mavjudligini tekshirish kerak.

58. Etilen oksidi ballonlarining yangi qabul qilingan partiyalari ombordagi turgan boshqa partiyalardagi ballonlar bilan almashib ketmasligi kerak va ular oʻlchanishi, idishda pachoq yoʻqligi tekshirilishi, shakli oʻzgarishi, chuqurchalar mavjudligi, tiqinlar va qopqoqlarning mavjudligini aniqlash uchun vizual tekshirilishi kerak.

59. Etilen oksidini saqlashda qoʻllaniladigan ballonlarni ishlab chiqarishda material sifatida mis va uning qotishmalari, kumush va uning qotishmalari, magniy va uning qotishmalari, shuningdek, choʻyandan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Etilen oksidini tashish va saqlashda foydalaniladigan idishlarni simob va uning qotishmalari bilan aloqa qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

60. Etilen oksidini tashish va saqlashda foydalaniladigan idishlarni texnik koʻrikdan oʻtkazish muddati oʻtganda birinchi navbatda boʻshatish uchun yuborilishi kerak.

61. Etilen oksidi uchun saqlash rezervuarlari, yuklash va tushirish estakadalari xavfli jarayon parametrlarini kuzatish va nazorat qilish vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

62. Oʻrnatish, taʼmirlash, tozalash va shunga oʻxshash ishlar yakunlangach, etilen oksidi bilan toʻldirishdan oldin statsionar va (yoki) mobil rezervuarlarni tayyorlash jarayonida portlash xavfini bartaraf etish boʻyicha zarur choralar koʻrilishi shart.

63. Etilen oksidini toʻkish va quyish stansiyalari avariyaviy holatlarda xavfsiz va samarali xizmat koʻrsatishni taʼminlash maqsadida masofadan boshqariladigan tezkor uzuvchi armatura bilan jihozlangan boʻlishi zarur.

64. Etilen oksidini quyish va temir yoʻl orqali tashish uchun moʻljallangan sisternalar armatura, nazorat vositalari, toʻkish-quyish, himoya va boshqa uskunalar bilan jihozlanishi kerak.

65. Uskunalar beton devor bilan ajratib qoʻyilgan joylarda oʻrnatiladi.

Bunda, uskunalarni aholi toʻplanadigan joylarda, koʻp qavatli va aholi yashaydigan joylarda, jamoat va maishiy binolarda hamda ularning yonlarida oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

66. Temir yoʻl sisternalarni toʻkishda ularni oʻz-oʻzidan harakatlanishi, drenaj qurilmalarining germetikligi buzilishi va yonuvchan mahsulotlarning atmosferaga chiqishining oldini olish choralari koʻrilishi kerak.

67. Temir yoʻl sisternalarni statsionar, omborxona sigʻimlari (tarqatish-xarajat) sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

68. Etilen oksidini izotermik vagon-sisternalar va rezervuarlardan toʻkish maxsus toʻkish-quyish punktlarida amalga oshirilishi kerak.

69. Izotermik sisternani statsionar sarflash idishi sifatida kichik, oʻrta va katta hajmdagi ballonlarga mahsulot quyish uchun foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda, ushbu sisterna toʻkish-quyish punktiga keltirilgan paytdan boshlab 72 soat ichida butunlay boʻshatilishi kerak.

70. Toʻkish-quyish punktlarida etilen oksidining qoldiq miqdorini boʻshatish, sisterna va ballonlarni nosozlikka tekshirish ishlari uchun maxsus jihozlangan joylar nazarda tutilishi kerak.

71. Etilen oksidini yuklash va tushirish tizimlari uchun rezervuarlar, quvurlar va boshqa jihozlarning tuzilishi yuklash va tushirish jarayonlari paytida etilen oksidi toʻkilishi va gazlarining atmosferaga chiqishiga yoʻl qoʻymasligi kerak.

72. Toʻldirish va tushirish tizimlarida etilen oksidini nasos yordamida oʻtkazishda chidamli boʻlmagan materiallardan tayyorlangan qurilmalardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

73. Etilen oksidini toʻldirish va tushirish punktlari ballonlarni ortiqcha toʻldirishni oldini oluvchi avtomatik qurilmalar bilan jihozlanishi kerak.

74. Etilen oksidini nasoslar bilan toʻldirish boʻyicha operatsiyalarni bajarishda ularni masofadan turib oʻchirish moslamalaridan foydalaniladi.

Oʻchirish moslamalari foydalanish va texnik xizmat koʻrsatish uchun qulay joylarda joylashgan boʻlishi kerak.

75. Estakadaga etilen oksidi tushadigan quvurlarda avariya yuz berganda ushbu quvurlarni oʻchirish uchun tez ishlaydigan oʻchirish moslamalari yoki masofadan boshqariladigan klapanlar oʻrnatilishi kerak.

Bunda, ushbu qurilmalar ham joydan, ham masofadan turib (xavfsiz joydan) boshqarilishi kerak.

76. Ballonlarga etilen oksidini toʻldirish va quyish boʻyicha xavfsiz operatsiyalarni taʼminlash uchun quvurlarda bugʻlanishni minimallashtirish, kavitatsiya, gidravlik zarbalar va toʻldirish hamda tushirish tizimining elementlarini mexanik ravishda buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan hodisalarni bartaraf etish choralari koʻrilishi kerak.

77. Etilen oksidi yuklash va tushirish estakadalari toʻgʻridan-toʻgʻri chaqmoq urishidan va elektr induksiyasidan himoyalangan boʻlishi kerak.

78. Quyish va tushirish estakadalarida etilen oksidining gaz va suyuq fazalaridan boʻshatish maqsadida ushbu mahsulotlarni tashkiliy yigʻish va utilizatsiya qilish uchun yuklash-tushirish tizimini tegishli qurilmalarga ulash imkoniyati taʼminlanishi kerak.

79. Etilen oksidi foydalaniladigan xonalar etilen oksidi tarkibini aniqlash va nazorat qilish uchun avtomatik gazni tahlil qilish uskunalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

80. Havodagi etilen oksidining konsentratsiyasi normadan oshganda avtomatik gaz tahlili vositalari signal berishi kerak.

81. Havodagi etilen oksidining 1 mg/m³ ga teng boʻlgan maksimal ruxsat etilgan miqdori qiymatidan oshib ketgan boʻlsa, yorugʻlik va ovozli signalizatsiya, avariya holatida purkash va avariya holatida yutish tizimi bilan oʻzaro bogʻlangan avariya holatida shamollatish tizimi ishga tushishi kerak.

