Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati qaror qiladi:

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) 2011-yildagi faoliyati toʻgʻrisidagi hisobot tasdiqlansin.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I.A. Karimovning Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining 2010-yil 12-noyabrdagi qoʻshma majlisida qilgan “Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi” mavzusidagi maʼruzasida belgilangan maqsad va vazifalarni amalga oshirish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman)ning (bundan buyon matnda Ombudsman deb yuritiladi) 2011-yildagi faoliyatining ustuvor yoʻnalishlari boʻldi.

Sud va huquqni muhofaza qilish idoralari bilan sud-huquq tizimini isloh qilish va uni liberallashtirish jarayonlarida faol ishtirok etish, “Xabeas korpus” institutining taʼsirchanligini taʼminlash jarayonlarida faol ishtirok etish, davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining mansabdor shaxslari bilan ularning huquqni qoʻllash faoliyati ustidan parlament nazoratini kuchaytirish maqsadida, fuqarolarning Ombudsmanga murojaatlarini chuqur tahlil qilish yoʻli bilan fuqarolar va fuqarolik jamiyati institutlari bilan qonun ustuvorligi, qonuniylik, shaxsning huquq va manfaatlarini ishonchli himoya qilishga qaratilgan hamkorlikka alohida eʼtibor qaratildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti oʻz nutqlarida davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, adliya organlari, shuningdek mansabdor shaxslarning huquqni qoʻllash faoliyati ustidan parlament nazoratini kuchaytirishga alohida eʼtibor qaratadi.

“Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 1-moddasiga muvofiq Ombudsmanga davlat organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va mansabdor shaxslar tomonidan inson huquqlari hamda erkinliklari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi ustidan parlament nazoratini taʼminlash vakolatlari berilgan.

Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, huquqni muhofaza qiluvchi organlar mansabdor shaxslarining fuqarolar huquqlari va qonuniy manfaatlarini taʼminlash sohasidagi huquqni qoʻllash faoliyati ustidan parlament nazoratini kuchaytirish vazifasi parlament Ombudsmanini uning faoliyat amaliyotiga inson huquqlari monitoringini oʻtkazish, inson huquqlari madaniyati unsurlarini shakllantirish boʻyicha axborot-maʼrifiy ishlarni olib borish, fuqarolarning murojaatlarini koʻrib chiqish hamda oʻrganish, inson huquqlari sohasidagi milliy qonun hujjatlari normalari buzilishining oldini olish va bartaraf etish maqsadida davlat hokimiyati hamda boshqaruv organlari, sud va huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan oʻzaro hamkorlik sohalarini kengaytirish kabi faoliyat shakllarini takomillashtirish yoʻli bilan Ombudsman faoliyatining samaradorligini oshirishning yangi mexanizmlarini joriy etishga undadi.

Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasining “jamoatchilik va fuqarolik nazorati instituti jamiyatning davlat bilan oʻzaro samarali aloqasini taʼminlash, odamlarning kayfiyatini, mamlakatda kechayotgan oʻzgarishlarga munosabatini aniqlashning muhim vositalaridan biriga aylangan” ochiq fuqarolik jamiyati qurishga qaratilgan demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va mamlakatda fuqarolik jamiyatini shakllantirishga yoʻnaltirilgan qoidalarini amalga oshira borib, Ombudsman tomonidan davlat va hokimiyat institutlari faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish yoʻli bilan jamiyatda fuqarolik jamiyati institutlarining davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, huquqni muhofaza qilish va sud organlari bilan oʻzaro aloqasining yangi yoʻllarini shakllantirishga alohida eʼtibor qaratildi.

“Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 7-moddasiga muvofiq Ombudsmanning 2011-yildagi faoliyati toʻgʻrisidagi hisoboti tayyorlangan boʻlib, unda Ombudsmanning Oʻzbekiston Respublikasining inson huquqlari sohasidagi qonun hujjatlarini takomillashtirishga koʻmaklashish, inson huquqlari monitoringi, fuqarolar murojaatlarini koʻrib chiqish, Ombudsmanning joylardagi vakillari faoliyati, Ombudsmanning davlat organlari va nohukumat tashkilotlar bilan oʻzaro hamkorligi, Ombudsmanning maslahat-kengash organlari ishidagi ishtiroki, axborot-maʼrifiy faoliyati va inson huquqlari sohasidagi xalqaro hamkorligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar taqdim etilgan.

Qonun hujjatlarini takomillashtirish boʻyicha faoliyat samaradorligi qonun loyihalarini har tomonlama huquqiy ekspertiza qilishga bogʻliq boʻlib, bunda huquqni himoya qilish ekspertizasi ayniqsa muhim sanaladi, zero u meʼyoriy-huquqiy hujjat toʻlaqonliligining tobora jiddiy mezoni — uning inson huquq va erkinliklarini himoya qilishga yoʻnaltirilganligini hisobga olishga imkon beradi.

Oʻzbekiston Respublikasining inson huquq va erkinliklari sohasidagi qonunchiligini takomillashtirish hamda uni xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan tamoyillari va normalariga muvofiqlashtirish maqsadida tahlil etish Ombudsmanning vazifalaridan biri hisoblanadi. Bu vazifa hamon juda dolzarb boʻlib turibdi: Ombudsmanga fuqarolardan kelib tushayotgan murojaatlar ayrim normativ hujjatlarning takomillashtirilmaganligi, huquqni qoʻllash amaliyotidagi nuqsonlar inson huquq va erkinliklarining buzilish sabablari ekanligidan dalolat beradi.

Monitoring tadqiqotlari, fuqarolar murojaatlarining tahlili shundan dalolat beradiki, ayrim normativ-huquqiy hujjatlarning takomillashtirilmaganligi; ayrim amaldagi qonun hujjatlarining faol rivojlanayotgan ijtimoiy munosabatlarga, fuqarolarning manfaatlari va ehtiyojlariga mos kelmasligi; yetarli darajada tizimlashtirilmaganligi; qonunda bayon etilgan huquqiy normalarning yetarli darajada aniq va tushunarli emasligi oqibatida ularni ikkiyoqlama talqin qilinishi qonuniylikning buzilishiga olib keluvchi omillar boʻlib xizmat qilmoqda. Ombudsmanning inson huquqlari sohasidagi milliy qonunchilikni takomillashtirishga koʻmaklashish boʻyicha faoliyati koʻrsatib oʻtilgan kamchiliklarni bartaraf etishga qaratilgandir.

Koʻrsatilgan vakolatlarni amalga oshirish maqsadida Ombudsman parlament palatalari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senat qoʻmitalari bilan yaqindan hamkorlik qiladi. Ombudsmanning davlat hokimiyatining oliy qonun chiqaruvchi organi bilan oʻzaro hamkorligining muhim vositasi inson huquqlari masalalari boʻyicha qonun ijodkorligi ishlarida ishtirok etish hisoblanadi.

2011-yilda, avvalgi yillardagi kabi, Ombudsman va parlamentning ushbu sohadagi hamkorligining asosiy yoʻnalishlari:

– Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining yalpi majlislari va parlament eshituvlarida, palatalar Kengashlari va qoʻmitalarining yigʻilishlarida ishtirok etish;

– parlament qoʻmitalari, hukumat va qonunchilik tashabbusi huquqining boshqa subyektlari tomonidan taqdim etilgan qonun loyihalarining huquqiy ekspertizasi, qonun loyihalarini takomillashtirishga qaratilgan tavsiyalar va takliflar tayyorlash;

– qonun loyihalarini tayyorlash boʻyicha ishchi guruhlar ishida ishtirok etish;

– parlament qoʻmitalarining nazorat-tahlil faoliyatida ishtirok etish;

– BMT shartnomaviy qoʻmitalarining tavsiyalarini bajarish boʻyicha milliy harakatlar rejalarini tayyorlash va amalga oshirishda ishtirok etish hamda milliy qonun hujjatlarini inson huquqlariga doir xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish;

– inson huquqlari boʻyicha qonun hujjatlariga rioya etilishiga doir monitoringlar natijalari boʻyicha axborotlar taqdim etish;

– Oʻzbekiston Respublikasining inson huquqlari sohasidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish masalalariga bagʻishlangan hamkorlikdagi konferensiyalar, seminarlarni oʻtkazishdan iborat boʻldi.

2011-yilda Ombudsman Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi tomonidan amalga oshirilgan qonun ijodkorligi jarayonida qonun loyihalarini navbatdagi eshituvga tayyorlash bosqichlarida faol ishtirok etdi.

Hisobot yilida Ombudsman tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi qoʻmitalari, hukumat, vazirliklar va boshqa davlat organlari tomonidan taqdim etilgan 30 dan ortiq qonun loyihalari ularning inson huquqlarini taʼminlash va uni himoya qilish sohasidagi xalqaro standartlarga muvofiqligini aniqlash uchun huquqiy ekspertizadan oʻtkazildi. Xususan, “Bankrotlik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga tugatishga doir ish yuritishning alohida tartiblari muddatlarini tezlashtirishga qaratilgan oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi (birinchi oʻqish), “Alkogol va tamaki mahsulotlarining tarqatilishi hamda isteʼmol qilinishini cheklash toʻgʻrisida”gi (birinchi oʻqish), “Alkogol va tamaki mahsulotlarining tarqatilishi hamda isteʼmol qilinishini cheklash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni qabul qilinganligi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi, “Kasanachilik toʻgʻrisida”gi, “Kasanachilik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni qabul qilinganligi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksiga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi, “Fuqarolik jamiyati institutlarini yanada rivojlantirish munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi, “Jinoyat ishini yuritish chogʻida qamoqda saqlash toʻgʻrisida”gi, “Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi, “Texnik jihatdan tartibga solish sohasida muvofiqlikni baholash toʻgʻrisida”gi, “Oʻzbekiston Qizil Yarim oy jamiyati toʻgʻrisida”gi, “Sogʻliq va rivojlanishga zarar yetkazuvchi maʼlumotlardan bolalarni himoya qilish toʻgʻrisida”gi, “Inson huquqlari sohasidagi milliy harakat dasturi”, “Oʻzbekiston Respublikasida yoshlarga oid davlat siyosatining asoslari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi, “Ijtimoiy sheriklik toʻgʻrisida”gi, “Temir yoʻl transporti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga temir yoʻl yuklari tashish xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi (birinchi oʻqish), “Jamiyatda huquqiy madaniyatni oshirish milliy dasturi toʻgʻrisida”gi, “Faoliyatning ayrim turlarini litsenziyalash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi, “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi, “Ekologik nazorat toʻgʻrisida”gi, “Oʻzbekiston Respublikasida jamoatchilik nazorati toʻgʻrisida”gi, “Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksiga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi, “Kredit axboroti almashinuvi toʻgʻrisida”gi, “Raqobat toʻgʻrisida”gi, “Mikromoliyalash sohasining takomillashtirilganligi munosabati bilan ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi, “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi (yangi tahrir), “Soliq maslahati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi, “Chet el investitsiyalari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi qonun loyihalari oʻrganib chiqildi.

Ombudsman tomonidan oʻtkazilayotgan qonun loyihalarining huquqiy ekspertizasi qonun loyihalari qoidalarining Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi normalariga, inson huquqlari sohasidagi xalqaro standartlarga muvofiqligini taʼminlashga, shuningdek amaldagi qonun hujjatlaridagi boʻshliqlarni toʻldirish va takroriy yoki bir-biriga zid qoidalarni bartaraf etishga yoʻnaltirilgan.

