O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Qishloq xo‘jaligida erkin bozor munosabatlarini yanada rivojlantirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2023-yil 12-dekabrdagi PF-205-son Farmoni ijrosini ta’minlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilar:

Paxta xom ashyosini yetishtirish va paxta yigim-terimi xarajatlarini hamda paxta xom ashyosini xarid qilishning yakuniy hisob-kitobini kreditlash to‘g‘risidagi nizom 1-ilovaga muvofiq;

Paxta xom ashyosini birja savdolari orqali sotishni tartibga solish to‘g‘risidagi nizom 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

1¹. 2026-yil hosilidan boshlab kamida 10 yildan buyon faoliyat yuritib kelayotgan paxta xomashyosini yetishtiruvchilarga qonunchilik hujjatlariga muvofiq barqarorlik reytingi asosida imtiyozli kreditlar pasaytirilgan foiz stavkalarida ajratiladi.

2. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining o‘rinbosari — iqtisodiyot va moliya vaziri J.A. Qo‘chqorov zimmasiga yuklansin.

1. Mazkur Nizom paxta xom ashyosini yetishtirish va paxta yig‘im-terimi xarajatlarini hamda paxta xom ashyosini xarid qilishning yakuniy hisob-kitobini kreditlash tartibini belgilaydi.

2. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

“Agroplatforma” AT — O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining “Raqamli qishloq xo‘jaligi” yagona integratsiya platformasi tarkibiga kiruvchi hamda qishloq xo‘jaligi ekinlarini yetishtirish uchun imtiyozli kreditlarni ajratish, mahsulot yetishtiruvchilarga shaffoflik tamoyilida xizmat ko‘rsatish imkoniyatlarini ta’minlab beradigan axborot tizimi;

Jamg‘arma — O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Qishloq xo‘jaligini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi (keyingi o‘rinlarda — Jamg‘arma);

qarz oluvchi — paxta xom ashyosini yetishtiruvchilar (fermer xo‘jaliklari va boshqa qishloq xo‘jaligi subyektlari), urug‘chilik xo‘jaliklari, paxta-to‘qimachilik klasterlari yoki to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘ygan korxonalar;

fyuchers, forvard, spot shartnomasi — paxta xom ashyosini yetishtiruvchilar va paxta-to‘qimachilik klasterlari yoki to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘ygan korxonalar o‘rtasida tegishli yil hosilining yig‘im-terimi davrida paxta xom ashyosini yetkazib berish sharti bilan ikki tomonlama tuzilgan hamda “O‘zbekiston respublika tovar-xom ashyo birja” AJning alohida “paxta xom ashyosi seksiyasi” orqali ro‘yxatdan o‘tgan shartnoma;

kredit buyurtmanomasi — qarz oluvchilar tomonidan paxta xom ashyosini yetishtirish va paxta yigim-terimi xarajatlarini hamda paxta xom ashyosini xarid qilishning yakuniy hisob-kitobi uchun kredit ajratish maqsadida tijorat banki filiallariga “Agroplatforma” AT orqali taqdim etilgan buyurtmanomalar asosida tijorat banklari tomonidan umumlashtirilgan kredit buyurtmanomalari;

e’lon qilinadigan narx — Nyu-York birjasida paxta tolasi fyuchers kotirovkalarining oxirgi 6 oydagi o‘rtacha kotirovkasi to‘g‘risida “O‘zbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi” AJning rasmiy veb-saytiga joylashtiriladigan ma’lumot;

paxta xomashyosi qiymati — tuproqning bir bonitet balliga nisbatan normativ hosildorligi (sentner/gektar) hamda e’lon qilingan narx asosida hisoblangan qiymat;

moliya yili — birinchi yanvardan o‘ttiz birinchi dekabrning oxirigacha bo‘lgan vaqtni o‘z ichiga olgan davr.

3. Paxta xom ashyosi uchun e’lon qilingan boshlang‘ich narxdan past bo‘lmagan narxda paxta xom ashyosini yetishtiruvchilar va paxta-to‘qimachilik klasterlari, to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘ygan korxonalar o‘rtasida fyuchers shartnomalari kalendar yilning 1-noyabridan keyingi yilning 1-iyunigacha tuziladi.

4. Jamg‘armaning kredit resurslari hisobidan tijorat banklari tomonidan paxta xom ashyosini yetishtiruvchilarning paxta xom ashyosini yetishtirish va paxta yig‘im-terimi xarajatlarini hamda paxta xom ashyosini xarid qilishning yakuniy hisob-kitobi uchun imtiyozli kreditlar ajratiladi.

Bunda paxta xom ashyosini yetishtirish xarajatlari uchun ajratiladigan kreditlarning miqdori agrotexnik tadbirlar uchun zarur bo‘ladigan mineral o‘gitlar, yonilg‘i-moylash materiallari va kimyoviy vositalarning narxlar dinamikasini tahlil qilib, shuningdek, agrotexnik xaritalardan kelib chiqqan holda, O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi va Jamg‘arma tomonidan oyma-oy belgilanadi.

5. Jamg‘arma va tijorat banki o‘rtasida:

paxta xom ashyosini yetishtirish xarajatlarini kreditlash to‘g‘risida tegishli moliya yilidan oldingi yilning 1-oktabriga qadar;

fyuchers shartnomasi asosida paxta xom ashyosini yetishtiruvchilardan xarid qilingan paxta xom ashyosining yakuniy hisob-kitobini kreditlash to‘g‘risida tegishli moliya yilining 20-avgustiga qadar bitim tuziladi.

6. Jamg‘arma o‘zining kredit resurslarini tijorat bankiga paxta xomashyosini yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish uchun normativ hosildorlik (sentner/gektar), paxta yig‘im-terimi va yakuniy hisob-kitob xarajatlarini moliyalashtirish uchun fyuchers va spot shartnomalari bo‘yicha yalpi hosildorlik asosida moliya yilidan oldingi yilning 1-noyabrida e’lon qilingan boshlang‘ich narxdan kelib chiqib, hisoblangan qiymat asosida joylashtiradi.

7. Tijorat banki Jamg‘armaga:

paxta xom ashyosini yetishtirish xarajatlarini kreditlash maqsadida agrotexnik tadbirlarga muvofiq har oyda;

paxta xom ashyosini xarid qilishning yakuniy hisob-kitobini (paxta yig‘im-terimi xarajatlarini) kreditlash uchun paxta yig‘im-terimi mavsumida kredit buyurtmanomalarini taqdim etadi.

Jamg‘arma taqdim etilgan kredit buyurtmanomalariga muvofiq tijorat bankiga kredit resurslarini joylashtiradi.

