O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir me’yoriy hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish va ishlab chiqish to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining to‘plami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman:

1. Charm-galantereya mahsulotlari ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.

Mazkur Qoidalar charm-galantereya ishlab chiqarishida mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi.

1. Mazkur Qoidalar charm-galantereya ishlab chiqaruvchi tashkilotlarga (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir.

2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolari va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim.

3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.

4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi.

6. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tasdiqlanadi) va yuritiladi:

mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sog‘lomlashtirish chora-tadbirlari bo‘yicha bo‘limni o‘z ichiga olgan jamoaviy shartnoma;

tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish o‘rinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish o‘rinlarini attestatsiya qilish kartalari;

mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari;

ishchilar va muhandis-texnik xodimlarni o‘qitish, yo‘l-yo‘riq berish va bilimlarini sinovdan o‘tkazish dasturlari;

mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha ma’muriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat);

xodimlar bilan yong‘inga qarshi yo‘l-yo‘riq berish va yong‘in-texnikaviy minimum mashg‘ulotlarini o‘tkazish dasturi;

har bir kasb va ish turlari bo‘yicha mehnatni muhofaza qilish yo‘riqnomalari.

7. O‘zbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq, ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq bo‘lgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini ta’minlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha tegishli tayyorgarlikka ega bo‘lgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud bo‘lgan tashkilotda yo‘l harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yo‘l harakati xavfsizligi bo‘yicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi.

Xodimlarining soni ellik nafardan kam bo‘lgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha mutaxassis lavozimini joriy etish to‘g‘risidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining o‘ziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi.

8. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yo‘l harakati xavfsizligi xizmati tashkilotning mustaqil tarkibiy bo‘linmalari bo‘lib, ular bevosita tashkilot rahbariga bo‘ysunadi.

9. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yo‘riqnomasiga binoan ularning majburiyatlariga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas.

10. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bog‘liq ravishda sodir bo‘lgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bog‘liq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish to‘g‘risidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

11. Tashkilot xodimlari o‘z kasblari va ish turlari bo‘yicha belgilangan tartibda o‘qishlari, ularning bilimlarini sinovdan o‘tkazilishi va ularga yo‘l-yo‘riq berilishi kerak.

13. Ishlarni texnologik reglament bo‘yicha xavfsiz yuritish yo‘riqnomalari ishlab chiqiladi va xodimlar hamda ish joylarini shu yo‘riqnomalar bilan ta’minlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi.

14. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-78 bo‘yicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga ta’sir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari to‘g‘risida to‘liq va xolisona ma’lumotga ega bo‘lishi lozim.

15. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda mehnat jarayonining xavfli va zararli omillari to‘g‘risidagi ma’lumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim o‘lchovi natijalari, shuningdek mehnatning og‘ir sharoitlari attestatsiya qilish orqali belgilanishi lozim.

16. Yangi zararli moddalar paydo bo‘lishiga yoki xavfli va zararli omillar yo‘qolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar o‘zgarishlarida yoki yangi ishlab chiqarish uskunalarini joriy qilishda xavfli va zararli omillar to‘g‘risidagi ma’lumotlarga tegishli o‘zgartirishlar kiritilishi lozim.

17. Tashkilot o‘ta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar ro‘yxatiga ega bo‘lishi lozim. Ro‘yxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, bug‘ va suv isitish qozonlari, yuk ko‘tarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sig‘imlar, elektr uskunalarga xizmat ko‘rsatish bilan bog‘liq ishlar va amaldagi tarmoq ro‘yxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart.

18. Barcha xodimlar o‘ta xavfli ishlarni bajarish topshirig‘ini olishdan oldin, mehnat muhofazasi bo‘yicha yo‘l-yo‘riq olishi va ishlarni bajarish usullarini o‘zlashtirib olishi shart.

19. O‘ta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan naryad-ruxsatnomaga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

20. Tashkilot rahbariyati o‘ta xavfli ishlarni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va xavfsiz bajarishda belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishiga to‘la javobgardir.

21. Xodimlarni xavfli va zararli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish belgilangan standartlar va me’yorlar talablariga mos jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanish orqali ta’minlanishi lozim.

22. Jamoaviy himoya qilish vositalariga quyidagilar kiradi:

ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini me’yorlashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil me’yorda saqlash va boshqalar);

ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorug‘ligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorug‘likdan himoya qilish moslamalari va boshqalar);

shovqindan, tebranishdan, elektr va statik toklar urishidan hamda uskunalar yuzasini yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari;

mexanik va kimyoviy omillarning ta’siridan himoya qilish vositalari.

23. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari bo‘lgan xonadagi barcha xodimlarga ta’sir qilganda qo‘llanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim.

24. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda yakka tartibdagi himoya vositalari qo‘llanilishi lozim. Bunday hollarda yakka tartibdagi himoya vositalarisiz xodimlarning ishga jalb qilinishi taqiqlanadi.

25. Yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qo‘llashi, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati to‘g‘risida ma’lumotlarga ega bo‘lishi lozim.

26. Tashkilotda quyidagilar ta’minlanishi shart:

yakka tartibdagi himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasi;

himoya vositalarini qo‘llash va to‘g‘ri foydalanish ustidan doimiy nazorat amalga oshirilishi;

himoya vositalarining samaradorligi va sozligi tekshirilishi;

yakka tartibdagi himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularni degazatsiya va dezinfeksiya qilinishi (bir marta qo‘llaniladigan himoya vositalari bundan mustasno).

