Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini amalga kiritish tartibi haqida” 1992-yil 2-iyuldagi qaroriga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilar tasdiqlansin:

Maktabgacha tarbiya muassasasi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq;

Maktabdan tashqari muassasa toʻgʻrisidagi nizom 2-ilovaga muvofiq;

Mehribonlik uyi toʻgʻrisidagi nizom 3-ilovaga muvofiq.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari, tasarrufida maktabgacha tarbiya va maktabdan tashqari muassasalar, mehribonlik uylari boʻlgan vazirliklar va idoralar:

uch oy muddatda taʼlim muassasalari toʻgʻrisidagi idoraviy normativ hujjatlarni mazkur qarorga muvofiqlashtirsinlar;

tasdiqlangan nizomlarni amalga oshirish boʻyicha zarur tashkiliy tadbirlarni amalga oshirsinlar.

3. Qarorning bajarilishini nazorat qilish Taʼlim va fan boʻlimiga yuklansin.

1. Maktabgacha tarbiya muassasasi — taʼlim-tarbiya muassasasi hisoblanadi, uning vazifasiga bola shaxsi asoslarini shakllantirish, uning bilishga doir qiziqishlarini, madaniy-axloq-odob ehtiyojlarini, dastlabki mehnat koʻnikmalarini rivojlantirish, unda bilimga muhabbat uygʻotish, salomatligini mustahkamlash kiradi.

Maktabgacha taʼlim oilada va maktabgacha tarbiya muassasalarida amalga oshiriladi.

2. Maktabgacha tarbiya muassasasi “Taʼlim toʻgʻrisida” gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni talablariga hamda maktabgacha taʼlim davlat standartlari tasdiqlangunga qadar maktabgacha yoshdagi bolalarga taʼlim-tarbiya berish dasturiga muvofiq maktabgacha taʼlim sohasida yagona davlat siyosatini amalga oshiradi.

3. Maktabgacha tarbiya muassasasi oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga, “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonunga va boshqa normativ hujjatlarga, shuningdek mazkur Nizomga amal qiladi.

4. Maktabgacha tarbiya muassasasi mazkur Nizom asosida jamoaning umumiy yigʻilishida tasdiqlanadigan hamda uning faoliyati shart-sharoitlarini belgilab beradigan oʻz Ustavini ishlab chiqadi.

5. Maktabgacha tarbiya muassasasi, idoraviy boʻysunishidan qatʼi nazar, yuridik shaxs hisoblanadi, oʻz muhriga va nomi yozilgan shtampga ega boʻladi.

Maktabgacha tarbiya muassasasining asosiy vazifalari quyidagilar hisoblanadi:

umuminsoniy qadriyatlarni, ijodiy tajribalarni, koʻp asrlik anʼanalarni hisobga olgan holda har tomonlama rivojlangan shaxsni shakllantirish maqsadida maktabgacha tarbiya va taʼlim sohasida davlat siyosatini amalga oshirish;

pedagogik jarayonda oila va jamoatchilik tarbiyasining birligi gʻoyasini ishlab chiqish va amalga oshirish, har bir ota-ona bilan maktabgacha tarbiya muassasasi oʻrtasida huquqiy munosabatlarni oʻrnatish;

maktabgacha taʼlim va tarbiya konsepsiyasi va dasturi talablariga javob beradigan maktabgacha taʼlim mazmunini muntazam yangilab borish.

Maktabgacha tarbiya muassasasi, mulkchilik shakllari va idoraviy boʻysunishidan qatʼi nazar, oʻz zimmasiga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi majburiyatlarni bajaradi:

taʼlim va tarbiyaning ilgʻor usullari asosida oʻqitishning zamonaviy texnik vositalari, koʻrgazmali qoʻllanmalar oʻquv jarayoniga tatbiq etilishini taʼminlaydi;

bolalar bogʻchasi xodimlarini va barcha ota-onalarni ushbu Nizom bilan tanishtiradi;

bolalar bogʻchasiga biriktirilgan tibbiy muassasa bilan birgalikda bolalarning salomatligi mustahkamlanishi va muhofaza qilinishini taʼminlaydigan tadbirlarning bajarilishi va shart-sharoitlarga rioya qilinishi ustidan nazoratni amalga oshiradi;

bolaning hissiy sihat-salomatligini taʼminlaydi;

xalqaro huquq va Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonun hujjatlari normalari bilan belgilangan taʼlim va tarbiya ishlarining sifatiga, ota-onalar huquqlariga, jamiyat va davlat manfaatlariga rioya qilinishi uchun javob beradi, ushbu normalar boʻyicha har bir bola quyidagi huquqlarga egadir:

kattalarning bolalar ehtiyojiga eʼtibor va hurmat bilan munosabatda boʻlishi;

shaxsiy-hissiy munosabatda boʻlish ehtiyojining qondirilishi;

rivojlanishdagi mavjud nuqsonlar tuzatilishi yuzasidan malakali yordam olish;

oʻz qadr-qimmatini himoya qilish;

kattalar tomonidan doimiy gʻamxoʻrlik koʻrsatish, ehtiyotsiz va malakasiz munosabatda boʻlishdan himoya qilish;

jismoniy va ruhiy zoʻravonlikning, shaxsni haqorat qilishning barcha shakllaridan himoya qilish;

fuqarolarning taklif va arizalari oʻz vaqtida koʻrib chiqilishini tashkil etadi, taʼlim haqidagi qonunlarning buzilishini bartaraf etish chora-tadbirlarini koʻradi.

Maktabgacha tarbiya muassasasi:

Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlanadigan variativ, namunaviy majmuadan dasturlar tanlash;

tasdiqlash tartibi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilanadigan oʻz (mualliflik) dasturlari va uslubiyotini ishlab chiqish va oʻz amaliy faoliyatida qoʻllash;

maktab va boshqa taʼlim hamda ilmiy muassasalar bilan doimiy aloqalar oʻrnatish;

tajriba maydoni maqomiga ega boʻlish huquqini himoya qilish bilan mustaqil sinov ishlarida ishtirok etish va bu ishlarni olib borish;

maktabgacha tarbiya muassasalari ishini takomillashtirish, moddiy bazani mustahkamlash, xodimlarni ijtimoiy himoya qilishni taʼminlash boʻyicha takliflarni koʻrib chiqish uchun xalq taʼlimini boshqarishning yuqori organlariga kiritish huquqiga egadir.

Pedagog xodimlar:

bolalarni oʻqitish va tarbiyalashni yuqori malakada amalga oshirishga;

pedagogik axloq-odobga rioya qilishga, bolaning qadr-qimmatini hurmat qilishga, bolalarni zoʻravonlik koʻrinishlaridan himoya qilishga, ularni mehnatga muhabbat, ota-onaga mehr, atrof muhitga ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻlish ruhida tarbiyalashga;

oʻz kasb malakasi va pedagogik mahoratini doimiy ravishda takomillashtirishga majburdirlar.

Pedagog xodimlarning boshqa majburiyatlari bolalar bogʻchasi ustavi va malaka tavsiyanomalari orqali belgilanadi.

Pedagog xodimlar:

oʻz kasb mahorati, shaʼni va qadr-qimmatini himoya qilish, maktabgacha tarbiya muassasasini boshqarishda qatnashish;

qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollardan tashqari, kasb bilan bogʻliq boʻlmagan vazifalarni bajarishni rad etish huquqiga egadirlar.

Ota-onalar yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar:

oʻz bolalari uchun taʼlim va tarbiya shaklini tanlash, maktabgacha tarbiya bolalar muassasalari turini va taʼlim olib boriladigan tilni tanlash;

maktabgacha tarbiya bolalar muassasasi maʼmuriyatidan maktabgacha tarbiya muassasasi Ustaviga muvofiq keluvchi zarur shart-sharoitlar yaratilishini talab qilish;

bola shaxsiga hurmat bilan munosabatda boʻlishni talab etish;

maktabgacha tarbiya bolalar muassasasida bolalarning hayoti va faoliyatini tashkil etishda faol ishtirok etish;

bolalarning jismoniy va ruhiy salomatligi toʻgʻrisida gʻamxoʻrlik qilish;

bolaning qadr-qimmatiga hurmat bilan munosabatda boʻlishga, unda mehnatsevarlik, yaxshilik, ezgulik tuygʻularini, katta yoshdagilarga hurmat bilan munosabatda boʻlishni tarbiyalash;

belgilangan normativlarga koʻra bolaning bogʻchada boʻlishi uchun haqni oʻz vaqtida toʻlash;

bolalarni oila sharoitda tarbiyalash uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish;

bolaning toʻlaqonli ovqatlanishini, unda shaxsiy gigiyena koʻnikmalari tarbiyalanishini qatʼiy kuzatib borish, bolani maktabgacha tarbiya muassasasiga ozoda kiyingan holda olib kelish;

rejim doirasida bolani muassasaga oʻzi uchun istalgan qulay vaqtda olib kelish va olib ketish huquqiga egadirlar.

1. Bolalar muassasalarining asosiy turlari quyidagilar hisoblanadi:

bolalar yaslisi;

bolalar bogʻcha-yaslisi;

bolalar bogʻchasi;

xonadonlardagi bolalar bogʻchasi (ham mustaqil muassasa, ham filial sifatida).

Ota-onalarning arizasi boʻyicha hokimlikning qarori bilan maktabgacha tarbiya muassasasida, shu jumladan, shartnoma asosida, bolaning bogʻchada qisqa muddatda boʻlishi uchun guruhlar (sayrli, navbatchi guruhlar) ertalabki, kechki soatlarda, shuningdek, shanba va yakshanba kunlari ochilishi mumkin. Bunday guruhlarda ota-onalar bolani uch soatgacha qoldirishlari mumkin. Bunda maktabgacha tarbiya muassasasiga doimiy qatnovchi bolalarning manfaatlari kamsitilmasligi kerak.