Jamg‘arma tomonidan joylashtirilgan kredit resurslari tijorat banki tomonidan belgilangan muddatda qaytarilmaganda, muddati o‘tgan qarzdorliklar tijorat bankining vakillik hisobvaraqlaridan qaytariladi.

8. Tijorat banki Jamg‘armaning kredit resurslari hisobidan qarz oluvchiga paxta xom ashyosini yetishtirish va paxta yigim-terimi xarajatlarini hamda paxta xom ashyosini xarid qilishning yakuniy hisob-kitobini kreditlash uchun muddatlilik, qaytarishlilik, to‘lovlilik, ta’minlanganlik va maqsadli foydalanish sharti asosida kredit liniyasini ochadi.

Paxta xom ashyosini yetishtirish xarajatlarini kreditlash agrotexnik tadbirlarning muddatlariga muvofiq tegishli moliya yilidan oldingi yilning 1-oktabridan moliya yilining 1-sentabriga qadar amalga oshiriladi.

Paxta yigim-terimi xarajatlarini va paxta xom ashyosini xarid qilishning yakuniy hisob-kitobini kreditlash moliya yilining 1-sentabridan boshlanadi.

9. Jamg‘arma tijorat banki bilan tuzilgan bitimga asosan kredit resurslarini:

a) paxta xom ashyosini yetishtiruvchilar va urug‘chilik xo‘jaliklarining paxta xom ashyosini yetishtirish xarajatlarini kreditlash uchun 14 oy muddatga, shundan 12 oylik imtiyozli davr bilan, paxta xom ashyosi qiymatining 60 foizigacha, yillik 8 foizda, kredit resurslarini qaytarish muddatini uzaytirish huquqisiz joylashtiradi;

fermer xo‘jaliklari va boshqa qishloq xo‘jaligi subyektlariga paxta xom ashyosi yig‘im-terimi uchun — paxta xom ashyosi yalpi qiymatining 30 foizigacha yillik 8 foiz stavkada, kredit resurslarini qaytarish muddatini uzaytirish huquqisiz joylashtiradi;

b) yer uchastkasiga egalik huquqi bo‘lgan paxta-to‘qimachilik klasterlarining paxta xom ashyosini yetishtirish xarajatlarini kreditlash uchun 18 oy muddatga (bunda kreditni qaytarish 13-oydan boshlanadi), 12 oylik imtiyozli davr va so‘nggi 6 oyda teng ulushlarda qaytarish sharti bilan, paxta xom ashyosi qiymatining 60 foizigacha yillik 8 foiz stavkada, kredit resurslarini qaytarish muddatini uzaytirish huquqisiz joylashtiradi;

v) urug‘chilik xo‘jaliklarining paxta yig‘im-terimi xarajatlarini kreditlash uchun 3 oy muddatga, paxta xom ashyosi qiymatining 30 foizigacha, yillik 8 foizda, kredit resurslarini qaytarish muddatini uzaytirish huquqisiz joylashtiradi;

g) yer uchastkasiga egalik huquqi bo‘lgan paxta-to‘qimachilik klasterlari hamda to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘ygan korxonalarning paxta yig‘im-terimi xarajatlarini kreditlash uchun 12 oy muddatga, 3 oylik imtiyozli davr va so‘nggi 9 oyda teng ulushlarda qaytarish sharti bilan, paxta xom ashyosi qiymatining 30 foizigacha, yillik 8 foizda, kredit resurslarini qaytarish muddatini uzaytirish huquqisiz joylashtiradi;

d) paxta-to‘qimachilik klasterlari hamda to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘ygan korxonalarning paxta xom ashyosini xarid qilishning yakuniy hisob-kitobi va terimini kreditlash uchun 12 oy muddatga, 6 oylik imtiyozli davr va so‘nggi 6 oyda teng ulushlarda qaytarish sharti bilan, paxta xom ashyosi qiymatining 100 foizigacha yillik 12 foiz stavkada, 60 foizigacha yillik 8 foiz stavkada kredit resurslarini qaytarish muddatini uzaytirish huquqisiz joylashtiradi;

9¹. Qishloq xo‘jaligi korxonalarining paxta yetishtirish xarajatlarini qoplash uchun Jamg‘arma tomonidan tijorat banklariga ajratiladigan mablag‘lar:

“A” va undan yuqori bo‘lgan toifalarga kiruvchi Qishloq xo‘jaligi korxonalariga — amaldagi foiz stavkalaridan 2 foiz pasaytirilgan holda joylashtiradi;

“V” va undan yuqori bo‘lgan toifalarga kiruvchi qishloq xo‘jaligi korxonalariga — amaldagi foiz stavkalaridan 1 foiz pasaytirilgan holda joylashtiradi.

10. Jamg‘armaning kredit resurslari hisobidan paxta xomashyosini yetishtirish, uning yig‘im-terimi va u bo‘yicha yakuniy hisob-kitoblar uchun ajratilgan kreditlar bitimlarda belgilangan muddatda qaytarilmagan taqdirda, kreditlarning qaytarilmagan qismiga foizlar Markaziy bank asosiy stavkasining 1,5 barobari (shundan, bank marjasi — 2 foiz) miqdorida to‘lanadi.

Ushbu tartib avvalgi yillar paxta hosilini yetishtirish va yig‘im-terimi uchun ajratilgan kreditlarga ham tatbiq etiladi.

Kreditlarning maqsadsiz ishlatilgan qismiga qo‘llaniladigan jarima miqdori Jamg‘arma va tijorat banki o‘rtasida tuziladigan bitimda belgilanadi.

Tijorat bankiga joylashtirilgan kredit resurslarining ishlatilmagan qismi tijorat banki tomonidan keyingi ish kunidan kechiktirilmasdan Jamg‘armaga qaytariladi.

11. Qarz oluvchi kredit olish uchun uning asosiy talab qilib olinguncha saqlanadigan depozit hisobvarag‘iga xizmat ko‘rsatayotgan tijorat bankiga “Agroplatforma” AT orqali ariza bilan birga quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:

a) paxta xom ashyosini yetkazib berish bo‘yicha fyuchers shartnomasi;

b) paxta xom ashyosini yetishtiruvchilar, urug‘chilik xo‘jaliklari hamda yer uchastkasiga egalik huquqi bo‘lgan paxta-to‘qimachilik klasterlari:

yer uchastkasiga bo‘lgan huquqini tasdiqlovchi hujjat (yer uchastkasini uzoq muddatli ijaraga olish shartnomasi);

g‘o‘za ekinini joylashtirish to‘g‘risidagi elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan ma’lumotnoma.

v) paxta-to‘qimachilik klasterlari hamda to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘ygan korxonalari paxta xomashyosini xarid qilishning yakuniy hisob-kitobi va yig‘im-terimi uchun:

paxta xom ashyosini yetkazib berish bo‘yicha fyuchers va spot shartnomalari;

paxta yigim-terimi mavsumida elektron tarozidan qabul qilingan paxta xom ashyosini majburiy hisobga olish tizimi orqali rasmiylashtirilgan elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan hujjat.