27. Xodimlar maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalari bilan belgilangan tartibda bepul ta’minlanishi lozim.

28. Tashkilotlarda tanlov o‘tkazilishi lozim bo‘lgan kasblar va mutaxassisliklar ro‘yxati bo‘lishi lozim.

29. Xodimlar, ishlab chiqarish uchastkalarining rahbarlari tegishli ma’lumotga va ish tajribasiga ega bo‘lishi kerak.

30. Bosim ostida ishlovchi uskunalar va xavfi yuqori bo‘lgan ishlarda xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan o‘tgan va tegishli guvohnomaga ega bo‘lishi shart.

31. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan O‘n sakkiz yoshga to‘lmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan og‘ir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning ro‘yxatiga muvofiq o‘n sakkiz yoshga to‘lmagan shaxslar og‘ir ishlarga hamda zararli va xavfli mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim.

33. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizom (ro‘yxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim.

34. Tashkilot rahbariyati kasaba uyushmasi qo‘mitasi va sog‘liqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tishi lozim bo‘lgan xodimlarning ro‘yxatini tuzishi hamda xodimlarning ko‘rikka kelishini ta’minlashi lozim.

35. Majburiy tibbiy ko‘riklar korxonalarga tibbiy xizmatlar ko‘rsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, ular bo‘lmagan taqdirda esa korxona joylashgan yerdagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan o‘tkaziladi. Majburiy tibbiy ko‘riklar davolash-sog‘lomlashtirish tadbirlari belgilangan tekshirish dalolatnomasi bilan yakunlanishi lozim.

36. Ish beruvchi majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tmagan yoxud majburiy tibbiy ko‘rik natijalariga ko‘ra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan bo‘yin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart.

37. Davriy majburiy tibbiy ko‘riklar o‘z vaqtida, sifatli o‘tkazilishi va ularning natijalariga ko‘ra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklanadi.

38. Xodimlarni sog‘lig‘i tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi.

39. Tashkilot maydonlari va binolarining joylashuvi SHNQ 2.09.17-21 “Sanoat korxonalarining bosh rejalarini loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos bo‘lishi kerak.

40. Tashkilotda transport vositalarining va piyodalarning tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan bo‘lishi kerak.

41. Transport vositalari va tashkilot hududida piyodalarning harakati chizmasi tashkilotga kirish va chiqish hamda ish uchastkalari va sexlarining ko‘rinarli joylariga osib qo‘yilishi kerak.

42. Tashkilot maydonlari ko‘kalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmoqlari bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

43. Tashkilot maydonidagi o‘tish joylari mustahkam yopqichlar, suvlar oqib ketadigan inshootlar bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.

44. Yilning yoz vaqtida yo‘laklar va o‘tish joylariga suv sepilgan, qishda qordan tozalanib, qum sepilgan bo‘lishi lozim.

45. Ishlab chiqarish binolari va inshootlari SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda ma’muriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va talablariga mos kelishi kerak.

46. Yordamchi binolar va xonalar SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda ma’muriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos kelishi lozim.

47. Ishlab chiqarish va yordamchi xonalarning (harorati, nisbiy namligi, havoning harakatlanish tezligi va boshqalar) mikroiqlimi GOST 12.1.005-88 talablariga javob berishi kerak.

48. Nam xonalarda hamda issiq o‘tkazuvchi pollarda (betonli, g‘ishtli, plitali va boshqalar) muntazam ishlashga mo‘ljallangan ish joylarida yog‘och to‘shamalar va panjaralar yotqizilgan bo‘lishi kerak.

49. Pol to‘shamalari zararli moddalar, ishlab chiqarishdagi kirlar va changlardan yengil tozalangan bo‘lishi kerak.

50. Binoga transport vositalarining kirish joylari darvozalar va signal asbob-uskunalari bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

51. Darvoza tavaqalari yopiq va ochiq holatida maxsus moslamalar mustahkam o‘rnatilgan bo‘lishi kerak.

52. Transport vositalari binoga kirishi uchun darvoza eni foydalanilayotgan transport vositalari eni miqdoridan oshiq bo‘lishi kerak.

53. Darvozalarning balandligi transport vositasining balandligidan kamida 0,2 m dan oshiq bo‘lishi kerak.

54. Tashkilotlarda binolar va inshootlardan foydalanish holatini muntazam kuzatish tashkil etilgan bo‘lishi kerak.

55. Barcha ishlab chiqarish binolari va inshootlari bir yilda ikki martadan (bahor va kuzda) kam bo‘lmagan holda tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan komissiya tomonidan texnik ko‘rikdan o‘tkazilishi lozim. Texnik ko‘rik xulosalari, ularda topilgan nuqsonlarni bartaraf etish bo‘yicha tadbirlar va muddati ko‘rsatilgan dalolatnomalar orqali rasmiylashtirilishi kerak.

56. Xodimlar uchun xavf tug‘diruvchi halokat tusidagi buzilishlar tezda bartaraf etilishi kerak. Xavfli hududlarda ishlab chiqarish jarayonlari halokat bartaraf etilgunga qadar to‘xtatib turilishi lozim, shuningdek xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar xavfsiz joyga ko‘chirilishi kerak.

57. Ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sun’iy yoritish SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sun’iy yoritish” shaharsozlik normalari va talablariga mos bo‘lishi lozim.

58. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya iste’molchilarining ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritishlarining sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi lozim.

59. Yoritish vositalari toza va soz holatda bo‘lishi kerak. Yorug‘ tushuvchi oynalarni yilda kamida ikki marotaba tozalash lozim.