2011-yilda Ombudsman Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Oliy Majlisi Senatining majlislarida, parlament eshituvlari, qoʻmitalarning, ishchi guruhlarning inson huquqlari va erkinliklariga taalluqli qonun loyihalarini muhokama qilish ishlarida faol ishtirok etdi. Xususan, Ombudsman Kotibiyatining katta referenti D. Muratova tergov izolyatorlari va vaqtinchalik ushlab turish izolyatorlari faoliyatlarining qonunchilik asoslarini shakllantirishga, qamoqda saqlanayotgan shaxslarning huquq va erkinliklarini taʼminlash, shuningdek milliy qonun hujjatlarini xalqaro standartlarga muvofiqlashtirishga qaratilgan “Jinoyat ishini yuritish chogʻida qamoqda saqlash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining loyihasini ishlab chiqishda faol ishtirok etdi. 2011-yil 29-sentabrda mazkur Qonunning qabul qilinishi Ombudsmanning ushlangan yoki qamoqda saqlanayotgan shaxslarning huquqlarini himoya qilish boʻyicha faoliyati samaradorligini oshirishda muhim davr boʻldi. Qonunda Ombudsman nomiga yoʻllangan ariza, taklif va shikoyatlarni senzuraga taalluqli emasligini va topshirilgan kundan keyingi ish kunidan kechiktirmagan holda adresatga muhrlangan holda joʻnatilishi yoki topshirilishi haqidagi qoidalar mustahkamlab qoʻyildi. Alohida bir modda Ombudsmanning qamoqda saqlash joylariga borish tartibiga bagʻishlandi. Qonun qamoqda saqlash joylari maʼmuriyatiga Ombudsmanning ushlab turilgan va qamoqda olinganlar bilan moneliksiz va xoli uchrashuvi hamda suhbati uchun zarur shart-sharoitlarni taʼminlash majburiyatini yuklaydi. Mazkur Qonunning qabul qilinishi Oʻzbekistonning jinoyat va jinoyat-protsessual qonun hujjatlari hamda sud-huquq tizimining yanada liberallashtirilganidan dalolat, shuningdek, qamoqda saqlanayotgan, xalqaro standartlarga muvofiq dastlabki qamoq joylarida nafaqat munosib sharoitlar, balki Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida kafolatlangan oʻz huquqlarini himoya qilish va talab etish imkoniyatlari taʼminlanishi zarur boʻlgan shaxslarning huquqlarini taʼminlash muhim yutuq boʻldi.

Taʼkidlash joizki, Ombudsman va Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining Jazoni ijro etish Bosh Boshqarmasi rahbariyatining Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining idoraviy aktlarini 2009-yil 10-apreldagi “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) faoliyati takomillashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi hamda 2011-yil 29-sentabrdagi “Jinoyat ishini yuritish chogʻida qamoqda saqlash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiqlashtirish boʻyicha hamkorlikdagi faoliyati ular oʻrtasida tuzilgan oʻzaro hamkorlik toʻgʻrisidagi Bitim, Ichki ishlar vazirining buyrugʻi bilan tuzilgan guruh tomonidan faol amalga oshirilmoqda.

Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi qoidalarini bajarishda Ombudsman Inson huquqlari sohasidagi milliy harakat dasturini ishlab chiqishda faol ishtirok etdi.

Inson huquqlarini himoya qilish sohasidagi davlat siyosati konsepsiyasini rivojlantira borib, Milliy dastur loyihasi turli yoʻnalishlar, ularni amalga oshirish, muvofiqlashtirish, monitoring qilish mexanizmlari va kelgusidagi vazifalar boʻyicha kompleks tadbirlarni belgilaydi, inson huquqlari va erkinliklarini himoya qilish tizimini yanada rivojlantirish, qonunchilik bazasini takomillashtirish, aholining turli guruhlari huquqlarini yanada samarali taʼminlash boʻyicha aniq choralarni koʻzda tutadi.

Inson huquqlari sohasidagi milliy harakat dasturining qabul qilinishi inson huquqlarini taʼminlash jarayonining yangi sifat bosqichiga oʻtishi, davlat va fuqarolik jamiyatlari oʻrtasida sheriklik aloqalarining mustahkamlanishi, inson huquqlarini himoya qilish milliy tizimining xalqaro-huquqiy tizimlar bilan muvofiqlashtirishni taʼminlash, inson huquq va erkinliklarini himoya qilish samaradorligini oshirish, inson huquqlari madaniyatini shakllantirishga xizmat qiladi.

Hisobot davrida Ombudsmanning Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi bilan hamkorligi Oliy sud Plenumi qarorlari loyihalarini koʻrib chiqish vaqtida majlislarda ishtirok etish yoʻli bilan davom ettirildi. Yuzaga kelgan amaliyotga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qarorlari loyihalari Ombudsmanga taklif va mulohazalar uchun taqdim etiladi.

Ombudsman tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Meros huquqi sohasida sudlar tomonidan qonun hujjatlarining qoʻllanilishi toʻgʻrisida”gi, “Otalikni aniqlash ishini koʻrib chiqishda sudlar tomonidan qonun hujjatlarining qoʻllanilishi toʻgʻrisida”gi, “Oʻzbekiston Respublikasi Davlat chegarasini kesib oʻtish tartibini buzish ishlari yuzasidan sud amaliyoti toʻgʻrisida”gi qaror loyihalari boʻyicha takliflar taqdim etildi.

2011-yilda Ombudsmanning saʼy-harakatlari Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati qoʻmitalari bilan inson huquqlariga rioya qilish va himoyalash sohasida parlamentning nazorat faoliyati sohasida oʻzaro aloqalarni inson huquqlari sohasidagi qonun hujjatlariga rioya etilishiga oid monitoringda, konferensiyalar, seminarlar ishida va boshqa tadbirlar, shuningdek, mamlakatda inson huquqlariga rioya qilish boʻyicha ahvol haqida maʼlumot almashishda ishtirok etish yoʻli bilan mustahkamlashga yoʻnaltirildi.

2008-yildan boshlab, Ombudsmanning mintaqaviy vakillari amnistiya aktining qoʻllanishi tartib-taomillari ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirishda faol ishtirok etib keladi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining 2011-yil 5-dekabrdagi 253–II-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganligining oʻn toʻqqiz yilligi munosabati bilan amnistiya toʻgʻrisida”gi Qaroriga muvofiq amnistiya aktini qoʻllashda oshkoralik va ochiq-oydinlikni taʼminlash, huquqbuzarliklarga yoʻl qoʻymaslik chora-tadbirlari nazarda tutilgan. Shu maqsadda senatorlar, xalq deputatlari mahalliy Kengashlari deputatlari, Ombudsmanning mintaqaviy vakillari tarkibida ishchi guruhlar tashkil etildi. Ishchi guruhlarning aʼzolari sudlarda amnistiya aktini qoʻllash boʻyicha materiallarni oʻrganish va koʻrib chiqishda ishtirok etadi, jinoiy jazoni ijro etish muassasalarida boʻladi, mahkumlar bilan suhbatlar va ozod etilgan shaxslar bilan ish olib borishning holatiga doir monitoringlar oʻtkazadi. Mazkur ish davomida ushbu sohadagi jamoatchilik nazorati institutini yanada takomillashtirish va uning samaradorligini oshirish masalalari yuzasidan qator taklif va tavsiyalar bildirildi.

Soʻnggi 3 yil mobaynida Ombudsman 2008-yil 17-aprelda qabul qilingan “Odam savdosiga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 8-iyulda qabul qilingan PQ–911-sonli “Odam savdosiga qarshi kurashish samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarorining ijrosi ustidan parlament nazoratini amalga oshirishda bevosita ishtirok etib keladi. Shu maqsadda Ombudsman va uning mintaqaviy vakillari Odam savdosiga qarshi kurashish boʻyicha Respublika Idoralararo komissiyasi va uning hududiy tuzilmalari ishida ishtirok etadi.

Shunday qilib, inson huquqlari sohasidagi qonunlarning amaliy samaradorligi va qonun hujjatlarining xalqaro standartlarga muvofiqligini baholash, huquqni qoʻllash amaliyotidagi muammolarni aniqlash Ombudsmanga parlament taomillaridan foydalanish yoʻli bilan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida belgilangan huquq va erkinliklarni taʼminlaydigan qonun hujjatlarini takomillashtirishda koʻmaklashishga imkon beradi.

Monitoring tadqiqotlarining oʻtkazilishi Ombudsman instituti faoliyatining strategik yoʻnalishlaridan biri boʻldi hamda fuqarolarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishi va uni himoya qilish holatini aniqlash, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining inson huquqlari sohasidagi qonun hujjatlariga muvofiq davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, shu jumladan, sud va huquqni muhofaza qiluvchi organlarning huquqni qoʻllash faoliyatida inson huquqlari hamda qonuniy manfaatlariga rioya etilishini taʼminlash yuzasidan asoslangan tavsiyalar ishlab chiqishga qaratildi.

“Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik yili” Davlat dasturini amalga oshirish doirasida va Ombudsmanning tasdiqlangan ish rejasiga muvofiq hisobot yilida Toshkent shahri misolida kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish orqali munosib hayot kechirish huquqini taʼminlash boʻyicha monitoring oʻtkazildi.

Tahlillar koʻrsatdiki, Ombudsman nomiga kelib tushgan kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sohasidagi shikoyatlar soni bir muncha kamayganligiga qaramay, fuqarolarning ushbu toifada huquqlari buzilish holatlari hali ham oʻrin tutadi.

“Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini amalga oshirish bilan bogʻliq qonun hujjatlarining huquqni qoʻllash amaliyotini oʻrganish Ombudsman huzuridagi Insonning konstitutsiyaviy huquqlari va erkinliklariga rioya etilishi boʻyicha komissiya aʼzolari, Ombusdman Kotibiyati xodimlari, Ombudsmanning Toshkent shahri boʻyicha mintaqaviy vakilining Ekspert guruhi aʼzolari, Toshkent shahar Savdo-sanoat palatasi boshqarmasi va Toshkent shahar Kasaba uyushmalari tashkilotlari birlashmasi Kengashi vakillaridan tashkil topgan ishchi guruh tomonidan olib borildi.

Monitoring bilan saylanma 31 ta xoʻjalik yurituvchi subyekt faoliyati qamrab olindi, shuningdek, tadbirkorlik faoliyati uchun qulay huquqiy sharoitlarni shakllantirish boʻyicha Toshkent shahrining uchta tumani mahalliy davlat hokimiyati va boshqaruv organlari faoliyati oʻrganildi.

Ombudsman topshirigʻiga koʻra oʻtkazilgan monitoring doirasida “Ijtimoiy fikr” jamoatchilik markazi tomonidan “Toshkentdagi ishbilarmonlik muhiti tadbirkorlar bahosida” nomli ijtimoiy tadqiqot oʻtkazildi.

Tadqiqot yakunlari tadbirkorlarning Toshkent shahridagi ishbilarmonlik muhitiga, poytaxtda tadbirkorlar faoliyati uchun yaratilgan va amal qilayotgan sharoitlarga tadbirkorlar tomonidan berilgan bahoni aniqlashga imkon berdi.

Oʻtkazilgan “Toshkentdagi ishbilarmonlik muhiti tadbirkorlar bahosida” nomli ijtimoiy tadqiqot natijalariga koʻra, tadbirkorlarning anchagina qismi, qariyb 25 foizi oʻzlarining kichik biznes sohasidagi faoliyatlarini amalga oshirish sharoitlaridan toʻliq qoniqish hosil qilmagan.

Tadbirkorlik faoliyati sohasidagi qonun hujjatlarining kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish orqali munosib hayot kechirish huquqini taʼminlash boʻyicha huquqni qoʻllash amaliyoti Toshkent shahri misolida oʻrganilganda quyidagilar aniqlandi:

– yer uchastkalarini ajratish borasida tadbirkorlik tizimlarini qoʻllab-quvvatlashga jalb etilgan davlat boshqaruv organlarining ayrim xodimlarining ishga yuzaki munosabati;

– tadbirkorlik faoliyatining belgilangan turlarini amalga oshirish uchun litsenziya olishning murakkabligi;

– ayrim xomashyo turlari, material-texnik resurslardan foydalanishga imkoniyat yetarli emasligi;

– kichik sanoat ishlab chiqarish obyektlarini joylashtirish uchun yer uchastkalarini ajratish bilan bogʻliq muammolar;

– xoʻjalik faoliyatini yuritish sohasida huquqiy bilim olishda tadbirkorlik subyektlarining faol emasligi;

– tadbirkorlik subyektlarining tashqi iqtisodiy faoliyat yuritish masalalaridan yetarlicha xabardor emasligi;

– tadbirkorlik subyektlarining malakali mutaxassislarni tayyorlash sohasida taʼlim muassasalari bilan oʻzaro hamkorlikdan manfaatdor emasligi;

– ayrim kichik korxonalar rahbarlari tomonidan mehnat qonunchiligiga oid alohida normalarning qoʻllanishi bilan bogʻliq muammolar.