13. Yer uchastkasining ijara huquqi garovi bilan birga qarz oluvchining to‘lov intizomi va kredit tarixidan kelib chiqqan holda, quyidagi ta’minot turlaridan biri qabul qilinadi:

qarz oluvchi tomonidan olingan kreditni qaytarmaslik xatarining tijorat banki foydasiga sug‘urta qilinganligi yoki qarz oluvchining bo‘lajak hosil sug‘urta qilinganligi to‘g‘risidagi sug‘urta polisi;

mol-mulklari (qonunchilik hujjatlariga muvofiq undiruvga qaratilmaydigan mol-mulklar bundan mustasno);

spot shartnomasi bo‘yicha imtiyozli kredit qiymatining 50 foizi miqdoridagi likvidli mol-mulk;

qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan kafillik yoki boshqa ta’minot turlari.

14. Ushbu Nizomning 11-bandida qayd etilgan barcha zarur hujjatlar taqdim etilgandan so‘ng tijorat banki tomonidan qarz oluvchining arizasi 3 ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi.

Qarz oluvchining arizasi bo‘yicha ijobiy xulosa qilinganda, tijorat banki filiali va qarz oluvchi o‘rtasida kredit shartnomasi tuziladi.

Bunda fyuchers shartnoma “O‘zbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi” AJning alohida “paxta xom ashyosi seksiyasi” orqali ro‘yxatdan o‘tkazilmagan bo‘lsa, tijorat banki tomonidan kredit shartnomasi tuzilmaydi.

Kredit berish rad etilganda, tijorat banki qarz oluvchini 2 ish kuni ichida rad etish sabablarini asoslantirgan holda yozma ravishda xabardor qiladi.

15.Kredit qarz oluvchining asosiy talab qilib olinguncha saqlanadigan depozit hisobvarag‘iga xizmat ko‘rsatayotgan tijorat banki tomonidan beriladi.

16. Kredit miqdori har yili e’lon qilinadigan narx asosida tuproqning bir bonitet balliga nisbatan normativ hosildorligini (sentner/gektar) hisobga olgan holda belgilanadi.

17. Kredit shartnomasi kuchga kirgandan so‘ng keyingi ish kunidan kechiktirilmasdan, qarz oluvchiga kredit hisobvarag‘i ochiladi.

18. Tijorat banki qarz oluvchi bilan paxta xom ashyosini yetishtirish, terim va yakuniy hisob-kitob xarajatlarini kreditlash bo‘yicha tuzgan kredit shartnomasiga asosan:

a) paxta xom ashyosini yetishtiruvchilar va urug‘chilik xo‘jaliklarining paxta xom ashyosini yetishtirish xarajatlarini kreditlash uchun 14 oy muddatga, shundan 12 oylik imtiyozli davr bilan, paxta xom ashyosi qiymatining 60 foizigacha, yillik 10 foizda (shundan bank marjasi 2 foiz) kredit ajratadi;

fermer xo‘jaliklari va boshqa qishloq xo‘jaligi subyektlariga paxta xom ashyosi yig‘im-terimi uchun — paxta xom ashyosi yalpi qiymatining 30 foizigacha yillik 10 foiz stavkada (shundan bank marjasi 2 foiz) 4 oyga kredit ajratiladi;

b) yer uchastkasiga egalik huquqi bo‘lgan paxta-to‘qimachilik klasterlarining paxta xom ashyosini yetishtirish xarajatlarini kreditlash uchun 18 oy muddatga (bunda kreditni qaytarish 13-oydan boshlanadi), 12 oylik imtiyozli davr va so‘nggi 6 oyda teng ulushlarda qaytarish sharti bilan, paxta xom ashyosi qiymatining 60 foizigacha, yillik 10 foiz stavkada (shundan bank marjasi 2 foiz) kredit ajratadi;

v) urug‘chilik xo‘jaliklarining paxta yig‘im-terimi xarajatlarini kreditlash uchun 3 oy muddatga, paxta xom ashyosi qiymatining 20 foizigacha, yillik 10 foizda (shundan bank marjasi 2 foiz) kredit ajratadi;

g) yer uchastkasiga egalik huquqi bo‘lgan paxta-to‘qimachilik klasterlari hamda to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘ygan korxonalarining paxta yig‘im-terimi xarajatlarini kreditlash uchun 12 oy muddatga, 3 oylik imtiyozli davr va so‘nggi 9 oyda teng ulushlarda qaytarish sharti bilan, paxta xom ashyosi qiymatining 20 foizigacha, yillik 10 foizda (shundan, bank marjasi 2 foiz) kredit ajratadi;

d) paxta-to‘qimachilik klasterlari hamda to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘ygan korxonalarning paxta xom ashyosini xarid qilishning yakuniy hisob-kitobi va terimini kreditlash uchun 12 oy muddatga, 6 oylik imtiyozli davr va so‘nggi 6 oyda teng ulushlarda qaytarish sharti bilan, paxta xom ashyosi qiymatining 100 foizigacha yillik 14 foiz stavkada, 60 foizigacha yillik 10 foiz stavkada (shundan bank marjasi 2 foiz) kredit ajratadi.

To‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘ygan korxonalarda Jamg‘armaning kredit resurslari hisobidan tijorat banklari tomonidan avval ajratilgan kreditlar bo‘yicha muddati o‘tgan qarzdorliklar mavjud bo‘lganda, ularga paxta xom ashyosini xarid qilishning yakuniy hisob-kitobi uchun kreditlar ajratilmaydi.

Bunda fyuchers shartnomasiga asosan yetishtiruvchilardan qabul qilingan paxta xomashyosi uchun to‘lovlarning 80 foizi paxta xomashyosi qabul qilib olingan kundan boshlab uch ish kunidan kechiktirmasdan, qolgan qismi moliya yilining 31-dekabriga qadar birjaning “kliring” (markazlashtirilgan hisob-kitob) tizimi orqali to‘lanadi.

18¹. Paxta xom ashyosini yetishtirish, terim va yakuniy hisob-kitob xarajatlarini kreditlash uchun Jamg‘arma kreditlari hisobidan tijorat banklar tomonidan ajratiladigan kreditlar doirasida sug‘urta shartnomalari bo‘yicha vositachilikni taqdirlash to‘lovlarini hisoblashga yo‘l qo‘yilmaydi.

