Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining
Qarori
Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2015-yil 6-iyulda 2693-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan]
Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2025-yil 2-oktabrdagi 21/6-sonli “Banklar kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga (roʻyxat raqami 3697, 28.10.2025-y.) asosan 2026-yil 1-yanvardan oʻz kuchini yoʻqotadi.
Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2015-yil 6-maydagi PQ–2344-son “Tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini yanada oshirish va ularning resurs bazasini rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi:
1. Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oydan keyin kuchga kiradi.
Markaziy bank raisi F. MULLAJONOV
Toshkent sh.,
2015-yil 13-iyun,
14/3-son
Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2015-yil 13-iyundagi 14/3–son qaroriga
ILOVA
ILOVA
Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi
nizom
Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2015-yil 6-maydagi PQ–2344-son “Tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini yanada oshirish va ularning resurs bazasini rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq tijorat banklari (bundan buyon matnda banklar deb yuritiladi) kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi.
Keyingi tahrirga qarang.
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Ushbu Nizom talablari tijorat banklari kapitalining monandligini aniqlashga nisbatan tatbiq qilinadi.
2. Mazkur Nizom maqsadlarida quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:
bank talablari — bank oldidagi barcha majburiyatlar;
Oldingi tahrirga qarang.
kapital zaxiralar — soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar toʻlangandan soʻng sof foyda yoki avvalgi yillarning taqsimlanmagan foydasi hisobidan shakllangan zaxiralar. Ulardan bank faoliyatida vujudga keladigan har qanday zararlarni ular yuzaga kelishi bilanoq hech qanday cheklashlarsiz qoplash uchun foydalanilishi mumkin;
(2-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2017-yil 24-iyundagi 14/17-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-1, 07.07.2017-y.) tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 27-son, 632-modda)
Keyingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
standart kreditlarga (aktivlar) yaratiladigan zaxiralar — bank faoliyati davomida umuman yoki biror-bir faoliyat turi (kreditlash, investitsiyalash va boshqa aktivlar) natijasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan zararlarni qoplash maqsadida tashkil qilinadigan zaxiralar. Banklar soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar toʻlangandan soʻng qolgan foyda yoki avvalgi yillarning taqsimlanmagan foydasi hisobidan ushbu nizom kuchga kirgan sanadan eʼtiboran ajratilib, hisobot sanasiga “standart” sifatida tasniflangan kreditlar (aktivlar) qoldigʻidan kelib chiqqan holda bunday zaxiralarni tashkil qilishlari lozim;
(2-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2017-yil 24-iyundagi 14/17-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-1, 07.07.2017-y.) tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 27-son, 632-modda)
Keyingi tahrirga qarang.
maxsus zaxiralar — “substandart”, “qoniqarsiz”, “shubhali” va “umidsiz” sifatida tasniflangan aktivlar boʻyicha ehtimoliy zararlarni qoplashga moʻljallangan zaxiralar;
nomoddiy aktivlar — moddiy-ashyoviy koʻrinishga ega boʻlmagan, bir yildan ortiq foydali xizmat muddatiga ega boʻlgan va bank xizmatlarini koʻrsatishda yoki maʼmuriy maqsadlarda foydalaniladigan nomonetar, identifikatsiyalanadigan aktivlardir (dasturiy taʼminot, foydalanish huquqi, marketing va texnik maʼlumotlari, gudvill, muddati uzaytirilgan soliq majburiyatlari va boshqalar);
gudvill — xaridor tomonidan bank sotib olinishida uning sof aktivlari (barcha aktivlarning bozor bahosi va barcha majburiyatlarning bozor bahosi oʻrtasidagi farq) qiymatidan ortiq toʻlanadigan summa;
leveraj — bank jami aktivlarining kapital bilan taʼminlanganlik darajasini aks ettiruvchi koʻrsatkich;
regulyativ kapital — bank faoliyatini tartibga solish va iqtisodiy meʼyorlar hisob-kitobini amalga oshirish maqsadida hisoblash yoʻli bilan aniqlanadigan bank kapitali;
Keyingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
tavakkalchilik darajasi past boʻlgan mamlakatlar — “Standard & Poor`s”, “Fitch Ratings” va “Moody`s Investors Service” reyting kompaniyalarining investitsion reyting baholariga yoki Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan tan olinadigan boshqa reyting kompaniyalarining ushbu baholarga teng boʻlgan reyting baholariga ega mamlakatlar;
(2-bandning oʻninchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
Keyingi tahrirga qarang.
muddati uzaytirilgan soliq majburiyatlari — kelgusida toʻlanishi lozim boʻlgan soliqqa tortish davridagi farqiga taalluqli boʻlgan daromad soligʻi summasi;
muddati uzaytirilgan soliq talablari — kelgusida toʻlanadigan daromad soligʻi summasi;
kreditning qayta hisoblash omili — bu balansdan tashqari aktivlarni tavakkalchilik darajasini hisoblashda ularga nisbatan qoʻllaniladigan koeffitsiyent (foiz).
Oldingi tahrirga qarang.
21. Mamlakat, bank yoki korxona “Standard & Poor`s”, “Fitch Ratings”, “Moody`s Investors Service” hamda Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilanadigan boshqa reyting kompaniyalarining bir nechtasi tomonidan berilgan reyting baholariga ega boʻlganda, ushbu nizom hisob-kitoblarida eng past reyting bahosi hisobga olinadi.
(21-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qaroriga (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) asosan kiritilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
2–bob. Kapitalning eng kam darajasiga qoʻyiladigan talablar
Oldingi tahrirga qarang.
3. 2017-yilning 1-oktabridan boshlab tijorat banklari ustav kapitalining eng kam miqdori 100,0 mlrd. soʻmni tashkil etishi lozim.
Faoliyat koʻrsatayotgan tijorat banklari 2019-yilning 1-yanvariga qadar ustav kapitalini ushbu miqdorga yetkazishlari lozim.