Tadbirkorlik sohasidagi qonun hujjatlarining huquqni qoʻllash amaliyotini oʻrganish natijalari, shuningdek ijtimoiy soʻrov xulosalari shuni koʻrsatdiki, ayrim mansabdor shaxslar tomonidan hanuzgacha biznes-tuzilmalar xoʻjalik faoliyatining yuritilishi va rivojlanishiga koʻmaklashmaydigan holatlarga yoʻl qoʻyish holatlari uchrab turibdi, bu esa ularning ish faolligiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda. Shu bilan birga, oʻtkazilgan monitoring tadqiqotlari jarayonida, tadbirkorlar orasida huquqiy-tushuntirish ishlarining yetarlicha olib borilmasligi ularning baʼzilari oʻz huquqlarini bilmasligi, milliy qonun hujjatlarida xoʻjalik yurituvchi subyektlar uchun nazarda tutilgan imtiyozlar va kafolatlardan bexabar ekanliklariga olib kelayotgani aniqlandi.

Monitoring mobaynida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlari tomonidan iqtisodiyotning mazkur sektorini rivojlantirishga toʻsqinlik qilayotgan aniqlangan kamchilik va qiyinchiliklarni bartaraf etish maqsadida ushbu yoʻnalishdagi vaziyatni yaxshilashga qaratilgan aniq takliflar bildirildi.

Oʻtkazilgan monitoring yakunlari boʻyicha tayyorlangan tahliliy hisobotda tadbirkorlarning huquqlariga rioya etish borasida amaldagi qonun hujjatlarining bajarilishi jarayoni haqida maʼlumot taqdim etildi, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlari oʻz xoʻjalik faoliyatini amalga oshirishda duch kelayotgan muammolar aniqlandi, shuningdek, iqtisodiyotning mazkur sohasidagi vaziyatni yanada yaxshilashga qaratilgan tavsiyalar ishlab chiqildi.

Monitoring yakunlari 2011-yil 27-dekabrda oʻtkazilgan Toshkent shahar hokimiyati, Ombudsman huzuridagi Insonning konstitutsiyaviy huquqlari va erkinliklariga rioya etilishi boʻyicha komissiya, Toshkent shahar Kasaba uyushmalari tashkilotlari birlashmasi Kengashi va Toshkent shahar Savdo-sanoat palatasi boshqarmasining qoʻshma majlisida taqdim etildi.

Toʻplangan tajriba, monitoring materiallari Toshkent shahri va respublika viloyatlarida oila biznesini rivojlantirish uchun huquqiy kafolat va sharoitlarni taʼminlash monitoringini oʻtkazish uchun asos boʻlib, bu monitoring Ombudsmanning mintaqaviy vakillari, davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, NNT, jumladan, Oʻzbekiston Respublikasi Xotin-qizlar qoʻmitasi, Oʻzbekiston viloyat Kasaba uyushmalari Kengashi, Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasining quyi tuzilmalari vakillarining bevosita ishtirokida amalga oshiriladi.

Biznesning yangi tashkiliy-huquqiy shakli – oila biznesining yanada chuqurroq tahlili mazkur sohada jadal rivojlanish va islohotlar tezlashishining zamonaviy talablariga javob beradigan amaldagi normativ-huquqiy bazani takomillashtirish boʻyicha aniq takliflarni ishlab chiqishga yoʻnaltiriladi.

Fuqarolarning inson hamda fuqaro huquq va erkinliklarining buzilishi toʻgʻrisidagi shikoyatlari va murojaatlarini koʻrib chiqish hamda tiklash chora-tadbirlarini koʻrish Ombudsman faoliyatining asosiy yoʻnalishi sanaladi.

Ombudsmanning fuqarolar murojaatlarini koʻrib chiqishga doir faoliyati “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) toʻgʻrisida”gi va “Fuqarolarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq tashkil etildi. Bu ish asosan fuqarolarning Ombudsman Kotibiyatiga pochta orqali, Ombudsman va Kotibiyat xodimlarining shaxsiy qabulida, mamlakat mintaqalarida inson huquqlari sohasidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi boʻyicha oʻtkazilgan monitoringlar davomida kelib tushgan murojaatlarni koʻrib chiqish asosida olib borilmoqda.

Hisobot yilida Ombudsmanga 11238 ta fuqarolar murojaati kelib tushdi, shundan 7134 tasi Ombudsmanning markaziy idorasiga, 749 tasi mintaqaviy vakillarga kelib tushgan shikoyat va arizalardir.

Murojaatlarning asosiy qismi Ombudsman Kotibiyatiga pochta orqali kelib tushdi va bu shikoyatlar soni 5611 tani tashkil etdi. Keyingi vaqtda murojaatlarni elektron pochta orqali qabul qilish amaliyoti kengayib bormoqda. Shu bilan birga, aholi oʻrtasida murojaatlarning oʻzgacha shakli – bu davlat organlari va mansabdor shaxslarning xatti-harakatlari (harakatsizligi) ustidan shikoyat va arizalarni Ombudsman va uning Kotibiyati xodimlari oʻtkazadigan shaxsiy qabulda topshirish ham amalda keng qoʻllanilayapti. Chunonchi, Ombudsman va uning Kotibiyati xodimlari tomonidan 1523 ta murojaat qabul qilindi. Ombudsmanning 25 ta shaxsiy qabulida 354 nafar fuqaro qabul qilindi. 180 ta shikoyat va ariza nazoratga olindi va ishning mohiyati boʻyicha hal etish uchun tegishli tashkilotlarga joʻnatildi.

Fuqarolar huquqlarini himoya qilish samaradorligini oshirish nuqtai nazaridan fuqarolarning murojaatlarida keltirilgan asoslarni tekshirish alohida ahamiyat kasb etadi. Shu maqsadda fuqarolarning inson huquqlari yaqqol buzilganligidan dalolat beruvchi va Ombudsmanning vakolatiga taalluqli murojaatlari nazoratga olinadi.

Hisobot yilida 3579 ta murojaat Ombudsmanning nazoratiga olindi.

Umuman, 2011-yilda fuqarolarning 607 ta murojaati boʻyicha ijobiy qaror qabul qilindi.

Fuqarolar shikoyatlarining xususiyati va ularda koʻtarilayotgan masalalar oʻziga xos koʻrsatkich boʻlib, jamiyatda mavjud muammolarni, davlat organlari ishidagi kamchiliklarni aniqlashda muhim rol oʻynaydi, shuningdek, ularni bartaraf etish boʻyicha eng samarali chora-tadbirlarni belgilash imkonini beradi.

Ombudsman tomonidan 2011-yil mabaynida alohida murojaatlar boʻyicha 6 ta xulosa tayyorlanib, ulardan 3 tasi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga, 5 tasi Bosh prokuratura va 1 tasi Ichki ishlar vazirligiga yuborildi.

Hisobot yilida Ombudsman oʻz tashabbusi bilan tekshirish olib bordi, tekshiruv yakunida inson huquqlari oʻta qoʻpol ravishda buzilgan holatlar aniqlandi, aniqlangan inson huquqlari buzilishlarini bartaraf etish boʻyicha Ombudsman Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Oliy sudi va Ichki ishlar vazirligiga xulosalar yubordi. Bosh prokuratura rahbariyatining faolligi tufayli chiqarilgan sud qarorlariga nazorat tartibida protestlar bildirildi. Taqdim etilgan xulosalar boʻyicha qonunbuzarliklarga yoʻl qoʻygan masʼul shaxslarga nisbatan qonun hujjatlariga muvofiq choralar koʻrildi.

Fuqarolarning shikoyatlarida koʻtarilgan muammolarni oʻrganish Ombudsman tomonidan ish yurituviga qabul qilingan murojaatlarning mavzusi u qadar jiddiy tarzda oʻzgarmaganligini tasdiqladi. Avvalgidek, fuqarolar murojaatlarining eng katta miqdori fuqarolarning shaxsiy huquqlariga rioya etish va ularni himoya qilish masalalari – 3889 ta murojaat, shuningdek, ijtimoiy-iqtisodiy huquqlarni taʼminlash masalalari bilan bogʻliq – 2380 ta murojaat.

Ombudsmanning fuqarolarni qabul qilish hamda ularning murojaatlarini koʻrib chiqish boʻyicha faoliyatida yashashga, erkinlik va shaxsiy daxlsizlikka, insoniy muomala hamda insoniy qadr-qimmatni hurmat qilishga boʻlgan konstitutsiyaviy huquqlarga rioya etilishi va himoya qilinishini taʼminlash masalalari alohida oʻrin tutadi.

Ombudsman nomiga fuqarolardan huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarining xatti-harakatlari bilan bogʻliq murojaatlar koʻplab kelayotganligi tashvishga soladi. Statistik maʼlumotlar dalolat beradiki, 2011-yilda fuqarolarning erkinlik va shaxsiy daxlsizlik huquqlarini taʼminlash boʻyicha murojaatlar soni koʻpayib, 1804 tani tashkil etdi, qolaversa, hisobot yilida tergov olib borish taomili va yuritilishidan, huquqni muhofaza qilish idoralari xodimlarining xatti-harakatlaridan norozilik aks etgan shikoyatlar soni sezilarli darajada ortgan.

Fuqarolarning Ombudsman nomiga kelib tushgan shikoyat va arizalari tahlili fuqarolarning erkinlik va shaxsiy daxlsizlik huquqlarini taʼminlash masalalari boʻyicha murojaatlari soni yil sayin ortib borayotganidan dalolat beradi.

Ombudsmanga kelib tushgan xatlarni oʻrganish huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatida inson huquqlari va qonuniy manfaatlarini kamsitishga doir koʻplab holatlar sodir boʻlayotganligini koʻrsatadiki, bu huquqni muhofaza qiluvchi organlarning ayrim xodimlari tomonidan noqonuniy xatti-harakatlar sodir etilishi, xizmat vazifalarini vijdonan bajarilmasligi, noqonuniy ravishda jinoiy javobgarlikka tortish, jinoyat ishi qoʻzgʻatishni rad etishda oʻz ifodasini topadi. Bundan tashqari, fuqarolar oʻz murojaatlarida oʻtkazilayotgan tekshirishlarning xolisligiga shubha bildiradi, surishtiruv natijalari va tergov harakatlaridan, huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarining qoʻlga olish va tergovni yuritish vaqtidagi noqonuniy harakatlari, tergov qilinayotganlarga nisbatan man etilgan usullarni qoʻllashida oʻz ifodasini topadigan noqonuniy harakat (harakatsizligidan) norozilik bildiradi. Koʻplab shikoyatlar huquqni muhofaza qiluvchi tuzilmalarning ayrim xodimlari, ayniqsa, qamoqda saqlanayotgan shaxslarga nisbatan oʻz hokimiyat yoki mansab vakolatlari doirasidan chetga chiqishlari oqibatida kelib chiqayotgan shaxsiy daxlsizlik, erkinlik va xavfsizlikni himoya qilish muammolari bilan bogʻliq.

Fuqarolarning erkinlik va shaxsiy daxlsizlikka oid huquqlari buzilganligi toʻgʻrisidagi murojaatlari tahlili, shuningdek, 2008-yildan boshlab, bunday murojaatlar sonining ortib borayotgani huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatida qonun ustuvorligi tamoyili va inson huquqlariga rioya etilishi bilan bogʻliq vaziyat juda jiddiy eʼtibor qaratishni talab qilishi toʻgʻrisida xulosa chiqarish imkonini beradi.

Sud himoyasiga va sud muhokamasi adolatli olib borilishiga boʻlgan huquq, insonning eng muhim konstitutsiyaviy huquqlaridan biridir.

Olib borilayotgan islohotlarning natijasi mamlakat aholisining aksariyat qismining inson huquqlarini himoya qilishning samarali mexanizmlaridan biri sifatida sud himoyasi huquqiga talabi oshganligi boʻldi. Shu bilan birga, Ombudsman nomiga kelayotgan sud himoyasiga oid huquqning buzilishi, odil sudlovga erkin murojaat qilishni cheklash, sud muhokamasi oshkoraligi va ochiqligi tamoyillarining buzilishi, sud muhokamasining maqbul muddati buzilayotgani, sansalorlik, himoya huquqining buzilayotgani, chiqarilgan sud qarorlari ijro etilmayotganida oʻz ifodasini topgan sud himoyasiga oid huquqlarning buzilganligiga doir murojaatlar soni ham koʻpaydi.