2. Ixtisoslashtirilgan maktabgacha tarbiya muassasalari va guruhlari:

nutqida nuqson boʻlgan (qulogʻi eshitadigan) bolalar uchun;

eshitish qobiliyati zaif bolalar uchun;

koʻrish qobiliyati zaif bolalar uchun;

tayanch-harakat aʼzolarida nuqson boʻlgan bolalar uchun;

ruhiy rivojlanishi kechikkan bolalar uchun;

aqli zaif bolalar uchun tashkil etiladi;

tuberkulyoz (sil) xastaligi endi koʻrinish bera boshlagan, sil xastaligining kichik va pasayib borayotgan shakllari boʻlgan bolalar uchun sanatoriya tipidagi maktabgacha tarbiya muassasalari;

tez-tez kasallanuvchi bolalar uchun;

virusli gepatit bilan ogʻrigan bolalar uchun, shuningdek, agar ularga ehtiyoj tugʻilsa, boshqa ixtisosdagi maktabgacha tarbiya muassasalari tashkil etiladi.

Maxsus maqsadli maktabgacha tarbiya muassasalarini tashkil etish tartibi, ular ishining oʻziga xosligi, ularga qabul qilish qoidalari, bolalar taʼlim-tarbiyasini tashkil etish Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi va sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan tegishli yoʻriqnomalar va dasturiy-uslubiy hujjatlar bilan belgilanadi. Yetim bolalar, ota-onasining qarovisiz qolgan bolalar uchun bolalar uylari, mehribonlik uylari, maktab-internatlar huzurida maktabgacha tarbiya guruhlari tashkil etiladi, ularning maqomi tegishli nizomlar asosida belgilanadi.

3. Maktabgacha tarbiya muassasasini tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan davlat umumtaʼlim muassasalarini tashkil etish va tugatish tartibi haqidagi Nizomga muvofiq amalga oshiriladi.

4. Maktabgacha tarbiya muassasasi quyidagilarga boʻlinadi:

davlat maktabgacha tarbiya muassasalari (hokimlik qarori bilan tashkil etiladi);

idoraviy maktabgacha tarbiya muassasalari (idoralar, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning qarori bilan tashkil etiladi);

kooperativ maktabgacha tarbiya muassasalari (“Kooperatsiya toʻgʻrisida” gi Qonunda nazarda tutilgan tartibda tashkil etiladi);

aksionerlik maktabgacha tarbiya muassasalari (amaldagi qonun hujjatlarida belgilanadigan tartibda aksionerlik korxonalari, tashkilotlari mablagʻlari hisobidan tashkil qilinadi);

jamoatchilik asosida maktabgacha tarbiya muassasalari (yotoqxonalar, turar joylardan foydalanish idoralari, madaniy va savdo markazlarida, shuningdek, oila ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda boshqa koʻrinishlarda tashkil etiladi);

xonadonlardagi maktabgacha tarbiya muassasalari (kooperatsiya toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari va xonadonlardagi maktabgacha tarbiya muassasalari toʻgʻrisidagi Nizomga muvofiq bir yoki bir necha oila tomonidan tashkil qilinadi);

aralash maktabgacha tarbiya muassasalari (davlat, kooperativlar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va oilalar tomonidan ulush qoʻshib shartnoma asosida tashkil etiladi).

5. Maktabgacha tarbiya muassasasi zamonaviy talablarga javob beradigan, iqlim sharoitlarini, ekologik vaziyatni va tarkib topgan milliy anʼanalarni hisobga olgan holda maxsus loyiha boʻyicha qurilgan binoda tashkil etiladi. Umumiy yoʻnalishdagi maktabgacha tarbiya muassasasi uchun 140—160 oʻrin, maxsus maqsadli maktabgacha tarbiya muassasasi uchun 90—120 oʻrin maqbul deb hisoblanishi kerak.

6. Maktabgacha tarbiya muassasasi muassislar tomonidan Xalq taʼlimi vazirligi tasdiqlagan roʻyxat zarur inventari va jihozlar bilan taʼminlanadi.

7. Maktabgacha tarbiya muassasasining ish tartibi ota-onalarning istagi hisobga olingan holda xalq taʼlimi boʻyicha Kengash hamda maktabgacha tarbiya muassasasi pedagoglari Kengashi bilan kelishgan holda xalq taʼlimi boshqarmasi (boʻlimi) ning, maktabgacha tarbiya muassasasi qarashli boʻlgan korxona, muassasa, tashkilotning taqdimnomasi boʻyicha hokimlikning qarori bilan belgilanadi. Maktabgacha tarbiya muassasasi yoki uning ayrim guruhlari bolalar haftasiga 5, 6, 7 kun kunduzi, sutka mobaynida yoki qisqa muddat boʻladigan tartibda, bir yoki ikki kunlik dam olish kunlari bilan ishlashlari mumkin. Xodimlarga dam olish kunlari oʻzgaruvchi jadval boʻyicha beriladi. maktabgacha tarbiya muassasasining, shu jumladan, uning ayrim guruhlari ishining davomiyligi, boshlanishi va tugashi ota-onalar ehtiyojini hisobga olgan holda belgilanadi. Ammo u ertalabki 6.30 dan barvaqt va kechki 21.00 dan kech boʻlmasligi kerak.

8. Maktabgacha tarbiya muassasasida bolalarni ovqatlantirish ish kuni davomiyligini hisobga olgan holda oziq-ovqat mahsulotlarining naturadagi normalariga muvofiq tashkil qilinadi. Bolalar 6 soatdan kam boʻladigan guruhlarda ovqatlantirishni tashkil qilish, uning shakli va necha martaligi ota-onalar bilan kelishuvga binoan belgilanadi.

9. Maktabgacha tarbiya muassasasi pedagogik vazifalarni hal etish maqsadida pedagoglar Kengashi toʻgʻrisidagi Nizomga muvofiq faoliyat koʻrsatuvchi pedagoglar Kengashini tashkil etadi.

1. Maktabgacha tarbiya muassasasining bolalar kontingenti xalq taʼlimi organlari va boshqa muassislar tomonidan butlanadi.

2. Xalq taʼlimi organlariga maktabgacha tarbiya muassasasi balansida boʻlgan korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning roziligi bilan bolalar oʻrinlarining bir qismini ota-onasi ushbu korxonada ishlamaydigan, ammo maktabgacha tarbiya muassasasi joylashgan hududda yashovchi bolalar bilan toʻldirish huquqi beriladi. Bunda bola tarbiyasi uchun haq ota-onadan davlat tomonidan belgilangan normativlarga muvofiq miqdorlarda olinadi.

3. Bolalarni davlat maktabgacha tarbiya muassasalariga qabul qilish, yoʻllanmalar berish, maktabgacha tarbiya muassasasida bola uchun joy saqlash, bolalarni bogʻchalarga joylashtirish boʻyicha qondirilmagan arizalarni hisobga olish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligining yoʻriqnomasi bilan belgilanadi.

4. Ota-onaning ish joyi oʻzgarishi munosabati bilan bolani maktabgacha tarbiya muassasasidan chiqarish (agar bu shartnomada koʻrsatilmagan boʻlsa) man qilinadi.

5. Guruhlarni boshqa yoshdagi guruhdan oʻtgan bolalar bilan butlash oʻquv yili soʻngida (avgust oyida), yangi qabul qilinayotganlar bilan butlash esa oʻrinlar boʻshashiga qarab amalga oshiriladi.

6. Moslashtirish maqsadida bogʻchaga yangi kelayotganlarni va kichik yoshdagi bogʻcha bolalarini guruhlarga qabul qilish bosqichma-bosqich, bir oy davomida amalga oshiriladi.

7. Maktabgacha tarbiya muassasasida oʻquv yili har yili 1-sentabrdan boshlanadi.

1. Amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq maktabgacha tarbiya muassasasi bolalarga tibbiy xizmat koʻrsatish huquqiga ega.

Bolalarga tibbiy xizmat koʻrsatish shtatdagi yoki maktabgacha tarbiya muassasasiga maxsus biriktirilgan tibbiyot xodimlari tomonidan amalga oshiriladi.

Tibbiyot xodimlari maktabgacha tarbiya muassasasi maʼmuriyati bilan birgalikda bolalarning hayoti, sogʻligʻi va jismoniy rivojlanishi, davolash-profilaktika tadbirlarining oʻtkazilishi, sanitariya-gigiyena normalariga, tarbiyalanuvchilarning ovqatlanishi sifati va tartibiga, ularga tushadigan jismoniy va aqliy ogʻirlikni muvofiqlashtirishga rioya qilish uchun javob beradi.

2. Tibbiyot xodimlari faoliyati ustidan nazorat qilish mahalliy sogʻliqni saqlash organlariga yuklanadi.

1. Maktabgacha tarbiya muassasasining tuzilmasi va shtatlarini tegishli boshqaruv organi va muassis Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan namunaviy shtatlarga tatbiqan belgilaydi.

2. Maktabgacha tarbiya muassasasi mudiri, idoraviy boʻysunishi va mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar, muassislar tomonidan, xalq taʼlimini boshqarish organlari bilan kelishgan holda, maxsus oliy maʼlumotga va besh yildan kam boʻlmagan pedagogik stajga ega boʻlgan shaxslardan tayinlanadi.

Katta tarbiyachi (tarbiyachi-metodist) xalq taʼlimini boshqarish organlari bilan kelishgan holda muassislar tomonidan maxsus oliy maʼlumot va uch yildan kam boʻlmagan pedagogik stajga ega boʻlgan shaxslardan tayinlanadi.

3. Maktabgacha tarbiya muassasasining barcha toifadagi xodimlarining huquq va burchlari Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat vazirligi bilan kelishgan holda Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlangan malaka tavsiyanomalariga koʻra belgilanadi.