(3-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2017-yil 23-sentabrdagi 26/7-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-2 23.10.2017-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.10.2017-y., 10/17/2693-2/0167-son)
Keyingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
4. Bank I darajali kapitalining miqdori bank ustav kapitalining eng kam miqdoridan kam boʻlmasligi lozim. Bunda bank I darajali kapitalining miqdorini aniqlash uchun bank ustav kapitalining milliy valyutadagi ekvivalenti Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan hisobot oyining oxirgi kuniga valyuta operatsiyalari boʻyicha buxgalteriya hisobi, statistik va boshqa hisobotlarni yuritish maqsadida belgilangan valyutalar kursi boʻyicha aniqlanadi.
(4-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2017-yil 23-sentabrdagi 26/7-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-2 23.10.2017-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.10.2017-y., 10/17/2693-2/0167-son)
5. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki quyidagi hollarda banklarga nisbatan regulyativ kapital miqdorini oshirish toʻgʻrisidagi talablarni qoʻyishga haqli:
xavfsiz boʻlmagan va nosogʻlom bank faoliyatining yuzaga kelishiga olib kelishi mumkin boʻlgan qoniqarsiz moliyaviy holat;
bank foydasining qoniqarsiz prognozi;
yuqori darajadagi bank tavakkalchiligi va balansdan tashqari moddalar mavjudligi holatlari aniqlanganda.
6. Har bir bankning regulyativ kapitali uning monandligini aniqlash maqsadida mazkur Nizom talablariga muvofiq hisoblab chiqilishi lozim.
3-bob. Kapital tarkibi
7. Regulyativ kapital I darajali kapital va II darajali kapitalning yigʻindisidan iborat.
8. Regulyativ kapital tarkibiga xavfsiz boʻlmagan va nosogʻlom bank faoliyatining yuzaga kelishiga olib kelishi mumkin boʻlgan shartlar (tashkil qilinadigan jamgʻarmalar/zaxiralardan belgilangan maqsadga muvofiq foydalanish, qarz majburiyatlarini chiqarish shartlari va boshqalar) bilan cheklangan kapital elementlari kiritilishi mumkin emas.
9. I darajali kapital regulyativ kapitalning 75 foizidan kam boʻlmasligi lozim. II darajali kapital miqdori I darajali kapital miqdorining uchdan bir qismidan oshib ketsa, oshgan summa regulyativ kapital tarkibiga kiritilmaydi.
Keyingi tahrirga qarang.
10. I darajali kapital I darajali asosiy kapital va I darajali qoʻshimcha kapitalni oʻz ichiga oladi.
11. I darajali asosiy kapital bank regulyativ kapitalining 60 foizidan kam boʻlmasligi va oʻz ichiga quyidagilarni olishi zarur:
Oldingi tahrirga qarang.
a) bankning toʻliq toʻlangan oddiy aksiyalari yoki bank aksiyadorlik jamiyatidan boshqa shaklda tashkil etilganda oddiy aksiyaga tenglashtirilgan vositalar. Bunday aksiyalar yoki vositalar quyidagi shartlarni qanoatlantirishi lozim:
bank tugatilganda ular boʻyicha talablar bankning barcha talablaridan (depozitorlar va bankning boshqa kreditorlari talablari, subordinar qarz, imtiyozli aksiyalar va boshqalar) soʻng qondirilishi;
egalari bank tugatilganda barcha talablar qondirilgandan soʻng bank ixtiyorida qoladigan aktivlarning oʻzlariga tegishli ulushga muvofiq qismini olish huquqiga ega boʻlishi;
muddatsiz va bankni tugatilishidan boshqa holatlarda toʻlab berilmasligi, bundan qonun hujjatlarida belgilangan qayta sotib olish holatlari mustasno;
Keyingi tahrirga qarang.
chiqarilishida bank uni qayta sotib olish yoki bekor qilish boʻyicha harakat qilmasligi hamda qonuniy va shartnomaviy talablar bunday holatni keltirib chiqarish xususiyatlariga ega boʻlmasligi;
emitent yoki unga aloqador shaxslar tomonidan kafolatlanmagan va taʼminlanmagan, shuningdek bank tugatilgan taqdirda hech qanday shartnoma bilan uning toʻlash navbati (subordinatsiyasi) oʻzgartirilmagan boʻlishi;
(11-bandning “a” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
b) qoʻshilgan kapital — oddiy aksiyalarni birinchi marta joylashtirilishida ularning nominal narxidan yuqori toʻlangan summa;
Oldingi tahrirga qarang.
v) taqsimlanmagan foyda (zarar):
(11-bandning “v” kichik bandi birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
bank balansidagi avvalgi yillarning taqsimlanmagan foydasi hisobidan shakllangan kapital zaxiralar va boshqa zaxiralar (tekinga olingan mulklar (30905) va asosiy vositalar hamda nomoddiy aktivlarning boshlangʻich qiymatiga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasi (30908) bundan mustasno);
(11-bandning “v” kichik bandi ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
toʻlanmagan dividend summasidan tashqari oʻtgan yillardan qolgan taqsimlanmagan foyda;
Oldingi tahrirga qarang.
oʻtgan yillardagi qoplanmagan zararlar va joriy yil zararlari;
(11-bandning “v” kichik bandi toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
g) ozchilik ulush egalarining bank yigʻma balansiga birlashadigan korxonalardagi ulushlari. Bu ulush shuʼba korxonalari hisobvaraqlari bank moliyaviy hisobotlarida birlashtirilganda va bank ulushi bunday korxonalar kapitalining 100 foizdan kam qismini tashkil qilganda vujudga keladi. Bunda ushbu ulushlar mazkur bandning “a” kichik bandi ikkinchi-oltinchi xatboshilarida belgilangan talablarga javob berishi lozim;
(11-bandning “g” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
d) devalvatsiya zaxirasi. Bu zaxira sezilarli darajada milliy valyutaning qadrsizlanishida (devalvatsiya) bankning oʻz majburiyatlarini qoplash uchun taqsimlanmagan foyda hisobidan ajratilgan mablagʻlardan shakllanadi.