Sud himoyasi huquqini taʼminlash masalalari hamon eng keskin muammolar boʻlib qolmoqda. Fuqarolarning sud qarorlaridan norozi ekanligi ifoda etilgan murojaatlarining yillik koʻrsatkichi 1833 ta shikoyatni tashkil etdi.

Shikoyatlarning katta qismi, avvalo, sud ish yurituvi ishtirokchilarining surishtiruvchi, tergovchi, sudyalar tomonidan protsessual harakatlarning olib borilishidan noroziliklar kuzatilayotgani bilan bogʻliq. Qolaversa, murojaatlarda fuqarolar Ombudsmanning oʻz huquqlarini sud majlisida himoya qilishda, sud hujjatlarini oʻzgartirish yoki bekor qilishda, sud ishlarining holatiga huquqiy baho berish va ular yuzasidan yuqori turuvchi sudga tegishli xulosalar yuborishda ishtirok etishini soʻraydilar.

Adolatli sud muhokamasi olib borilishiga oid huquq bilan bogʻliq murojaatlarning 830 tasi Ombudsman nazoratiga olindi. 104 ta murojaatda keltirilgan fakt va dalillar asosli deb topildi hamda fuqarolarning buzilgan huquqlari va qonuniy manfaatlarini tiklash choralari koʻrildi.

Tahlillar koʻrsatadiki, 661 ta murojaatda fuqarolar tomonidan koʻtarilgan uy-joy va kommunal xoʻjaligi masalalari mamlakatimizda eng dolzarb muammo boʻlib qolmoqda.

Hisobot yilida fuqarolarning mehnatga oid huquqlarini himoya qilish muammolari yuzasidan murojaatlar soni koʻpaydi, bu mamlakatimiz mintaqalaridan kelib tushgan 485 ta murojaatdir.

Tadbirkorlarning huquqlarini taʼminlash masalalari boʻyicha murojaatlar soni kamaymayapti. Mahalliy davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining faoliyati aholi tomonidan koʻplab eʼtirozlarga sabab boʻlmoqda.

Fuqarolar murojaatlarining mintaqalar kesimidagi tahlili ularning teng taqsimlanmaganligini koʻrsatadi, bu bir qator sabablar: viloyatlar aholisining soni, huquqiy savodxonligi, aholining oʻz konstitutsiyaviy huquqlarining buzilganlik darajasini idrok qila olishi, buzilgan huquqlarni himoya qilish zarurligini anglab yetishi bilan bogʻliq.

Murojaatlarning eng koʻp soni Toshkent shahri, Surxondaryo va Qashqadaryo viloyatlaridan kelib tushdi.

2011-yilda fuqarolar huquqlarini himoya qilish masalalari boʻyicha xorijiy mamlakat fuqarolaridan olingan murojaatlar soni kamaydi. Bunday murojaatlarning asosiy qismi MDH mamlakatlaridan kelib tushdi.

Xorijiy davlatlar Ombudsmanlaridan ham murojaatlar kelib tushganini taʼkidlash joiz. Masalan, fuqarolar huquqlarini himoya qilishga doir toʻrtta murojaat Rossiya Federatsiyasining Inson huquqlari boʻyicha vakilidan, bitta murojaat Krasnoyarsk oblastining Inson huquqlari boʻyicha vakilidan, ikkita murojaat Sverdlovsk oblastining Inson huquqlari boʻyicha vakilidan va Tatariston, Oltoy oʻlkasi, Volgograd oblastining Inson huquqlari boʻyicha vakillaridan bittadan murojaat olindi, Saratov oblasti va Perm oʻlkasining Inson huquqlari boʻyicha vakillaridan ikkitadan murojaat olindi. Shuningdek, Qirgʻiziston Inson huquqlari boʻyicha vakili toʻrtta va Qozogʻiston Inson huquqlari boʻyicha Milliy markazi direktori ham fuqarolarning buzilgan huquqlarini tiklash toʻgʻrisidagi bitta murojaat yubordi. Xorijiy mamlakatlar Ombudsmanlari va chet el fuqarolari tomonidan koʻtarilgan asosiy masalalar pasport va boshqa shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar olish, pensiya olish va boshqa masalalar bilan bogʻliq boʻldi.

Inson huquqlari sohasidagi qonun hujjatlarining buzilishi holatlarini aniqlash va fuqarolar murojaatlarini hal etish maqsadida Ombudsman davlat organlari, jamoat tashkilotlari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari bilan faol hamkorlik qilmoqda.

Hisobot yilidagi faoliyat natijalariga koʻra murojaatlarning eng koʻp qismi Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasiga, davlat hokimiyati va boshqaruvi organlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligiga yuborildi.

“Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq Ombudsman fuqarolarning murojaatlarini koʻrib chiqish uchun zarur boʻlgan axborotlarni mansabdor shaxslar va tashkilotlardan soʻrab olish huquqiga egadir. 2011-yil mobaynida Ombudsman tomonidan davlat organlariga 853 ta soʻrov yuborildi, ularda faqat materiallarni taqdim etish toʻgʻrisidagi iltimoslar emas, balki inson huquqlari buzilish holatlarini bartaraf etishga doir tavsiyalar ham bitilgan.

Bundan tashqari, shikoyatlarni hal qilish, nazorat vazifalarini amalga oshirish, tekshirishlar oʻtkazish va inson huquqlariga rioya etilishiga doir xolis axborot olish uchun Ombudsman tomonidan mintaqaviy vakillarga fuqarolarning muayyan shikoyatlari yuzasidan 242 ta topshiriq berildi.

317 ta murojaat, ularda bayon etilgan dalillarni oʻrganish va fuqarolarning huquqlari buzilishi boʻyicha aniqlangan dalillar yuzasidan yuridik baholash uchun Ekspert guruhi aʼzolariga yuborildi.

Hisobot yilida fuqarolarning takroriy murojaatlari soni ortdi. Fuqarolardan kelib tushgan shikoyat va arizalar tahlili koʻrsatdiki, Ombudsmanga takroran murojaat qilishga murojaatlarni koʻrib chiqishni asossiz rad etish, shikoyatlarni yuzaki oʻrganish va tekshirish, murojaatlarni koʻrib chiqish tartibi, taomili va muddatlarining buzilishi, shuningdek murojaatlarga noxolis javob yoʻllash, shikoyatlarni harakati va qarori ustidan shikoyat qilingan mansabdor shaxslarning oʻziga yuborish holatlari sabab boʻlmoqda.

Kelib tushgan murojaatlar tahlili koʻrsatadiki, bir qator vazirliklar, boshqarmalar, mahalliy hokimiyat organlari ishlarida fuqarolarning ariza va shikoyatlarini har tomonlama xolisona va oʻz vaqtida tekshirish talablarining buzilishi holatlari, fuqarolarning asosli murojaatlariga nisbatan sansalorlik, eʼtiborsizlik, befarqlik bilan, rasmiy-byurokratik munosabatda boʻlishga barham bermaslik hollari kuzatiladi. Muayyan shikoyat boʻyicha tuzilgan komissiyalar xat mualliflari bilan uchrashmasliklari, muammoni yuzaki va bir tomonlama oʻrganish holatlari uchraydi.

Mualliflar oʻzlarining dastlabki murojaatlariga javoblar yoʻqligini, yuzaki rasmiy javoblar, qoʻyilgan masalalarga toʻliq boʻlmagan yoki masalaning mohiyatiga aloqasiz javoblar berilishi, shuningdek mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining ayrim rahbarlari huzuriga kira olmasliklarini koʻrsatadilar. Takroriy murojaatlar koʻpaygani munosabati bilan Ombudsman takroriy murojaatlar sabablarini aniqlash boʻyicha monitoring oʻtkazishni rejalashtirmoqda.

Ombudsmanning fuqarolar murojaatlarini koʻrib chiqish va hal etish borasidagi faoliyati quyidagi muammolarni aniqlashga imkon berdi:

davlat organlari xodimlari va mansabdor shaxslarning huquqiy savodxonligi yetarli darajada emasligi, ayrim rahbarlar va mansabdor shaxslarning qonun hujjatlari normalari va talablariga mensimay munosabatda boʻlishi, fuqarolar murojaatlarini koʻrib chiqishga yuzaki yondashishi. “Fuqarolarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq davlat hokimiyati organlari va mansabdor shaxslar oʻz vakolati doirasida fuqarolarning murojaatlarini qabul qilish va ularni qonunda belgilangan tartibda va muddatlarda koʻrib chiqish, shuningdek ularga asoslangan javob qaytarishga majbur. Biroq qonunning qoidalari har doim ham ijro etilmayapti, bu esa fuqarolarning murojaatlari, ayniqsa, takroriy murojaatlari sonining oʻsishiga olib kelmoqda;

fuqarolar murojaatlarini qabul qilish yoki koʻrib chiqishni noqonuniy rad etish, koʻrib chiqish muddatlarining buzilishi, oldindan asoslanmagan, noqonuniy qaror qabul qilish, ishonchli boʻlmagan axborot taqdim etish yoki fuqaroning shaxsiy hayotiga oid maʼlumotlarni oshkor etish, shuningdek, fuqarolar murojaatlari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining boshqa buzilishlari. Huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyati fuqarolarning koʻplab eʼtirozlariga sabab boʻlmoqda, sud qarorlarini bajarmaslik hamon jiddiy muammo boʻlib qolmoqda;

davlat organlariga murojaat qiluvchi fuqarolarning huquqiy madaniyati past darajada ekanligi. Fuqarolar oʻz huquqlarini himoya qilish mexanizmlari toʻgʻrisida yetarli darajada xabardor emas, ularning oʻz shikoyatlarida koʻtarayotgan masalalarni koʻrib chiqish vakolat doirasiga kirmaydigan organlarga murojaat qilishlari ortiqcha ishlarning koʻpayib ketishiga, shuningdek takroriy murojaatlar soni ortib ketishiga olib kelmoqda. Takroriy murojaatlar asosan, fuqarolar bir vaqtning oʻzida bir necha tashkilotga murojaat qilgan hollarda yuzaga kelishi kuzatilmoqda. Natijada, ayni bir murojaatning oʻzi davlat organining tegishli boʻlimida ikki va undan koʻp marotaba koʻrib chiqilmoqda;

“Fuqarolarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq xatti-harakati yoki qarori ustidan shikoyat qilinayotgan organ yoki mansabdor shaxs tomonidan mazkur murojaatning koʻrib chiqilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Biroq amaliyotda bunday holatlar hamon uchrab turibdi, bu esa fuqarolar murojaatlarining noxolis koʻrib chiqilishiga va notoʻgʻri hal etilishiga olib kelmoqda.

Fuqarolarning huquq va erkinliklari sohasidagi qonun hujjatlariga rioya qilish hamda huquqni ijro etish amaliyotini takomillashtirish maqsadida quyidagi tadbirlarni amalga oshirish tavsiya etiladi:

fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlari sohasidagi qonunchilik ijrosi yuzasidan idoraviy nazoratni kuchaytirish;

fuqarolarning murojaatlarini qabul qilish tartibini va tashkil etishni takomillashtirish, shuningdek, vakolatli organlar va tashkilotlarni jalb qilish bilan joylarga chiqib murojaat qiluvchilarning dalillarini qoʻshimcha tekshirishni tashkil etishni inobatga olgan holda mansabdor shaxslarning fuqarolar bilan ishlashining zamonaviy shakllaridan keng foydalanish. Bular fuqarolarni xavotirga solayotgan masalalarni oʻz vaqtida hal etishga, shuningdek, asosli jamoaviy va takroriy shikoyatlarni keltirib chiqaruvchi sabablarni bartaraf etish uchun choralar koʻrishga imkon beradi;

davlat organlari faoliyatida ochiqlik va oshkoralikni taʼminlash, davlat hokimiyati organlari va fuqarolar oʻrtasida samarali oʻzaro hamkorlik uchun shart-sharoitlar yaratish;

davlat organlari, jumladan, sudlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirishda fuqarolik jamiyati institutlarining ishtiroki taʼminlash;

aholining huquqiy madaniyatini yuksaltirish ishida OAV rolini kuchaytirish.