4. Maktabgacha tarbiya muassasalarida lavozimlarni egallash Mehnat vazirligi va Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashining 1994-yil 6-yanvardagi 1/1 (30-22)-son qaroriga muvofiq yozma shartnoma tuzish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

5. Maktabgacha tarbiya muassasasi maʼmuriyati ushbu muassasa qarashli boʻlgan tashkilotning rahbarlari, jamoat tashkilotlari, pedagoglar kengashi bilan birgalikda xalq taʼlimi organlari bilan kelishgan holda maktabgacha tarbiya muassasasi xodimlarini attestatsiyadan oʻtkazish boʻyicha qulay shart-sharoitlarni taʼminlaydi, ularga oʻz vaqtida zarur metodik yordam koʻrsatadi.

1. Davlat maktabgacha tarbiya muassasasini boshqarish yakkaboshlik va oʻzini oʻzi boshqarish prinsiplari asosida keng oshkoralik sharoitlarida amalga oshiriladi.

2. Mudir Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda maktabgacha tarbiya muassasasining butun faoliyatiga rahbarlik qiladi, bolalarning hayoti va salomatligi muhofaza qilinishi, kadrlarni tanlash, joy-joyiga qoʻyish va tarbiyalash uchun, maktabgacha tarbiya muassasasining tashkiliy-pedagogik, moliyaviy-xoʻjalik va bosh faoliyat natijalari, jamoada ijobiy maʼnaviy-ruhiy muhit yaratilishi uchun shaxsan javob beradi.

Maktabgacha tarbiya muassasi mudiri amaldagi qonunchilik doirasida maktabgacha tarbiya muassasasi pedagogik xodimlari va maʼmuriyatining kasb-kori va lavozim faoliyatlariga asossiz aralashuvga chek qoʻyuvchi zarur chora-tadbirlarni koʻradi; maktabgacha tarbiya muassasasining faoliyatini takomillashtirish boʻyicha tegishli organlarga takliflar kiritadi.

3. Mudir maktabgacha tarbiya muassasasi huquqi doirasida maktabgacha tarbiya muassasasining barcha xodimlari tomonidan bajarilishi majburiy boʻlgan buyruqlar chiqaradi, koʻrsatmalar beradi. Tarbiyachi-metodist, katta tibbiyot hamshirasi, xoʻjalik mudirining oʻz huquqlari doirasida beradigan koʻrsatmalari ham barcha xodimlar tomonidan bajarilishi shart.

1. Davlat maktabgacha tarbiya muassasasi budjetdan yoki tarmoqdan mablagʻ bilan taʼminlash prinsipi asosida faoliyat koʻrsatadi. Bolalari maktabgacha tarbiya muassasasida tarbiyalangani uchun ota-onalar tomonidan haq toʻlash amaldagi qonunchilikka binoan amalga oshiriladi.

Maktabgacha tarbiya muassasasini mablagʻ bilan taʼminlash uchun hisob birligi sifatida bitta bolaning oʻrtacha yillik taʼminoti qabul qilinadi.

Budjetdan yoki tarmoqdan mablagʻ bilan taʼminlash normativlari vazirliklar va idoralar tomonidan bevosita ularga boʻysunuvchi muassasalar uchun Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan Moliya vazirligi bilan birgalikda ishlab chiqilgan metodik tavsiyalarga muvofiq ishlab chiqiladi (oziq-ovqat mahsulotlarining natural meʼyori, jihozlar va uskunalar soni va boshqalar).

2. Quyidagilar maktabgacha tarbiya muassasasining qoʻshimcha manbalari hisoblanadi:

davlat korxonalari va tashkilotlari, kooperativ korxonalar va tashkilotlar hamda aholi buyurtmasi boʻyicha tuzilgan shartnomalarga muvofiq moddiy tusdagi ishlar (xizmatlar) bajarilganligi uchun tushum;

boʻsh yordamchi xonalarni, inshootlarni, asbob-uskunalarni ijaraga berishdan tushgan mablagʻlar;

davlat korxonalari, kooperativ va boshqa korxonalardan, jamoat tashkilotlaridan, shuningdek, ayrim fuqarolardan tushgan ixtiyoriy badallar va beriladigan moddiy boyliklar;

boshqa tushumlar.

Turli manbalardan tushgan barcha mablagʻlar, mehnat shartnomasi boʻyicha aniq ijrochilarga moʻljallangan puldan tashqari, maktabgacha tarbiya muassasasining daromadini tashkil etadi.

Maktabgacha tarbiya muassasasi bolalarga chet tillarni oʻrgatish, xoreografiya, ritmik gimnastika boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazish, shuningdek, belgilangan tartibda ruxsat etilgan boshqa qoʻshimcha xizmat turlarini ham bajaradi.

3. Maktabgacha tarbiya muassasasining taʼminoti boʻyicha buxgalteriya hisob-kitobi markazlashtirilgan buxgalteriyalar yoki maktabgacha tarbiya muassasasi tomonidan mustaqil ravishda yuritiladi.

Maktabgacha tarbiya muassasasining moliyaviy-xoʻjalik faoliyatini taftish qilish belgilangan tartibda shu ishga vakolatli organlar tomonidan oʻtkaziladi.

4. Maktabgacha tarbiya muassasasining mehnati tashkil etish va unga haq toʻlash borasidagi huquqi Yagona tarif setkasi va shu masalaga oid boshqa normativ hujjatlar bilan belgilanadi.

1. Maktabdan tashqari muassasalar xalq taʼlimi tizimining tarkibiy qismi hisoblanadilar va ular taʼlim-tarbiya berishga moʻljallangandir.

2. Maktabdan tashqari muassasalar oʻz faoliyatlarini Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga, “Taʼlim toʻgʻrisida” gi Qonunga va boshqa qonunchilik hujjatlariga hamda ushbu Nizomga muvofiq amalga oshiradilar.

3. Mazkur Nizom asosida mahalliy xususiyatlarni, oʻzining yoʻnalishini, rivojlanish istiqbollarini, jamoa normalari, qoidalari va anʼanalarini, moddiy-texnika ahvolini, moliyaviy taʼminotini, faoliyat dasturini hisobga olgan holda har bir maktabdan tashqari muassasada oʻz ustavi ishlab chiqiladi. Ustav xalq taʼlimining yuqori organi tomonidan tasdiqlanadi. Ustavda maktabdan tashqari muassasalarning maqsadi va asosiy vazifalari oʻzgartirilishi, oʻquvchilar va pedagog xodimlarning huquqlari chegaralanishi mumkin emas.

1. Quyidagilar maktabdan tashqari muassasaning asosiy vazifalari hisoblanadi:

har tomonlama rivojlangan ijodiy shaxsni shakllantirish maqsadida maktabdan tashqari taʼlim-tarbiya sohasidagi davlat siyosatini amalga oshirish;

oʻquvchilar va aholining turli yoshdagi guruhlarining ehtiyojlariga javob beruvchi maktabdan tashqari taʼlim-tarbiyaning mazmunini muntazam ravishda yangilab borish;

qoʻshimcha taʼlim va tarbiya berish hamda hozirgi ijtimoiy-iqtisodiy sharoitdagi faoliyatga tayyorlash uchun sinfdan va maktabdan tashqari tarbiyaviy ishlar konsepsiyasini amalga oshirish;

oʻquvchilarni umuminsoniy va xalq qadriyatlarini aks ettiruvchi madaniyat bilan tanishtirish;

qoʻshimcha bilimlar, malakalar egallashga boʻlgan ehtiyojlarni shakllantirish va ularni yanada boyitish;

har bir oʻsmirning tabiiy bilimdonlik darajasi va ijodiy imkoniyatlarini aniqlash va rivojlantirish;

hayotning oliy qadriyati boʻlgan mehnatga munosabatni tarbiyalash;

faoliyatning har qanday shakliga ijodiy yondoshish ehtiyojini tarbiyalash;

xalq taʼlimining boshqa muassasalari bilan oʻzaro hamkorlik munosabatlari mexanizmni takomillashtirish;

toʻgarak aʼzolarini oʻqitish va tarbiyalash sifatini yaxshilash maqsadida oʻquv-tarbiya va uslubiy ishlarni takomillashtirish.

2. Maktabdan tashqari muassasalar oʻzlariga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga oshiradilar:

6 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan barcha oʻquvchilarga ularning har tomonlama kamol topishlari va boʻsh vaqtlarini oʻzlari belgilashlari uchun imkoniyat yaratadilar;

oʻquvchilar shaxsining rivojlanishiga, ularning qiziqishlariga, iqtidoriga, mustaqil bilim olishlariga va ijodiy mehnat qilishlariga shart-sharoitlar yaratadilar;

mahalliy hokimiyat organlari bilan birgalikda maktabdan tashqari muassasalarning moddiy-texnika bazasini mustahkamlashga oid chora-tadbirlarni amalga oshiradilar;

ehtiyojlarni oʻrganish va shunga muvofiq bolalarning qiziqishlariga koʻra shaxsning ijodiy imkoniyatlarini rivojlantirishga qaratilgan toʻgaraklar ochadilar;

fan asoslari boʻyicha qoʻshimcha taʼlim beradilar;

bolalarga sanʼat va hunarmandchilikning anʼanaviy milliy turlarini oʻrgatadilar;

oʻquvchilar oʻrtasida qobiliyatli, iqtidorli yoshlarni aniqlash, shaxsni rivojlantirishga qaratilgan musobaqalarni, sayyohlik slyotlarini, texnika va badiiy ijodkorlik hamda boshqa tadbirlarni uyushtiradilar va oʻtkazadilar.

1. Bolalar va oʻsmirlarning shaxsiy ehtiyojlarini toʻlaroq qondirish, ularning boʻsh vaqtlari dam olishlarini toʻgʻri tashkil etish maqsadida davlat organlari, mulkchilikning turli shakllaridagi korxonalar, jamoatchilik birlashmalari va fuqarolar madaniy-estetik, tabiiy-ilmiy, texnik, tajriba-naturalistik, sayyohlik-oʻlkashunoslik va boshqa yoʻnalishlardagi maktabdan tashqari muassasalar ochishlari mumkin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq barcha hudud (shaharchalar, tuman, shahar, viloyatlar va respublika)larda maktabdan tashqari muassasalar tegishli hokimlikning qaroriga muvofiq ochiladi. Maktabdan tashqari muassasalar mustaqil ravishda yoki ilmiy-ishlab chiqarish, oʻquv-tarbiya kompleksi (markazi) tarkibida faoliyat koʻrsatishi mumkin.