60. Yorug‘lik tushadigan deraza va eshiklarni turli predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) to‘sib qo‘yishiga ruxsat etilmaydi.

61. Sun’iy yoritish umumiy va birlashgan tizimda ishlatiladi (umumiy mahalliy bilan birgalikda). Birgina mahalliy yoritishni qo‘llash taqiqlanadi.

62. Uchastka va xonalarda portlash bo‘yicha xavfli gaz va changlar konsentratsiyasi yig‘ilib qolish ehtimoli bo‘lsa, elektr yoritish tizimi portlashdan alohida bajarilishi kerak.

63. Xavflilik darajasi yuqori bo‘lgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori bo‘lmagan ko‘chma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Uskunalar va inshootlar (bunkerlar, silososlar, quduqlar, bug‘lantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ni ichki sirtini yoritish uchun ko‘chma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak.

64. Shamollatish va isitish SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.

65. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 m balandlikda bajarilishi kerak.

66. O‘tish joylarida joylashgan isitish jihozlari ruxsat etilgan o‘tish yo‘laklarining enini kamaytirmasligi kerak.

67. Ish joylarida havo harorati yengil jismoniy ishda 21°S, o‘rtacha og‘ir ishda 17°S va og‘ir ishda 16°S dan past bo‘lmasligi lozim.

68. Xodimlarning isinishi uchun xonalarda havo harorati 22°S dan kam bo‘lmasligi kerak.

69. Isinish xonalarigacha bo‘lgan masofa binolarda joylashgan ish joylaridan 75 m dan, bino tashqarisidagi ish joylaridan esa 150 m dan ko‘p bo‘lmasligi lozim.

70. Suv bilan ta’minlash va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv ta’minoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalari talabiga mos kelishi kerak.

71. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar bo‘lishi kerak. Suv quvurlari yo‘q bo‘lganda baklarda qaynatilgan suv bo‘lishi lozim.

72. Ichimlik suvining harorati 8°S dan 20°S gacha bo‘lishi kerak.

73. Tashkilot hududidagi hojatxonalar isitish va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga ulangan bo‘lishi lozim.

74. Tashkilotda oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi yo‘q bo‘lganda davlat sanitariya nazorati organlari bilan kelishilgan holda tashkilotda yer qatlamini ifloslantirmagan holda dushxonalardan va yuz-qo‘l yuvgichlaridan suv oqmaydigan qurilmali axlat o‘ralarining mavjud bo‘lishiga ruxsat etiladi.

75. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini o‘rnatish va ulardan foydalanishda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Iste’molchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Iste’molchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari talablariga rioya qilish kerak.

76. Elektr tok o‘tkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va o‘lchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushiruvchi apparatlar va moslamalar faqat yonmaydigan asoslar (marmar, tekstolit, getinaks va boshqalar)da montaj qilinishi lozim.

77. Yoritish va quvvatli uskunalar va elektr tarmoqlarining tuzilishi xonalardagi sharoitlarga va ulardagi ishlab chiqarishning xususiyatiga mos bo‘lishi shart.

78. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritgichlar namlikdan, elektr dvigatellari esa suyuqlik sachrashidan himoyalangan bo‘lishi shart.

79. Taqsimlovchi qurilmalar izolyatsiyasining qarshiligi va chidamliligi tekshirib turilishi lozim.

80. Ishlab chiqarish binolari va maishiy xonalarda qo‘llanuvchi lyuminessent yoritqichlar yopiq holda, namlik va chang o‘tkazmaydigan maxsus armaturada bajarilishi lozim.

81. Ko‘chirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qalpoqlari va metall to‘r bilan jihozlangan bo‘lishi lozim. Ushbu yoritqichlar va boshqa ko‘chirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan kabel va elektr o‘tkazgichlar qo‘llanilishi lozim.

82. Evakuatsiya yo‘laklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari bo‘lishi lozim.

83. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, o‘lchamlari va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalanib turilishi lozim.

84. Kabellar va elektr o‘tkazgichlarning izolyatsiyasi, tashqi birikmalar, himoyalovchi yerga ulagichlar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi ko‘rikdan o‘tkazilishi va asboblar bilan o‘lchash orqali tekshirilib turilishi lozim.

85. Elektr apparatlari va agregatlarini nolga va yerga ulash simlarining butunligi kamida 6 oyda bir marta tekshirilishi lozim. Tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi.

86. Kam quvvatli elektr lampalari va asboblarini kattaroq quvvatlilariga almashtirish tarmoq uchun yo‘l qo‘yiluvchi yuklanishni hisobga olgan holda elektr xo‘jaligi uchun javobgar xodimning ruxsati bilan amalga oshirilishi lozim.

87. Bitta elektr shtepseliga bir nechta iste’molchilarni ulash taqiqlanadi.

88. Changlarning statik elektr razryadlaridan alangalanib ketmasligi uchun mashinalarning g‘iloflari, uning asosiy vallari va havo quvurlari yerga ulangan bo‘lishi lozim. Havo quvurlarining filtrlari mayda katakli metall to‘rlar bilan o‘ralgan va to‘r yer bilan ulangan bo‘lishi lozim.

89. Tashkilotning barcha turdagi bino va inshootlari yashin qaytargichlar o‘rnatilgan holda to‘g‘ridan-to‘g‘ri yashin urishidan himoyalangan bo‘lishi lozim. Yashin qaytargichlar har yili bahorda tekshirilib turilishi va nosozliklari bartaraf etilishi lozim.

90. Charm-galantereya ishlab chiqarish texnologik jarayonlari GOST 12.3.002-75 “Ishlab chiqarish jarayonlari. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq bo‘lishi lozim.