Gazsimon etilen oksidining texnologik chiqindilari, shuningdek avariya holatida shamollatish tizimidan chiqadigan chiqindilar tozalash tizimi (kamida ikki bosqichli) boʻlgan etilen oksidini zararsizlantirish tizimiga yoʻnaltirilishi kerak.

Etilen oksidining yutilishi etilen glikol hosil qilingan holda suv bilan soʻriladi.

Etilen oksidini avariya holatlarida zararsizlantirish tizimlari avariya holatini bartaraf qilish uchun zararsizlantirish eritmalar zaxirasi bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

82. Ishlab chiqarish obyektidagi idishning germetikligi avariya holatida buzilganda toʻkilgan etilen oksidini ushlab qolish uchun idish ostida uning hajmidan kamida 10 foiz koʻproq sigʻimga ega maxsus chuqur (poddon) jihozlanishi kerak.

83. Pollar konstruksiyasi toʻkilgan suyuqliklarning polning istalgan nuqtasidan maxsus yigʻish idishiga oqib tushishini taʼminlaydigan darajadagi nishablikka ega boʻlishi kerak.

84. Ishlab chiqarish maydoni avtomatik avariya holatida purkash hamda avariya holatida shamollatish tizimlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

85. Avariya holatida shamollatish tizimini ishga tushirish moslamasi quyidagi usullarda faollashtirilishi kerak:

avtomatik tarzda gaz analizatori signali orqali;

qoʻlda, kirish eshiklari yaqinida joylashgan boshqaruv qurilmasi orqali.

86. Avariya holatlarida chuqurning konstruksiyasi avariyaviy konteynerlarga tez boʻshatishni taʼminlashi kerak.

Avariyaviy konteynerlardan etilen oksidi eritmasi keyin zararsizlantirish tizimiga yuborilishi kerak.

87. Ishlab chiqarish binolarining kirish eshiklari va oynalari gaz analizatorining signali bilan avtomatik ravishda ishga tushiriladigan avariya holatida suv toʻsigʻi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

88. Uskunalarning barcha qulflash uzellari va mexanizmlari hamda ishlab chiqarishda ishlatiladigan etilen oksidi boʻlgan idishlar avtomatik gazni tahlil qilish uskunalarining signali bilan avtomatik ravishda yoqiladigan hamda avariya holatida purkash moslamasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

89. Etilen oksididan foydalaniladigan binolar kiruvchi va soʻruvchi (taʼminot-chiqarish) shamollatish tizimlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

90. Uskunalar va kommunikatsiyalar germetiklangan boʻlishi va atmosferaga chiqariladigan barcha quvurlar olovni toʻsuvchi moslamalar bilan jihozlanishi kerak.

91. Binoning koʻrinadigan joylariga “Diqqat! Yonuvchan modda” va “Ochiq olovdan foydalanish taqiqlanadi” maʼnosidagi belgilar joylashtirilishi kerak.

92. Etilen oksidini chiqarishning texnologik sxemasi etilen oksidi bosimini nazorat qilishni taʼminlashi va boshqa mahsulotlarning kommunikatsiyalar va idishlarga kirishi ehtimolini istisno qilishi kerak.

93. Etilen oksidi ballonlardan suyuq shaklda chiqariladi va bugʻlatkichda bugʻlatiladi.

94. Etilen oksidi ballondan chiqarish u gorizontal holatda boʻlganda amalga oshiriladi. Joʻmraklar ustma-ust joylashgan boʻlishi kerak, yuqori joʻmrak sifon orqali gaz fazasiga, pastki joʻmrak esa suyuqlik fazasiga ulangan boʻlishi kerak.

95. Ballonlardan suyuq etilen oksidini chiqarish etilen oksidining idishdagi oʻzining bosimi hisobiga amalga oshiriladi.

96. Boʻshatilgan idishdagi qoldiq bosim kamida 0,05 MPa (0,5 kgf/sm²) boʻlishi kerak.

97. Etilen oksidi ballondan chiqarilgandan soʻng, klapanlar yopilishi va oqish yoʻqligi tekshirilishi kerak, soʻngra tiqinlar va himoya qopqoqlar oʻrnatilishi kerak.

98. Tashish uchun tayyorlangan boʻsh idishlar muhrlangan boʻlishi va toʻldirilganidan alohida joylashtirilishi kerak.

99. Texnologik jarayonlarda etilen oksididan foydalanish uchun moʻljallangan ishlab chiqarish obyektlari ushbu Qoidalarning 2 — 5-boblari talablariga mos kelishi kerak.

100. Etilen oksidi zanglamaydigan poʻlatdan yasalgan ballonlarga qadoqlanishi kerak.

101. Amaldagi xizmat muddati yigirma yildan oshgan uskunalar (bundan texnik hujjatlarda uskunaning yaroqlilik muddati koʻrsatilgan hollar mustasno) ekspert tashkilotining sanoat xavfsizligi ekspertizasi natijalariga koʻra ijobiy xulosasi olingandan soʻng tashkilot rahbari tomonidan foydalanilishi mumkin.

102. Etilen oksidi bilan aloqada boʻlgan qistirmalarni ishlab chiqarish uchun yuqori tozalikdagi presslangan grafit (98 foiz), grafit toʻldirgichli zanglamaydigan poʻlatdan yasalgan spiral oʻramli qistirmalardan foydalanish kerak.

Qistirma va mahkamlovchi materiallar sifatida elastomerlar, shu jumladan tabiiy kauchuk, neopren, nitril, etilen propilen kauchuklar hamda asbest qistirmalardan va asbest bilan toʻldirilgan materiallardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

103. Tibbiyot mahsulotlarini sterilizatsiya qilish yoki urugʻ va qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini fumigatsiyalash uchun etilen oksididan foydalanadigan tashkilotlar etilen oksidini zararsizlantirish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

104. Gazsimon etilen oksidining atmosferaga chiqishi, shuningdek uning oqova suvlarga, tuproqqa va yer ostiga tushishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

105. Etilen oksidini Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, tashish, saqlash va ishlab chiqarishda faoliyat yurituvchi xodimlar teri, koʻz va nafas olish organlarini himoya qilish uchun maxsus kiyim-bosh, sanitar kiyim-bosh, maxsus poyabzal va boshqa shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

106. Havodagi etilen oksidi konsentratsiyasi avtomatik gazni tahlil qilish uskunalari oʻlchay oladigan qiymat oraligʻida boʻlganida, lekin hajmi boʻyicha 0,05 foizdan oshmagan hollarda xodimlar filtrlovchi gazniqoblardan foydalanish kerak.