3. Maktabdan tashqari muassasa jamoasi oʻz faoliyati dasturini mintaqani ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning oʻziga xosligini, mavjud maktabdan tashqari muassasalar tarmogʻini hisobga olgan holda ishlab chiqadi. Mehnatga haq toʻlashning yagona fondi doirasida tuzilmani va shtat jadvalini tasdiqlaydi.

4. Maktabdan tashqari muassasalarda oʻquvchilarning asosiy faoliyati bir xil yoshdagi va turli yoshdagi bolalar guruhlarida ularning qiziqishlariga koʻra (toʻgarak, seksiya, studiya, klub, ansambl, teatr) amalga oshiriladi.

Mashgʻulotlar bir yoki ikki yoʻnalishli dasturlar boʻyicha, shuningdek, kompleks, toʻgʻridan-toʻgʻri estetika, teatr, sanʼat, musiqa, sport yoʻnalishlari boʻyicha oʻtkazilishi mumkin. Nogiron bolalar bilan yakka tartibda ishlar turar joylarda olib boriladi.

5. Birlashmaning maqsadi, vazifalari va mazmuni Oʻzbekiston Respublikasi xalq taʼlimi vazirligi tomonidan ishlab chiqiladigan, pedagogik jihatdan asoslangan holda rahbarlarni, oʻquv rejalari va dasturlari, ish uslublari, shakllari, vositalarini tanlashga tayangan holda tuziladi. Pedagogik xodimlar Respublika oʻquv-metodika markazining oʻquv-metodika kengashi tomonidan tasdiqlanadigan mualliflik dasturlarini ishlab chiqishlari mumkin.

6. Maʼmuriyatning ruxsati bilan birlashmalar ishda oʻquvchilar bilan birga (asosiy tarkibdan tashqari) boʻsh joy boʻlgan taqdirda va toʻgarak rahbarining roziligi bilan ota-onalar ham qatnashishlari mumkin.

7. Toʻgaraklar, dasturlar talablariga koʻra, butun oʻquv yili uchun ham, qisqaroq muddatlarga ham tashkil etiladi.

Toʻgaraklarni toʻldirish may oyida boshlanadi va asosan mazkur yilning 10-sentabrida tamomlanadi. Toʻgaraklarning mashgʻulotlari mazkur yilning 15-sentabridan kechikmay boshlanadi va odatda keyingi yilning 25-mayida tugallanadi.

Birlashmalar mashgʻulotlarining jadvali oʻquvchilarning mehnat qilishlari va dam olishlari uchun qulayroq kun tartibida, ular yoshining oʻziga xosligini, sanitariya-gigiyena normalarini hisobga olgan holda pedagogik xodimlarning taqdimnomasiga koʻra maʼmuriyat tomonidan tuziladi.

Toʻgarak mashgʻulotlari uchun hamma ixtisosliklarni oʻqitishning birinchi yilida haftada 4 akademik soat, ikkinchi va keyingi yillarida haftada 6 akademik soat ajratiladi. 6 yoshdagi bolalar uchun toʻgarak mashgʻulotlari 35 minut davomida oʻtkaziladi va u haftada 2 akademik soatdan oshmasligi lozim.

Sayyohlik-oʻlkashunoslik toʻgaraklari dasturining oʻziga xosligi sababli, oʻquvning birinchi, ikkinchi yilida va keyingi yillarida haftada 6 akademik soat koʻzda tutiladi.

Oʻquvning birinchi yilida har bir toʻgarakdagi tarkib 10 nafar oʻquvchidan kam boʻlmasligi lozim, oʻquvning ikkinchi va keyingi yillarida esa oʻquvchilar 8 nafardan kam boʻlmasligi kerak.

Guruhdagi oʻquvchilarning ushbu koʻrsatilgan soni minimal hisoblanadi. Maktabdan tashqari muassasalar toʻgarak ixtisosining oʻziga xosligiga koʻra (vokal-cholgʻu ansambli, xor, raqs va boshqalar) toʻgarak aʼzolari sonini koʻpaytirish, shuningdek, chuqurlashtirilgan mualliflik dasturlari mavjud boʻlganda, alohida isteʼdodga ega boʻlgan bolalar yakka tartibda mashgʻulotlar olib borishi mumkin.

8. Taʼtil paytlarida maktabdan tashqari muassasalar oʻquvchilar va ularning ota-onalari bilan ularning boʻsh paytlarini mazmunli oʻtkazish, dam olishlarini toʻlaqonli amalga oshirish imkoniyatini tugʻdirgan holda bolalar va oʻsmirlarning turar joylarida, konsert safarlari, poxodlar, ekskursiyalar, sayohatlar, musobaqalar (shu jumladan, oʻquvchilarning Yangi oʻzgaruvchan guruhlari bilan toʻgaraklar, seksiyalar va studiyalarda, shahardan tashqaridagi oromgohlarga kunlik borgan holda), turli-tuman ommaviy ishlarni tashkil qiladilar. Yozgi taʼtil paytida maktabdan tashqari muassasalar oʻquvchilar uchun yoʻnalishli (profilli) bolalar oromgohlari hamda turistik bazalar ochishlari mumkin.

9. Maktabdan tashqari muassasalar boshqa oʻquv-tarbiya muassasalari negizida, korxonalar, tashkilotlarda, bolalar turar joylarida oʻz shoxobchalarini ochishlari mumkin.

10. Oʻquvchilarning qatʼiy qiziqishlarini, iqtidorini, boʻlajak kasblarini oʻzlari belgilashlarini qoʻllab-quvvatlash va rivojlantirish uchun maktabdan tashqari muassasalar ilmiy, tadqiqot, ijodiy tashkilotlar bilan birgalikda ish olib boradi. Buning uchun tajriba, sinov, ilmiy-tadqiqot ishlari olib borish maqsadida oʻzlarida va ularning negizlarida laboratoriyalar ochadilar, oʻquvchilarning ilmiy birlashmalarini tuzadilar.

11. Moddiy-texnika va kadrlar bilan taʼminlangan maktabdan tashqari muassasalar xalq taʼlimi organlari bilan kelishgan holda shu muassasada oʻquvchilarning ishlab chiqarish amaliyotini amalga oshirishlari mumkin.

12. Xalq taʼlimi muassasalarini attestatsiya va akkreditatsiyadan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq maktabdan tashqari muassasa sertifikat olgandan keyin oʻquvchilarga qoʻshimcha taʼlim yoki kasb darajasi berilganligi haqida hujjat berish huquqiga ega boʻladi.

13. Maktabdan tashqari muassasa mintaqa, shahar, tuman va qishloqlarda bevosita yoki sirtqi ommaviy tadbirlar: bayramlar, musobaqalar va olimpiadalarni tashkil qiladi. Ishlashning zamonaviy shakllarini izlaydi; ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan tashabbus va harakatlarni qoʻllab-quvvatlaydi.

14. Respublika, viloyat, shahar (tumanlarga boʻlingan) maktabdan tashqari muassasalari maktabdan tashqari muassasalarning barcha toifadagi xodimlariga metodik yordam beradilar, oʻqituvchilar malakasini oshirish instituti bilan birgalikda ular xodimlarining malakasini oshirish instituti bilan birgalikda ular xodimlarining malakasini oshirishni taʼminlaydilar, ilgʻor tajriba asosida maktablar va maktabdan tashqari muassasalarning toʻgaraklari va klublarining dasturlarini tuzish va takomillashtirishga oid ishlarni olib boradilar, uslubiy tavsiyanomalar ishlab chiqadilar.

1. Maktabdan tashqari muassasalarning tarbiyalanuvchilari shu jamoaning aʼzolari hisoblanadilar va oʻquv-tarbiyaviy vazifalarni hal etishda, oʻz boʻsh vaqtlarini va dam olishlarini toʻgʻri tashkil etishda ishtirok etadilar.

Maktabdan tashqari muassasalarning tarbiyalanuvchilari quyidagi huquqlarga egadirlar:

bir necha toʻgaraklarda (birlashmalarda) qatnashish, yil davomida boshqa toʻgaraklarga oʻtish;

maktabdan tashqari muassasaning oʻquv-ishlab chiqarish va madaniy-sport bazalaridan foydalanish;

maktabdan tashqari muassasaning jamoatchilik-boshqaruv organlariga saylash va saylanish;

mehnat birlashmalarining, shu jumladan, xoʻjalik hisobi asosida ishlovchi, xoʻjalik yuritishning kooperativ shakllaridagi guruhlar ishida ishtirok etish;

maktabdan tashqari muassasaning ish faoliyatini yaxshilashga oid takliflar kiritish.

2. Maktabdan tashqari muassasa oʻquvchilarining burchlari:

maktabdan tashqari muassasada oʻrnatilgan intizom va tartibga rioya qilish;

oʻz ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish, bilimlarni mustaqil egallash koʻnikmasini hosil qilish va uni amalda qoʻllash.

Ota-onalar yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar quyidagi huquqlarga egadirlar:

oʻzlarining voyaga yetmagan bolalari uchun maktabdan tashqari muassasalarning turini va qaysi tilda oʻqitilishini tanlash;

maktabdan tashqari muassasa maʼmuriyatidan maktabdan tashqari muassasa Ustaviga muvofiq keluvchi shart-sharoitlar yaratishni, bola shaxsiga hurmat bilan munosabatda boʻlishni talab qilish;

maktabdan tashqari muassasani boshqarishda qatnashish.