Mamlakatni rivojlantirish strategiyasi sifatida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan ilgari surilgan Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi qoidalarini amalga oshirish jamoatchilik nazorati mexanizmlarini rivojlantirish, ularni fuqarolik jamiyatini shakllantirish sharoitlarida amalga oshirish, jamiyatning ijtimoiy-siyosiy hayotida fuqarolarning faol ishtiroki uchun zamin yaratdi. Bu jarayonga Ombudsmanning mintaqaviy vakillari faoliyati ham fuqarolarni qabul qilish va ulardan murojaatlar qabul qilish, mahalliy davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, fuqarolik jamiyati institutlari bilan oʻzaro aloqa, inson huquqlarini taʼminlash va himoya qilish sohasidagi davlat siyosatini keng targʻib qilish yoʻli bilan faol koʻmaklashdi.

“Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 20-moddasiga muvofiq Insonning konstitutsiyaviy huquqlari va erkinliklariga rioya etilishi boʻyicha komissiya va uning Reglamenti Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari Kengashlarining 2011-yil 15-iyundagi 300–II/192–II-sonli Qoʻshma qarori bilan tasdiqlangan (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2011-yil, № 6 (1422), 35 — 46, 81 — 92-betlar).

2011-yilda Ombudsmanning mintaqaviy vakillari tomonidan shaxsiy qabul, axborot-maʼrifiy tadbirlar oʻtkazish davomida, shuningdek, pochta orqali fuqarolarning 749 ta murojaati qabul qilindi va ishlab chiqildi.

Hisobot yilida Ombudsmanning mintaqaviy vakillariga murojaatlar umumiy sonining bir oz kamayganligi ularning yangilanishi jarayoni, shuningdek ularning Ekspert guruhlari tarkibiga oʻzgartishlar kiritilgani bilan bogʻliq. Shikoyat va murojaatlarning asosiy qismi hal qilindi, huquqni himoya qilish masalalariga oid huquqiy maslahatlar yoki tushuntirishlar berildi. Bunda shikoyatlarni hal etishning avvalgi yillarda ishlangan: murojaatlardagi dalillar xolisligini oʻrganish va faktlarni aniqlash uchun joylarga chiqish, mansabdor shaxslar bilan uchrashuv, hamkorlikda ishchi guruhlar tuzish, Ombudsman milliy hamkorlarining hududiy tuzilmalari koʻmagiga tayanish, sud majlislarida ishtirok etish va boshqa shakllardan faol foydalanildi.

Hisobot yilida Ombudsmanning mintaqaviy vakillari Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining 2011-yil 5-dekabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganligining oʻn toʻqqiz yilligi munosabati bilan amnistiya toʻgʻrisida”gi 253–II-sonli Qarorining amalga oshirilishiga koʻmaklashdi.

Bunda parlament yuqori palatasining mazkur Qarorini qoʻllash tartibi toʻgʻrisidagi Nizomning 22-bandiga muvofiq Ombudsmanning mintaqaviy vakillari jamoatchilik nazoratini va amnistiya aktini qoʻllash oshkoraligini taʼminlash uchun ishchi guruhlar tarkibiga kirdi. Bu Ombudsman mintaqaviy vakillarining nufuzi oshganligi hamda ularga aholi va davlat organlarining ishonchi kuchayganligidan dalolat beradi. Ishchi guruhlar zimmasiga yuklatilgan amnistiya aktini qoʻllash borasida inson huquqlari va erkinliklariga soʻzsiz rioya etish boʻyicha vazifalarning Ombudsmanning mintaqaviy vakillari ishtirokida bajarilishi oʻtgan yillardagiga nisbatan samarali va mazmunan chuqur boʻldi, chunki bunda ikki yillik faoliyat tajribasi hisobga olindi.

Mintaqaviy vakillarning inson huquqlari sohasidagi bilimlarini oshirish maqsadida ular BMT Rivojlanish dasturi va EXHTning Oʻzbekistondagi loyihalari Koordinatori (yozgi maktab) loyihalari boʻyicha oʻqitildi, shuningdek, ularni zarur hujjatlar va materiallar bilan taʼminlash maqsadida Ombudsman Kotibiyatining xodimlari tomonidan ishlab chiqilgan mahalliy normativ hujjatlar amaliy foydalanish uchun, shuningdek, axborot-maʼrifiy adabiyotlar kutubxonani boyitish maqsadida topshirildi.

Inson huquqlari boʻyicha xorijiy hamkorlar va xalqaro tashkilotlar mutaxassislari maʼlumotlariga asoslangan holda Ombudsmanning mintaqaviy vakillari hamda ularning Ekspert guruhlari aʼzolariga inson huquq va erkinliklarini taʼminlash sohasida yetakchi usullarni oʻqitish amaliyoti davom etdi. Chunonchi, BMT Rivojlanish dasturining inson huquqlari boʻyicha milliy institutlarga koʻmak berish boʻyicha loyihasi doirasida tashkil etilgan uch kunlik seminar mobaynida inson huquqlarining buzilishi bilan bogʻliq fuqarolar shikoyatlarini maqbul tarzda hal etish masalasi koʻrib chiqildi. EXHT loyihalari Koordinatorining Oʻzbekistondagi idorasi tomonidan tashkil etilgan taʼlim jarayonida Ombudsmanning mintaqaviy vakillari Ekspert guruhlari aʼzolari murojaatlar oqimi bilan ishlash boʻyicha kerakli bilimlarni olish imkoniga ham ega boʻldi. Bu kabi oʻquvlar fuqarolarning murojaatlari boʻyicha maʼlumotlar bazasini shakllantirishning tarkibiy qismi boʻldi.

Taʼkidlash joizki, Ombudsman institutining xalqaro oshkoraligi uning mintaqaviy vakillari orqali ham amalga oshirildi.

Jumladan, Toshkent shahri boʻyicha mintaqaviy vakil N. Nasimov Ombudsman tomonidan EXHT milliy ozchiliklar boʻyicha Bosh komissari Knut Vollebek va bir qator xorijiy diplomatik vakolatlar rahbarlari qabulida ishtirok etdi.

Samarqand viloyati boʻyicha mintaqaviy vakil Sh. Safarov Sloveniya Ombudsmani muovini K. Marzel, Kataloniya Ombudsmani, Xalqaro Ombudsman institutining Yevropa boʻlimi rahbari Rafael Riboni qabul qildi.

Ombudsmanning Andijon, Jizzax, Fargʻona, Samarqand va Surxondaryo viloyatlari, Toshkent shahri boʻyicha mintaqaviy vakillari Konrad Adenauer nomidagi jamgʻarma vakolatxonasi koʻmagida tashkil etilgan va nemis ekspertlari ishtirokidagi “Ombudsmanning sud-huquq sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar doirasida Habeas corpus act mexanizmini amalga oshirish borasida sudlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan oʻzaro hamkorligi” hamda “Huquqni muhofaza qiluvchi organlar va fuqarolik jamiyati institutlari faoliyatida inson huquqlari madaniyatini oshirish orqali Oʻzbekiston fuqarolarining qonuniy manfaatlari va erkinliklarini taʼminlash” mavzusidagi seminar-konferensiyalarda faol ishtirok etdi va soʻzga chiqdi.

Ekspert guruhi aʼzosi D. Gʻulomova, shuningdek, Samarqand viloyati boʻyicha Ombudsmanning mintaqaviy vakili huzuridagi Ekspert guruhi aʼzosi A. Abdusalomov Jahon Sogʻliqni saqlash Tashkilotining Oʻzbekistondagi vakolatxonasi koʻmagida tashkil etilgan bemorlar huquqlari va sogʻliqni saqlash masalalari boʻyicha mintaqaviy seminarlarni tayyorlashda faol ishtirok etdi.

Ombudsmanning mintaqaviy tuzilmalari korrupsiya va odam savdosiga qarshi kurashish boʻyicha Ombudsman instituti chora-tadbirlarini amalga oshirishda Oʻzbekistonning xalqaro majburiyatlarini monitoring qilish hamda taʼminlash boʻyicha parlament palatalari qoʻmitalarining tadbirlarida juda faol ishtirok etib, ishni davom ettirdilar.

Xalqaro inson huquqlari kuni – 2011-yilning 10-dekabrida Ombudsmanning mintaqaviy vakillari tomonidan keng koʻlamda turli rejali tadbirlar: davra suhbatlari, konferensiyalar, seminarlar va suhbatlar oʻtkazildi.

Ombudsmanning mintaqaviy vakillari Ombudsman milliy hamkorlarining quyi boʻlinmalari boʻlgan davlat organlari bilan ham, fuqarolik jamiyati institutlari bilan ham faol hamkorlik qildi. Ombudsmanning mintaqaviy vakillari huzuridagi Ekspert guruhlari aʼzolarining aksariyat qismi fuqarolik jamiyati institutlarining faol qismini, jumladan, Xotin-qizlar qoʻmitasi, Kasaba uyushmalari Kengashlari, Advokatlar palatasi, bosma va elektron OAV mintaqaviy boʻlinmalari va boshqalar vakillaridan iboratdir. Jamoat tashkilotlarining kollegial organlari, barcha turdagi OAV imkoniyatlaridan mohirlik bilan foydalanildi. Andijon, Qashqadaryo, Sirdaryo va Surxondaryo viloyatlari boʻyicha mintaqaviy vakillari mahalliy tele va radiokanallar orqali huquqni muhofaza qilish mavzusida bir necha marta chiqish qildi. Ombudsman mintaqaviy vakillarining saʼy-harakatlari tufayli viloyat, tuman va shahar darajasidagi mahalliy matbuotda, koʻp tirajli hamda idoraviy bosma nashrlarda Ombudsman institutining faoliyati toʻgʻrisidagi materiallarni joylashtirish tizimlilik kasb etdi.

Ombudsmanning mintaqaviy vakillari faoliyatida jiddiy yutuqlar bilan bir qatorda mahalliy darajada huquqni himoya qilish faoliyati natijaliligini tutib turgan muammolar ham mavjud.

Turli sabablarga koʻra Toshkent viloyati, shuningdek, Qoraqalpogʻiston Respublikasi mintaqaviy vakillari haqidagi masala oʻz yechimini kutmoqda.

Hisobot davrida bir qator sabablarga koʻra Ombudsman mintaqaviy vakillarining Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi va xalq deputatlari mahalliy Kengashlari oldidagi axborotlari barcha hududlarda ham eshitilmadi. Shu bilan birga, bunday axborotlarda Oʻzbekiston hududlarida inson huquqlari va erkinliklarini taʼminlashning eng keskin va dolzarb muammolari koʻriladi, Ombudsman hamda uning mintaqaviy vakilining fuqarolar murojaatlarini koʻrib chiqish, davlat organlari va fuqarolik jamiyati institutlari bilan oʻzaro hamkorlik, inson huquqlari va erkinliklari sohasidagi amaldagi qonun hujjatlari va mahalliy norma ijodkorligi hujjatlarining tahlili, shuningdek, mahalliy davlat hokimiyati organlarining huquqni qoʻllash faoliyatini takomillashtirishga doir takliflarni oʻz ichiga oladigan faoliyati toʻgʻrisida maʼlumotlar keltirildi. Bunday eshitish davomida mahalliy Kengashlar deputatlariga mamlakatimizning inson huquqlari turli toifalariga oid xalqaro majburiyatlari toʻgʻrisida axborot berildi. Qashqadaryo va Sirdaryo viloyatlari hamda Toshkent shahri boʻyicha mintaqaviy vakillar bu ishni muntazam ravishda amalga oshirib kelmoqda.

Yuqorida aytib oʻtilgan barcha omillar mintaqaviy darajadagi ishlar samaradorligini jiddiy tarzda pasaytirib yubordi, bu esa mazkur tuzilmalar faoliyatini markaziy va mintaqaviy darajada ham huquqiy, ham moddiy-texnikaviy jihatdan legitimlashtirish zarurligini yana bir bor koʻrsatadi.

Taʼkidlash kerakki, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I.A. Karimov tomonidan 1999-yilda ilgari surilgan Ombudsmanning mintaqaviy vakillari institutini taʼsis etish gʻoyasi 2000-yildan boshlaboq amaliyotga tatbiq etildi.

Mintaqaviy vakillar faoliyatining oʻn yillik tajribasi insonning konstitutsiyaviy huquq va erkinliklari buzilishining boshlangʻich davrda va birlamchi darajada oldini olish, hokimiyat tuzilmalarini fuqarolar manfaatlarini yanada toʻliq taʼminlashga yaqinlashtirish, davlat boshqaruvining ochiqligi va transparentligi tartibini yaratish, jamoatchilik nazorati tizimini shakllantirish maqsadida parlament Ombudsmanining joylarda fuqarolik jamiyati va davlat hokimiyati organlari bilan oʻzaro hamkorligining oʻta samarali shaklini taklif etgan Davlatimiz rahbarining uzoqni koʻra bilganligidan dalolat beradi.