18². Qishloq xo‘jaligi korxonalarining paxta yetishtirish xarajatlarini qoplash uchun Jamg‘arma tomonidan ajratiladigan mablag‘lar hisobidan tijorat banklari tomonidan ajratiladigan kreditlar:

“A” va undan yuqori bo‘lgan toifalarga kiruvchi Qishloq xo‘jaligi korxonalariga — amaldagi foiz stavkalaridan 2 foiz pasaytirilgan holda ajratadi;

“V” va undan yuqori bo‘lgan toifalarga kiruvchi qishloq xo‘jaligi korxonalariga — amaldagi foiz stavkalaridan 1 foiz pasaytirilgan holda ajratadi.

19. Kreditning maqsadsiz ishlatilgan qismiga qo‘llaniladigan jarima miqdori kredit shartnomasida belgilanadi.

Qarz oluvchi tomonidan muddatidan oldin so‘ndirilgan kredit va unga hisoblangan foiz to‘lovlari tijorat banki tomonidan keyingi ish kunidan kechiktirilmasdan Jamg‘armaga qaytariladi.

20. Agar kredit ajratishda ta’minot sifatida sug‘urta polisi qabul qilinganda, tijorat banki tegishli sug‘urta tashkilotlari bilan birgalikda Jamg‘armaning kredit resurslari hisobidan ajratilgan kreditlarni har oyda kamida bir marotaba joyiga chiqqan holda monitoring, shuningdek, doimiy masofaviy monitoring qiladi. Bunda:

masofaviy monitoringni tashkil etish uchun O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi “Agroplatforma” ATni belgilangan tartibda sun’iy yo‘ldoshga (uchuvchisiz uchadigan apparatlarga) integratsiya qilish orqali tijorat banklari va sug‘urta tashkilotlariga ko‘maklashadi;

tijorat banki tegishli sug‘urta tashkilotlari bilan birgalikda har oy yakuni bo‘yicha keyingi oyning 5-sanasiga qadar kredit monitoringi natijalari bo‘yicha ma’lumotlarni “Agroplatforma” ATga joylashtirib boradi.

21. Kredit monitoringi:

a) har bir paxta xom ashyosini yetishtiruvchi, urug‘chilik xo‘jaligi va yer uchastkasiga egalik qilish huquqi bo‘lgan paxta-to‘qimachilik klasteri bo‘yicha g‘o‘za ekinining holatini, bo‘lajak hosilning berilgan kreditlarni qaytarish uchun yetarligini, shu jumladan, paxta xom ashyosini yetishtirish uchun agrotexnik tadbirlarning o‘z vaqtida va to‘g‘ri amalga oshirilganligini aniqlash maqsadida;

b) har bir paxta-to‘qimachilik klasteri bo‘yicha paxta xom ashyosini xarid qilishning yakuniy hisob-kitobi uchun ajratilgan kreditlar hisobidan xarid qilingan paxta xom ashyosini kredit olish uchun tijorat bankiga avval taqdim etilgan elektron tarozidan o‘tganligi va qabul qilinganligi to‘g‘risidagi hujjatga mosligini hamda saqlash qoidalariga amal qilinayotganligini o‘rganish maqsadida o‘tkaziladi.

22. Kredit monitoringi natijalariga ko‘ra:

a) paxta xom ashyosini yetishtirish xarajatlari uchun ajratilgan kredit:

chigit (to‘liq yoki qisman) ekilmaganligi;

g‘o‘za ekini holatining qoniqarsizligi;

agrotexnik tadbirlarning o‘z vaqtida o‘tkazilmaganligi oqibatida kutilgan hosilni olishning imkoni yo‘qligi aniqlanganda;

b) paxta xom ashyosini xarid qilishning yakuniy hisob-kitobi uchun ajratilgan kredit hisobidan xarid qilingan paxta xom ashyosining miqdorini tijorat bankiga avval taqdim etilgan hujjatlarga mos kelmasligi, xarid qilingan paxta xom ashyosi sifatining buzilganligi, saqlash qoidalariga amal qilinmayotganligi aniqlanganda, shuningdek, qarz oluvchi tomonidan monitoring o‘tkazishga imkon berilmaganda, bu haqda tijorat banki, sug‘urta tashkiloti va qarz oluvchi o‘rtasida uch tomonlama dalolatnoma tuziladi.

Tuzilgan dalolatnoma asosida tijorat banki kreditlashni to‘xtatadi va kredit hamda unga hisoblangan foizlarni muddatidan oldin so‘ndirish bo‘yicha tegishli choralarni ko‘radi. Bu choralar kredit shartnomasida belgilangan bo‘lishi kerak.

v) monitoring bo‘yicha amalga oshirilgan ishlar, ko‘rilgan choralar natijalari tijorat bankining viloyat boshqarmalari rahbarlari tomonidan har oyda, boshqaruv raisi tomonidan har chorakda bir marotaba yakuniy muhokama qilinadi.

Tegishli davrda qarz oluvchilar monitoring o‘tkazishga sharoit yaratmaganligi, qarshilik qilishlari oqibatida ajratilgan kreditlar bo‘yicha yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xatarlarning oldini olish maqsadida tijorat banki tomonidan huquqni muhofaza qiluvchi organlarga qonuniy chora ko‘rish bo‘yicha murojaat qilinadi.

23. Jamg‘armaning kredit resurslari hisobidan paxta xom ashyosini yetishtirish va paxta yig‘im-terimi xarajatlarini hamda paxta xom ashyosini xarid qilishning yakuniy hisob-kitobi uchun ajratilgan kreditlar va unga hisoblangan foizlarni so‘ndirish maqsadida paxta xom ashyosini yetishtiruvchilar, urug‘chilik xo‘jaliklari, paxta-to‘qimachilik klasterlariga tijorat banklari tomonidan 23210 hisobvarag‘i ochiladi.

24. 23210 hisobvarag‘iga tushgan mablag‘lar hisobidan, birinchi navbatda:

a) paxta xom ashyosini yetishtiruvchilar paxta xom ashyosini yetishtirish xarajatlari uchun Jamg‘armaning kredit resurslari hisobidan olingan kreditlar va unga hisoblangan foiz to‘lovlarini so‘ndiradi;

b) paxta-to‘qimachilik klasterlari va urug‘chilik xo‘jaliklari Jamg‘armaning kredit resurslari hisobidan paxta xom ashyosini yetishtirish va paxta yig‘im-terimi xarajatlari uchun olingan kreditlar va unga hisoblangan foiz to‘lovlarini so‘ndiradi.