Ota-onalar va ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning burchlari:

bolalarning jismoniy va ruhiy sogʻlom boʻlishlari haqida gʻamxoʻrlik qilish;

bolalarning shaxsiga hurmat bilan munosabatda boʻlish, ularda mehnatsevarlik, ezgulik, mehr-shafqat kabi fazilatlarni, Vatanga, oʻzidan kattalarga va ona tiliga, oilaga, milliy, tarixiy va madaniy qadriyatlarga hurmat bilan munosabatda boʻlishni tarbiyalash;

qonunlarga, inson huquqlari va erkinliklariga nisbatan hurmat ruhida tarbiyalash;

maktabdan tashqari muassasalarda bolalarning mashgʻulot oʻtkazishlari uchun zarur shart-sharoitlar yaratish.

Ota-onalarga oʻz farzandlarining tarbiyasi va barkamol rivojlanishlarida maktabdan tashqari muassasa maʼmuriyati bilan teng darajada javobgarlik yuklanadi.

1. Maktabdan tashqari muassasalar xodimlarining faoliyatlari oʻquvchilar shaxsini, ularning umumiy madaniy saviyasini, faolligini, mustaqilligini, masʼuliyatliligini, ongli, intizomli, uyushqoq va tartibli boʻlishini rivojlantirishga yoʻnaltirilgandir.

2. Maktabdan tashqari muassasalarda lavozimlarni egallash Mehnat vazirligi va Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari federatsiyasi Kengashining 1994-yil 6-yanvardagi 1/1 (30-22)-son qaroriga muvofiq yozma holda mehnat shartnomasi tuzish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Amaldagi mehnat qonunchiligiga muvofiq toʻgarak rahbarlarini davriy attestatsiyadan oʻtkazib turadilar.

Maktabdan tashqari muassasalarning pedagogik xodimlari quyidagi huquqlarga egadirlar:

maktabdan tashqari muassasalar faoliyatining muhim masalalari muhokamasida va qarorlar qabul qilishda qatnashish;

mashgʻulotlarni oʻtkazish shakllarini, oʻquvchilarni oʻqitish va tarbiyalashning vositalari va usullarini mustaqil belgilash;

toʻgarak mashgʻulotlarining oʻziga xos, ijodiy dasturlarini ishlab chiqish;

oʻquv-tarbiyaviy va uslubiy ishlarni takomillashtirish yuzasidan takliflar ishlab chiqish va taqdim etish;

maktabdan tashqari muassasani boshqarish organlariga saylash va saylanish.

Maktabdan tashqari muassasalar pedagogik xodimlarining burchlari:

oʻquv-tarbiyaviy ishlarni yuqori malakada olib borish, taʼlim mazmunini takomillashtirish, oʻqitish vositalarini yaratishda faol qatnashish;

oʻquvchilar bilan oʻzaro munosabat oʻrnatish, ularni davlatga sadoqat ruhida tarbiyalash;

oʻzining nazariy bilim darajasini, pedagogik mahorati va kasb malakasini uzluksiz ravishda oshirib borish;

oʻquvchilarning ota-onalari va ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar bilan muntazam ravishda ish olib borish.

1. Maktabdan tashqari muassasaga xalq taʼlimining yuqori organi tomonidan tayinlanadigan direktor rahbarlik qiladi.

2. Davlat maktabdan tashqari muassasalarini boshqarish oʻquvchilar, pedagogik jamoalar, xodimlar, ota-onalar va jamoatchilikning boshqa vakillari ishtirokida amalga oshiriladi.

3. Maktabdan tashqari muassasada oʻzini oʻzi boshqarishning yuqori organi jamoa yigʻilishi (konferensiyasi) hisoblanadi.

Hal qiluvchi ovozga ega boʻlgan delegatlar pedagogik xodimlarning, oʻrta va yuqori yoshdagi oʻquvchilarning, shuningdek, ota-onalarning yigʻilishlarida saylanadilar.

4. Jamoaning umumiy yigʻilishi:

toʻgʻridan-toʻgʻri yashirin ovoz berish yoʻli bilan maktabdan tashqari muassasa Kengashini, uning raisini saylaydi, ularning vakolatlari muddatini belgilaydi;

maktabdan tashqari muassasaning Ustavini qabul qiladi va unga zarur oʻzgartirishlar kiritadi;

maktabdan tashqari muassasani takomillashtirish va rivojlantirishning, uning faoliyatining sifati va samaradorligini oshirishning asosiy yoʻnalishlarini tasdiqlaydi;

lozim boʻlgan taqdirda maktabdan tashqari muassasa ishining turli yoʻnalishlari boʻyicha vaqtinchalik yoki doimiy komissiyalarni, kengashlarni tuzadi va ularning vakolatlarini belgilaydi.

Jamoa umumiy yigʻilishi yiliga kamida bir marta oʻtkaziladi.

5. Oʻquv-tarbiya jarayonini rivojlantirish va takomillashtirish, pedagogik xodimlarning kasb mahoratlarini va ijodiy oʻsishlarini kuchaytirish maqsadida maktabdan tashqari muassasada pedagogik xodimlarni birlashtiruvchi kollegial organ — uslubiy Kengash tuziladi.

Uslubiy Kengash faoliyat mazmunining turli namunalari (oʻquv rejalari, dasturlari, oʻquv qoʻllanmalari) ni, uning shakl va usullarini, amalga oshirish yoʻllarini muhokama qiladi, pedagogik xodimlarning malakasini oshirish, ularning ijodiy tashabbuskorliklarini rivojlantirish, ilgʻor tajribalarni ommalashtirish ishlarini tashkil etadi, pedagogik xodimlar kasb faoliyatlarining barcha boshqa masalalarini hal etish yuzasidan qarorlar qabul qiladi.

Uslubiy Kengash huzurida ish yoʻnalishlari boʻyicha shuʼbalar, guruhlar tuzilishi mumkin.

Uslubiy Kengash raisi pedagogik xodimlar jamoasi tomonidan saylanadi.

1. Maktabdan tashqari muassasalarni mablagʻ bilan taʼminlash respublika va mahalliy budjetlar, korxonalar, birlashmalar, tashkilotlar, ayrim shaxslar va qoʻshimcha manbalar hisobidan amalga oshiriladi.

Maktabdan tashqari muassasalar aholiga, korxonalarga va tashkilotlarga pulli xizmatlar koʻrsatishga, shuningdek, amaldagi qonunlar bilan taqiqlanmagan tijoratchilik faoliyatining boshqa turlari bilan shugʻullanishga haqlidirlar.

2. Quyidagilar maktabdan tashqari muassasalar mablagʻlarining qoʻshimcha manbalari hisoblanadi:

oʻquvchilar va pedagogik xodimlar tomonidan tayyorlangan mahsulotlar, buyumlarni sotishdan tushgan tushum;

asosiy mashgʻulotlardan tashqari paytda boʻsh binolar, inshootlar, asbob-uskunalarni ijaraga berishdan tushgan tushum;

ortiqcha, eskirgan va yaroqsiz holga kelgan uskunalarni sotishdan tushgan mablagʻlar;

maktabdan tashqari muassasalar va boshqa idoralar pedagogik xodimlarining malakasini oshirishga oid xizmatlar uchun vazirliklar, korxonalar, muassasalardan, jamoat tashkilotlaridan tushgan mablagʻlar;

davlat, kooperativ va boshqa jamoatchilik korxonalari, muassasalari, tashkilotlari, shuningdek, alohida fuqarolar tomonidan berilgan ixtiyoriy badallar, qimmatbaho ashyolar;

boshqa tushumlar.

Turli manbalardan tushgan barcha mablagʻlar, mehnat shartnomasiga binoan maʼlum ijrochilarga moʻljallangan pul mablagʻlari bundan mustasno, maktabdan tashqari muassasa daromadlarini tashkil etadi.

3. Qoʻshimcha ishlar sirasi (pulli xizmatlar)ga maktabdan tashqari muassasa faoliyatining asosiy dasturlaridan tashqari koʻrsatilgan xizmatlar va ishlar kiradi.

Shartnoma ishlari (puli xizmatlar) asosan muayyan maktabdan tashqari muassasaning yoʻnalishi (profili) boʻyicha bajariladi.

Pulli xizmatlar bolalar, oʻsmirlar va yoshlar bilan davlat budjetidan mablagʻ bilan taʼminlanadigan asosiy bepul faoliyati oʻrniga amalga oshirilishi mumkin emas (bu bepul xizmat koʻrsatish darajasini pasaytirish hisobiga ham amalga oshirilishi mumkin emas). Bunda, agar asosiy faoliyatning koʻrsatkichlari pasayib ketsa, pulli xizmatlarni amalga oshirish mumkin emas.

Bepul xizmat koʻrsatish darajasini nazorat qilish tegishli xalq taʼlimi organi tomonidan amalga oshiriladi.

Maktabdan tashqari muassasa, imkoniyatiga, boʻsh turgan binolar, ish oʻrinlari, uskunalar va boshqalar mavjudligiga qarab, yoʻnalishi (profili) boʻyicha pulli xizmatlarni amalga oshirishi mumkin.

Oʻquvchilar bilan asosiy faoliyatdan boʻsh vaqtlarda shartnomaviy ishlar (pulli xizmatlar koʻrsatish, mahsulotlarni sotish, binolar, inshootlar, uskunalarni ijaraga berish) ni bajarish belgilangan tartibda preyskurant bilan tasdiqlangan tariflar va narxlar boʻyicha, ular boʻlmagan taqdirda shartnoma tariflari va narxlari boʻyicha amalga oshiriladi.

Yuqori tashkilotlar tomonidan ishlar (qishloq xoʻjaligi mahsulotlari) ga va pulli xizmatlarga rejalangan topshiriqlar berilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Maktabdan tashqari muassasaga budjetdan ajratiladigan mablagʻlar muassasa tomonidan qoʻshimcha ishlar (pulli xizmatlar) amalga oshirilgan taqdirda ham kamaytirilmaydi, turli manbalardan tushayotgan mablagʻlar esa muassasaning umumiy daromadiga qoʻshiladi va uning mablagʻlari fondini tashkil etadi.