(11-bandning “d” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
12. I darajali qoʻshimcha kapital oʻz ichiga quyidagilarni oladi:
Oldingi tahrirga qarang.
a) toʻliq toʻlangan nokumulyativ muddatsiz imtiyozli aksiyalar. Bunday aksiyalar quyidagi shartlarni qanoatlantirishi lozim:
muayyan sotib olish sanasi yoki shartlariga ega boʻlmasligi;
egasining xohishiga koʻra sotib olinmasligi;
bank tugatilganda ularga doir talablar bank depozitorlari, kreditorlari va subordinar qarzlar boʻyicha talablari bajarilgandan soʻng qondirilishi;
emitent yoki unga aloqador shaxslar tomonidan ushbu aksiyalar boshqa aktivlarga kafolat va taʼminot sifatida qoʻyilmagan boʻlishi;
bank aksiyadorlari umumiy yigʻilishi qaroriga muvofiq ularga doir dividendlar toʻlanmasligi mumkinligi;
ular boʻyicha oʻtgan davrdagi olinmagan dividendlar toʻlanmasligi;
bank faqat Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankidan oldindan olingan ruxsati bilan va chiqarilganiga 10 yildan kam boʻlmagan aksiyalar va sotib olinadigan summani kapitalning oʻsha turi yoki boshqa undan yuqoriroq turiga almashtirgandan soʻng yoxud bank kapitalining monandligi kapitalga qoʻyilgan minimal talabdan yuqori ekanligini koʻrsatgandan soʻng, ularni sotib olinishi mumkinligi;
(12-bandning “a” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
b) qoʻshilgan kapital — imtiyozli aksiyalarni birinchi marta joylashtirilishida ularning nominal narxidan yuqori toʻlangan summa;
Oldingi tahrirga qarang.
v) I darajali qoʻshimcha kapitalga qoʻshilish shartlariga javob beruvchi shuʼba korxonalari tomonidan chiqarilgan va uchinchi shaxslar ixtiyorida boʻlgan kapitalga tenglashtirilgan vositalar, shuningdek mazkur Nizomning 11-bandi “g” kichik bandiga kiritilmagan ozchilik ulush egalarining bank yigʻma balansiga birlashadigan korxonalardagi ulushlari.
(12-bandning “v” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
13. Dividend stavkalari oʻzgarib turuvchi imtiyozli aksiyalar mazkur Nizomning 11 va 12-bandlardagi shartlar bajarilishidan qatʼi nazar, I darajali kapital hisob-kitobiga kiritilmaydi.
(13-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2017-yil 24-iyundagi 14/17-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-1, 07.07.2017-y.) tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 27-son, 632-modda)
Keyingi tahrirga qarang.
14. II darajali kapital quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
a) joriy yildagi sof foydasi, bankning oraliq moliyaviy hisoboti auditorlik tekshiruvidan oʻtgan boʻlsa — tasdiqlangan moliyaviy natijalaridan koʻp boʻlmagan miqdorda, aks holda bank hisobotidagi sof foydaning 50 foizi;
Keyingi tahrirga qarang.
b) chegirmalardan soʻng tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlar summasining 1,25 foizidan yuqori boʻlmagan miqdordagi standart kreditlarga (aktivlar) yaratiladigan zaxiralar;
Keyingi tahrirga qarang.
v) chegirmalardan soʻng I darajali kapitalning uchdan bir qismidan oshmagan miqdorda aralash turdagi majburiyatlar (aksiyadorlik va qarz kapitali xususiyatlariga ega boʻlgan vositalar). Aralash turdagi majburiyatlar, shuningdek I darajali kapitalga kiritilmagan imtiyozli aksiyalar, agar ular quyidagi shartlarga javob bersa, II darajali kapitalga kiritiladi:
toʻliq toʻlangan;
garov bilan taʼminlanmagan;
bank tugatilganda ularga doir talablar bank depozitorlari va bank boshqa kreditorlari talablari bajarilgandan soʻng qondiriladigan;
aksiya egasining tashabbusi bilan va Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining oldindan berilgan roziligisiz toʻlanishi mumkin boʻlmagan;
bankning barcha zaxiralarini qoplashi va bankni toʻlovga qobiliyatsiz deb eʼlon qilish huquqini bermaydigan;
agar bank oxirgi 3 ta chorak mobaynida foyda olmagan boʻlsa yoxud oddiy yoki imtiyozli aksiyalar boʻyicha dividendlar (foizlar) toʻlamaslik toʻgʻrisidagi qaror qabul qilishda ushbu majburiyatlarga doir dividendlar (foizlar)ni toʻlash muddati emitent xohishiga koʻra kechiktirilishi mumkin boʻlgan aksiyalar;
Oldingi tahrirga qarang.
g) subordinar qarz — bu bankning qarz majburiyatlari shakli boʻlib, bank kapitalini aniqlash maqsadida hisob-kitoblardan soʻng I darajali kapitalning uchdan bir qismidan oshmasligi kerak. II darajali kapital tarkibiga kiruvchi subordinar qarz quyidagi talablarga javob berishi lozim:
Keyingi tahrirga qarang.
garov taʼminotiga ega boʻlmasligi;
bank tugatilayotganda ushbu majburiyatlar boʻyicha talablar depozitorlar va bankning boshqa kreditorlari talablari qondirilganidan soʻng amalga oshirilishi;
boshlangʻich toʻlov muddati 5 yildan keyin boʻlishi;
qarzdor bank yoki unga aloqador shaxslar tomonidan boshqa aktivlarga kafolat va taʼminot sifatida qoʻyilmagan, shuningdek bank tugatilgan taqdirda hech qanday shartnoma bilan uning toʻlash navbati (subordinatsiyasi) oʻzgartirilmagan, yaʼni bank depozitorlari va kreditorlari talablariga tenglashtirilmagan boʻlishi;
muddatidan avval Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining ruxsati bilan qaytarilishi.
Subordinar qarzni bankning II darajali kapitali sifatida tan olish quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
boshlangʻich toʻlov muddati yetib kelgunga qadar 5 yildan oshgan muddatda — toʻliq hajmda;
boshlangʻich toʻlov muddatidan oldingi 5 yil davomida:
1-yilda — subordinar qarz qoldigʻining 80 foizi;
2-yilda — subordinar qarz qoldigʻining 60 foizi;
3-yilda — subordinar qarz qoldigʻining 40 foizi;
4-yilda — subordinar qarz qoldigʻining 20 foizi;
5-yilda — 0.
(14-bandning “g” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
d) aktivlarning boshlangʻich qiymatiga nisbatan baholash qiymatining oshgan summasining 45 foizi miqdori.