25. Jamg‘armaning kredit resurslari hisobidan paxta xom ashyosini yetishtirish va paxta yig‘im-terimi xarajatlarini hamda paxta xom ashyosini xarid qilishning yakuniy hisob-kitobi uchun ajratilgan kreditlar va unga hisoblangan foiz to‘lovlari to‘liq so‘ndirilgandan so‘ng tijorat banki 23210 hisobvarag‘ida qolgan mablag‘larni qarz oluvchining asosiy talab qilib olinguncha saqlanadigan depozit hisobvarag‘iga memorial order bilan o‘tkazadi.

Qarz oluvchi ushbu mablag‘lardan qo‘shilgan qiymat solig‘idan hosil bo‘lgan qarzdorlikni to‘liq so‘ndirgandan so‘ng erkin foydalanishi mumkin.

26. Kredit hisobvarag‘idan to‘lovlar qarz oluvchining to‘lov topshiriqnomalari va elektron to‘lov vositalari asosida amalga oshiriladi.

To‘lovlar tovar va xizmatlar xaridi bo‘yicha rasmiylashtirilgan elektron hisobvaraq-fakturalar mavjud bo‘lgandagina amalga oshiriladi. Bunda xarid qilingan tovar va xizmatlar qaytarilganda, qaytariladigan mablag‘lar to‘lov amalga oshirilgan hisobvaraqlarga qaytariladi.

27. Qarz oluvchi paxta xomashyosini yetishtirish bilan bog‘liq agrotexnik tadbirlar uchun “Raqamli qishloq xo‘jaligi” yagona integratsiyalashuv platformasi orqali kiritilgan to‘lov topshiriqnomalariga muvofiq kreditdan erkin foydalanadi hamda moddiy resurslar yetkazib beruvchilarni va xizmat ko‘rsatuvchilarni ixtiyoriy tanlaydi. Bunda 2026-yil 1-martga qadar to‘lov topshiriqnomalari qarz oluvchining tanloviga ko‘ra an’anaviy usulda qog‘oz shaklida yoki “Raqamli qishloq xo‘jaligi” yagona integratsiyalashuv platformasi orqali elektron shaklda, 2026-yil 1-martdan boshlab faqat mazkur platforma orqali elektron shaklda taqdim etiladi.

28. Jamg‘arma mablag‘lari aylanadigan hisobvaraqlarga inkasso topshiriqnomalari qo‘yilishiga, shuningdek, ularni undirib olish va taqiq qo‘yishga qonunchilik hujjatlariga muvofiq yo‘l qo‘yilmaydi.

29. Qarz oluvchi tomonidan Jamg‘arma mablag‘lari hisobidan olingan kredit va unga hisoblangan foiz to‘lovlari muddatidan oldin so‘ndirilishi mumkin.

30. Kreditni qaytarish muddati kelganda va uni so‘ndirish uchun qarz oluvchining mablag‘i yetarli bo‘lmaganda, tijorat banki kreditni so‘ndirishni quyidagi ta’minot turlariga qaratadi va so‘ndirish choralarini ko‘radi:

sug‘urta polisi asosida sug‘urta tashkilotlariga sug‘urta hodisasi ro‘y berganligi to‘g‘risida murojaat qiladi;

qarz oluvchining mol-mulklariga (qonunchilik hujjatlariga muvofiq undiruvga qaratilmaydigan mol-mulklar bundan mustasno);

qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan kafillik yoki boshqa ta’minot turlariga qaratadi.

31. Kreditlarning maqsadli sarflanishi bo‘yicha monitoring yuritish tijorat banklari, paxta xom ashyosini yetishtiruvchilar, urug‘chilik xo‘jaliklari, paxta-to‘qimachilik klasterlari rahbarlari zimmasiga yuklanadi.

32. Tijorat banklariga joylashtirilgan Jamg‘armaning kredit resurslaridan maqsadli foydalanish ustidan nazorat hamda tijorat banki tegishli sug‘urta tashkilotlari bilan birgalikda Jamg‘armaning kredit resurslari hisobidan ajratilgan kreditlar har oyda kamida bir marotaba joyiga chiqqan holda monitoring qilganligi Davlat moliyaviy nazorati inspeksiyasi tomonidan o‘rganiladi.

33. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor bo‘lgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgar bo‘ladilar.

1. Mazkur Nizom respublikada yetishtirilgan paxta xom ashyosini birja savdolariga qo‘yish, sotish va xarid qilish tartibini belgilaydi.

2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llanadi:

avans — sotuvchi va xaridor tomonidan kiritiladigan, birja vositachilik yig‘imini va tomonlarning zakalatini o‘z ichiga oladigan mablag‘;

birja — “O‘zbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi” AJ;

birja a’zolari — birja tomonidan belgilangan tartibda birja savdolarida ishtirok etish hamda diler va broker sifatida birja bitimlarini tuzish huquqiga ega bo‘lgan yuridik shaxslar;

Jamg‘arma — O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Qishloq xo‘jaligini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi;

manipulyatsiya — birja savdolari ishtirokchilarining qo‘shimcha daromad olish maqsadida narxlarni sun’iy o‘zgartirishga, bir darajada ushlab turishga va boshqa ishtirokchilarning xatti-harakatlariga ta’sir etishga qaratilgan harakatlari, shu jumladan, ommaviy axborot vositalari, ijtimoiy tarmoqlar, messenjerlar va internet tarmog‘ida qasddan yolg‘on ma’lumotlar tarqatish;

sotuvchi — paxta xom ashyosini yetishtiruvchilar;

xaridor — birja savdolari orqali paxta xom ashyosini sotib oluvchi yuridik shaxslar;

fyuchers shartnomasi — tegishli yil hosilidan paxta xom ashyosini yig‘im-terim davrida yetkazib berish sharti bilan tuziladigan oldi-sotdi bitimi;

forvard shartnomasi — mahsulotni shartnomada belgilangan muddatda yetkazib berish sharti bilan tuziladigan oldi-sotdi bitimi;

spot shartnomasi — birja tovarlarini kechiktirmasdan (bir oy ichida) yetkazib berish sharti bilan tuziladigan oldi-sotdi bitimi;

standart birja kontrakti — birja tomonidan belgilangan tartibda kotirovkalash varag‘iga kiritilgan standart birja kontrakti;

e’lon qilinadigan narx — Nyu-York birjasida paxta tolasi fyuchers kotirovkalarining oxirgi 6 oydagi o‘rtacha kotirovkasi to‘g‘risida “O‘zbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi” AJning rasmiy veb-saytiga joylashtiriladigan ma’lumot;

23210 — O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Qishloq xo‘jaligini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasidan qishloq xo‘jaligi mahsulotlari uchun ajratilgan maqsadli mablag‘lar hisobvarag‘i.