91. Ishlab chiqarish jarayonlarining xavfsizligi quyidagi talablarni amalga oshirish orqali ta’minlanadi:

ishlab chiqarish uskunalariga xizmat ko‘rsatish tartibidagi texnologik jarayonlarni (ish turlarini), ish usullari va rejimlarini qo‘llash;

ishlovchilarga zararli ta’sir ko‘rsatmaydigan birlamchi material va yarim tayyor mahsulotlarni, butlovchi mahsulotlarni qo‘llash, agar ushbu talabni bajarishning imkoni bo‘lmasa ishlab chiqarish jarayonining xavfsizligini va xodimlarning himoyasini ta’minlovchi choralar ko‘rish;

shikastlanish va kasb kasalliklari manbai bo‘lmagan ishlab chiqarish uskunalarini qo‘llash;

xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining tarqalishini cheklovchi vositalarni qo‘llash;

ishlab chiqarish uskunalarini to‘g‘ri joylashtirish va ish joylarini to‘g‘ri tashkil etish;

birlamchi material va yarim tayyor mahsulotlarni, tayyor mahsulotlarni va ishlab chiqarish chiqindilarini saqlash va transport vositalarida tashishning xavfsiz usullarini qo‘llash;

xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining xususiyatiga mos keluvchi himoyalash vositalarini qo‘llash;

ish bajarilayotgan paytdagi xavfli hududlarni belgilash.

92. Ishlab chiqarish jarayonlari atrof muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishiga va zararli omillarining tegishli me’yorlaridan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi shart.

93. Ishlab chiqarish jarayonlari soz uskunalarda, soz nazorat-o‘lchash asboblari, himoya to‘siqlari, blokirovkalar, ishga tushiruvchi apparatlar, texnologik asbob-uskunalar mavjud bo‘lgan taqdirda amalga oshirilishi lozim.

94. Ishlab chiqarish jarayoni texnologik hujjatga muvofiq olib borilishi lozim.

95. Ishlab chiqarish jarayonida birlamchi material va yarim tayyor mahsulotlar qo‘llanilsa, shuningdek xavfli va zararli ishlab chiqarish omillariga ega bo‘lgan oraliq moddalar hosil bo‘lsa xodimlarga oldindan o‘zini bexatar tutish qoidalari haqida ma’lum qilinishi va ular tegishli tartibda o‘qitilishi va himoya vositalari bilan ta’minlanishi lozim.

96. Birlamchi material va yarim tayyor mahsulotlarni qo‘llashga faqat belgilangan tartibda tegishli gigiyenik me’yorlar tasdiqlangandan so‘ng ruxsat etiladi.

97. Ishlab chiqarish jarayonlari yong‘in va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.004-91 “Yong‘in xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga va ushbu Qoidalarga muvofiq ta’minlanishi lozim.

98. Ishlab chiqarishda sinalmagan yong‘in va portlash xavfi mavjud hamda toksik xususiyatlarga ega bo‘lgan moddalar va materiallarni qo‘llash taqiqlanadi.

99. Ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda yong‘inlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir bo‘lishi hamda atrof muhit uning chiqindilari (oqova suvlari, shamollatish tizimi chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar ta’minlanishi lozim.

100. Ishlab chiqarish binolari va xonalari dastlabki yong‘inni o‘chirish vositalari bilan ta’minlangan bo‘lishi shart.

101. Shamollatish tizimi yong‘indan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan bo‘lishi kerak.

102. Ishlab chiqarish binolari va xonalari uchun yong‘in xavfsizligi davlat xizmati hududiy organi bilan kelishilgan yong‘in xavfsizligi bo‘yicha yo‘riqnoma ishlab chiqilishi va ko‘rinadigan joyga osib qo‘yilishi lozim.

103. Xodimlar bilan yong‘in xavfsizligi bo‘yicha mashg‘ulotlar o‘tkazilishi va yong‘inning oldini olish bo‘yicha yo‘l-yo‘riqlar berilishi kerak.

104. Bino va yong‘in suv manbai yo‘laklari hamda yong‘in vositalari va uskunalariga boradigan yo‘laklar doimo bo‘sh bo‘lishi kerak.

105. Yelim tayyorlash uchastkasi umumiy havo tarqatuvchi hamda ish joyidan havoni tortib oluvchi alohida shamollatish tizimiga ega bo‘lgan alohida yopiq binoda joylashgan bo‘lishi lozim.

106. Yelim ishlab chiqarishda zaharli hom ashyo va moddalar ishlatilishi sababli yelim ishlab chiqarish jarayonlari alohida binoda bajarilishi lozim.

107. Yelim tayyorlash uchastkasi devorlarining yuzasi poldan 2,5 m balandlikda va keramika plitalar bilan qoplangan bo‘lishi lozim.

108. Yelim tayyorlash uchastkasining pollari suv o‘tkazmaydigan, sirg‘anmaydigan, yuvilishi oson va suv oqishi uchun qiya bo‘lishi lozim.

109. Barcha yelim tayyorlash jarayonlarida havoga zararli gaz va bug‘lar chiqarilishi sababli, joyidan havo tortib oluvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan bo‘lishi yoki qopqog‘i mahkam yopiladigan maxsus idishlarda (chanlarda) yelim tayyorlanishi lozim.

110. Hajmi 25 l dan yuqori bo‘lgan qozon va baklar mexanik aralashuv moslamasi bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.

111. Yelim tayyorlash qozonining mahsulot solishga mo‘ljallangan lyuklari zich yopiluvchi tirkagichli qopqoqda bo‘lishi lozim.