4. Maktabdan tashqari muassasa bank kreditidan foydalanishi mumkin.

Qisqa muddatli kredit maktabdan tashqari muassasaning moddiy-texnika bazasini rivojlantirishga va mustahkamlashga beriladi. Uzoq muddatli kredit esa keyinchalik ishlab chiqarish va ijtimoiy rivojlantirish fondi mablagʻlari hisobidan qoplangan holda ishlab chiqarish (ilmiy-texnika) va ijtimoiy rivojlantirish maqsadlari uchun beriladi.

5. Maktabdan tashqari muassasaga mehnatni tashkil etish va unga haq toʻlashda quyidagi masalalarni hal qilish huquqi beriladi:

xodimlarga birlashmalarda oʻquvchilarning asosiy tarkibini saqlab qolganligi, ijodiy yutuqlarga erishganligi, oʻtkaziladigan tadbirlarning yuqori saviyada boʻlganligi, alohida muhim ishlarni bajarganligi uchun qoʻshimcha haqlar belgilash. Qoʻshimcha ish haqlarining miqdori har bir xodimning oʻtkaziladigan tadbirlarning, bajariladigan ishlar (xizmatlar) ning yuqori saviyada boʻlishiga, daromadning koʻpayishiga qoʻshgan shaxsiy hissasi hisobga olingan holda belgilanadi;

koʻrsatib oʻtilgan ustamalar ish sifati pasayganda, birlashmalardagi oʻquvchilar soni kamayib ketganda, oʻquv rejalari va dasturlar bajarilmagan taqdirda kamaytiriladi yoki butunlay bekor qilinadi;

xodimlarga oʻrindoshlik vazifasini bajarganliklari, xizmat koʻrsatish sohasini kengaytirganliklari yoki bajariladigan ish hajmini koʻpaytirganliklari, shuningdek, oʻzlarining asosiy vazifalari bilan birga vaqtincha ishlamayotgan xodimning ham vazifasini bajarganliklari uchun oʻrindoshlik kasblari (lavozimlari) roʻyxatiga muvofiq qoʻshimcha haq toʻlashni chegaralamay ish haqi fondi (mehnatga haq toʻlashning yagona fondi) doirasida va shu fond hisobidan qoʻshimcha haq belgilash;

boʻlinmalarning xoʻjalik faoliyatida mehnatni tashkil etish va unga haq toʻlashning brigada, oila, ijara pudrati, jamoa, shartnoma va boshqa shakllarini, shuningdek, moslanuvchi ish tartiblarini qoʻllash.

Pedagogik va boshqa xodimlarni mukofotlash shartlari va tartibi uyushmasi tashkiloti bilan kelishilgan holda mehnat jamoasi Kengashi tomonidan belgilanadi.

Maktabdan tashqari muassasa rahbarining mehnatdagi yuqori ijodiy va ishlab chiqarish muvaffaqiyatlariga erishganligi uchun ustama haq toʻlash va mukofotlarning miqdorlari yuqori boshqaruv organining qarori bilan tasdiqlanadi.

Muassasa xodimlarini mukofotlashga, shuningdek, ularga turli qoʻshimcha (ustama) lar belgilashga oʻquvchilar mehnatiga toʻlash uchun hisobotlarini yuritish tartibi amaldagi qonunchilikka binoan belgilanadi.

6. Maktabdan tashqari muassasada buxgalterlik va statistika hisobotlarini yuritish tartibi amaldagi qonunchilikka binoan belgilanadi.

Buxgalterlik hisobi maktabdan tashqari muassasa kengashining xohishiga koʻra mustaqil ravishda yoki boshqa maktabdan tashqari muassasalar, oʻquv yurtlari, tashkilotlar va korxonalar bilan birgalikda, shuningdek, markazlashtirilgan buxgalteriya orqali yuritilishi mumkin.

7. Maktabdan tashqari muassasaning hujjatlari Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlangan namunaviy yoʻriqnomaga muvofiq yuritiladi.

8. Maktabdan tashqari muassasaning moddiy-texnika bazasi yerlarni, binolarni, laboratoriyalarni, kutubxonalarni, sport inshootlarini, kommunikatsiya, mashina va uskunalarni, transport vositalarini hamda taʼlim va tarbiyada foydalaniladigan boshqa anjomlarni oʻz ichiga oladi.

Maktabdan tashqari muassasalarning moddiy-texnika bazasi respublika va mahalliy budjetlar, shuningdek, mablagʻlar bilan taʼminlashning qoʻshimcha manbalari hisobiga rivojlanadi.

Maktabdan tashqari muassasalar, qonunchilik bilan belgilangan tartibda, maktabdan tashqari tarbiya va taʼlim muammolari boʻyicha xalqaro hamkorlik ishlarida ishtirok etadilar, xalq taʼlimining yuqori organlari bilan kelishgan holda chet mamlakatlarning oʻquv yurtlari va ilmiy muassasalari bilan toʻgʻridan-toʻgʻri aloqa oʻrnatishga haqlidirlar.

Maktabdan tashqari muassasalar, Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligida nazarda tutilgan doirada, xalqaro tashqi iqtisodiy faoliyatda qatnashishlari mumkin va valyuta mablagʻlariga ega boʻlishga haqlidirlar.

1. Mehribonlik uylari yetim bolalar va ota-onasining qarovisiz qolgan bolalar uchun davlat internat taʼlim muassasasidir.

2. Mehribonlik uylari oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga, qonunlarga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining qarorlari va boshqa hujjatlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, boshqa normativ hujjatlarga hamda ushbu Nizomga amal qiladi.

3. Mehribonlik uyining asosiy vazifasi oilaviy muhitdan mahrum boʻlgan bolalar va oʻsmirlarni toʻliq ruhiy sogʻlomlashtirishga, ijtimoiy-mehnat moslashuviga va ijtimoiy-huquqiy himoya qilishga koʻmaklashuvchi, uy sharoitiga eng koʻp darajada yaqinlashtirilgan muhitni yaratishdir.

4. Mehribonlik uylari Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar xalq taʼlimi boshqarmalari tasarrufida boʻladi.

5. Mehribonlik uyidagi bolalar soni Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tomonidan sanitariya va gigiyena normalariga rioya qilgan holda belgilanadi, lekin tarbiyalanuvchilarning soni 240 nafardan oshmasligi kerak.

6. Mehribonlik uyi tarbiyalanuvchilari har xil yoki bir xil yoshdagi tarbiyalanuvchilar guruhlariga birlashtiriladi. 7 yoshgacha boʻlgan turli yoshdagi bolalar guruhlarida tarbiyalanuvchilar soni 12 nafar qilib belgilanadi, bir xil yoshdagi tarbiyalanuvchilar guruhlarida esa: 4 yoshgacha bolalar — 10 nafar, 4 yoshdan 7 yoshgacha boʻlgan bolalar guruhida esa — 16 nafar bola boʻladi; guruh va sinflardagi oʻquvchilar soni I—IX. sinflarda — 25 kishi, X—XI sinflarda—20 kishi boʻlishi lozim.

7. Mehribonlik uylarini tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Mehribonlik uylari qulay ekologik sharoitlar mavjud boʻlgan joylarda tashkil qilinadi.

8. Mehribonlik uyi mustaqil yuridik shaxs hisoblanadi, Oʻzbekiston Respublikasining Davlat gerbi tasvirlangan, oʻz nomi yozilgan muhrga, burchakli shtampga, blank va belgilangan namunadagi lavhaga ega boʻladi.

9. Mehribonlik uylarida mehnatkashlarning xat, ariza, murojaat va shikoyatlarini koʻrib chiqish ishlari hamda fuqarolarni qabul qilish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilangan tartibda olib boriladi.

10. Oʻzbekiston Respublikasida yetim bolalar va ota-onasining qarovisiz qolgan bolalar uchun davlat internat taʼlim muassasalarining quyidagi turlari faoliyat koʻrsatadi:

a) Maktabgacha tarbiya mehribonlik uyi;

b) Mehribonlik uyi (maktabgacha va maktab yoshidagi bolalar uchun yoki faqat maktab yoshidagi bolalar uchun);

v) Maxsus korreksion mehribonlik uyi (jismoniy yoki ruhiy rivojlanishida nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun).

11. Tarbiyalanuvchilarni oʻqitish mehribonlik uylariga yaqin boʻlgan boshlangʻich (I—IV sinf); tayanch (V—IX sinf); oʻrta (X—XI (XII sinf) maktablarda yoki boshqa oʻrta oʻquv muassasalari (litsey, gimnaziya va boshqalar) da, shuningdek, mehribonlik uyining oʻzida belgilangan tartibda tashkil qilingan tayanch (yoki faqat boshlangʻich) maktabda amalga oshiriladi.

Taʼlimning har bir bosqichidagi oʻquvchilarning yoshi va oʻqish muddati mehribonlik uyi yoki tarbiyalanuvchilar oʻqiyotgan oʻquv muassasasining Ustaviga binoan belgilanadi.

12. Yetim bolalar va ota-onasining qarovisiz qolgan bolalar bilim olayotgan oʻrta oʻquv muassasalarining oʻquv-tarbiyaviy va boshqa masalalari mehribonlik uyi pedagogik jamoasi bilan yaqin hamkorlikda hal qilinadi.

13. Mehribonlik uylaridagi oʻquv ishlari yetim bolalar va ota-onasining qarovisiz qolgan bolalarning ruhiy-fiziologik xususiyatlarini hisobga olib, insonparvarlik, demokratik va dunyoviy prinsiplar asosida, oʻquv dasturlarini, maʼnaviy, jismoniy va mehnat tarbiyasini tanlashga tabaqalashtirilgan tarzda yondashgan holda quriladi.

14. Muassasa tarbiyalanuvchilarning ilmiy bilimlar asoslarini, tadbirkorlik, mehnat va boshlangʻich kasb malakasini davlat standartiga muvofiq holda oʻzlashtirishni, shuningdek, bolalarning shaxsiy ijodiy qobiliyatlarini va axloqiy fazilatlarini oʻstirishni taʼminlaydi.