107. Etilen oksidining havodagi miqdori baland boʻlganda izolyatsiyalangan nafas olish apparatlaridan foydalanish kerak.

108. Etilen oksidi ishlab chiqariladigan tashkilotlarning xodimlari quyidagilar boʻyicha bilim va koʻnikmalarga ega boʻlishi kerak:

ushbu Qoidalarning 2-ilovasiga muvofiq etilen oksidining fizik va kimyoviy xususiyatlari;

favqulodda vaziyatlarda evakuatsiya yoʻllari;

etilen oksididan zararlanishga qarshi shaxsiy himoya usullari va vositalari;

jarohatlangan xodimlarga tez tibbiy yordam koʻrsatish.

109. Xodimga tez tibbiy yordam koʻrsatish uchun ishlab chiqarish maydonchasida tibbiy yordam qutisi boʻlishi kerak.

110. Ushbu Qoidalar talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradi.

1. Bir nechta jarayonlarni (gidrodinamik, issiqlik va massa almashinuvchi, reaksion) birlashtirgan texnologik tizimlar tartibga solinadigan parametrlarni kuzatish uchun qurilmalar bilan jihozlangan hamda boshqaruv, tartibga solish va favqulodda vaziyatlardan himoya qilish vositalari jarayonning barqarorligini va portlash xavfsizligini taʼminlashi kerak.

2. Portlash xavfi toifasidagi bloklar uchun reaksiya jarayonlarining texnologik uskunalari jarayonning portlash xavfini aniqlaydigan bir yoki bir guruh parametrlarni avtomatik boshqarish, tartibga solish va himoya blokirovkalash vositalari bilan jihozlangan boʻlish kerak.

Portlash xavfi I toifali texnologik bloklari boʻlgan qurilma tarkibiga kiruvchi texnologik jihoz har bir xavfli parametr uchun kamida ikkita datchik, nazorat qilish va avtomatik favqulodda vaziyatlardan himoya qilish vositalari bilan jihozlanishi kerak.

3. Avtomatik favqulodda vaziyatlardan himoya qilish tizimlarini ishga tushishi belgilangan dasturlar (algoritmlar) boʻyicha amalga oshirilishi kerak.

4. Oraliq peroksid birikmalari, qatronlash va siqilish natijasida hosil boʻladigan portlovchi qoʻshimcha mahsulotlar (polimerizatsiya, polikondensatsiya) hamda boshqa moddalarning reaksiya jarayonlarida asbob-uskunalar va quvurlarda choʻkish xavfi yuzaga kelishini oldini olish uchun quyidagilarni inobatga olinishi kerak:

kiruvchi xomashyo tarkibida portlovchi moddalarning hosil boʻlishiga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan aralashmalarni, shuningdek oraliq mahsulotlar tarkibidagi beqaror birikmalarni nazorat qilish;

uskunalarda beqaror moddalarning xavfli konsentratsiyasi shakllanishining oldini olish maqsadida tegishli ingibitorlarni (reaksiyani sekinlashtiruvchi moddalarni) kiritish;

texnologik jarayonda qoʻllaniladigan mahsulotlar bilan bevosita aloqada boʻladigan konstruktiv materiallarning sifati, shuningdek asbob-uskunalar, quvurlar, armaturalar, datchiklar va ularning ishchi yuzalarining tozaligini taʼminlash;

qattiq portlovchi va beqaror mahsulotlarning choʻkish ehtimolini oldini olish yoki kamaytirish maqsadida sigʻimli uskunalarda mahsulot va xomashyoning uzluksiz sirkulyatsiyasini taʼminlash;

uskunada toʻplanib qolgan va xavfli komponentlar bilan boyitilgan reaksiya massasini xavfsiz olib tashlashni taʼminlash;

polimerlanishi yoki qatronlanishi mumkin boʻlgan mahsulotlar uchun saqlash rejimlari va muddatlariga, shuningdek ularni tashish qoidalari va shartlariga rioya etilishini taʼminlash.

5. Agar asbob-uskunalar va quvurlarning ichki yuzalarida qattiq mahsulot yigʻilishi yoki ularning tiqilib qolishi ehtimoli mavjud boʻlsa, texnologik tizimlardan avariya holatida ishlatiladigan drenaj qurilmalari va ularni xavfsiz olib tashlash boʻyicha chora-tadbirlar, zarur boʻlganda esa, zaxira uskunalari taqdim etilishi kerak.

6. Texnologik jarayonga jalb qilingan moddalarning haddan tashqari qizib ketishi, oʻz-oʻzidan yonishi yoki uskunaning qizigan elementlari bilan aloqa qilish natijasida portlovchi va yongʻinga xavfli tugʻdiruvchi mahsulotlar hosil boʻlishi mumkin.

Bunday holatlarning oldini olish, yaʼni termal parchalanish ehtimolini bartaraf etish maqsadida harorat rejimi, mahsulotlarning harakatlanish tezligi va ularning yuqori harorat zonasida boʻlishning maksimal ruxsat etilgan muddati aniqlanadi hamda zarur hollarda qayta koʻrib chiqilib, tartibga solinishi kerak.

7. Texnologik jarayonning nazoratsiz rivojlanishi xavfini bartaraf etish uchun uni barqarorlashtirish, avariya holatida zararsizlantirishni taʼminlash va qurilmalarni boʻshatish choralarini koʻrish kerak.

8. Suyuq fazali jarayonlar uchun asbob-uskunalar undagi suyuqlik darajasini kuzatish va tartibga solish tizimlari, belgilangan darajadan oshib ketganda ushbu suyuqlikni uskunaga yetkazib berishni avtomatik ravishda oʻchirish vositalari yoki toshib ketish ehtimolini bartaraf etadigan boshqa vositalar bilan jihozlanishi kerak.

9. Texnologik jarayonga kiritilgan texnologik birliklarning portlash xavfi toifasiga asoslanib, loyiha asosida ishonchlilik koʻrsatkichlarini inobatga olib uskunalar tanlanishi kerak.

10. Ishlab chiqarishning loyiha hujjatlari va texnologik reglamentlarida parametrlarning belgilangan chegaralardan chiqib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan usullar va texnik vositalar nazarda tutilishi kerak.

11. Texnologik jarayonni amalga oshirishda texnologik rejim meʼyorlaridan chetga chiqish holatlarida portlovchi yoki yongʻin xavfi mavjud boʻlgan aralashmalar hosil boʻlishi mumkin boʻlgan texnologik qurilmalar inert gazlar, flegmatlovchi qoʻshimchalar berish tizimlari yoki portlash xavfini oldini oluvchi texnik vositalar bilan jihozlanishi kerak.

Inert gazlar va flegmatizatsiyalovchi qoʻshimchalarni uzatish tizimlarini boshqarish texnologik jarayonning oʻtkazilish sharoitlari va xususiyatlariga muvofiq, masofadan turib (qoʻlda yoki avtomatik tarzda) amalga oshirilishi lozim.