112. Yelim qaynatiladigan idish toza saqlanishi hamda bir yilda kamida ikki marta dezinfeksiya qilinishi lozim.

113. Sulfit-spirtli bo‘tqa konsentratsiyadan va shunga o‘xshashlardan tayyorlanadigan teri osti yog‘ qatlamidan tayyorlangan yelimlar (mezdro), duradgorlik yelimlari maxsus qozonlarda ishlab chiqarilishi lozim.

114. Yelim tayyorlash qozonlari termometrida uning eng katta bosimining cheklangan miqdorini ko‘rsatuvchi qizil chiziq bo‘lishi hamda suvni o‘lchaydigan shkalali oynalar o‘rnatilishi lozim.

115. Qozonning suv sathi suvli maxsus shkala oynasining 1/3 qismida bo‘lishi lozim.

116. Tayyorlangan yelimlarni saqlash va transportirovka qilish maxsus zich yopilgan idishlarda amalga oshirilishi lozim.

117. Bichish-kesish sexi binosi mexanik usulda boshqariluvchi umumiy almashuvchi tortuv va tarqatuv shamollatish tizimiga ulangan bo‘lishi lozim.

118. Tabiiy, sun’iy charmlarni va plyonka mahsulotlarini, karton va qog‘oz mahsulotlarini qo‘l bilan bichish uchun yopiq binolar ajratilishi lozim.

119. Kesish presslariga mahsulot qismlarini yetkazish hamda ulardan qiyqim va chiqitlarni olib ketish mexanizatsiyalashtirilgan bo‘lishi lozim.

120. Qator qilib joylashtirilgan presslar hamda qo‘lda bichish uchun qo‘yilgan stollar orasidagi masofa 1 m dan kam bo‘lmasligi, bichilgan detallarga ishlov berish uchun stolga o‘rnatilgan mashinalar orasidagi masofa 0,7 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

121. Bichuvchilarning ish joylari (press yoki qo‘lda) kesuvchi rezak va lekalolarni saqlash uchun hamda xodimning bo‘yiga mos bo‘lgan taxtadan qilingan oyoqning tagiga qo‘yiladigan moslama bilan jihozlanadi.

122. Ish stollarining yuzasi silliqlab polirovka qilingan yoki plastik bilan qoplangan bo‘lishi lozim.

123. Konveyer usulidagi sexlarda bichuvchining ish joyida detallarning sifatini, sonini aniqlash, taxlash uchun maxsus stol o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.

124. Charm va boshqa materiallar bichilishidan hosil bo‘lgan chiqindilar ish joyidan konveyerlar (transportyorlar) bilan olib ketilishi yoki bichuvchi tomonidan maxsus yashiklarga yig‘ilishi, to‘lgandan so‘ng hamda smenaning so‘ngida chiqitlar uchun mo‘ljallangan maxsus joyga olib ketilishi lozim.

125. Har bir kesish pichoqlari (rezaklari) bir xil balandlikda bo‘lishi hamda keskichning kesish qirrasi tekis, yaxshi va to‘g‘ri o‘tkirlangan bo‘lishi lozim.

126. Ishlab chiqariluvchi barcha assortimentlarni bichish uchun keskich jamlanmalari alohida xonada maxsus stellajlarda saqlanishi lozim.

127. Turli xil buyumlarni bichish uchun lekalolar jamlanmasi maxsus ajratilgan joylarda saqlanishi lozim.

128. Keskich va lekalolar jamlanmalarini tartibli saqlash tashkil etilishi lozim. Zarur hollarda ularni qidirib topishda hech qanday qiyinchilik bo‘lmasligi kerak.

129. Ish joyiga keskich va lekalolar jamlanmasini yetkazib berish bitta javobgar shaxs tomonidan amalga oshirilishi lozim.

130. Keskich va lekalolar jamlanmalari soz holda saqlanishi lozim.

131. Keskichlarni va bichuvchi pichoqlarni o‘tkirlash va jilvirlash ishlari umumiy havo tortuvchi va toza havoni xonaga tarqatuvchi shamollatish tizimiga ulangan alohida o‘ralgan xonada amalga oshirilishi lozim.

132. O‘tkirlash dastgohlari joyidan tortuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan, o‘tkirlash toshining ishlamaydigan qismi to‘siq bilan ta’minlangan hamda ish joyida himoya ko‘zoynaklari bo‘lishi lozim.

133. Keskich va lekalolar jamlanmalarini tekshirish jadval bo‘yicha amalga oshirilishi lozim.

134. Bichilgan detallarni saqlash uchun xona javonlar bilan jihozlangan va ularning orasi xodimlarning erkin o‘tishi uchun qulay bo‘lishi lozim.

135. Sun’iy charm va polivinilxlorid plyonkalarining qirqilgan detallari saqlanuvchi javonlar tortuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.

136. Charmni qo‘lda bichish uchun yog‘ochdan tayyorlangan, yuzasi tekis, o‘yiq va yoriqlari bo‘lmagan bichish taxtasi bo‘lishi lozim.

137. Qo‘lda bichish uchun mo‘ljallangan stollarda xodim turadigan tomonida chuqurcha bo‘lib, charmni ilish uchun kronshteynlar, materiallarni saqlash va chiqitlarni yig‘ish uchun maxsus joy va pichoqlarni saqlash uchun tortmali yashiklar bilan jihozlanishi lozim.