15. Mehribonlik uylari bolalar va oʻsmirlar umumiy taʼlimini, tarbiyalanuvchilarning salomatligini muhofaza qilish, ularning huquqlari va manfaatlarini himoya qilish talablariga muvofiq ularning hayoti va turmushini tashkil etish va usullarini tanlashda mustaqildirlar va buning uchun belgilangan tartibda javob beradilar.

16. Mehribonlik uylaridagi taʼlim va tarbiya ishlarida tillardan foydalanish “Oʻzbekiston Respublikasining davlat tili haqida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni bilan tartibga solinadi.

17. Maktabgacha tarbiya mehribonlik uylari oʻz faoliyatini maktabgacha tarbiya muassasalarining tarbiya Dasturiga muvofiq tashkil qiladilar.

18. Tarbiyalanuvchilarning individual ehtiyojlarini yanada toʻliq qondirish, ularning boʻsh vaqtlarini va dam olishini tashkil qilish maqsadida mehribonlik uylarida ham muassasaning, ham boshqa davlat, jamoat va xususiy tashkilotlarning mablagʻlari hisobiga turli klublar, seksiyalar, toʻgaraklar, studiyalar tashkil etiladi.

Mehribonlik uylarining tarbiyalanuvchilari, mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar, madaniy-estetik, tabiiy-ilmiy, texnik, sport va boshqa yoʻnalishlardagi maktabdan tashqari muassasalar ishlarida qatnashishlari mumkin.

19. Tarbiyalanuvchilarning madaniy-ommaviy, sport va mehnat faoliyatining turli shakllarida qatnashishi tashabbuskorlik, mustaqillik va vijdoniylik prinsiplari asosida amalga oshiriladi.

20. Mehribonlik uylarida amaldagi qonunchilikka muvofiq oʻz ustav va nizomlari asosida faoliyat koʻrsatadigan bolalar, yoshlar jamoatchilik tashkilotlari va birlashmalari tashkil qilinishi mumkin.

21. Taʼtil vaqtida bolalarning dam olishi shahar tashqarisidagi oromgohlarda, dala hovlilarda, shuningdek, turistik, sport, sogʻlomlashtirish oromgohlarida, dam olish uylarida, sanatoriylarda, mahalliy hokimiyat va boshqaruv organlari tomonidan ajratiladigan bepul yoʻllanmalar boʻyicha tashkil etiladi.

22. Taʼlim, mehnat, dam olish va turli tadbirkorlarning tibbiy-pedagogik jihatdan oʻzaro bogʻliqligini taʼminlaydigan kun tartibi tarbiyalanuvchilarning mehribonlik uyida kecha-kunduz boʻlishlarini hisobga olgan holda tuziladi va muassasa Kengashi tomonidan tasdiqlanadi.

23. Mehribonlik uylariga yil davomida quyidagilar qabul qilinadi:

a) yetim bolalar;

b) sud qarori bilan ota-onasidan ajratib olingan bolalar;

v) hukm qilingan, ota-onalik huquqidan mahrum etilgan, uzoq muddatli davolanishda boʻlgan yoki Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi bilan belgilangan tartibda huquqiy muomalaga layoqatsiz deb topilgan, shuningdek, turar joyi aniqlanmagan ota-onalarning bolalari.

24. Mehribonlik uylariga koʻp bolali, kam taʼminlangan oilalarning bolalari ham ushbu oilalarni ijtimoiy jihatdan qoʻllab-quvvatlash maqsadida vaqtincha qabul qilinadilar. Shuningdek, mehribonlik uylariga yolgʻiz onalarning farzandlari yoki faqat ota-onasidan bittasi (otasi) boʻlgan bolalar ham vaqtincha qabul qilinadilar.

25. Mehribonlik uylariga yoʻllanma balogʻatga yetmagan bola yashaydigan joydagi hokimliklarning qaroriga asosan, shu muassasa tasarrufida boʻlgan davlat taʼlimni boshqarish organlari tomonidan beriladi.

26. Mehribonlik uylariga 3 yoshdan 17 yoshgacha boʻlgan bolalar qabul qilinadilar.

Jismoniy yoki ruhiy rivojlanish jihatidan nuqsonlari boʻlgan yetim va ota-onasining qarovisiz qolgan bolalar maxsus korreksion umumtaʼlim maktab-internatlariga yoki maxsus korreksion mehribonlik uylariga yuboriladilar.

27. Mehribonlik uyiga yuboriladigan har bir bola uchun quyidagi hujjatlar taqdim qilinadi:

a) davlat muassasasiga yoʻllanma;

b) hokimlikning bolani mehribonlik uyiga joylashtirish haqidagi qarori (qarorda balogʻatga yetmagan bola, uning oilasi va ishning hamma tomonlari haqida asoslangan, toʻliq maʼlumotlar boʻlishi shart);

v) tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnoma, guvohnoma boʻlmagan taqdirda bolaning yoshini tasdiqlovchi tibbiy ekspertiza xulosasi taqdim etiladi;

g) bolaning sogʻligʻi haqida tibbiy hujjatlar (tibbiy tekshirishlar natijalari ilova qilingan holda);

d) maʼlumoti haqida hujjat (maktab yoshidagi bolalar uchun);

e) ota-onasi yoki bolani asrab olgan kishilar haqidagi maʼlumotlar (ota-onasining vafoti haqidagi guvohnoma nusxasi, sudning hukmi yoki qarori, ota-onasining surunkali kasalligi yoki qidiruvda ekanligi haqidagi, ota-onasining yoʻqligi yoki ularning oʻz farzandlarini tarbiyalay olmasligi haqidagi boshqa hujjatlar);

j) bolaning turmush sharoiti va tarbiyasi haqidagi tekshiruv dalolatnomasi;

z) bolaning aka-ukalari, opa-singillari va boshqa yaqin qarindoshlari mavjudligi va ularning yashash joylari haqida maʼlumotnoma;

i) bolaning ota-onasidan qolgan mol-mulki (agar bor boʻlsa) roʻyxati, bu mulkning qayerda joylashganligi, uni saqlash uchun qanday choralar koʻrilganligi va ularni saqlash uchun javobgar shaxslar haqidagi maʼlumot;

k) bolaga turar joy biriktirilganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar;

l) pensiya oluvchi bolalarning pensiya daftarchasi, bola foydasiga aliment undirish haqidagi sud qarori, omonat daftarchasi.

bolani mazkur Nizomning 24-bandiga muvofiq mehribonlik uyiga joylashtirishda yuqorida koʻrsatilgan hujjatlar bilan birga ota-onaning arizasi, turar joyi va oila aʼzolari haqida ijtimoiy taʼminot organlaridan maʼlumotnomalar taqdim etiladi. Bu holda “e”, “z”, “i”, “k”, “l” kichik bandlarida koʻrsatilgan hujjatlar taqdim qilinmaydi.

28. Bir oilaning aʼzolari boʻlgan bolalar va oʻsmirlar yoki qarindoshlar bir muassasaga yuboriladilar. Tibbiy yoki boshqa sabablarga koʻra ushbu bolalarni alohida tarbiyalash kerak boʻlgan hollar bundan mustasnodir.

29. Tarbiyalanuvchilarni maktabgacha tarbiya mehribonlik uylaridan mehribonlik uylariga oʻtkazish 1-iyundan 25-avgustga qadar amalga oshiriladi.

Sogʻliqni saqlash tizimi muassasalaridan bolalarni maktabgacha tarbiya mehribonlik uylariga qabul qilish bola 3 yoshga toʻlgandan soʻng ushbu Nizomning 27-bandiga muvofiq amalga oshiriladi.

30. Bitirib chiqayotgan yoki mehribonlik uyidan boshqa joyga oʻtkazilayotgan tarbiyalanuvchilarga quyidagi hujjatlar beriladi:

a) tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnoma, 16 yoshga toʻlganlarga esa pasport ham;

b) davlat muassasasida boʻlgani haqida maʼlumotnoma;

v) sogʻligʻi haqida maʼlumotnoma (tibbiy hujjatlar);

g) maʼlumoti toʻgʻrisida hujjat (maktab yoshidagi bolalar uchun);

d) ota-onasi yoki yaqin qarindoshlari haqida maʼlumotnoma;

e) bolaning mol-mulkka, pul mablagʻlariga, turar joyga (oʻzi yoki ota-onasiga qarashli boʻlgan) egalik qilish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar, pensiya va omonat daftarchalari, alimentlar undirib olish toʻgʻrisidagi ijro varaqasi va shaxsiy hujjatlar yigʻma jildidagi boshqa hujjatlar;

j) muassasani bitirib ketayotganda bola moddiy va pul nafaqasi olganligini tasdiqlovchi hujjat.

31. Tarbiyalanuvchilarning mehribonlik uylarini bitirib chiqayotganligi haqidagi qaror muassasa Kengashi tomonidan qabul qilinadi va mehribonlik uyi bevosita boʻysunadigan davlat taʼlimni boshqarish organlari tomonidan tasdiqlanadi.

32. Tarbiyalanuvchilarning oʻz ota-onalari yoki yaqin qarindoshlari yoniga qaytib borishlari munosabati bilan ularni mehribonlik uyidan chiqarish Nizomning 31-bandiga muvofiq va bolaning yoshi, yilning qaysi davri va qaytishining sababidan qatʼi nazar, bolaning turar joyidagi davlat taʼlimni boshqarish organining tegishli xulosasi mavjud boʻlganda amalga oshiriladi.

33. Mehribonlik uyi direktori bolalarni qabul qilish va ularni muassasadan chiqarish uchun ushbu Nizom talablariga muvofiq shaxsan javob beradi.

34. Mehribonlik uylari tarbiyalanuvchilarining bilim olishi va tarbiyasi toʻliq davlat taʼminoti asosida amalga oshiriladi.

35. Mehribonlik uyi tarbiyalanuvchilari mazkur Nizomning 1 va 2-ilovalariga muvofiq oziq-ovqat, kiyim, poyabzal, yumshoq koʻrpa-toʻshak bilan taʼminlanadilar.