Davlatimizning ustuvor vazifalaridan biri fuqarolik jamiyatini rivojlantirishdir. Zamonaviy talqinda fuqarolik jamiyati – rivojlangan iqtisodiy, siyosiy va, asosiysi, huquqiy munosabatlarga ega boʻlgan jamiyat. Aholining huquqiy maʼrifatini, huquqiy madaniyatini maqsadli oshirmasdan turib bu jarayonlarni amalga oshirib boʻlmaydi.

2011-yilda Ombudsman tomonidan inson huquq va erkinliklari, ularni himoya qilish shakllari va usullari sohasidagi maʼrifiy ishlarga alohida eʼtibor qaratildi. Faoliyat bir nechta yoʻnalishda tashkil etildi: Ombudsman Kotibiyatiga kelgan fuqarolar murojaatlariga javoblar, shaxsiy qabul chogʻida fuqarolarga maslahat berish, aholining huquqiy madaniyati saviyasini oshirishga qaratilgan tadbirlar.

Ombudsman instituti faoliyatining preventiv xususiyati inson huquqlari va erkinliklarini taʼminlash hamda himoya qilish borasidagi milliy siyosatni har tomonlama tushuntirish uchun davlat, jamiyat va shaxsning saʼy-harakatlarini uygʻunlashtirishni nazarda tutadi. Ombudsman tomonidan hamkor tashkilotlar, fuqarolik jamiyati institutlari bilan birgalikda amalga oshirilgan bu yoʻnalishdagi faoliyatning asosiy natijasi fuqarolar va mansabdor shaxslarning inson huquqlari va erkinliklariga rioya etish kafolatlari va buning uchun javobgarlik, Oʻzbekistonda fuqarolarning qonuniy manfaatlarini himoya qilishning imkoniyatlari, usullari va shakllari toʻgʻrisida xabardorligining oshganligi boʻldi.

Ombudsman nomiga kelgan murojaatlar va fuqarolarni joylarda qabul qilishning tahlili aholining huquqiy bilimlari darajasining yetarli emasligini koʻrsatadi. Huquqlar va qonuniy manfaatlar buzilishi aniqlangan faktlarning deyarli yarmi fuqarolarning oila, mehnat, sogʻliq, shaxsiy mulk, soliqlar, ijtimoiy taʼminot va boshqalar kabi hayotiy muhim masalalarda amaldagi qonun hujjatlarini amalga oshirish mexanizmlarini va uni himoya qilishni bilmasliklariga asoslangan. Koʻpgina hollarda murojaat qiluvchilar oʻz maqomidan kelib chiqqan holda qanday huquqlardan foydalana olishlarini bilmaydilar.

Inson konstitutsiyaviy huquq va erkinliklari buzilishlarining oldini olish, fuqarolik jamiyatini shakllantirishning muhim vositasi sifatidagi huquqiy maʼrifiy ishlar Ombudsman ishida ustuvor yoʻnalishlardan biri boʻlib qolayotgani ayon.

Ombudsman aholining mansabdor shaxslar, ayniqsa, huquqni muhofaza qilish sohasidagi mansabdor shaxslar faoliyati borasidagi huquqiy savodxonligi va huquqiy madaniyatini oshirishga katta ahamiyat berdi. Bunda jamoatchilik eʼtiboriga nafaqat parlament Ombudsmanining faoliyati, balki davlat organlari va fuqarolik jamiyati institutlari oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlikning milliy amaliyoti, inson huquqlari sohasidagi xalqaro standartlar, xorijiy tajriba toʻgʻrisidagi axborotlar ham havola qilindi.

Tan olish kerakki, xabardor qilishning yangi shakllari bilan bir qatorda soʻnggi yillar davomida huquqiy maʼrifatchilikning sinalgan usullaridan, Ombudsman instituti koʻp yillik hamkorlari imkoniyatlaridan faol foydalanildi. Ombudsmanning milliy hamkorlari qatorida Oʻzbekiston Respublikasining Bosh prokuraturasi boʻlib, u bilan oʻn yildan ortiq davr davomida mamlakat fuqarolarining qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha samarali ish olib borilmoqda. Mazkur hamkorlikning tarkibiy qismlaridan biri Ombudsman vakillari tomonidan ushbu muassasa Oliy kurslari tinglovchilari bilan muntazam mashgʻulotlar boʻldi. Hisobot yilining yanvar oyida Ombudsman idorasida Oʻzbekistonning tuman va shaharlariga yangi tayinlangan prokurorlar uchun inson huquqlari boʻyicha sayyor mashgʻulotlar boʻlib oʻtdi. Ombudsman tomonidan oʻtkazilgan master klass davomida prokurorlar inson huquqlari boʻyicha milliy institut faoliyatining amaliy taraflari bilan tanishdilar, muayyan holatlar boʻyicha ish oʻyinlarida ishtirok etdi, Ombudsman instituti, Xalqaro Ombudsman instituti va Osiyo ombudsmanlari assotsiatsiyasi faoliyati haqidagi videomateriallarni tomosha qildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi qator yillar davomida Ombudsmanning faol hamkori sanalib, mamlakat fuqarolarining qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha samarali hamkorlik amalga oshirilmoqda. Ombudsman vakillarining vazirlik, uning boshqarmalari xodimlari va bu idora oʻquv muassasalarining tinglovchilari bilan muntazam ravishda mashgʻulot va suhbatlar oʻtkazishi oʻzaro hamkorlikning tarkibiy qismidir. Shu tariqa Ombudsman idorasida Oʻzbekiston Respublikasi IIV akademiyasi Oʻzbekistonning barcha mintaqalaridan malaka oshirish uchun kelgan tinglovchilarining katta guruhi uchun sayyor mashgʻulot oʻtkazildi. Parlament Ombudsmani tomonidan oʻtkazilgan master klass davomida ichki ishlar xodimlari inson huquqi boʻyicha milliy institut faoliyatining amaliy jihatlari bilan tanishib, aniq holatlar boʻyicha koʻplab savollarga javob oldi, Ombudsman institutining faoliyati haqidagi videomateriallarni tomosha qildi.

Ombudsmanning maʼrifatchilik faoliyatida davlat hokimiyati organlari, shuningdek, sud va huquqni muhofaza qilish organlarining mansabdor shaxslarining inson huquqlari boʻyicha huquqiy taʼlimiga alohida eʼtibor qaratiladi. Mamlakatimiz davlat hokimiyati va boshqaruv organlarining boʻlajak rahbarlarini tayyorlaydigan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasi “Davlatlararo munosabatlar va xalqaro iqtisodiy aloqalar” fakulteti tinglovchilari bilan sayyor mashgʻulot oʻtkazildi.

Taʼkidlash kerakki, Ombudsman instituti tashkil etilgan paytdan buyon nafaqat shu oʻquv yurti, balki huquqni muhofaza qiluvchi idoralar va sudlar xodimlarining malakasini oshirish oʻquv yurtlari hamda markazlari, xususan, Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa va IIV akademiyalari, Bosh prokuratura huzuridagi Oliy oʻquv kurslari, Adliya vazirligi Yuristlar malakasini oshirish markazi, shuningdek, Oʻzbekiston Milliy universiteti, Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti, Toshkent Davlat yuridik instituti, Toshkent yuridik kolleji va boshqalar bilan ham faol hamkorlik qilib kelinmoqda.

2011-yil 5-iyulda Toshkent shahrida “Ijtimoiy sheriklik va fuqarolik jamiyati institutlarini rivojlantirish: Ombudsmanning oʻrni va roli” mavzusida davra suhbati boʻlib oʻtdi, uning tashkilotchilari Ombudsman va EXHT loyihalarining Oʻzbekistondagi Koordinatori boʻldi.

Davra suhbati mavzusini Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Oliy Majlis Senatining qoʻshma majlisida ilgari surilgan Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasida qoʻyilgan vazifalar belgilab berdi, unda fuqarolik jamiyati institutlarini yanada rivojlantirishni taʼminlash, oʻtkazilayotgan islohotlarning ochiq-oydinligi va samaradorligini taʼminlashda ularning rolini kuchaytirish ishida ijtimoiy sheriklikka muhim ahamiyat berilishi alohida taʼkidlandi.

Ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish dasturlarini amalga oshirish, joylarda gumanitar muammolarni hal etish, mamlakat aholisining turli qatlamlari huquqlari, erkinlik va manfaatlarini himoya qilishda nodavlat notijorat tashkilotlarning davlat tuzilmalari, shu bilan birga Ombudsman bilan oʻzaro aloqalari shakli va usullarini takomillashtirish boʻyicha takliflarni muhokama qilish va ishlab chiqish davra suhbatining maqsadi boʻldi.

Huquqni muhofaza qilish organlarining fuqarolar huquqlari va erkinliklarini taʼminlash boʻyicha faoliyati samaradorligini oshirish, jamiyat va boshqaruv sohasida inson huquqlari madaniyatini shakllantirish sohasida ustuvor vazifalarni koʻrib chiqish, huquqni muhofaza qilish organlarining fuqarolik jamiyati institutlari bilan oʻzaro munosabatini tashkil etishning xorijiy tajribasini oʻrganish maqsadida Ombudsman tomonidan 2011-yilda “Huquqni muhofaza qilish organlari va fuqarolik jamiyati institutlari faoliyatida inson huquqlari madaniyatini oshirish – fuqarolar huquqlari va erkinliklarini himoya qilishni taʼminlashning muhim tarkibiy qismi” mavzusida oʻzbek-germaniya ilmiy-amaliy seminarlari oʻtkazildi. Ushbu seminarlar Namangan (may) va Toshkent (iyun) viloyatlarida boʻlib oʻtdi.

Ilmiy-amaliy seminarlar ishida Germaniyadan ekspertlar, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari, huquqni muhofaza qilish va sud organlari, nodavlat notijorat tashkilotlar, tadqiqot markazlari, shuningdek, ommaviy axborot vositalari vakillari ishtirok etdi.

Tadbirlar jarayonida Konrad Adenauer nomidagi Jamgʻarma rahbariyati 2012-yilda mamlakat viloyatlarida “Huquqni muhofaza qilish organlari va fuqarolik jamiyati institutlari faoliyatida inson huquqlari madaniyatini oshirish – fuqarolar huquqlari va erkinliklarini himoya qilishni taʼminlashning muhim tarkibiy qismi” mavzusida seminarlar majmuini oʻtkazishdan manfaatdor ekanligini bildirdi.

Ombudsman Konrad Adenauer nomidagi jamgʻarmaning Oʻzbekistondagi vakolatxonasi koʻmagida 2011-2012-yillarda hududlarda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I.A. Karimovning Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi va Oliy Majlis Senatining qoʻshma majlisidagi “Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi” mavzusidagi maʼruzasining jamoatchilik nazorati tizimini shakllantirish toʻgʻrisidagi qoidalariga muvofiq “Ombudsman va fuqarolik jamiyatining oʻzaro aloqasi: jamoatchilik nazoratining milliy va xorijiy tajribasi” mavzumida seminarlar majmuini oʻtkazadi.

Hisobot yilining 20-21-sentabrida Toshkent shahridagi “Poytaxt” biznes markazida konferensiya boʻlib oʻtib, uning ishida Ombudsmanning milliy hamkorlaridan Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Ichki ishlar, Sogʻliqni saqlash va Adliya vazirliklari, Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, Oʻzbekiston Xotin-qizlar qoʻmitasi, “Mahalla” jamgʻarmasi, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati aʼzolari va Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputatlari, Fuqarolik jamiyati shakllanishini monitoring qilish mustaqil instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Amaldagi qonun hujjatlari monitoringi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti, Oʻzbekiston ekologik harakati, idoralar, “Ijtimoiy fikr” jamoatchilik fikrini oʻrganish markazi, oʻquv muassasalari, NNT va OAV vakillari hamda Germaniyadan ekspert X.Byuler ishtirok etdi.

Konferensiyaning maqsadi mamlakat aholisi turli qatlamlarining huquqlari, erkinliklari va manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan jamoatchilik nazoratining shakl va usullarini takomillashtirish, maqbullashtirish hamda uning shakl va mexanizmlari xilma-xilligini aniqlash boʻyicha takliflarni ishlab chiqish va muhokama qilishdan iborat boʻldi.