138. Pichoqlar qalin materialdan tayyorlangan qinda saqlanishi lozim.

139. Charm va boshqa materiallar bichilishidan hosil bo‘lgan chiqindilar ish joyidan konveyerlar (transportyorlar) bilan olib ketilishi yoki bichuvchi tomonidan maxsus yashiklarga yig‘ilishi, to‘lgandan so‘ng hamda smenaning so‘ngida chiqitlar uchun mo‘ljallangan maxsus joyga olib ketilishi lozim.

140. Metalldan va yumshoq metall tunukadan tayyorlangan lekalolarning qirrasi silliq bo‘lishi lozim. Lekalolarning qalinligi 2,5 mm dan kam bo‘lmasligi lozim.

141. Ish stolida faqat ishlatilishi lozim bo‘lgan lekalolar bo‘lishi lozim.

142. Buyumlarga va buyumlar detallariga rang berish binosi yong‘inga chidamli, yopiq umumiy tortuv va tarqatuvchi shamollatish tizimiga ulangan bo‘lishi lozim.

143. Buyumlarga rang berish bilan qoplash amalga oshiriladigan binoda yoritqich asboblari va elektro‘tkazgichlar portlash xavfsizligi talablariga javob berishi lozim.

144. Buyumlarga yoki detallarga rang berish qo‘l usulida pulverizator yordamida faqat tortuvchi shamollatish tizimidan foydalangan holda amalga oshirilishi lozim. Tortuvchi shamollatish tizimi javonga yoki devorga o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.

145. Kompressor qurilmasi to‘siq ichida o‘rnatilgan bo‘lib, yuqori bosimining cheklangan miqdorini ko‘rsatuvchi qizil chiziqqa ega bo‘lishi lozim.

146. Bo‘yoq va laklar bilan ishlayotganda qo‘lning muhofazasi uchun biologik surtmalardan foydalanish lozim.

147. Buyum va detallar bo‘yog‘ini quritish uchun maxsus tortuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan quritish javonlari bo‘lishi lozim.

148. Bo‘yoq va nitrolak qorishmalari sexning ichida, yopiq idishlarda, yong‘indan xavfsizlantirilgan tortuvchi shamollatish tizimi bo‘lgan maxsus javonlarda saqlanishi lozim.

149. Erituvchilar, bo‘yoq va nitrolaklarni rang berish joyida iste’molning bir sutkali miqdoridan oshmagan miqdorda saqlashga ruxsat beriladi.

150. Shamollatish tizimi kameralari havo o‘tkazgichlarining so‘rish teshiklariga qo‘yilgan reshyotkalar bo‘yoq qoplamidan tasdiqlangan jadval bo‘yicha tozalanishi lozim.

151. Tikuv-yig‘uv sexi binosi umumiy tortuv va tarqatuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.

152. Tikuv-yig‘uv sexlarida yarim tayyor mahsulotlar bilan keyingi texnologik jarayonlarni bajarish uchun konveyer yoki transportyorlardan foydalanish lozim.

153. Konveyer yoki transportyorning uzunligi 45 m dan oshmasligi lozim. Katta uzunlikdagi agregatlar bo‘lgan taqdirda, agregatni o‘zaro teng bo‘lgan uzunligi 35 m gacha bo‘lgan qismlarga bo‘lgan holda kengligi 1,2 — 1,4 m va balandligi 1,15 — 1,2 m bo‘lgan o‘tish ko‘priklari qo‘llanilishi lozim.

154. Konveyerlashtirilmagan uchastkalarda ish joylari texnologik jarayon yo‘lanishi bo‘yicha joylashtirilmog‘i lozim.

155. Qator qo‘yilgan mashina va stanoklarning orasidagi masofa 1 m dan kam bo‘lmasligi, stolga o‘rnatilgan mashina va qurilmalarning orasi 0,7 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

156. Ish joyidagi barcha yuzalar hamda konveyer tutqichlari silliq va jilvirlangan bo‘lishi lozim.

157. Tikuv-yig‘uv sexlarida bichiqni, yarim tayyor mahsulotni va tayyor mahsulotni saqlash uchun mo‘ljallangan joylar bo‘lishi lozim.

158. Ish joylari va o‘tish joylari yarim tayyor mahsulotlar va tayyor mahsulotlar bilan to‘ldirib tashlanmasligi lozim.

159. Sexda saqlanayotgan tayyor mahsulotning miqdori bir kunda ishlab chiqariladigan mahsulot miqdoridan oshmasligi lozim.

160. Ish joylari oldida yerda tikuv mashinalarining ehtiyot qismlarini saqlashga yo‘l qo‘yilmaydi.

161. Tikuv mashina tuzatuvchi ustaning ish joyida slesarlik asboblari jamlanmasi bo‘lishi lozim.

162. Tarkibida organik erituvchilari (benzin, spirt va boshqalar) bo‘lgan yarim tayyor mahsulotlarga yelim surkash ish joylari xodimni zararli gazlardan himoya qilish uchun tortish shamollatish tizimi yoki boshqa qurilmalarga ega bo‘lishi lozim.

163. Detallarga tarkibida organik erituvchilari bo‘lgan yelimlar surtish uchun mo‘ljallangan ish stollari yong‘inga chidamli yuzaga ega bo‘lishi lozim.

164. Tarkibida organik erituvchilari bo‘lgan yelimlar uchun idishlar mahkam yopilgan hamda yong‘in xavfsizligi talablariga javob berishi lozim.

165. Stollar yuzasini va idishlarni tarkibida organik erituvchilari bo‘lgan yelim plyonkalaridan tozalash uchun uchqun chiqmaydigan yog‘och, plastmassa va boshqa asboblardan foydalanish lozim.