15. Kapitaldan chegirmalar kapital monandligi koeffitsiyentlari hisoblangunga qadar I darajali kapitaldan chegiriladi.
Oldingi tahrirga qarang.
16. I darajali asosiy kapitaldan quyidagilar chegiriladi:
(16-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
nomoddiy aktivlar;
Keyingi tahrirga qarang.
birlashmagan xoʻjalik yurituvchi subyektlar kapitaliga barcha investitsiyalar summasi, shu jumladan bunday xoʻjalik yurituvchi subyektlar kapitalini tashkil qiluvchi qarz majburiyatlari;
Keyingi tahrirga qarang.
boshqa banklarning kapitaliga qilingan investitsiyalar.
Oldingi tahrirga qarang.
(16-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qaroriga (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) asosan chiqarilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
4-bob. Tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlar
Oldingi tahrirga qarang.
17. Bank aktivlari tavakkalchilik darajasi boʻyicha quyidagi guruhlarga boʻlinadi:
I guruh — tavakkalchilik darajasi 0 foiz;
II guruh — tavakkalchilik darajasi 20 foiz;
III guruh — tavakkalchilik darajasi 50 foiz;
IV guruh — tavakkalchilik darajasi 100 foiz;
V guruh — tavakkalchilik darajasi 150 foiz;
VI guruh — tavakkalchilik darajasi 200 foiz;
VII guruh — tavakkalchilik darajasi 300 foiz.
(17-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 27-oktabrdagi 34/5-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-4, 28.12.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2018-y., 10/18/2693-4/2387-son — 2019-yil 29-yanvardan kuchga kiradi)
Keyingi tahrirga qarang.
18. Tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlar summasi har bir aktiv balans summasini unga tegishli tavakkalchilik miqdoriga koʻpaytirish va tavakkalchilik boʻyicha aniqlangan aktivlar yigʻindisi orqali topiladi.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
19. Tavakkalchilikka tortilgan aktivlar umumiy summasidan chegirmalar oʻz ichiga kreditlar va lizing yoki boshqa aktivlar boʻyicha ehtimoliy zararlarni qoplashga moʻljallangan zaxiralarni oladi.
Keyingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
20. Tavakkalchilik darajasi boʻyicha I guruhga quyidagilar kiradi:
(20-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 27-oktabrdagi 34/5-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-4, 28.12.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2018-y., 10/18/2693-4/2387-son — 2019-yil 29-yanvardan kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
bankda va uning filiallarida naqd pul koʻrinishida saqlanayotgan milliy va chet el valyutasi (jumladan, bank omborlarida yoki Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki omborlarida saqlanayotgan tijorat banklariga tegishli oltin quymalar);
(20-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 27-oktabrdagi 34/5-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-4, 28.12.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2018-y., 10/18/2693-4/2387-son — 2019-yil 29-yanvardan kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining vakillik va zaxira hisobvaraqlaridagi milliy valyutadagi mablagʻlar;
(20-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va Markaziy bankiga toʻgʻridan-toʻgʻri talablar va ular tomonidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlar;
tavakkalchilik darajasi past boʻlgan mamlakatlar hukumatlari va Markaziy banklari tomonidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlar, shuningdek, bu mamlakatlar hukumatlari va Markaziy banklariga qoʻyiladigan boshqa majburiyatlar;
Oldingi tahrirga qarang.
bankning Xalqaro valyuta fondi va Jahon banki guruhi (Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki, Xalqaro moliya koorporatsiyasi, Xalqaro investitsiyalarni kafolatlash agentligi, Xalqaro taraqqiyot assotsiatsiyasi) hamda Osiyo taraqqiyot banki, Osiyo infrastruktura investitsiya banki, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki, Yevropa investitsiya banki, Yevropa investitsiya jamgʻarmasi, Islom taraqqiyot banki, Yevropa Kengashining taraqqiyot banklariga nisbatan talablari, shuningdek bu tashkilotlar tomonidan kafolatlangan bank aktivlari;
(20-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qaroriga (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) asosan oltinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
mazkur Nizomning 16-bandida keltirilgan aktivlar.
(20-bandning yettinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
Keyingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
21. Tavakkalchilik darajasi boʻyicha II guruhga quyidagilar kiradi:
(21-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 27-oktabrdagi 34/5-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-4, 28.12.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2018-y., 10/18/2693-4/2387-son — 2019-yil 29-yanvardan kuchga kiradi)
Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining vakillik va zaxira hisobvaraqlaridagi chet el valyutasidagi mablagʻlar;
“Standard & Poor`s”, “Fitch Ratings” va “Moody`s Investors Service” kompaniyalarining mos ravishda A, A va A2 reyting darajasidan kam boʻlmagan yoki Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan tan olinadigan boshqa reyting kompaniyalarining ushbu baho darajasiga teng boʻlgan reyting baholariga ega, tavakkalchilik darajasi past boʻlgan mamlakatlarda roʻyxatga olingan banklarga qoʻyilgan barcha talablar, shu jumladan qarzlar va pul bozori vositalari, shuningdek ushbu banklar tomonidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlar bilan taʼminlangan boshqa barcha aktivlar;
joriy bozor qiymatida baholangan va xalqaro moliya institutlari tomonidan muomalaga chiqarilgan qimmatli qogʻozlar bilan taʼminlangan aktivlar va ularning qismlari;
bankning tavakkalchilik darajasi past boʻlgan mamlakatlarga kirmagan mamlakatlarning milliy valyutalariga denominatsiya qilingan va milliy valyutadagi majburiyatlar bilan qoplangan, ushbu mamlakatlar Hukumatlari va Markaziy banklariga nisbatan talablari;
joriy bozor qiymatida baholangan va Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki yoki tavakkalchilik darajasi past boʻlgan mamlakatlar Hukumatlari tomonidan emissiya qilingan yoki kafolatlangan qimmatli qogʻozlar koʻrinishidagi garov bilan taʼminlangan yoki kafolatlangan aktivlar, ularning qismlari va balansdan tashqari majburiyatlar. Qimmatli qogʻozlar bank tasarrufida boʻlishi va belgilangan tartibga muvofiq unga berilishi lozim. Kafolatlar toʻgʻridan-toʻgʻri va hech qanday shartlarsiz, yaʼni ularni qoʻllashni cheklovchi biron-bir qoʻshimcha shartlarni oʻzida qamrab olmagan boʻlishi kerak;
oʻtkazish jarayonidagi pul hujjatlari (jumladan, yoʻldagi naqd pullar).