Oʻzbekiston Respublikasi davlat mustaqilligini qoʻlga kiritganidan keyin nodavlat notijorat tashkilotlar plyuralizmni rivojlantirish va barqarorligini mustahkamlashda muhim rol oʻynaydigan fuqarolik jamiyatining jadal rivojlanuvchi sektorlaridar biri sifatida oʻzini namoyon eta boshladi. Davlatimiz rahbari tomonidan Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasida “fuqarolik institutlari, nodavlat notijorat tashkilotlari hozirgi kunda demokratik qadriyatlar, inson huquq va erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini himoya qilishning muhim omiliga aylanmoqda”, deb taʼkidlanganini eʼtiborga olgan holda Ombudsman hisobot yilida nodavlat notijorat tashkilotlar bilan hamkorlikni faollashtirdi.

Davlat va fuqarolik jamiyati oʻrtasida ijtimoiy sheriklikni amalga oshirish, jamoatchilik nazorati tizimini shakllantirish borasida Ombudsman bilan Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi tomonidan oʻzaro hamkorlik toʻgʻrisida bitim imzolandi.

Taʼkidlash joizki, Ombudsman va kasaba uyushmalari oʻn yildan ortiq vaqt mobaynida insonlarning ijtimoiy va mehnat huquqlarini himoya qilish maqsadida oʻzaro hamkorlik qilib kelmoqda. Hamkorlikning asosiy yoʻnalishlari fuqarolarning murojaatlarini birgalikda koʻrib chiqish, kasaba uyushmalari tashkilotlari vakillarining Insonning konstitutsiyaviy huquqlari va erkinliklariga rioya etilishi boʻyicha komissiya va Ekspert guruhi faoliyatida ishtirok etishi, Ombudsmanning kasaba uyushmalari tashkilotlari vakillari bilan birgalikda monitoring tadqiqotlarini, Ombudsman Kotibiyati xodimlari tomonidan kasaba uyushmalari faollari uchun mashgʻulotlar oʻtkazilishini oʻz ichiga oladi.

Bitim ijtimoiy sheriklik tizimini rivojlantirishga koʻmaklashadi, parlament nazorati tizimi orqali ishchilar va ish beruvchilar manfaatlari muvozanatini taʼminlashga erishish imkoniyatini yaratadi, shuningdek, Ombudsmanga fuqarolarning ijtimoiy va mehnat huquqlarini himoya qilish uchun sudga daʼvo bilan murojaat qilish huquqini qoʻllashga imkoniyat yaratadi.

Xotin-qizlar huquqlarini himoya qilish faoliyati samaradorligini oshirish maqsadida Ombudsman tomonidan 2011-yil 9-sentabrda Oʻzbekiston Xotin-qizlar qoʻmitasi bilan hamkorlik toʻgʻrisida bitim imzolandi.

Mazkur Bitim Oʻzbekistondagi ayollar huquqlariga rioya etilishini hamkorlikda monitoring qilishni, Ayollar kamsitilishining barcha shakllariga barham berish toʻgʻrisidagi BMT Konvensiyasi amalga oshirilishini monitoring qilish, ayollar huquqiy madaniyati va huquqiy savodxonligini oshirishga qaratilgan axborot-maʼrifiy tadbirlarni oʻtkazish, Oʻzbekiston Respublikasida ayollar huquqlariga rioya etilishi boʻyicha birgalikda parlament va jamoatchilik nazoratini amalga oshirish, davlat organlari faoliyatida ayollar huquqlari buzilishi masalalari boʻyicha axborot almashinuvi, shuningdek, ularning buzilgan huquqlarini tiklash boʻyicha hamkorlikdagi tadbirlarni amalga oshirishni nazarda tutadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganligining oʻn toʻqqiz yilligi va Xalqaro inson huquqlari kunini nishonlash maqsadida Ombudsman tomonidan Fuqarolik jamiyati shakllanishini monitoring qilish mustaqil instituti bilan hamkorlikda “Ombudsman va fuqarolik jamiyati institutlari: hamkorlik istiqbollari” mavzusida davra suhbati oʻtkazildi. Davra suhbatida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasida shakllantirilgan mamlakatimizda fuqarolik jamiyatini rivojlantirishning zamonaviy talablari qonun ustuvorligi tamoyilini amalga oshirish, qonuniylik, fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlari va qonuniy manfaatlarini taʼminlashga koʻmaklashadigan taʼsirchan mexanizmlarni kuchaytirish maqsadiga qaratilgan chora-tadbirlarni kengaytirish uchun sharoitlar yaratishi taʼkidlandi, ular quyidagilardan iborat:

birinchidan, davlat organlari mansabdor shaxslarining huquqni qoʻllash faoliyatini huquqiy tartibga solish yoʻnalishida parlament nazoratining barcha shakllarini rivojlantirish va chuqurlashtirish;

ikkinchidan, fuqarolik jamiyati institutlarining davlat organlari, xususan, sud va huquqni muhofaza qilish organlari ustidan jamoatchilik nazoratini oʻrnatish sohasidagi faoliyatini kuchaytirish;

uchinchidan, davlat organlari va jamoat sektorining fuqarolarning huquqiy maʼrifati, jamiyatning barcha qatlamlari huquqiy taʼlimining keng qamrovli tizimini rivojlantirish sohasidagi faoliyatining yanada muvofiqlashtirilishini taʼminlash.

Mazkur vazifalar Ombudsman bilan Fuqarolik jamiyati shakllanishini monitoring qilish mustaqil instituti oʻrtasidagi hamkorlik toʻgʻrisidagi Memorandumga asos boʻldi. Mazkur hujjat Ombudsman va Fuqarolik jamiyati shakllanishini monitoring qilish mustaqil instituti tomonidan amalga oshiriladigan shaxs maqomini, inson va fuqaro huquq va erkinliklarining kafolatlarini roʻyobga chiqarishni yanada mustahkamlashga yoʻnaltirilgan demokratik jarayonlarni rivojlantirishdagi muhim qadamni amalga oshirishga qaratilgan parlament nazoratini kuchaytirish uchun asos boʻldi.

Ishchilarning kasbiy tayyorgarligi davr va islohotlar jarayoni talablariga javob berishi zarurligini inobatga olgan holda Ombudsman mintaqaviy vakillar, Kotibiyat xodimlari va Ekspert guruhlari aʼzolarining malakasini oshirishga katta eʼtibor qaratmoqda. Yozgi va kuzgi maktablar tashkil etish hamda oʻtkazish mintaqaviy vakillar, Kotibiyat xodimlari va Ekspert guruhlari aʼzolarining malakasini oshirishda alohida oʻrin tutadi. Ushbu yangi shaklning joriy etilishi Ombudsman mintaqaviy vakillarining mahoratini oshirishga, fuqarolar murojaatlarini samarali koʻrishdagi bilim va amaliy tajribalarini takomillashtirishga, davlat organlari, sudlar va huquqni muhofaza qiluvchi tuzilmalar bilan oʻzaro munosabat hamda mintaqaviy vakillar faoliyatlarini yanada rivojlantirish boʻyicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish va muhokama qilishga imkon beradi.

Oʻzbekiston Respublikasi hukumati tomonidan tasdiqlangan BMT Rivojlanish Dasturining 2010 — 2015-yillarga moʻljallangan Oʻzbekistonda mamlakatlararo dasturni amalga oshirish boʻyicha harakatlar rejasining 4.42-bandini bajarish doirasida “Inson huquqlari boʻyicha milliy institutlarning salohiyatini rivojlantirish” loyihasi amalga oshirilayotir, buning tashkilotchilaridan biri Ombudsmandir.

Ombudsman instituti va uning mintaqaviy vakillari faoliyatini rivojlantirish hamda takomillashtirish ham markaziy apparat, ham uning mintaqaviy tuzilmalari xodimlari malakasini oshirish tizimini yaratishini nazarda tutishini inobatga olgan holda BMT Rivojlanish Dasturining “Inson huquqlari boʻyicha milliy institutlarning salohiyatini rivojlantirish” loyihasi doirasida 2011-yilning 16-iyunidan 18-iyunigacha boʻlgan davrda “Inson huquqlari sohasidagi xalqaro standartlar va ularni taʼminlashda Ombudsmanning roli” mavzusida yozgi maktab oʻtkazildi.

Seminarning maqsadi mintaqaviy vakillar, Ekspert guruhi aʼzolari va Ombudsman apparati xodimlari koʻnikma va malakalarini rivojlantirish, ularning fuqarolar murojaatlarini samarali koʻrish boʻyicha bilim va amaliy ish tajribalarini takomillashtirish, inson huquqlari sohasidagi xalqaro standartlar va inson huquqlarini himoya qilish sohasidagi BMT shartnomaviy organlarining faoliyatlari bilan tanishish, shuningdek, mintaqaviy vakillar faoliyatini yanada rivojlantirish boʻyicha chora-tadbirlarni muhokama qilish va ishlab chiqishdan iborat boʻldi.

EXHT Oʻzbekistondagi loyihasi Koordinatorining “Oʻzbekiston Respublikasining Ombudsman institutini rivojlantirishga koʻmaklashish – V bosqich” loyihasi doirasida Ombudsman tomonidan EXHT Demokratik institutlar va inson huquqlari Byurosining inson huquqlari boʻyicha maslahatchisi L. Adler ishtirokida 2011-yil 14 — 16-sentabr kunlari “Ombudsman instituti faoliyatini takomillashtirish: xalqaro standartlar va milliy amaliyot” mavzusida kuzgi maktab oʻtkazildi. Maktab davomida inson huquqlari boʻyicha milliy institutlar faoliyatining xalqaro standartlari (Parij prinsiplari) va EXHT mintaqasidagi Ombudsman institutlarining mavjud qoidalari, Ombudsman instituti faoliyati samaradorligining omillari, fuqarolar murojaatlari bilan ishlash faoliyatini takomillashtirish, Ombudsmanning oʻz tergovlarini oʻtkazish, Ombudsman xulosa-tavsiyalarini tayyorlash, inson huquqlari monitoringini oʻtkazish, Ombudsmanning mintaqalarda davlat organlari, sudlar va huquqni muhofaza qilish organlari bilan oʻzaro hamkorligi, OAV va nohukumat tashkilotlar bilan hamkorligi masalalari muhokama etildi.

Oʻzbekistonda fuqarolik jamiyatining rivojlanishi kundan-kunga aniq shakllarga ega boʻlib bormoqda, buni Prezident I.A. Karimovning ushbu jarayonni chuqurlashtirish tendensiyalari toʻgʻrisidagi huquqiy davlat qurishda oddiy fuqarolarni jamiyat uchun muhim jarayonlarni boshqarish va tartibga solishga yaqinlashtiradigan demokratik tanlovni mustahkamlagan konseptual maʼruzasi tasdiqlaydi.

“Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 1-moddasiga binoan Ombudsman instituti xalqaro hamkorlikni rivojlantirishga koʻmaklashadi. Bunday hamkorlikni amalga oshirishning asosiy tamoyillari inson huquqlarining hurmat qilinishi va unga rioya etilishini, shuningdek, uning qoʻllab-quvvatlanishini taʼminlash maqsadida uzoq muddatli oʻzaro hamkorlikni yoʻlga qoʻyish va uni ragʻbatlantirish hisoblanadi.

Ombudsmanning inson huquqlari sohasidagi xalqaro hamkorlikni rivojlantirish boʻyicha amaliy ishlari quyidagi ustuvor yoʻnalishlarga asoslanadi:

– inson huquqlarini ragʻbatlantirish va himoya qilish masalalari bilan shugʻullanuvchi xalqaro, mintaqaviy tashkilotlar bilan hamkorlikni chuqurlashtirish;

– Ombudsmanning xalqaro va mintaqaviy institutlarga aʼzoligi doirasida xalqaro hamkorlikni rivojlantirish va mustahkamlash;

– milliy va xalqaro institutlarni hamda inson huquqlarini himoya qilish tartib-taomilini yanada takomillashtirish maqsadida xorijiy mamlakatlarning huquqni muhofaza qiluvchi milliy institutlari bilan aloqalarni mustahkamlash;

– inson huquqlari masalalariga bagʻishlangan xalqaro konferensiyalarni oʻtkazish va ularda ishtirok etish;

– Oʻzbekistonda inson huquqlari sohasidagi davlat siyosatining amalga oshirilishi, Ombudsmanning inson huquqlarini himoya qilishga doir faoliyati toʻgʻrisida xalqaro jamoatchilik oʻrtasida axborot tarqatish.