Tarkibida I va II toifali portlash xavfi boʻlgan texnologik bloklarga ega boʻlgan ishlab chiqarishlarda inert muhitlarni yetkazib berishni avtomatik boshqarish taʼminlanishi lozim. III toifali texnologik bloklarga ega ishlab chiqarishlarda esa masofadan boshqarish yoki joyida qoʻlda, avtomatik boʻlmagan boshqaruvga ruxsat beriladi.

12. Uskunalarni (apparatlar, quvurlar uchastkalari va shu kabilarni) ishga tushirish yoki toʻxtatishda texnologik tizimning portlash xavfsizligini taʼminlash uchun tizimda portlash xavfi boʻlgan aralashmalar hosil boʻlishining oldini oluvchi chora-tadbirlar ishlab chiqilishi kerak.

13. Loyiha hujjatlarida texnologik jarayonning oʻziga xos xususiyatlari hisobga olingan holda ishlab chiqiladi hamda uskunani ishga tushirish va toʻxtatish rejimlari va tartibi, uni turgʻun zonalar hosil boʻlishini istisno etadigan inert gazlar bilan puflash usullari ishlab chiqiladi.

Loyiha hujjatlarida texnologik jarayonning oʻziga xos xususiyatlari inobatga olingan holda uskunani ishga tushirish va toʻxtatish rejimlari hamda tartibi ishlab chiqiladi.

14. Har bir texnologik obyekt uchun inert gazlarning zarur miqdori va ularni tashish tizimi texnologik jarayonning oʻziga xos ishlash xususiyatlari hamda bir vaqtning oʻzida yuklash hajmlari inobatga olingan holda aniqlanishi va loyiha hujjatlarida belgilab qoʻyilishi kerak.

Inert muhit parametrlari texnologik jarayonning portlash xavfsizligini taʼminlash shartidan kelib chiqqan holda aniqlanadi.

15. Loyiha tashkiloti har bir texnologik blok uchun uning energiya salohiyatini hisobga olgan holda yonuvchan mahsulotlarning atrof-muhitga chiqishini oldini olishga yoki ularning miqdorini imkon qadar cheklashga, shuningdek, portlashlarning oldini olishga va ishlab chiqarish xodimlarining jarohatlanishiga yoʻl qoʻymaslikka qaratilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqishi kerak.

16. Texnologik jarayonning portlash xavfini belgilovchi parametrlarning qiymatlari, ularning oʻzgarishiga yoʻl qoʻyiladigan diapazoni hamda jarayonda ishtirok etuvchi moddalar uchun parametrlarning kritik qiymatlari yoki ularning majmuasi haqidagi maʼlumotlar asosida texnologik jarayonni ishlab chiquvchi tashkilot tomonidan belgilanishi kerak.

17. Uzluksiz ishlaydigan texnologik tizimlar va ularning tarkibiga kiruvchi davriy ishlaydigan apparatlarni texnologik liniyadan uzib (yoki ulab) qoʻyish, shuningdek uzib qoʻyilgandan soʻng bajariladigan operatsiyalar portlash xavfining oldini olishni taʼminlovchi chora-tadbirlar asosida amalga oshirilishi kerak.

18. Har bir texnologik jarayon uchun kritik parametr qiymatlari toʻplami aniqlanadi. Parametrlarni oʻzgartirishning ruxsat etilgan diapazoni texnologik jarayonning xususiyatlarini hisobga olgan holda belgilanishi kerak.

Nazorat qilish tizimi va avariyaga qarshi avtomatik himoya tizimining texnik tavsiflari jarayon parametrlari qiymatlarining talab qilinadigan diapazondagi oʻzgarish tezligiga mos kelishi kerak (qurilmalarning aniqlik sinfi, oʻlchov tizimlarining inersiyasi, oʻlchov diapazoni).

19. Uskunalar va quvur liniyasi armaturalari uchun muayyan ish sharoitlarini hisobga olgan holda maqbul xizmat muddati belgilanishi kerak.

Xizmat muddati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqaruvchi tomonidan uskuna va armaturalarning pasportida koʻrsatilishi kerak.

20. Uskunani avariya holatlariga javob berish qurilmalari bilan taʼminlangan boʻlsa ham undagi yonish manbalarining shakllanishiga yoʻl qoʻymaslikka qaratilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqish kerak.

21. Ish muhiti bilan oʻzaro taʼsirlashganda beqaror birikmalar hosil qilishi — qayta ishlangan mahsulotlarning portlashiga olib kelishi mumkin boʻlgan materiallardan uskunalar va quvurlarni ishlab chiqarishda foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

22. Portlash xavfi boʻlgan I toifali texnologik bloklarga ega qurilmalarda portlovchi, yongʻin va zaharli mahsulotlarni tashuvchi I toifali quvur liniyalarining payvandlangan qismlari putur yetkazmaydigan usullardan foydalangan holda tekshirishdan oʻtkaziladi.

23. Texnologik tizimlar germetik boʻlishi kerak.

24. Yonuvchan suyuqliklar va yonuvchan gazlar bilan aloqada ishlaydigan texnologik asbob-uskunalarning harakatlanuvchi birikmalarini germetizatsiya qilish uchun tores turdagi mahkamlash moslamalari qoʻllaniladi.

25. Texnologik uskunalar va quvurlarni tashqi issiqlik izolyatsiyasini oʻrnatish zarur boʻlsa, unga yonuvchan mahsulotlarning tushishidan himoyalovchi choralar koʻriladi.

Uskunaning tashqi yuzalarining harorati va (yoki) issiqlik izolyator qoplamalari korpuslarining harorati eng portlovchi va yongʻinga xavfli mahsulotning oʻz-oʻzidan yonish haroratidan oshmasligi kerak.

Xizmat koʻrsatuvchi xodimlar kirishi mumkin boʻlgan joylarda bino ichida harorat 35 °C dan va tashqi qurilmalarda 60 °C dan oshmasligi kerak.

26. Texnologik asbob-uskunalarning issiqlik almashinuvi elementlarining konstruksiyasi sovitish suvi va texnologik muhitning oʻzaro kirib borishini istisno qilishi kerak.

27. Gaz fazali jarayonlar va texnologik jarayon shartlariga koʻra, bugʻlarning kondensatsiyasi mumkin boʻlgan gaz quvurlari boʻlgan uskunalar uchun, agar kerak boʻlsa, suyuqlik fazasini yigʻish va olib tashlash uchun asboblar taʼminlanishi kerak.