3. Mazkur Nizomga asosan sotuvchi tomonidan paxta xom ashyosi ichki bozorda muayyan hududdagi (viloyatdagi) paxta-to‘qimachilik klasteriga birjaning ikki tomonlama qarama-qarshi auksion tizimining alohida paxta seksiyasi orqali fyuchers, forvard shartnomasi asosida yoki to‘liq o‘z mablag‘i va/yoki tijorat krediti hisobidan yetishtirilgan paxta xom ashyosi yoki paxta xom ashyosini tegirmon usulida birlamchi qayta ishlash natijasida olingan mahsulotlar (tola, chigit, lint, o‘lik paxta) barcha xaridorlarga birja savdolari orqali erkin sotiladi.

Yetishtirilgan paxta xom ashyosi yoki uni qayta ishlash natijasida olingan birlamchi va ikkilamchi mahsulotlarni (tola, chigit, lint, o‘lik paxta) xaridorga sotish shartnomasi birjaning axborot portalida tuziladi va ushbu shartnoma bo‘yicha to‘lovlar birjaning hisob-kitob-kliring operatsiyalarini o‘tkazish (to‘lov hujjatlariga muvofiq pul o‘tkazish) qoidalari asosida amalga oshiriladi.

4. Birja xaridor tomonidan sotuvchiga yetkazib berilgan paxta mahsulotlari uchun amalga oshirgan to‘lovlari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni avtomatlashtirilgan tizim orqali soliq organiga taqdim etib boradi.

5. Xaridorlar har yili 1-noyabrdan boshlab paxta xom ashyosini forvard, fyuchers shartlarida sotib olish bo‘yicha kelgusi yil hosili uchun standart birja kontraktini ochishga ariza bilan birjaga murojaat qiladi.

Spot shartnomalarida sotuvchi tomonidan ariza bilan murojaat qilinadi.

6. Paxta xom ashyosining birja savdolari standart birja kontraktlari asosida amalga oshiriladi, bunda paxta xom ashyosi yetkazib beriladigan hudud, uning lot miqdori, navi, turi, sinfi (chigit navi) majburiy tarzda aks ettiriladi.

Standart birja kontrakti fyuchers, forvard savdolarida xaridorning, spot savdolarida sotuvchining arizasiga asosan ochiladi.

7. Paxta xom ashyosi birja savdolarida sotuvchi joylashgan hududdagi (Qoraqalpog‘iston Respublikasi yoki tegishli viloyatlar bo‘yicha) paxta-to‘qimachilik klasteri tomonidan xarid qilinadi.

8. Birja savdolariga qo‘yilgan tovar umumiy qiymati va mo‘ljallanayotgan bitim hajmi bo‘yicha sotuvchi va xaridor tomonidan fyuchers shartnomasida 0,1 foiz miqdorida, forvard, spot shartnomasida 10 foizgacha zakalat mablag‘i birjaning hisob-kliring palatasidagi shaxsiy hisobvaraqlariga kiritiladi.

9. Birja a’zolari sotuvchi va xaridorning murojaatiga asosan birja savdolarining elektron tizimiga (keyingi o‘rinlarda — BSET) arizalarni joylashtirish orqali birja bitimlarini tuzadi.

10. BSETda sotuvchi va xaridorning buyurtmalarini birlashtirish natijasida tuzilgan bitimlar ro‘yxatga olinadi va so‘ngra BSETning dasturiy kompleksida bitimlar reyestri shakllantiriladi.

11. Bitim tuzilganidan so‘ng xaridor:

fyuchers shartnomasi doirasida hisob-kitoblarni to‘liq birjaning hisob-kitob-kliring qoidalari asosida amalga oshirib, paxta xomashyosi qabul qilingan kundan boshlab uch ish kunidan kechiktirmasdan yetkazib berilgan paxta xomashyosi qiymatining 80 foizini, qolgan qismini moliya yilining 31-dekabriga qadar birjadagi hisob-kitob-kliring palatasidagi hisobvarag‘iga o‘tkazadi;

forvard shartnomasida ko‘rsatilgan muddat ichida paxta xom ashyosi qiymatini sotuvchining talab qilib olinguncha saqlanadigan depozit hisobvarag‘iga to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘lab beradi. Bunda to‘lov muddati 15 ish kunidan kam bo‘lmasligi shart.

Sotuvchi va xaridor forvard shartnomasida nazarda tutilgan yuklash davri doirasida mahsulotni yuklash va to‘lovni amalga oshirish muddatini o‘zaro kelishadi.

Xaridor fyuchers, forvard shartnomasi doirasida qabul qilgan paxta xom ashyosi uchun to‘lovlarni belgilangan muddatda to‘lamaganda, kechiktirilgan har bir kun uchun fyuchers shartnomasi qiymatidan to‘lanmagan to‘lovning 0,1 foizi miqdoridagi penyani sotuvchiga to‘lab beradi.

Bunda fyuchers shartnomalari bo‘yicha natura (tovar-moddiy boyliklar) shaklida hisob-kitob qilish qat’iy taqiqlanadi.

12. Paxta xom ashyosining narxi (birinchi nav, ikkinchi sinf) Nyu-York birjasida paxta tolasi fyuchers kotirovkalarining oxirgi 6 oydagi o‘rtacha kotirovkasidan kelib chiqqan holda quyidagi formula asosida milliy valyutada (so‘m) aniqlanadi:

Bx=(Jn x Vk-Kx) x Tch+Imq

Bunda:

Bx — bir tonna paxta xom ashyosining milliy valyutadagi (so‘m) narxi;

Jn — bir tonna paxta tolasining Nyu-York birjasi o‘rtacha 6 oylik fyuchers kotirovkalarining oxirgi 6 oydagi o‘rtacha qiymatidan kelib chiqib aniqlangan AQSH dollaridagi o‘rtacha narxi (o‘rtacha fyuchers kotirovkasi x 22,046);

Vk — Markaziy bank tomonidan e’lon qilingan 1 AQSH dollarining oxirgi 6 oydagi o‘rtacha valyuta kursi, so‘m/dollar;

Kx — paxta-to‘qimachilik klasterining bir tonna paxta tolasiga to‘g‘ri keladigan paxta xom ashyosini tayyorlash, tashish, saqlash va qayta ishlash bo‘yicha xarajatlari paxta tolasining Nyu-York birjasi o‘rtacha 6 oylik fyuchers kotirovkalari bo‘yicha AQSH dollaridagi o‘rtacha narxining 20 foizi miqdorida, so‘mda;

Tch — o‘rtacha tola chiqish koeffitsiyenti (33,5%);

Imq — bir tonna paxta xom ashyosiga to‘g‘ri keladigan ikkilamchi mahsulotning o‘rtacha 6 oylik qiymati, so‘mda (chigit chiqish koeffitsiyenti — 53%, lint — 4%, o‘lik paxta — 2%).