Ombudsmanning faoliyati davomida BMT Rivojlanish Dasturi, Jahon sogʻliqni Saqlash Tashkiloti, Yevropa Ittifoqi Komissiyasi, EXHTning Demokratik institutlar va inson huquqlari boʻyicha byurosi, Xalqaro Qizil Xoch qoʻmitasi kabi xalqaro tashkilotlar bilan oʻzaro hamkorlik yoʻlga qoʻyildi.

Ombudsman va Yevropa Ittifoqi komissiyasining oʻzaro hamkorligi muntazam yoʻlga qoʻyildiki, bu mazkur nufuzli tuzilma salohiyatidan fuqarolar huquq va erkinliklarini himoya qilish mexanizmi samaradorligini oshirish uchun foydalanish imkonini beradi.

Hisobot yilida inson huquqlari va erkinliklarini himoya qilish masalalari bilan shugʻullanuvchi Oʻzbekistonda akkreditatsiya qilingan diplomatik vakolatxonalar vakillari, xalqaro tashkilotlar vakillari bilan bir qator uchrashuvlar boʻlib oʻtdi. Aytib oʻtilgan uchrashuvlar mobaynida Ombudsman inson huquqlarini taʼminlash sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari, Ombudsman faoliyati, mamlakat hududlarida uning tomonidan olib borilayotgan inson huquqlari monitoringi, milliy va xorijiy hamkorlar, xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik, “Xabeas korpus” institutini joriy etish, jazoni ijro etish boʻyicha ombudsmanlarni taʼsis etish haqida axborot taqdim etdi. Fuqarolar murojaatlari, ularning mazmuni va soni masalalari batafsil koʻrib chiqildi.

Bosh Ombudsman Pramote Chotimongkol boshchiligidagi Tailand Qirolligi Ombudsmani delegatsiyasi tashrifi doirasida 2011-yil 14-iyunda Tailand Qirolligi Ombudsmani delegatsiyasi ishtirokida “Fuqarolar huquqlarini himoya qilish boʻyicha Ombudsman faoliyati: Tailand va Oʻzbekiston tajribasi” mavzusida xalqaro konferensiya boʻlib oʻtdi. Tailand Ombudsmanining inson huquqlarini himoya qilish faoliyati haqida Tailand Bosh Ombudsmani Pramote Chotimongkol, Oʻzbekistonda Ombudsman institutining inson huquqlariga rioya etilishi va ularning himoya qilinishini taʼminlashdagi roli toʻgʻrisida Ombudsman S.Sh. Rashidova nutq soʻzladi. Munozaralarda soʻzga chiqqan milliy hamkorlar vakillari Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudining Ombudsman bilan oʻzaro hamkorligi, Inson huquqlari boʻyicha milliy markazning Oʻzbekiston milliy qonunchiligiga xalqaro huquq normalarini implementatsiya qilish boʻyicha faoliyati, ichki ishlar organlarining inson huquqlarini himoya qilish sohasidagi Ombudsman bilan oʻzaro munosabati haqida soʻzladilar.

2011-yil 2-sentabrda “Mintaqaviy ombudsmanlar faoliyati: Ispaniya va Oʻzbekiston tajribasi” mavzusida davra suhbati oʻtkazdi, uning tashkilotchisi Ombudsman boʻldi. Davra suhbatida Kataloniya Ombudsmani, Xalqaro Ombudsman institutining Yevropa boʻlimi direktori Rafael Ribo va Kataloniya Ombudsmani idorasi rahbari Yudit Makaya ishtirok etdilar. Davra suhbatidan maqsad Ombudsman va uning joylardagi vakillarining Kataloniya Ombudsmani bilan tajriba almashuvi boʻldi. 2000-yildan beri Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I.A. Karimov tashabbusiga koʻra Ombudsman faoliyatiga koʻmak berish maqsadida uning mintaqaviy vakillari instituti joriy etildi. Hozirgi paytda respublikaning barcha viloyatlarida Ombudsmanning mintaqaviy vakillari faoliyat koʻrsatmoqda. Mintaqaviy vakilning asosiy vazifasi Ombudsmanning joylarda fuqarolar murojaatlarini qabul qilish va koʻrib chiqish faoliyatiga koʻmaklashishdir.

Davra suhbati davomida Ombudsman va Ispaniya xalqi Himoyachisi oʻrtasida 2007-yil 11-oktabrda Madridda imzolangan ikki tomonlama oʻrnatilgan hamkorlik toʻgʻrisidagi Bitim doirasida oʻzaro manfaatli oʻrnatilganligi taʼkidlab oʻtildi. Davra suhbati ishida Ombudsmanning milliy hamkorlari, diplomatik korpus va NNT vakillari ishtirok etdi.

Ombudsman institutining institutsional salohiyatini mustahkamlashga va uning mintaqaviy vakillari barqaror rivojlanishiga koʻmaklashish, shuningdek Ombudsmanning davlat organlari, jumladan, sudlar va huquqni muhofaza qiluvchi tuzilmalar bilan oʻzaro hamkorligi shakllari va usullarini takomillashtirish maqsadida Ombudsman tomonidan EXHT ning Oʻzbekistondagi loyihalari Koordinatori bilan hamkorlikda 2010 — 2012-yillarga moʻljallangan “Oʻzbekiston Respublikasining Ombudsman institutini rivojlantirishga koʻmaklashish – V bosqich” loyihasi amalga oshirilmoqda.

2011-yilda Ombudsmanning BMT Rivojlanish Dasturining Oʻzbekistondagi vakolatxonasi bilan hamkorligi davom etdi. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati tomonidan tasdiqlangan BMT Rivojlanish Dasturining 2010 — 2015-yillarga moʻljallangan Oʻzbekistonda mamlakatlararo dasturni amalga oshirish boʻyicha harakatlar rejasining 4.42-bandini bajarish doirasida “Inson huquqlari boʻyicha milliy institutlarning salohiyatini rivojlantirish” loyihasi amalga oshirilayotir, bu loyiha tashkilotchilaridan biri Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakilidir.

Xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qilish doirasida Ombudsman Jahon Sogʻliqni saqlash Tashkilotining Oʻzbekistondagi vakolatxonasi bilan oʻzaro hamkorlikni davom ettirdi.

Hisobot yilida Konrad Adenauer nomidagi Jamgʻarma vakolatxonasi bilan yaqin hamkorlik davom etdi.

Xalqaro va mintaqaviy ombudsman institutlariga aʼzolik doirasida xalqaro hamkorlikni rivojlantirish va mustahkamlashga alohida eʼtibor qaratgan holda Ombudsman axborot almashish, materiallar eʼlon qilish, rahbar organlarni saylash hamda inson huquqlari va ombudsmanlar faoliyati masalalariga doir tadbirlarda ishtirok etish yoʻli bilan Xalqaro Ombudsman Instituti, Yevropa Ombudsman Instituti faoliyatida oʻz ishtirokini davom ettirdi.

Osiyo mamlakatlarining ombudsmanlari va inson huquqlari boʻyicha milliy institutlar bilan hamkorlikni rivojlantirishda Osiyo Ombudsmanlar Assotsiatsiyasiga aʼzolik alohida dolzarblik kasb etib, u koʻp tomonlama aloqalarni rivojlantirish imkonini beradi.

2011-yilda Janubiy Koreya fuqarolik huquqi va korrupsiyaga qarshi Komissiyasi raisi – Ombudsman oʻrinbosari Kim Day-Sikasning Oʻzbekiston Ombudsmani bilan hamkorlik oʻrnatish maqsadida tashrifi amalga oshirildi.

Ombudsman inson huquqlariga doir xalqaro va mintaqaviy anjumanlar ishida ham faol ishtirok etmoqda.

Hisobot yilida Ombudsmanning xalqaro tashkilotlar, boshqa davlatlar Ombudsmanlari, shuningdek, diplomatik vakolatxonalar bilan hamkorligi yangi shakl va mazmun kasb etdi.

Ombudsmanning xalqaro hamkorlik sohasidagi faoliyatini tahlil qilish xorijiy mamlakatlarning inson huquqlarini himoya qilish boʻyicha xalqaro tashkilotlari va milliy muassasalari bilan inson huquqlariga rioya etilishini, uni himoya qilish va qoʻllab-quvvatlashni taʼminlash masalalari borasida uzoq muddatli oʻzaro hamkorlik oʻrnatilganligidan dalolat beradi.

Oʻzbekistonning huquqiy fuqarolik jamiyatini qurish yoʻlidan jadal odimlashi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I.A. Karimov tomonidan Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasida shakllantirilgan mamlakatning kelgusi rivojlanish strategiyasiga asoslangan.

Davlatimiz rahbari tomonidan davlat va jamiyat qurilishining barcha jihatlarini isloh qilishni yanada toʻla taʼminlash sohasida belgilangan ustuvor vazifalar parlamentning qonun ijodkorligi faoliyatida, davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining huquqni qoʻllash amaliyotida, odil sudlov organlari va huquqni muhofaza qiluvchi organlar, shuningdek, inson huquqlari boʻyicha milliy institutlarning huquqni muhofaza qilish faoliyatida, fuqarolik jamiyati institutlarining ijtimoiy-siyosiy faoliyatida oʻzining yaqqol tasdigʻi va tajassumini topdi.

Mamlakatni barqaror rivojlantirish va iqtisodiy qudratini mustahkamlashning zamonaviy sharoitlari, turmushning barcha jabhalarida islohotlarni chuqurlashtirish, fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlari va qonuniy manfaatlarini taʼminlash hamda ularni himoya qilish borasidagi davlat siyosatini faol amalga oshirish maqsadida davlat va fuqarolik jamiyati ijtimoiy sherikligining rolini, davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari va ularning mansabdor shaxslarning huquqni qoʻllash faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini kuchaytirish Ombudsmanni quyidagi vazifalarni bajarishga yoʻnaltiradi:

– Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I.A. Karimov tomonidan belgilab berilgan qonun loyihalarini muhokama qilish va qabul qilishda qonunchilik tashabbusi subyektlariga har tomonlama koʻmaklashish, ushbu qonun loyihalarining inson va fuqaro huquqlari va erkinliklarini yanada toʻliq taʼminlash hamda himoya qilishga qaratilganligiga doir ekspert baholashni amalga oshirish;

– Oʻzbekistonda inson huquqlarining barcha toifalarini har tomonlama roʻyobga chiqarish uchun Inson huquqlari sohasidagi harakatlar milliy dasturlarini ishlab chiqishda faol ishtirok etish, aholining huquqiy madaniyatini oshirishning yangi mexanizmlari va yoʻllarini izlash, davlat organlari, ayniqsa huquqni muhofaza qiluvchi organlar va jamoat tashkilotlari oʻrtasidagi hamkorlikni kengaytirish va chuqurlashtirish;

– Ombudsmanning huquqni taʼminlovchi vazifalarini davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari mansabdor shaxslarining huquqni qoʻllash faoliyati ustidan parlament nazorati mexanizmlarini takomillashtirish bilan samarali amalga oshirish;

– 2012-yilning “Mustahkam oila yili” deb eʼlon qilinganligiga asoslanib, fuqarolarning ijtimoiy tashabbuslarini hamda fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, NNT va OAV faolligini qoʻllab-quvvatlash bilan davlat va fuqarolik jamiyati institutlari faoliyatining barcha jihatlarini isloh qilishga koʻmaklashish;

– Oʻzbekiston Xotin-qizlar qoʻmitasi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi va “Mahalla” jamgʻarmasi, shuningdek, boshqa manfaatdor idora va tashkilotlar bilan hamkorlikda Toshkent shahrida va mamlakatimizning barcha mintaqalarida oilaviy biznesni rivojlantirish orqali fuqarolarning munosib hayot kechirishga boʻlgan huquqini taʼminlash boʻyicha monitoringlar oʻtkazish.

2011-yil Ombudsman instituti uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasida belgilab berilgan Oʻzbekiston Respublikasining rivojlanish strategiyasining umumiy talqinida mamlakat fuqarolarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini taʼminlash boʻyicha davlat siyosatini amalga oshirishda muhim bosqich boʻldi.