28. Texnologik asbob-uskunalarni tozalash boʻyicha davriy ishlarni amalga oshirish uchun gidravlika, mexanik yoki kimyoviy tozalash uskunalari taqdim etiladi, bu esa ishchining uskuna ichiga kirishini istisno qilishi kerak.

29. Portlovchi va yongʻinga xavfli mahsulotlarga ega qurilmalar suv, bugʻ, inert gaz quvurlarini ulash uchun qurilmalar va shamollatish moslamalari bilan jihozlanishi kerak.

30. Texnologik tizimlar koʻrsatkichlarni qayd etgan va ularning qiymatlarini avariyadan oldingi (zarurat boʻlganda esa — ogohlantiruvchi) signalizatsiya bilan, shuningdek avtomatik rostlash va avariyadan himoya qilish vositalari bilan jihozlangan jarayonning portlash xavfini belgilovchi parametrlarni nazorat qilish vositalari bilan jihozlanishi kerak.

Agar parametrni avtomatik nazorat qilish va berilgan diapazonda rostlash mumkin boʻlmasa, u holda jarayonning portlash xavfsizligini taʼminlovchi usullar va vositalar har bir aniq holat uchun jarayonni oʻtkazish sharoitlarini hisobga olgan holda aniqlash kerak.

31. Portlash xavfi boʻlgan texnologik jarayonlar uchun barcha ish rejimlarida ushbu Qoidalarda nazarda tutilgan jarayon parametrlarining yoʻl qoʻyiladigan chegaraviy qiymatlaridan chetga chiqishda avariya holati yuzaga kelishining oldini oluvchi va berilgan dastur boʻyicha jarayonni xavfsiz toʻxtatish yoki xavfsiz holatga oʻtkazishni taʼminlovchi avariyaga qarshi avtomatik himoya tizimlarini nazarda tutish kerak.

32. Avariyaga qarshi avtomatik himoya tizimlari texnologik jarayonni boshqarishning umumiy tizimiga kiritiladi.

Avariyaga qarshi avtomatik himoya tizimini ishga tushishi uchun signallarni shakllantirish aylanuvchi moddalarning xususiyatlari va jarayonning tabiati bilan belgilanadigan parametrlarning ruxsat etilgan chegaraviy qiymatlariga asoslanishi kerak.

33. Portlash xavfi I, II va III toifali texnologik bloklar boʻlgan obyektlarda avariyaga qarshi avtomatik himoyalash uchun avtomatlashtirish vositalari qoʻllanilishi kerak.

34. Tarkibida portlash xavfi I toifali texnologik bloklar boʻlgan obyektlar ishga tushirishni va ish rejimiga chiqish hamda toʻxtatishni nazorat qilish, boshqarish hamda avariyaga qarshi himoya tizimlari bilan jihozlanishi shart.

Tarkibida portlash xavfi I toifasiga kiruvchi texnologik bloklar boʻlgan obyektlar ishga tushirish, ish rejimiga oʻtish va toʻxtatish jarayonlarini nazorat qilish, boshqarish hamda avariyaviy holatlarga qarshi himoya tizimlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

35. Texnologik tizimning energiya barqarorligi unga ulangan agregatlarning portlash xavfi toifasi, texnologik jarayonning oʻziga xos xususiyatlari hamda energiyaga boʻlgan talabni inobatga olingan holda, elektr taʼminotining oqilona sxemasi orqali taʼminlanadi.

Bunday tizim majburiy ravishda asosiy va zaxira (muqobil) quvvat manbalariga ega boʻlishi shart boʻlib, ularning ishonchliligi quyidagi holatlarning oldini olishi kerak:

tizimning germetikligi buzilishi (harakatlanuvchi ulanishlarning germetizatsiyasi buzilishi, ortiqcha bosim natijasida uskuna buzilishi);

tizimda portlovchi muhitning shakllanishi (reaksion zonada mahsulotlarning boʻlish vaqtining oshishi, unga kiradigan mahsulotlar nisbatining buzilishi, nazoratsiz jarayonlarning rivojlanishi).

Energiya barqarorligini tavsiflovchi parametrlar, ushbu barqarorlikni taʼminlash vositalari va usullari jarayonni ishlab chiqishda aniqlanib tartibga solinishi kerak.

36. Havo bilan birga portlovchi aralashmalar hosil qilish qobiliyatiga ega boʻlgan yonuvchan mahsulotlar (gazsimon va suyuq) bilan ishlov beriladigan texnologik tizimlar germetik tarzda muhrlangan boʻlishi kerak va barcha ish rejimlarida atrof-muhitda ushbu moddalarning xavfli konsentratsiyasining paydo boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

37. Texnologik jarayonlarni nazorat qilish tizimlari avariyaga qarshi avtomatik himoyalash tizimlari jarayon parametrlarini saqlashning belgilangan aniqligini, texnologik jarayonlarning ishonchliligi va xavfsizligini taʼminlashi kerak.

38. Texnologik jarayonlarning ishonchliligi, tezligi, oʻlchash tizimlarining ruxsat etilgan xatoligi va boshqa texnik tavsiflardan kelib chiqqan holda nazorat, boshqaruv va avariya holatlarida harakat qilish portlash xavfi toifasiga qarab amalga oshirilishi kerak.

49. Optimal usullar va avtomatik avariya holatlaridan himoya qilish vositalari texnologik obyektlarning xavf-xatarlarini tahlil qilish, yuzaga kelishi mumkin boʻlgan avariya holatlarining paydo boʻlishi va rivojlanishi shartlari, texnologik jarayonlarning xususiyatlari va uskunalar bilan jihozlanganligi asosida tanlanadi.

Avariyadan himoyalash tizimlari uchun vositalarni oqilona tanlash ularning ishonchliligi, ishlash tezligi va aniqligini hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak.

40. Ishlab chiqarish binolari va tashqi qurilmalarning portlash xavfli zonalarida elektr jihozlari va nazorat, boshqaruv va avariya xavfsizligi tizimlari elementlarini, shuningdek, aloqa va ogohlantirish tizimlarini joylashtirish kerak.

41. Portlash xavfli hududlarda havoning gaz bilan ifloslanishini koʻrsatish uchun yorugʻlik va ovozli signalizatsiya qurilmalari oʻrnatilishi kerak.

42. Avariya holatlarini bartaraf etish rejasi asosida foydalaniladigan avtomatik jihozlar, texnologik reglamentga muvofiq belgilanishi kerak.

43. Kuzatuv, nazorat qilish va avariyani bartaraf etish tizimlari, shuningdek, aloqa va xabar berish tizimlari ularning funksional maqsadi, himoya sozlamalari qiymatlari va kuzatilayotgan parametrlarning kritik qiymatlarini aniq aks ettiruvchi tegishli yozuvlar bilan belgilanadi.