(21-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
Keyingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
22. Tavakkalchilik darajasi boʻyicha III guruhga quyidagilar kiradi:
(22-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 27-oktabrdagi 34/5-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-4, 28.12.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2018-y., 10/18/2693-4/2387-son — 2019-yil 29-yanvardan kuchga kiradi)
“Standard & Poor`s”, “Fitch Ratings” va “Moody`s Investors Service” kompaniyalarining mos ravishda BBB-, BBB- va Baa3 reyting darajasidan kam boʻlmagan yoki Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilanadigan boshqa reyting kompaniyalarining ushbu baho darajasiga teng boʻlgan reyting baholariga ega, tavakkalchilik darajasi past boʻlgan mamlakatlarda roʻyxatga olingan banklarga qoʻyilgan barcha talablar, shu jumladan qarzlar va pul bozori vositalari, shuningdek ushbu banklar tomonidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlar bilan taʼminlangan boshqa barcha aktivlar;
jismoniy shaxslarga bir oilaga uy-joy sotib olish yoki qurish uchun berilgan va dastlabki garov (garov predmetiga egalik qilishning imtiyozli huquqi) sifatida sotib olinayotgan yoki qurilayotgan uy-joy bilan taʼminlangan kreditlar. Bunda kredit miqdorining garov qiymatiga nisbati 60 foizdan oshmasligi kerak.
(22-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
Keyingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
23. Tavakkalchilik darajasi boʻyicha IV guruhga quyidagilar kiradi:
(23-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 27-oktabrdagi 34/5-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-4, 28.12.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2018-y., 10/18/2693-4/2387-son — 2019-yil 29-yanvardan kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
(23-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 27-oktabrdagi 34/5-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-4, 28.12.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2018-y., 10/18/2693-4/2387-son — 2019-yil 29-yanvardan kuchga kiradi)
bankning asosiy vositalari va boshqa xususiy mulklari;
Oldingi tahrirga qarang.
“oʻstirmaslik” maqomi berilgan kreditlar;
(23-bandning toʻrtinchi xatboshiisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2017-yil 24-iyundagi 14/17-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-1, 07.07.2017-y.) tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 27-son, 632-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
dastlabki garov huquqi bankka tegishli boʻlmagan kreditlar;
(23-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 27-oktabrdagi 34/5-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-4, 28.12.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2018-y., 10/18/2693-4/2387-son — 2019-yil 29-yanvardan kuchga kiradi)
tavakkalchilik darajasi past boʻlgan mamlakatlarning depozitar institutlarining kapitali boʻlgan qimmatli qogʻozlar;
milliy valyutaga denominatsiya qilinmagan va milliy valyutada moliyalashtirish summasidan oshib ketgan aktivlar;
boshqa barcha aktivlar.
Keyingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
24. Tavakkalchilik darajasi boʻyicha V guruhga quyidagilar kiradi:
(24-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 27-oktabrdagi 34/5-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-4, 28.12.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2018-y., 10/18/2693-4/2387-son — 2019-yil 29-yanvardan kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
sud jarayonidagi aktivlar va (yoki) belgilangan tartibda undirilmagan aktivlar, mazkur Nizomning 242-bandida koʻrsatilgan aktivlar bundan mustasno;
(24-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 26-yanvardagi 2/3-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-5, 06.03.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 07.03.2019-y., 10/19/2693-5/2722-son — 2019-yil 8-apreldan kuchga kiradi)
qarzini toʻliq yoki qisman undirish uchun bank balansiga olingan koʻchmas mulk;
ikki yildan koʻp boʻlgan muddatda foydalanilmayotgan bankning koʻchmas mulklari;
shartlari qayta koʻrib chiqilgan yoki muddati bir marotabadan ortiq uzaytirilgan kreditlar.
Oldingi tahrirga qarang.
aholiga avtomobil sotib olish uchun ajratilgan kreditni qaytarish muddatining qolgan qismi 1 yilgacha va yillik foiz stavkasi qayta moliyalash stavkasining 2 barobari va undan yuqori boʻlgan kreditlar;
aholiga avtomobil sotib olish uchun ajratilgan kreditni qaytarish muddatining qolgan qismi 1 yildan 3 yilgacha va yillik foiz stavkasi qayta moliyalash stavkasining 1,5 barobaridan 2 barobarigacha boʻlgan kreditlar;
aholiga avtomobil sotib olish uchun ajratilgan kreditni qaytarish muddatining qolgan qismi 3 yil va undan uzoq va yillik foiz stavkasi qayta moliyalash stavkasining 1,5 barobari va undan past boʻlgan kreditlar.
(24-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 27-oktabrdagi 34/5-sonli qaroriga (roʻyxat raqami 2693-4, 28.12.2018-y.) asosan xatboshilar bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2018-y., 10/18/2693-4/2387-son — 2019-yil 29-yanvardan kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
aholiga qayta moliyalash stavkasining 1,5 barobaridan 2 barobarigacha boʻlgan yillik foiz stavkada ajratilgan mikroqarzlar va overdraft kreditlari.
(24-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 26-yanvardagi 2/3-sonli qaroriga (roʻyxat raqami 2693-5, 06.03.2019-y.) asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 07.03.2019-y., 10/19/2693-5/2722-son — 2019-yil 8-apreldan kuchga kiradi)
Keyingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
241. Tavakkalchilik darajasi boʻyicha VI guruhga quyidagilar kiradi:
aholiga avtomobil sotib olish uchun ajratilgan kreditni qaytarish muddatining qolgan qismi 1 yildan 3 yilgacha va yillik foiz stavkasi qayta moliyalash stavkasining 2 barobari va undan yuqori boʻlgan kreditlar;
aholiga avtomobil sotib olish uchun ajratilgan kreditni qaytarish muddatining qolgan qismi 3 yil va undan uzoq va yillik foiz stavkasi qayta moliyalash stavkasining 1,5 barobaridan yuqori boʻlgan kreditlar.