166. Tarkibida organik erituvchilar bo‘lgan yelimlarni tikuv-yig‘uv sexlarida saqlash miqdori bir kunlik iste’mol me’yoridan oshmagan holda ruxsat etiladi. Ishlash vaqtida doimo isitishni talab etuvchi yelimlar uchun maxsus elektrisitgichli idishlardan (yelim idish) foydalanish lozim.

167. Elektrisitgichli idishlar ish joylariga ularni to‘kib yuborish imkoniyatisiz o‘rnatilishi lozim.

168. Elektrisitgichli idishlar va elektrplitalar elektr xavfsizligi talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.

169. Ishlab chiqarishda foydalaniladigan elektrplitalarning spirallari yopiq bo‘lishi lozim.

170. Barcha stollarga elektr asboblari issiq o‘tkazmaydigan tagliklar yordamida o‘rnatilishi lozim.

171. Tarkibida organik erituvchilari bo‘lgan yelim surtilgan detallarni quritish turli xil quritish jihozlarida tortuvchi shamollatish tizimidan foydalangan holda amalga oshirilishi lozim.

172. Yelim surtilgan detallarning quritilishi transportyor va tortuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan quritgichlarda amalga oshirilishi lozim. Tabiiy holda detallarni bog‘lamlarda, ularni stellajlarga qo‘yish yo‘li bilan quritiladi.

173. Qaychilar bilan ishlaydigan xodimlarning qaychi halqasi xodim qo‘l barmoqlarining o‘lchamiga to‘g‘ri keladigan qaychi bilan ta’minlanishi lozim.

174. Detallarni kesish va detallarda teshik ochish amalga oshiriladigan ish joylarida kesmalarni yig‘ish uchun asbob bo‘lishi lozim.

175. Qo‘l asboblari (pichoqlar, bolg‘alar, bigizlar, perforatorlar, tishlagichlar, qisqichlar, qulflar uchun ochqichlar va boshqalar) soz bo‘lishi lozim. Belgilangan vaqtlarda qo‘l asboblarining holati ko‘rikdan o‘tkazib turilishi lozim.

176. Buyum detallarini kesish va o‘lchov lekalolarining qalinligi 2,5 mm dan kam bo‘lmasligi va tekis bo‘lishi lozim.

177. Bolg‘aga oval kesimdagi qattiq va yopishqoq daraxtlardan tayyorlangan sop o‘rnatilishi lozim. Bolg‘aning sopi chiqib ketmasligi uchun metall tiqin bilan mahkamlanishi lozim.

178. Qo‘lga o‘zining qaytish kuchi bilan ta’sir qiladigan asboblarning (perforatorlar, metchiklar) uzunligi 100 mm dan kam bo‘lmasligi lozim.

179. Ish joyini yig‘ishtirish uchun har bir xodim kerakli asboblar (cho‘tkalar, lattalar va boshqalar) bilan ta’minlanishi lozim.

180. Sun’iy charm va plyonka mahsulotlarini issiqlik bilan (elektrpayalnik bilan, qizdirilgan plastinalar va boshqalar bilan) payvandlash ishlarini bajarish uchun ish joylari tortuvchi shamollatish tizimi javonlar bilan jihozlangan yong‘inga chidamli va elektrga xavfsiz qoplamali stollar bilan jihozlanishi lozim.

181. Termik payvandlash ish joylarining poli tokdan himoyalovchi qoplamalar bilan qoplanishi lozim.

182. Payvandlash asboblarining qizish darajasi texnologik jarayonda belgilangan me’yordan oshmaydigan haroratda amalga oshirilishi lozim.

183. Metall plastinalarini qizdirish uchun yopiq spiralli elektrplitalar yoki maxsus elektr o‘choqlardan foydalanish lozim.

184. Payvandlash asboblari issiqlik va elektr toki o‘tkazmaydigan ushlagich bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.

185. Qizdiruvchi asboblar (elektrplitalar, elektrpayalniklar) issiqga chidamli bo‘lgan tagliklarga, jumladan asbestli temir reshyotkaga, marmar plitaga, keramik taglikka va boshqalarga o‘rnatilishi lozim.

186. Isituvchi asboblar xodimlar uchun xavfsiz va elektr toki o‘tkazuvchi kontaktlari maxsus to‘siqlarga ega bo‘lishi lozim.

187. Sun’iy charm va plyonkalarni termik payvand qilish ishlarini bajarayotganda qo‘l barmoqlarini kuydirib olmaslik uchun maxsus barmoq qo‘lqoplaridan foydalanish lozim.

188. Yuqori chastotali tok bilan buyum va detallarni payvand qilish ish joylarida yuqori chastotali elektromagnit maydonlari (bundan buyon matnda EMM deb yuritiladi) paydo bo‘lishiga olib keladi.

189. Intensiv bo‘lgan yuqori chastotali EMMni sistematik ravishdagi ta’siri natijasida xodimlarning asab va yurak-tomir tizimida, ko‘z gavhari xiralashuvida o‘zining keskin ifodalanmagan funksional o‘zgarishlarga olib kelishi mumkin.

190. O‘zgaruvchan EMMning inson organizmiga zararli ta’sirining oldini olish uchun ish joylarida EMM kuchlanishini mumkin bo‘lgan miqdorgacha kamaytirish lozim.

191. Ish joylarida yuqori chastotali dielektriklarni qizdirish vaqtida nurlanish intensivligi EMMning elektr tarkibiy miqdori bilan baholanadi.