44. Nazorat, boshqaruv va avariya holatlardan himoya qilish tizimlarini, shuningdek aloqa va xabar berish tizimlarini joylashtirish texnik xizmat koʻrsatish uchun qulay va xavfsiz joylarda amalga oshiriladi.

45. Etilen oksidi saqlanadigan joylarda tebranish, texnologik mahsulotlar bilan ifloslanish, tizimlarning aniqligi, ishonchliligi va tezligiga taʼsir qiluvchi mexanik va boshqa zararli taʼsirlarni sodir boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

46. Texnologik tizimlarga oʻzgartirish kiritishda va ularning elementlarini, uskunalar va quvurlarni germetikligini buzmasdan demontaj qilish imkoniyatini yaratuvchi chora-tadbirlar va vositalar nazarda tutilishi kerak.

47. Portlash xavfi I toifali texnologik bloklari boʻlgan obyektlarni oʻz ichiga olgan jarayonlar (elektron boshqaruv va avtomatlashtirish uskunalari), jumladan hisoblash uskunalari avtomatik texnologik jarayonlarni boshqarish tizimlari bilan jihozlanishi kerak.

48. Texnologik jarayonlarni boshqarish tizimini avtomatlashtirish quyidagi talablarga javob berishi kerak:

jarayon parametrlarini doimiy nazorat qilish va ularning tartibga solinadigan qiymatlarini saqlab turish rejimini boshqarish;

texnologik jarayonlarni boshqarish tizimi uskunasini soz holatini doimo nazorat qilish, tizim ishlab ketishini roʻyxatdan oʻtkazish va kuzatish;

obyekt ichidagi havo sifatini doimiy monitoring qilish;

parametrlarning tanqidiy qiymatlarga oʻzgarishini doimiy tahlil qilish va sodir boʻlishi mumkin boʻlgan avariyani bashorat qilish;

avariya holatini bartaraf etish tizimlarining ishlashi, optimal nazorat tadbirlarini tanlash va amalga oshirish;

texnologik jarayonlarni boshqarish tizimi uskunalarining uzluksiz va ishonchli ishlashi, shuningdek optimal boshqaruv tizimini tanlash va samarali amalga oshirilishi taʼminlanishi;

yuqori darajadagi boshqaruv tizimiga obyektning xavfsizlik holati toʻgʻrisida maʼlumot berish.

49. Boshqaruv xonalarida portlash xavfini belgilovchi (parametrlarining ogohlantiruvchi qiymatlariga erishilganda) yorugʻlik va tovush signalizatsiyasi oʻrnatilishi kerak.

Yorugʻlik va tovush signalizatsiyasining ishga yaroqliligi yiliga kamida 1 marotaba tekshirilishi kerak.

50. Har bir texnologik tizim uchun unga kiritilgan texnologik birliklarning portlash xavfini kamaytirishda quyidagi choralarni koʻzda tutish kerak:

texnologik asbob-uskunalar ichidagi portlashlar va yongʻinlarni oldini olish;

texnologik asbob-uskunalarni vayron boʻlishdan himoya qilish va avariya holatlarda bosimni pasaytirishda undan yonuvchi moddalarning atmosferaga chiqishini maksimal darajada cheklash;

sanoat bino va inshootlari, tashqi qurilmalarida portlash va yongʻinlar ehtimolini bartaraf etish;

sanoat bino va inshootlari va tashqi qurilmalardagi portlashlar va yongʻinlarni ogʻir oqibatlarini kamaytirish.

51. Avariyaviy holatlarda avariyaga qarshi avtomatik himoya tizimlarini ishonchliligi va taʼsir qilish muddati, loyihaning texnologik qismi talablarini hisobga olgan holda, avariya holatlarda avtomatik himoya tizimlarini ishlab chiquvchilari tomonidan belgilanadi.

Obyektga kiritilgan texnologik bloklarning portlash xavfi va mumkin boʻlgan avariyaning rivojlanish vaqti hisobga olinadi.

Avtomatik himoya tizimlarining ishga tushish vaqti jarayonning xavfli rivojlanishini oldini oladigan darajada boʻlishi kerak.

Avtomatik himoya tizimlarida jarayonning portlash xavfini aniqlaydigan parametrlarni kuzatish uchun koʻp nuqtali qurilmalardan foydalanish taqiqlanadi.

52. Portlovchi texnologik obyektlar uchun nazorat qilish, boshqarish va avariya xavfsizligi tizimlari kompleks sinovdan oʻtkazilishi kerak.

Seriyali ishlab chiqarilgan qurilmalar, qurilmalarni ishlab chiqaruvchi tashkilotlar tomonidan stend sinovlari natijalariga koʻra yaroqliligi yuzasidan tekshiruvdan oʻtkaziladi.

Tekshiruv natijalari uskuna pasportida qayd etilishi kerak.

Nazorat qilish, boshqarish va avariya xavfsizligi tizimlaridagi qurilmalar quyidagi talablarga javob berishi kerak:

nosozliklarning oʻrtacha kvadrat ogʻishi (X) matematik kutish qiymatining M(X) 0,2 dan koʻp emas boʻlishi;

qurilmalarning uzluksiz ishlash muddati 360 soatdan kam boʻlmasligi;

elementlar va asboblarning ishlashi, ishga tushirish vaqti tugagan vaqtdan boshlab M (X) matematik kutilish qiymatining 0,3 qismigacha boʻlgan davrda amalga oshirilishi.

53. Texnologik obyektlar va ularning tarkibiy elementlari uchun avtomatik himoya tizimlarini tanlash, himoya ostidagi obyektning butun ekspluatatsiya (foydalanish) davrida yaʼni taʼmirlash oraligʻi mobaynida uzluksiz ishlashini taʼminlash, shuningdek, texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlashga oid belgilangan talablarga muvofiqligini hisobga olgan holda amalga oshiriladi.

Boshqaruv tizimining nosozligi yoki ishlamay qolishi avariya holatlardan himoya tizimining funksional ishlashiga taʼsir koʻrsatmasligi lozim.

54. Avtomatik himoya tizimlari texnologik jarayonning normal borishi, buzilishining tasodifiy va qisqa muddatli signallaridan faollashishi, shu jumladan zaxira yoki avariya holatlarida quvvat manbaiga oʻtgan taqdirda ishga tushishi istisno qilinishi kerak.

55. Nazorat va avariyalardan himoya tizimlarini taʼminlovchi elektroenergiya oʻchganida yoki siqilgan havo yetkazib berish toʻxtatilganda, ular texnologik obyektni xavfsiz holatga oʻtkazishni taʼminlashi kerak.