36. Mehribonlik uylarining tarbiyalanuvchilari kinoteatrlar, koʻrgazmalar, muzeylar, sport inshootlariga bepul kirish hamda shahar jamoat (shahar atrofi) transport vositalarida (taksidan tashqari), shu jumladan, metroda bepul yurish huquqiga egadirlar.

37. Mehribonlik uyining maʼmuriyati bitiruvchilarning ishga joylashishlariga, oʻquv muassasalarining navbatdagi bosqichiga kirib oʻqishiga zarur yordam koʻrsatadilar.

38. Mehribonlik uyining tarbiyalanuvchilariga hunar-texnika oʻquv muassasalariga, oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlariga oʻqishga kirayotganda va ishga joylashayotganda 3-ilovaga muvofiq bir sidra yangi kiyim-kechak, poyabzal, asbob-anjomlar, shuningdek, belgilangan norma boʻyicha dastlabki xarajatlar uchun bir yoʻla pul nafaqasi beriladi.

39. Mehribonlik uylarining bitiruvchilari hunar oʻquv yurtini (hunar bilim yurtini, oʻrta maxsus va oliy oʻquv yurtini) tugatgunga qadar, agar mazkur oʻquv yurtida yotoqxona boʻlmasa hamda mazkur oʻquv yurti va mehribonlik uyi bitta aholi punktida joylashgan boʻlsa, mehribonlik uylarida toʻliq davlat taʼminotida yashash huquqiga egadirlar.

40. Mehribonlik uyining sobiq tarbiyalanuvchilari — hunar, oʻrta maxsus oʻquv yurtlarining oʻquvchilari, oliy oʻquv yurtlarining talabalari dam olish yoki bayram kunlarida, taʼtil vaqtida mehribonlik uyiga kelganlarida, u yerda bepul ovqat va turar joy bilan taʼminlanadilar.

41. Bitirib chiqqandan soʻng bir yil mobaynida sobiq tarbiyalanuvchining bir korxonadan (muassasadan) boshqasiga oʻtishi zarurati tugʻilganda, u bir oydan koʻp boʻlmagan vaqt davomida mehribonlik uyi hisobidan bepul ovqatlanishi mumkin va unga qayta ishga joylashishda yordam koʻrsatiladi.

42. Tarbiyalanuvchilar Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga, axloqiy va odob-axloq normalariga; mehribonlik uyining ichki tartib-qoidalariga rioya qilishga; bilimlarni, amaliy koʻnikmalarni, kasb mahoratini muntazam va puxta egallashga, oʻzlarining umumiy madaniy saviyasini oshirib borishga burchlidirlar.

Tarbiyalanuvchilarning boshqa huquq va burchlari Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi, mehribonlik uyi Ustavi bilan belgilanadi.

43. Mehribonlik uyiga pedagog xodimlar belgilangan tartibda kontrakt asosida qabul qilinadi.

44. Tibbiy xizmat koʻrsatish muassasaning tibbiyot xodimlari tomonidan (sogʻliqni saqlash muassasalaridan tor ixtisosdagi mutaxassislarni jalb etgan holda) amalga oshiriladi, ular (maʼmuriyat bilan bir qatorda) bolalarning salomatligi va jismoniy rivojlanishi, davolash-profilaktika tadbirlarini oʻtkazish, sanitariya-gigiyena normativlariga amal qilish, tarbiyalanuvchilarning ovqatlanish tartibi va sifati uchun javob beradilar.

Mehribonlik uylarida davolash-maslahat yordami va oʻtkazilgan davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlari tahlili mahalliy sogʻliqni saqlash organlari tomonidan amalga oshiriladi.

45. Mehribonlik uylarida taʼlim jarayonini psixologik taʼminlashni psixolog amalga oshiradi.

46. Mehribonlik uyining davlat-jamoatchilik boshqaruvi demokratiya, oshkoralik prinsiplari asosida va muassasa jamoasi bilan jamoatchilikning oʻzaro hamkorligida amalga oshiriladi.

Muassasaga umumiy rahbarlikni uning belgilangan tartibda tuzilgan va ish yuritadigan Kengashi amalga oshiradi.

47. Muassasada oʻzini-oʻzi boshqarish jamoatchilik organlari: jamoaning umumiy yigʻilishi (konferensiya), mehribonlik uyi Kengashi faoliyat koʻrsatishi mumkin.

48. Mehribonlik uyiga bevosita rahbarlikni tegishli davlat taʼlimni boshqarish organi belgilangan tartibda tayinlagan direktor amalga oshiradi.

Mehribonlik uyi oʻquv-tarbiya jarayonining ahvoliga va faoliyatiga direktor toʻliq javobgardir.

49. Mehribonlik uyi mazkur Nizom va unga muvofiq ishlab chiqilgan, mahalliy hokimiyat va boshqaruv organlari tomonidan roʻyxatga olingan Ustav asosida faoliyat koʻrsatadi.

Jamoa hayotining norma va qoidalari (uning oʻziga xos xususiyatlarini va rivojlanish istiqbollarini hisobga olgan holda), xodimlar va tarbiyalanuvchilarning huquqlari, burchlari va masʼuliyati, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga zid boʻlmagan va muassasa faoliyatini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan boshqa masalalar Ustav bilan belgilanadi.

50. Har bir mehribonlik uyida homiylik Kengashi tuziladi. U jamoatchilik organi hisoblanadi va oʻz oldiga tarbiyalanuvchilarning moddiy taʼminotini yaxshilashga, mehribonlik uyining moddiy-texnika bazasini mustahkamlashga va xoʻjalik faoliyatini rivojlantirishga yordam berishni maqsad qilib qoʻyadi. Homiylik Kengashi oʻz faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tasdiqlagan Nizom asosida amalga oshiradi.

51. Mehribonlik uylarining moddiy-texnika bazasi zarur imoratlar, sport inshootlari, yer, kommunikatsiyalar, asbob-anjomlar, transport vositalari va oʻqitish, tarbiyalashda hamda taʼlim-tarbiya sohasidagi boshqa vazifalarni hal etishda foydalaniladigan (muassasaning oʻziga xos xususiyati bilan bogʻliq boʻlgan) boshqa mol-mulkdan iborat boʻladi.

Muassasaning binosi texnika xavfsizligi qoidalari hamda sanitariya-gigiyena qoidalariga muvofiq jihozlanadi va foydalaniladi.

52. Mehribonlik uylarini mablagʻ bilan taʼminlash va ularning moddiy-texnika bazasini rivojlantirish davlat normativlari asosida, respublika hamda mahalliy budjetlar (muassasa kimning tasarrufida ekanligiga qarab) va qoʻshimcha manbalar hisobiga amalga oshiriladi.

Moddiy-texnikaviy bazani rivojlantirish, shu jumladan, loyihalash va qurish jahon amaliyotini hisobga olgan holda ustuvor tartibda normativ asosda amalga oshiriladi.

53. Quyidagilar mablagʻ bilan taʼminlashning qoʻshimcha manbalari hisoblanadi:

qoʻshimcha taʼlim xizmatlari koʻrsatishdan, amaldagi qonunchilik bilan taqiqlanmagan boshqa tijorat faoliyati turlaridan tushgan mablagʻlar;

muassasaning oʻquv-ishlab chiqarish ustaxonalari, korxonalari, sexlari va xoʻjaliklari mahsulotlarini sotishdan, binolar, inshootlar, asbob-anjomlar va transportni ijaraga berishdan tushgan daromad sifatidagi mablagʻlar;

mahalliy hokimiyat va boshqaruv organlarining dotatsiya tarzida bergan mablagʻlari, banklarning kredit va ssudalari;

korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, alohida shaxslar qilgan xayr-ehson pullari va qimmatbaho ashyolar.

54. Mehribonlik uyi Kengashi qoʻshimcha manbalar orqali olingan mablagʻlardan mustaqil foydalanadi.

55. Muassasalarning budjet va budjetdan tashqari mablagʻlari olib qoʻyilmaydi.

Yil oxirida toʻplanib qoladigan pul mablagʻlari qoldigʻi, olingan manbalaridan qatʼi nazar, olib qoʻyilmaydi va taʼlim muassasasi Kengashining xohishiga binoan sarflanadi.

56. Mehribonlik uylari mavjud ish haqi mablagʻlari doirasida stavkalarga, lavozim maoshlariga tabaqallashtirilgan qoʻshimchalar belgilash hamda mehnatga haq toʻlash va uni ragʻbatlantirishni tashkil etishning turli shakllarini mustaqil ravishda qoʻllash huquqiga ega.

57. Muassasada buxgalteriya va statistika hisobini yuritish tartibi belgilangan tartibda boshqarib boriladi. Hisob-kitob operatsiyalari toʻlov topshiriqnomalari va chek daftarchalari boʻyicha amalga oshirilishi mumkin.

58. Muassasaning hujjatlarni yuritish ishlari Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi belgilagan tartibda olib boriladi.

59. Mehribonlik uylari huzurida belgilangan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan Nizom asosida yordamchi xoʻjaliklar tashkil etilishi mumkin.

Mahalliy hokimiyat va boshqaruv organlari ushbu xoʻjaliklarni rivojlantirishga, ularga zarur qishloq xoʻjaligi yerlari, yem-xashak, urugʻlik, yonilgʻi-moylash materiallari va shu kabilarni ajratishga yordam beradilar.

60. Mehribonlik uylari, qonunchilikda belgilangan tartibda, hozirgi davridagi yetimlik, yetim bolalar va ota-onasining qarovisiz qolgan bolalar taʼlimi muammolari boʻyicha xalqaro hamkorlikda qatnashadilar.

Mehribonlik uylari xorijiy mamlakatlarning oʻquv yurtlari ilmiy muassasalari bilan toʻgʻridan-toʻri aloqa oʻrnatish, ular bilan qoʻshma oʻquv yurtlari tashkil etish huquqiga egadirlar.