Oldingi tahrirga qarang.
aholiga qayta moliyalash stavkasining 2 barobaridan 2,5 barobarigacha boʻlgan yillik foiz stavkada ajratilgan mikroqarzlar va overdraft kreditlari.
(241-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 26-yanvardagi 2/3-sonli qaroriga (roʻyxat raqami 2693-5, 06.03.2019-y.) asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 07.03.2019-y., 10/19/2693-5/2722-son — 2019-yil 8-apreldan kuchga kiradi)
Keyingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
242. Tavakkalchilik darajasi boʻyicha VII guruhga quyidagilar kiradi:
yengil avtomobil sotib olish uchun yuridik shaxslarga ajratilgan kreditning garov taʼminotiga yengil avtomobil qabul qilingan kreditlar, shuningdek shu maqsadlarga ajratilgan sud jarayonidagi va (yoki) belgilangan tartibda undirilmagan kreditlar;
avtomobil sotib olish uchun aholiga ajratilgan kreditning qoldigʻi sotib olingan avtomobil qiymatining 75 foizidan ortigʻini tashkil etgan kreditlar, shuningdek shu maqsadlarga ajratilgan sud jarayonidagi va (yoki) belgilangan tartibda undirilmagan kreditlar;
aholiga qayta moliyalash stavkasining 2,5 barobari va undan yuqori yillik foiz stavkada ajratilgan mikroqarzlar va overdraft kreditlari, shuningdek sud jarayonidagi va (yoki) belgilangan tartibda undirilmagan mikroqarzlar va overdraft kreditlari.
(242-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 26-yanvardagi 2/3-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-5, 06.03.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 07.03.2019-y., 10/19/2693-5/2722-son — 2019-yil 8-apreldan kuchga kiradi)
Keyingi tahrirga qarang.
5-bob. Balansdan tashqari vositalar
25. Tavakkalchilik darajasi hisobga olingan aktivlar summasi hisob-kitob qilinganda, balansdan tashqari barcha moddalar hisobga olinadi, ichki bozorda tuzilgan xosilaviy (derevativ) vositalar (forvard, svop, opsionlar va boshqalar) bundan mustasno.
26. Balansdan tashqari moddalarning tavakkalchilik toifasi balansdan tashqari moddaning toʻlanmagan qoldigʻi kreditni hisoblash omiliga koʻpaytiriladi va olingan natija balansdan tashqari moddaning balans ekvivalenti boʻlib, unga balans hisob raqamlari qoidalariga muvofiq tegishli tavakkalchilik darajasi belgilanadi.
Agar balansdan tashqari modda yoki uning qismi mazkur Nizomning 4-bobida nazarda tutilgan tartibda kafolatlangan yoki garov bilan taʼminlangan boʻlsa, tavakkalchilik darajasini belgilash kontrpartnyorga emas, balki kafolatchi turi va kafolat tavsifiga bogʻliq boʻladi. Past tavakkalchilik omili balansdan tashqari moddaning Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki uchun maqbul garov yoki kafolat bilan taʼminlangan yoki kafolatlangan maʼlum bir qismiga qoʻllanishi mumkin.
27. 100 foizli kreditni (aktivni) hisoblash omili qoʻllanadigan balansdan tashqari moddalarga quyidagilar kiradi:
nomidan kafolatlar yoki zaxira akkreditivi berilgan bank mijozi bitim va boshqa majburiyatlarga muvofiq holda uchinchi tomon majburiyatlarni qoplashga layoqatsiz boʻlsa, bankning uchinchi tomonga toʻlovlar toʻgʻrisidagi yuridik jihatdan chaqirib olinmaydigan majburiyatlarini oʻzida aks etgan bevosita kredit oʻrnini bosuvchilar, jumladan, umumiy kafolatlar, zaxira akkreditivlari va boshqa shunga oʻxshash bitimlar;
qayta sotib olish haqidagi kelishuv yoki belgilangan shartlarda aktivlarni bankka qaytarish haqidagi kelishuvga muvofiq sotilgan aktivlar;
aktivlarni kelajakda maʼlum bir muddatga sotib olish majburiyati.
28. 50 foizli kreditni (aktivni) hisoblash omili qoʻllanadigan balansdan tashqari moddalar quyidagilardan iborat:
bitim kafolatlari yoki muayyan bitimga nisbatan akkreditivlar singari bitimlar bilan bogʻliq majburiyatlar. Bu majburiyatlar, agar uning nomidan majburiyatlar chiqarilgan bank mijozi nomoliyaviy tijorat majburiyatlarini amalga oshira olmagan boʻlsa, bankning uchinchi shaxsga kompensatsiya toʻlash boʻyicha chaqirib olinmaydigan majburiyatlari hisoblanadi;
boshlangʻich toʻlov muddati bir yildan ortiq boʻlgan kredit liniyasi yoki shunga oʻxshash kelishuv singari kredit berishga doir majburiyatlarning ishlatilmagan qismi.
29. 20 foizli kreditni (aktivni) hisoblash omili qoʻllaniladigan balansdan tashqari moddalar quyidagilardan iborat:
tovarlarni yetkazib berish bilan taʼminlangan hujjatli akkreditiv singari savdo bilan bogʻliq qisqa muddatli yoki oʻzini-oʻzi tugatuvchi majburiyatlar;
boshlangʻich toʻlov muddati bir yil va undan kam boʻlgan kredit liniyasi yoki shunga oʻxshash kelishuv singari kredit berishga doir majburiyatlarning ishlatilmagan qismi.
6-bob. Hosilaviy (derevativ) vositalar
30. Bank tomonidan forvard kelishuvlari, svoplar, opsionlar va shunga oʻxshash hosilaviy shartnomalar amalga oshirilganda, u bitimlar toʻliq nominal qiymatida kredit tavakkalchiligiga uchramaydi. Shartnoma majburiyatlari kontragent tomonidan bajarilmaganligi, bank uchun pul oqimini almashtirishning potensial qiymati tavakkalchilik hisoblanadi.