Yuqorida keltirilgan formula asosida aniqlangan o‘rtacha narxdan kelib chiqib, paxta xom ashyosi xaridining yakuniy hisob-kitoblari mazkur Nizomga 1-ilovadagi har bir sanoat navi, sinfi va tipi bo‘yicha koeffitsiyentlarni o‘rtacha narxga ko‘paytirgan holda amalga oshiriladi.

13. Quyidagilar:

paxta xom ashyosining nav va sinflar bo‘yicha narxini hisoblash koeffitsiyentlari 1-ilovaga muvofiq;

paxta tolasining tip va kodlar bo‘yicha narxini qayta hisoblash koeffitsiyentlari 2-ilovaga muvofiq aniqlanadi.

Xaridor paxta xom ashyo sini davlat standarti (O‘z DSt 615:2008) talablari asosida sifat ko‘rsatkichlariga (namlik, ifloslik) muvofiq qabul qiladi.

Paxta xom ashyosini qabul qilish jarayonida e’tirozlar yuzaga kelganda, sotuvchi hududdagi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiyasining malakali mutaxassislaridan iborat arbitraj guruhlariga murojaat qilishi va ularning xulosasini olishi mumkin.

14. Sotuvchi fyuchers, forvard shartnomasi doirasida paxta xom ashyosi bo‘yicha to‘lovlarni to‘liq qabul qilgandan so‘ng bir ish kuni ichida birjani to‘lovlar to‘liq amalga oshirilgan sana haqida xabardor qiladi.

Birja ushbu xabarnomada berilgan ma’lumotlarni soliq organi tomonidan taqdim etilgan elektron hisobvaraq-fakturalarga solishtirib tekshiradi.

15. Sotuvchi va xaridor fyuchers, forvard shartnomasida nazarda tutilgan yuklash davri doirasida paxta xom ashyosini yuklash muddatini kelishadi.

Bunda:

sotuvchi shartnomada belgilangan miqdordagi paxta xom ashyosini xaridorning tegishli omboriga yetkazib beradi;

sotuvchilar tomonidan fyuchers va forvard shartnomalari asosida elektron tarozi orqali topshirilgan paxta xomashyosi uchun “Hosil qabuli” axborot tizimida elektron imzo yordamida yuk xati (PK-17) va uning asosida hisob-faktura rasmiylashtiriladi;

Qishloq xo‘jaligi vazirligi “Hosil qabuli” axborot tizimida paxta xomashyosi uchun rasmiylashtirilgan yuk xatlari va hisob-fakturalarni “O‘zbekiston Respublika tovar-xomashyo birjasi” AJ birja savdolari axborot tizimiga yuboradi;

“O‘zbekiston Respublika tovar-xomashyo birjasi” AJ sotuvchi tomonidan bajarilgan majburiyatlar miqdoridagi mablag‘larni xaridor shaxsiy hisobvarag‘idan sotuvchining shaxsiy hisobvarag‘iga keyinchalik uning xizmat ko‘rsatuvchi bankdagi 23210-hisobvarag‘iga ko‘chirish orqali o‘tkazib boradi.

16. Forvard shartnomasi doirasida paxta xomashyosi xaridorga yetkazib berganligini hamda mahsulot uchun to‘lovlar to‘langanini tasdiqlovchi hujjatlarni (birja shartnomalari bo‘yicha to‘lov topshiriqnomalari, taraflar tomonidan to‘lovlar to‘liq to‘langanini tasdiqlovchi kelishuvlar) taqdim etganda, birjada shartnoma yopiladi.

16¹. Fyuchers shartnomalari moliya yilining 1-dekabr holatiga ko‘ra quyidagi holatlarda yopiladi:

a) sotuvchi tomonidan majburiyatlar to‘liq bajarilganda va xaridor tomonidan majburiyatlar umuman bajarilmaganda, birjaning hisob-kitob-kliring palatasi shartnomani xaridor tomonidan mablag‘lar to‘lanmagani uchun bekor qiladi va sotuvchi hisobvarag‘iga, shartnomaviy majburiyatlar bajarilmagani uchun zakalat miqdoridagi jarimani o‘tkazadi. Bunda ushbu holat bo‘yicha kelishmovchiliklar sud tomonidan hal etiladi;

b) sotuvchi tomonidan majburiyatlar to‘liq bajarilganda va xaridor tomonidan topshirilgan hajm bo‘yicha majburiyatlar bajarilganda va/yoki bajarilmaganda, shartnoma moliya yilining 31-dekabrigacha yopilmaydi;

v) sotuvchi va xaridor tomonidan majburiyatlar umuman bajarilmaganda, birjaning hisob-kitob-kliring palatasi shartnomani sotuvchi tomonidan mahsulot yetkazib berilmagani uchun bekor qiladi va xaridor hisobvarag‘iga, shartnomaviy majburiyatlar bajarilmagani uchun zakalat miqdoridagi jarimani o‘tkazadi. Bunda ushbu holat bo‘yicha kelishmovchiliklar sud tomonidan hal etiladi;

g) sotuvchi tomonidan topshirilgan hajm shartnomada ko‘rsatilgan hajmdan oz bo‘lsa va xaridor tomonidan topshirilgan hajm bo‘yicha majburiyatlar bajarilganda va/yoki bajarilmaganda, shartnoma moliya yilining 31-dekabrigacha yopilmaydi.

16². Fyuchers shartnomalari moliya yilining 31-dekabr holatiga ko‘ra quyidagi holatlarda yopiladi:

a) sotuvchi va xaridor tomonidan majburiyatlar to‘liq bajarilganda;

b) sotuvchi tomonidan majburiyatlar to‘liq bajarilganda va xaridor tomonidan topshirilgan hajm bo‘yicha majburiyatlar to‘liq bajarilmaganda, hisob-kitob-kliring palatasi shartnomani xaridor tomonidan mablag‘lar to‘lanmagani uchun bekor qiladi va sotuvchi hisobvarag‘iga, shartnomaviy majburiyatlar bajarilmagani uchun zakalat miqdoridagi jarimani o‘tkazadi. Bunda ushbu holat bo‘yicha kelishmovchiliklar sud tomonidan hal etiladi;

v) sotuvchi tomonidan topshirilgan hajm shartnomada ko‘rsatilgan hajmdan oz bo‘lsa va xaridor tomonidan topshirilgan hajm bo‘yicha majburiyatlar to‘liq bajarilganda, hisob-kitob-kliring palatasi shartnomani sotuvchi tomonidan mahsulot yetkazib berilmagani uchun bekor qiladi va xaridor hisobvarag‘iga, shartnomaviy majburiyatlar bajarilmagani uchun zakalat miqdoridagi jarimani o‘tkazadi. Bunda ushbu holat bo‘yicha kelishmovchiliklar sud tomonidan hal etiladi;

g) sotuvchi tomonidan topshirilgan hajm shartnomada ko‘rsatilgan hajmdan oz bo‘lsa va xaridor tomonidan topshirilgan hajm bo‘yicha majburiyatlar bajarilmaganda, shartnoma taraflarning o‘zaro kelishuviga ko‘ra yopilishiga yo‘l qo‘yiladi yoki hisob-kitob-kliring palatasi shartnomani xaridor tomonidan mablag‘lar to‘lanmagani uchun bekor qiladi va sotuvchi hisobvarag‘iga, shartnomaviy majburiyatlar bajarilmagani uchun zakalat miqdoridagi jarimani o‘tkazadi. Bunda ushbu holat bo‘yicha kelishmovchiliklar sud tomonidan hal etiladi.