Elektr quvvati tiklanganda ushbu tizimlarda oʻzboshimchalik bilan almashtirish imkoniyatini istisno qilish kerak.

Avtomatik himoya tizimlari ishga tushirilgandan soʻng texnologik obyektni ish holatiga qaytarish texnik xodimlar tomonidan amalga oshiriladi.

56. Loyiha hujjatlarida, texnologik reglamentlarda va barcha portlash xavfi toifalarining texnologik bloklari boʻlgan obyektlar uchun avariyadan himoya tizimlarining roʻyxatlarida xavfli parametrlarni himoya qilish moslamalari bilan bir qatorda muhim parametr qiymatlari chegaralari koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

57. Avtomatik himoya tizimlarining sozlamalari qiymatlari oʻlchov vositalarining signalizatsiya qurilmalari ishlashidagi xatolar, tizimning tezligi, parametrlarning mumkin boʻlgan oʻzgarish tezligi va texnologik blokning portlash xavfi toifasini hisobga olgan holda aniqlanadi.

Avtomatik himoya tizimlarining javob vaqti parametrning ogohlantirish qiymatidan maksimal ruxsat etilgan qiymatga oʻtishi uchun zarur boʻlgan vaqtdan kamroq boʻlishi kerak.

Uskunalarning qiymatlari loyihada va texnologik reglamentda keltiriladi.

58. Portlash xavfi har qanday toifadagi texnologik bloklarga ega boʻlgan obyektlar uchun obyektlarning portlash xavfini belgilovchi parametrlarning ogohlantiruvchi qiymatlari boʻyicha avariyadan oldingi signalizatsiya nazarda tutilishi kerak.

59. Avtomatik himoya tizimlarining bajarish mexanizmlari, ushbu mexanizmlardagi chegaraviy holat koʻrsatkichlaridan tashqari, boshqaruv xonasida chegaraviy holatlarini koʻrsatishga imkon beruvchi qurilmalarga ega boʻlishi kerak.

60. Avariya holatida avtomatik himoya tizimlarining ishonchliligi har xil turdagi apparaturalar bilan zahiralash, vaqtinchalik, funksional va oʻz-oʻzini diagnostika tizimlari bilan taʼminlanishi kerak.

Zahiralashning yetarliligi va uning turlari loyiha ishlab chiqaruvchi tomonidan asoslanishi kerak.

61. Portlash xavfi I toifasiga kiruvchi texnologik bloklarga ega obyektlarda, portlash xavfini aniqlovchi parametrlarni nazorat qilishning ishonchliligini taʼminlash uchun kuzatuv tizimlari takrorlanuvchan boʻlishi, texnologik jihatdan bogʻliq parametrlar qiymatlarini taqqoslay olishi hamda tizimning ish holatini nazorat qiluvchi oʻz-oʻzini diagnostika funksiyasiga ega boʻlishi kerak.

Portlash xavfi II va III toifasiga kiruvchi texnologik bloklarga ega obyektlarda, kritik qiymatlarga ega boʻlgan monitoring parametrlarining ishonchliligini taʼminlash uchun texnik yechimlar loyihachi tomonidan ishlab chiqilishi kerak.

62. Portlash xavfi mavjud boʻlgan har qanday toifadagi texnologik bloklarga ega obyektlarda avariyaviy himoya tizimlarida blokdan chiqarish (yaʼni chetlab oʻtish) kalitlarini oʻrnatishga faqatgina uskunalarni ishga tushirish, toʻxtatish yoki almashtirish jarayonlarini xavfsiz amalga oshirish zarur boʻlgan hollardagina ruxsat etilishi kerak.

Himoya parametrlarini va ularning oʻchirishning barcha holatlarini davomiyligini qayd etadigan qurilmalar taqdim etiladi.

63 Portlash xavfi I toifasiga kiruvchi texnologik bloklarda portlash xavfini aniqlovchi parametrlarning monitoringi alohida namunalar olish nuqtalarida joylashtirilgan, kamida ikkita oʻzaro mustaqil datchiklar orqali taʼminlanishi kerak.

64. Har bir aniq hollarda jarayonning portlash xavfliligini belgilaydigan nazorat qiluvchi parametrlar roʻyxati jarayonni ishlab chiquvchisi tomonidan tuzilishi kerak.

65. Texnologik tizimlarda avariyalarning oldini olish va ularning rivojlanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun avariya holatlarini bartaraf etish qurilmalardan foydalanish kerak.

66. Avariyalarning oldini olish va ularning rivojlanishini toʻxtatish uchun texnologik tizimlarda yopuvchi armaturalar, toʻsuvchi klapanlar va boshqa oʻchirish moslamalari, bosim ortishiga qarshi himoya vositalari, yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari qoʻllanilishi kerak.

67 Usullar va vositalarni tanlash, himoya qilish tizimi elementlarining ishlash ketma-ketligini ishlab chiqish, avariyalarning rivojlanishini bartaraf etish va oldini olish texnologik jarayonning xususiyatlarini va obyektga kiruvchi texnologik bloklarning portlash xavfi toifasini hisobga olgan holda loyiha hujjatlarida belgilanishi va texnologik reglamentda aks ettirilishi kerak.

68. Himoya tizimi elementlarining ishga tushish tartibi, usul va vositalarni tanlash, avariyalarni rivojlanishini bartaraf etish va ularni oldini olish loyiha hujjatlarida aks ettirilishi kerak.

69. Barcha portlash xavfi toifasiga kiruvchi texnologik bloklarda, shuningdek yonuvchan muhitlarning oksidlovchi moddalarga nisbati tartibga solinadigan barcha tizimlarda avariya holatlarida oʻchirish maqsadida tezkorlik va ishonchlilik talablari asosida yopuvchi-nazorat armaturasi toʻsuvchi moslama sifatida qoʻllanilishiga ruxsat beriladi.

70. Uskunaga oʻrnatilgan himoya vositalari ishlab ketganda, xizmat koʻrsatayotgan xodimlarni jarohatlanishi va portlash xavfi bor mahsulotlarni ish joylariga va atrof-muhitga chiqarib yuborilishining oldi olinishi kerak.

71. Texnologik tizimlarni portlashdan himoyalash uchun qoʻllanadigan armatura, saqlash moslamalari, alangani kengayib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan vositalarni tayyorlash, sinash va montaj qilishda muvofiqlik pasportiga ega moslamalardan foydalanish kerak.