31. Hosilaviy (derevativ) vositaning balans ekvivalenti hisoblash omilini har bir vositaning nominal qiymatiga koʻpaytirish orqali quyidagi jadvalga asosan aniqlanadi.
|
Toʻlov muddatlari |
Hosilaviy vositalar (%) | |
|
Foiz stavkasi asoslangan |
Valyuta almashuv kurslariga asoslangan | |
|
Bir yilgacha |
0,5 |
2,0 |
|
Bir yildan ikki yilgacha |
1,0 |
5,0 (masalan 2+3) |
|
Keyingi yil uchun |
1,0 |
3,0 |
Hisoblash omili miqdori vosita tavsifi va barcha vositalar boʻyicha qolgan qoplash muddatiga bogʻliq, boshlangʻich qoplash muddati qoʻllaniladigan valyutaviy shartnomalar va oltin bundan mustasno. Yuqoridagi usul boʻyicha hisoblangan ekvivalentlarga qarzdor turi, kafolat tabiati va taʼminotiga qarab balans vositalari singari tavakkalchilik qoʻllaniladi.
7-bob. Kapitalning monandligining hisoblanishi
32. Tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlarning umumiy summasi (TAUS) chegirmalar ajratilgan holda tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi balans va balansdan tashqari aktivlar yigʻindisi sifatida aniqlanadi.
33. 2015-yil 1-sentabridan boshlab tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlarning umumiy miqdori (TAUS) quyidagi tarzda hisoblanadi:
TAUS = Chegirmalar chiqarilgan tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi balans va balansdan tashqari aktivlar summasi + Operatsion tavakkalchiliklar summasi (OT) + Bozor tavakkalchiliklari summasi (BT);
OT = (100 / belgilangan K1 ning eng kichik darajasi) X (Bankning oxirgi uch yildagi yalpi daromadining oʻrtacha summasi X 15 foiz);
Oldingi tahrirga qarang.
Yalpi daromad = (foizli daromadlar — foizli xarajatlar) + (foizsiz daromadlar — foizsiz xarajatlar).
(33-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
Agar yalpi daromad qaysidir yilda nolga teng yoki salbiy koʻrinishda boʻlganda, oʻrtacha koʻrsatkichni hisoblashda u maxrajdan va suratdan chiqarib tashlanishi lozim.
BT = (100 / belgilangan K1 ning eng kichik darajasi) X (Ochiq valyuta pozitsiyalarining jami miqdori X 10 foiz).
Ochiq valyuta pozitsiyalarining umumiy summasini hisoblashda xorijiy valyutalarning umumiy uzun yoki umumiy qisqa koʻrsatkichlari yigʻindisining mutloq koʻrsatkichining eng kattasi olinadi.
Oldingi tahrirga qarang.
34. Regulyativ kapitalning tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlarning umumiy summasiga nisbati 12,5 foizdan kam boʻlmasligi kerak. Regulyativ kapitalning monandlik koeffitsiyenti K1 quyidagi tarzda hisoblanadi:
K1 = RK / TAUS.
2019-yil 1-yanvardan boshlab banklar tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlarning 3,0 foizi miqdoridagi kapitalni konservatsiya qilish buferini hisobga olgan holda K1 ning eng kichik darajasini 0,13 (13,0 foiz) miqdorida taʼminlashlari shart.
Kapitalning konservatsiya buferi tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlarning 3,0 foizi miqdoridagi qoʻshimcha zaxiradan iborat. Bunday zaxiradan maqsad banklar tomonidan moliyaviy va iqtisodiy qiyinchilik davrlarida zararlarni qoplash uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan kapital zaxirasining taʼminlanishini kafolatlash hisoblanadi.
(34-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2017-yil 23-sentabrdagi 26/7-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-2 23.10.2017-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.10.2017-y., 10/17/2693-2/0167-son)
Keyingi tahrirga qarang.
35. I darajali kapitalning monandlik koeffitsiyenti K2 = I darajali kapital/TAUS sifatida aniqlanadi.
Keyingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
Kapitalning konservatsiya buferi tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi barcha aktivlarning 3,0 foizi sifatli I darajali kapital boʻlishini hisobga olgan holda K2 koeffitsiyenti 2017-yilning 1-yanvaridan 0,095 (9,5 foiz) va 2019-yilning 1-yanvaridan 0,10 (10,0 foiz) miqdoridan kam boʻlmasligi lozim.
(35-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qaroriga (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) asosan xatboshisi bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
36. I darajali asosiy kapitalning monandlik koeffitsiyenti K3 = I darajali asosiy kapital/TAUS sifatida aniqlanib, uning eng kichik miqdori 0,075 (7,5 foiz)dan kam boʻlmasligi kerak.
2019-yil 1-yanvardan boshlab K3 ning eng kichik darajasini 0,08 (8,0 foiz) miqdoridan kam boʻlmasligi lozim.
(36-band Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
Keyingi tahrirga qarang.
37. Banklar 2015 — 2018-yillarda soliqlar toʻlangandan soʻng qoladigan sof foydadan ajratmalar ajratish orqali quyida keltirilgan koʻrsatkichlardan kam boʻlmagan miqdorda kapitalni oshirish boʻyicha barcha choralarni koʻrishlari lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
|
Kapitalning monandligiga qoʻyilgan minimal talablar (%) | |||
|
Talab kuchga kirish sanasi |
Regulyativ kapitalga, (K1) |
I darajali kapitalga, (K2) |
I darajali asosiy kapitalga |
|
01.01.2017 |
12,5 |
9,5 |
7,5 |
|
01.01.2019 |
13 |
10 |
8 |
(37-bandning jadvali Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2017-yil 23-sentabrdagi 26/7-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-2 23.10.2017-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.10.2017-y., 10/17/2693-2/0167-son)
Keyingi tahrirga qarang.
38. Kapitalning monandlik darajasi talablari bilan bir qatorda banklar I darajali kapitalni nomoddiy aktivlarni chegirib tashlangan holda mazkur Nizomning 5 va 6-boblarda nazarda tutilgan aktivlar qoʻshilgan umumiy aktivlar summasiga nisbati sifatida aniqlanadigan leveraj koeffitsiyentiga rioya etishlari kerak:
Oldingi tahrirga qarang.