17. Amaldagi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda fyuchers, forvard shartnomasi taraflaridan biriga nisbatan sud qaroriga ko‘ra to‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risidagi ish yuritish boshlangan taqdirda yoki taraf to‘lovga qobiliyatsiz deb topilganda, fyuchers shartnomasi ikkinchi tarafning talabiga asosan sud tartibida yoki belgilangan tartibda Qishloq xo‘jaligi vazirligi tomonidan paxta-to‘qimachilik klasteri klasterlar reyestridan chiqarilganda bekor qilinadi hamda to‘lovga qobiliyatsiz taraf to‘g‘risidagi ma’lumot “Agroplatforma” AT axborot tizimidan chiqariladi.

Bunda paxta-to‘qimachilik klasteriga nisbatan to‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risidagi ish yuritish boshlangan taqdirda yoki u to‘lovga qobiliyatsiz deb topilganda belgilangan tartibda Qishloq xo‘jaligi vazirligi tomonidan paxta-to‘qimachilik klasteri klasterlar reyestridan chiqarilganda:

shartnoma bekor bo‘ladi va zakalat pullari sotuvchi foydasiga jarima sifatida o‘tkaziladi;

paxta xom ashyosi birja savdolariga qayta sotuvga chiqariladi.

Bunda sotilmay qolgan paxta xom ashyosi yig‘im-terim davrida sotuvchilar tomonidan spot shartnomasi asosida sotiladi. Sotuvdan tushgan mablag‘lar sotuvchilarning 23210 hisobvarag‘iga yo‘naltiriladi.

18. Sotuvchi tomonidan o‘z mablag‘i va/yoki tijorat krediti hisobidan yetishtirilgan paxta xom ashyosi birja savdolari orqali spot shartnomalari asosida sotiladi.

Bunda:

spot shartnomalari rasmiylashtirishni rejalashtirgan sotuvchilar har hosil yilining 1-martigacha (2025-yil hosili uchun 1-maygacha) mavjud paxta xom ashyosini saqlash omborlari (maskan) belgilangan talablarga javob berishi yuzasidan Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiyasi va boshqa tegishli idoralar tomonidan berilgan xulosani yoki xuddi shunday xulosasi mavjud omborlar bo‘yicha paxta xom ashyosini vaqtincha saqlash yoki ushbu omborni ijara olish to‘g‘risida tuzilgan shartnomani “Agroplatforma” axborot tizimiga kiritishi shart;

paxta xom ashyosini vaqtincha saqlash yoki omborni ijaraga olish to‘g‘risida tuzilgan shartnomalari mavjud bo‘lmagan sotuvchilar yetishtiriladigan paxta xom ashyosi bo‘yicha har hosil yilining 1-martigacha forvard yoki 1-iyunigacha fyuchers shartnomasini rasmiylashtiradi.

19. Standart spot birja kontrakti sotuvchilar tomonidan birjaga taqdim etiladigan ariza hamda Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiyasi tomonidan berilgan sinov xulosasi asosida ochiladi.

20. Birja savdolari amaldagi qonunchilik hujjatlari va hisob-kitob-kliring operatsiyalarini o‘tkazish qoidalariga muvofiq o‘tkaziladi.

21. Sotuvchi va xaridor birja savdolarida mustaqil ravishda birja bilan tuzilgan bitimga muvofiq diler sifatida yoki broker nomidan treyderlar orqali mustaqil ishtirok etadilar.

22. To‘langan avans summasiga muvofiq har bir birja savdosi bo‘yicha sotuvchi va xaridorni birja savdolarga qo‘yish va ulardan chetlatish, birja savdolari g‘oliblarini aniqlash va birja bitimlarini ro‘yxatdan o‘tkazish BSETda amalga oshiriladi.

23. Tomonlar o‘z majburiyatlarini bajarmagan taqdirda, ularga nisbatan tuzilgan oldi-sotdi shartnomasi va birja savdolari qoidalariga muvofiq tegishli choralar qo‘llanadi.

24. Birja savdolarida narxlar manipulyatsiyasi ichki (insayderlik) ma’lumotlardan foydalanish va asossiz daromad olishning raqobatga zid boshqa usullaridan foydalanishning oldini olish qoidalari asosida nazorat qilinadi.

25. Birja savdolarini tashkil qilish, shartnomaviy majburiyatlarini bajarish va hisob-kitob-kliring xizmatlarini ko‘rsatish jarayonida yuzaga keladigan bahs va kelishmovchiliklar birjaning arbitraj komissiyasi yoki sud tomonidan hal etiladi.

Bunda fyuchers, forvard shartnomasi mahsulot yetkazib berish muddatidan oldin taraflarning o‘zaro kelishuvi asosida yoki iqtisodiy sud orqali bekor qilinadi.

Fyuchers, forvard shartnomasi iqtisodiy sud tomonidan bekor qilingan taqdirda, qonuniy kuchga kirgan sudning hal qiluv qarori asosida fyuchers, forvard shartnomasi narxida mahsulot birja savdolariga qayta sotuvga chiqariladi.

26. Xaridor paxta xom ashyosini shartnomada belgilangan narxda sotib olishdan bosh tortganda, belgilangan muddatda to‘liq hisob-kitoblarni amalga oshirmagan, sotuvchi paxta xom ashyosini xaridorga shartnomada belgilangan shart va muddatda yetkazib bermagan taqdirda:

majburiyatlarni bajarmagan tomonning zakalat pullari jabrlanuvchi foydasiga jarima sifatida ushlab qolinadi;

tuzilgan fyuchers, forvard shartnomasi shartlari asossiz bajarilmaganda, sud qaroriga asosan birja bitimi bo‘yicha shartnoma qiymatining bajarilmagan qismining 25 foizi miqdorida jarima qo‘llanadi.