72. Portlash xavfi mavjud boʻlgan mahsulotli texnologik apparatlar (quvurlar)da saqlash moslamalarini oʻrnatishda, ularning minimal ishlash chastotasini taʼminlaydigan texnik vositalar va avtomatik tartibga solish tizimlari koʻzda tutilishi kerak.

73. Apparatlar va bosim ortishiga qarshi himoya qilish vositalarini tanlash, hisoblash va ishlatish amaldagi normativ hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladi.

74. Etilen oksidi chiqishi mumkin boʻlgan binolar etilen oksidi tarkibini aniqlash va nazorat qilish uchun avtomatik gazni tahlil qilish uskunalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

75. Avtomatik gazni tahlil qilish uskunalari quyidagi talablarga javob berishi lozim:

doimiy ishlash rejimida va real vaqt rejimida etilen oksidi konsentratsiyasini aniqlash imkoniyatiga ega boʻlishi;

aniqlik va ishonchlilik darajasi yuqori boʻlishi, sanoat sharoitlarida muhitning agressivligi va harorat oʻzgarishlariga chidamli boʻlishi;

signalizatsiya tizimlari bilan integratsiyalashgan boʻlishi (yorugʻlik, ovozli va masofaviy signal uzatish funksiyalari);

meʼyoriy chegaralar (maksimal ruxsat etilgan konsentratsiya) oshgan holatda avtomatik tarzda avariya holatida shamollatish, yuvish yoki toʻsuvchi tizimlarni ishga tushirishni taʼminlashi;

qayta kalibrlash (tekshirish) va servis xizmatlari uchun qulay kirish imkoniyatlari mavjud boʻlishi.

76. Avtomatik gazni tahlil qilish uskunalari etilen oksidining konsentratsiyasini doimiy monitoring qilish, aniqlangan xavf darajalariga javoban tezkor signal berish va tegishli avariya holatida shamollatish tizimlarni ishga tushirish uchun moʻljallangan boʻlishi kerak.

77. Avariya holatida shamollatish tizimidan chiqariladigan chiqindilar etilen oksidini zararsizlantirishga moʻljallangan sanitariya kolonnasiga yoʻnaltirilishi kerak.

78. Etilen oksidini avariya holatida zararsizlantirish tizimlari avariya holatini bartaraf qilish uchun yetarli miqdordagi zararsizlantirish eritmalar zaxirasi bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

79. Datchik yoki namuna olish analizatorlarni oʻrnatish joylari va soni loyihada belgilanishi kerak.

80. Portlash xavfi boʻlgan texnologik yangi jarayonlar va asbob-uskunalarni montaj qilish, taʼmirlash va ishga tushirish, shuningdek suyultirilgan uglevodorod gaz saqlanadigan idishlar hamda hajmi 150 litrdan yuqori boʻlgan ballonlar guruhini montaj qilish ishlari Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, tashish, saqlash va ishlab chiqarishda xavfsiz foydalanish bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi.

1. Etilen oksidi (etilenoksiid, oksiran, 1, 2-epoksietan) C2N4O formulali organik moddadir. Shirin hidli bu rangsiz gaz etilenning hosilasi boʻlib, oddiy epoksid — bitta kislorod atomi va ikkita metilen guruhi boʻlgan uch aʼzoli geterotsikldir.

Molekulyar tuzilishining oʻziga xos xususiyatlari sababli, etilen oksidi sikl ochilishi bilan qoʻshilish reaksiyalariga uchraydi va shuga oson polimerlanishadi.

Etilen oksidi asosiy organik sintezning muhim obyektlaridan biri boʻlib, koʻplab kimyoviy moddalar va yarim tayyor mahsulotlar, xususan etilen glikollar, etanolaminlar, oddiy va murakkab glikol va poliglikol efirlari va boshqa birikmalarni olish uchun keng qoʻllaniladi.

2. Suyultirilgan holatda etilen oksidi yonuvchan, portlovchi va yonish xavfi boʻlgan suyuqlik boʻlib, quyidagi xususiyatlarga ega hisoblanadi:

qaynash nuqtasi — 10,4 °C;

chaqnash nuqtasi — minus 18 °C;

oʻz-oʻzidan yonish harorati — 430 °C;

olov tarqalishi konsentratsiyasi chegaralari pastki — 3,2, yuqori — 100 foiz (hajm);

maksimal portlash bosimi portlash sharoitlariga qarab bosimdan 16 baravar yuqori boʻlishi mumkin;

normal olov tarqalish tezligi 0,895 m/s.

3. Etilen oksidi katalizatorlar (aluminiy, temir va qalayning suvsiz xloridlari, aluminiy va temir oksidlari, metall kaliy, ishqorli metallar gidroksidlari, kislotalar, organik asoslar va ammiak) bilan aloqa qilganda parchalanishi yoki polimerlanishi mumkin.

Etilen oksidining tez parchalanishi yoki polimerizatsiyasi portlashga olib kelishi mumkin boʻlgan issiqlik chiqishi bilan birga keladi. Reaksiya hatto xona haroratida ham tezlashadi, bu 30 C dan yuqori haroratlarda portlashga olib kelishi mumkin.

4. Etilen oksididan foydalanganda yongʻin xavfsizligi va portlash xavfsizligi talablariga rioya qilinishi kerak.

5. Etilen oksidi inson tanasiga yuqori nafas yoʻllari orqali kirishi mumkin. Ish joyi havosida etilen oksidining ruxsat etilgan maksimal konsentratsiyasi (PDK) 3 mg/m³ (maksimal bir martalik), 1,3 mg/m³ (oʻrtacha bir ish kunida)ni tashkil etadi.

6. Etilen oksidi zaharlash va narkotik taʼsirga ega maksimal ruxsat etilgan konsentratsiyadan oshib ketadigan konsentratsiyalarda etilen oksidining nafas orqali kirishi oʻtkir zaharlanish va surunkali intoksikatsiyaga olib kelishi mumkin.

Etilen oksidi teriga, yuqori nafas yoʻllarining shilliq pardalariga va koʻzlarga tushganda tirnash xususiyati beruvchi taʼsirga ega hisoblanadi.

7. Etilen oksidi kanserogen hisoblanadi.

8. Etilen oksidi issiqlik taʼsirida kuchli polimerlanadi (oʻz-oʻzidan reaksiyaga kirishadi).

Etilen oksidi oksidlovchi moddalar (perxloratlar, peroksidlar, permanganatlar, xloratlar, nitratlar, xlor, brom va ftor) va havo ishtirokida juda portlovchi hisoblanadi.

9. Etilen oksidi ammiak, metallar (kaliy, kumush, simob), spirtlar, merkaptanlar, sianidlar, aminlar va galogenlangan uglevodorodlar (metilenxlorid va trikloretilen) bilan mos kelmaydi.