K4 = I darajali kapital / (Umumiy aktivlar + mazkur Nizomning 5 va 6-boblaridagi aktivlar — mazkur Nizomning 16-bandida keltirilgan aktivlar). Leveraj koeffitsiyentining eng kichik darajasi 0,06 (6 foiz)ga teng.
(38-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-sonli qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 25.04.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son — 2018-yil 27-maydan kuchga kiradi)
Leveraj koeffitsiyentini hisoblashda kelgusida balans aktivlarida aks etishi ehtimoli boʻlgan bank balansining “Koʻzda tutilmagan holatlar” hisobvaraqlaridagi aktivlar ham hisobga olinadi. Bularga kapitalni monandligini hisoblashda qoʻllaniladigan aktivlar kiradi.
Balansdan tashqari aktivlar leverajning asosiy manbasi hisoblanadi. Shuning uchun banklar leveraj koeffitsiyentini hisoblashda yuqorida qayd etilgan balansdan tashqari aktivlarni, kreditning qayta hisoblash omilini (100 foiz) qoʻllagan holda, quyidagi ikki holatdan tashqari, hisoblashlari lozim:
xosilaviy (derevativ) operatsiyalar kapital monandligini hisoblashda foydalaniladigan “tavakkalchilikka dastlabki moyillik”ka muvofiq oʻtkazilishi;
bank har doim oʻzi tomonidan soʻzsiz bekor qiladigan barcha majburiyatlar uchun 10 foizlik kreditning qayta hisoblash omilini qoʻllashi lozim.
39. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki banklardan ularning faoliyatiga xos tavakkalchilik, iqtisodiy shart-sharoit va moliyaviy ahvolidan kelib chiqib, kapital monandligining yanada yuqori koeffitsiyenti taʼminlanishini talab qilishi mumkin. Bunday tavakkalchiliklar muammoli kreditlarning katta hajmi, sof zararlar, aktivlarning yuqori darajada oʻsishi, foiz stavkalari boʻyicha yuqori darajali tavakkalchilikning yuzaga kelishi yoki tavakkalchilikka asosalangan faoliyatga jalb qilinish kabilarni oʻz ichiga oladi, biroq ular bilan cheklanib qolmaydi.
8-bob. Yakuniy qoidalar
40. Bank moliyaviy yil natijalari boʻyicha va oraliq dividend toʻlanayotgan davr uchun moliyaviy hisobotning toʻgʻriligi haqida auditorlik xulosasi mavjud boʻlgan taqdirda hamda kapitalni oshirishga ajratmalar amalga oshirilgandan soʻng aksiyadorlariga dividendlar toʻlanadi.
41. Dividendlar ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash rezervlari shakllantirilgandan hamda Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki talablariga muvofiq tuzatishlar amalga oshirilgandan soʻng toʻlanishi mumkin.
Banklar quyidagi hollarda dividend toʻlash (eʼlon qilish) toʻgʻrisida qaror qabul qilish huquqiga ega emas:
dividendlar toʻlash paytida bank iqtisodiy nochorlik (bankrotlik) alomatlariga ega boʻlsa yoki koʻrsatilgan alomatlar bankda dividendlar toʻlash natijasida paydo boʻlsa;
Keyingi tahrirga qarang.
bank sof aktivlari qiymati uning ustav va zaxira kapitali summasidan kam boʻlsa;
Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilangan iqtisodiy normativlarni buzish, shuningdek agar dividendlar toʻlash natijasida iqtisodiy normativlar buzilib, buning oqibatida omonatchilar va kreditorlar manfaatlariga jiddiy xavf tugʻilishi mumkin boʻlsa;
bankka nisbatan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining dividendlar toʻlashni toʻxtatish toʻgʻrisida talabi mavjud boʻlsa.
42. Bank Kengashi har yili bankning kredit va investitsiya siyosatining asosiy yoʻnalishlarini ishlab chiqish va tasdiqlash chogʻida foydadan kapitalni oshirishga yoʻnaltiriladigan ajratmalar miqdorini eʼtiborga olishi lozim.
43. Kapitali mazkur Nizom talablariga muvofiq boʻlmagan banklar quyidagilarni oʻz ichiga oluvchi kapitalga qoʻyiladigan talablarning bajarilishini taʼminlash boʻyicha chora-tadbirlar rejasini ishlab chiqishlari kerak:
bank kapitalini monandlik darajasigacha koʻtarish uchun zarur boʻlgan strategiya va xatti-harakatlar;
rejaning amal qilish davri mobaynida belgilanadigan kapitalning cheklangan miqdorlari;
bankning faoliyatiga belgilangan cheklovlar taʼsiri ostida reja bilan qamrab olinadigan davr uchun tadbirlar rejasi;
Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki talablariga muvofiq boshqa axborot.
44. Chora-tadbirlar rejasi ijro muddatlari koʻrsatilgan holda, kapitalning monandligiga qoʻyiladigan talablarda nomuvofiqlik yuzaga kelgan va u bankning moliyaviy hisobotida aks ettirilgan paytdan boshlab 30 kun ichida Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankiga koʻrib chiqish uchun taqdim etilishi kerak.
45. Mazkur Nizom talablari banklar tomonidan buzilgan taqdirda Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi Qonunining 53-moddasida nazarda tutilgan chora va sanksiyalarni qoʻllashga haqli.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2015-y., 27-son, 360-modda; 2017-y., 27-son, 632-modda, Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.10.2017-y., 10/17/2693-2/0167-son; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son, 28.12.2018-y., 10/18/2693-4/2387-son, 07.03.2019-y., 10/19/2693-5/2722-son, 25.12.2019-y., 10/19/2693-6/4195-son; 13.02.2021-y., 10/21/2693-7/0116-son, Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.07.2021-y., 10/21/3313/0724-son, 10.12.2021-y., 10/21/2693-8/1151-son; 18.03.2023-y., 10/23/2693-9/0155-son; 05.04.2023-y., 10/23/2693-10/0196-son; 12.06.2023-y., 10/23/3442/0359-son; 19.07.2023-y., 10/23/2693-11/0493-son; 28.02.2024-y., 10/24/2693-12/0162-son; 22.04.2025-y., 10/25/2693-13/0369-son; 22.07.2025-y., 10/25/2693-14/0639-son)