192. Ish joylarida EMM kuchlanishi elektr tarkibi bo‘yicha nurlanish miqdori ruxsat etilgan me’yordan oshmasligi lozim.

193. Ish joylarida EMM kuchlanishini kamaytirish uchun nurlanish manbai bo‘lishi mumkin bo‘lgan yuqori chastotaning barcha elementlari (kondensator plastinalari, fider chiziqlari, alohida bloklar), shuningdek yuqori chastotali tok uskuna javoni to‘la ravishda ekranlashtirilgan bo‘lishi lozim.

194. Ekranlar uchun material sifatida metallar, ya’ni aluminiy, aluminiy qorishmalari, mis, latun, kamuglerodli po‘lat qalinligi 0,5 mm dan kam bo‘lmagan varaq shaklida yoki o‘yiqlari 4 mm² bo‘lgan panjaralar shaklida bo‘lishi mumkin.

195. Jihozning turiga va texnologik jarayonning xarakteriga qarab, ekranlarning konstruktiv yechimi har xil bo‘lishi mumkin. Asbob-uskunalarda plastiklarni payvand qilishda ekran metall kamera shaklida tayyorlanadi va unda kondensator va fider plastinalari joylashtiriladi. Xodim o‘tish joyi ekran pardasi bilan (mayda buyumlarni, papkalarni va boshqalarni payvand qilishda) yoki setkadan tayyorlangan harakatlanuvchi ekran bilan (katta buyumlarni, masalan, plashlarni svarka qilishda) yopiladi.

196. Ekranni konstruksiyalashda buyumni kondensator maydoniga qo‘yilganda chastotaning uchirilishiga amal qilinishi lozim.

197. Barcha ekranlar ulangan joylarida va alohida bo‘limlarga ajratish joylarida yaxshi elektr kontaktlariga ega bo‘lishi va ishonchli yerga ulangan bo‘lishi lozim.

198. Yuqori chastotali toklar bilan dielektriklarni payvand qilish asboblari alohida yoki umumiy binolarda, to‘plangan holda ham o‘rnatilishi mumkin.

199. Yuqori chastotali tok jihozlari o‘rnatilgan binolarni ekranlashtirish alohida holatlarda hududiy sanitariya-epidemiologiya nazorati markazi bilan kelishgan holda amalga oshiriladi.

200. Yuqori chastotali qizdirish amalga oshiriladigan bino umumiy shamollatish tizimi bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.

201. Texnologik elementlarni yuqori chastotali energiya bilan ta’minlovchi moslama koaksial kabellardan tayyorlangan yoki metall ekranlarga joylashtirilgan bo‘lishi lozim.

202. Yuqori chastotali tok asboblariga xizmat ko‘rsatuvchi ish joylarida va ularga yaqin joylashgan xizmat binolarida yilda bir martadan kam bo‘lmagan EMM kuchlanishini o‘lchashni amalga oshirish lozim. O‘lchovlar to‘la foydalanish quvvatida amalga oshirilishi lozim.

203. EMM kuchlanishi mehnat sharoiti o‘zgarganda, jumladan fider tizimi qayta montaj qilinganda, uskunalar o‘rni o‘zgartirilganda, elektr chizmalari o‘zgartirilganda, qurilmalarni ekranlashtirishning barcha o‘zgartirishlarida va boshqalarda tekshirish lozim bo‘ladi.

204. EMM kuchlanishini o‘lchash va himoya qurilmalarini tekshirish yangi generator qurilmalarini ishga tushirishda, ishlayotgan qurilmaga o‘zgartirishlar kiritilganida hamda sozlash ishlari bajarilganida amalga oshirilishi lozim.

205. O‘lchov natijalari maxsus kitobga o‘lchovlar bayonnomasini rasmiylashtirib kiritilishi lozim.

206. Yuqori chastotali tok qurilmasiga xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar yilda bir marta ishni xavfsiz olib borish qoidalariga belgilangan dastur bo‘yicha o‘qitilishlari lozim.

207. Yuqori chastotali tok qurilmalari operatorining ish joyi dielektrik gilamchasi va 36 V kuchlanishli yoritgichi bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

208. Press balandligi va bosish kuchi elektrodning balandligi bo‘yicha va payvandlashga qo‘yilgan materialning qalinligiga qarab sozlanishi lozim.

209. Elektrod o‘rnatiladigan elektr izolyatsiya material qatlami bir tekis, yedirilmagan bo‘lishi va list yuzasi payvand elektrodidan katta zaxira bilan chiqib turishi kerak.

210. Havo berilishi bilan ishlovchi presslarda muvofiqlashtirib turuvchi pnevmatik harakatdagi kran soz bo‘lishi va kerak bo‘lganda havo berilishini to‘la to‘xtatishi lozim.

211. Generatorni suv bilan sovutish tizimi soz va samarali, nazorat-o‘lchov asboblari bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

212. Yuqori chastotali tok qurilmalarida joylashgan nazorat asboblari va chiroq signalizatsiyasi soz bo‘lishi lozim.

213. Yuqori chastotali qurilmalarni changdan tozalash tashkilot ishlab chiqarish sharoitlaridan kelib chiqqan holda jadval bo‘yicha oyida bir martadan kam bo‘lmagan holda amalga oshirilishi kerak.

214. Konveyerlar konstruksiyasi uning barcha uzunligi bo‘yicha xavfsiz xizmat ko‘rsatishni ta’minlashi va konveyerning harakatlanayotgan qismiga qo‘l yoki kiyimning tushib qolish ehtimolini istisno etishi lozim.

215. Transportyorlar yon to‘siqlar bilan to‘liq yopilgan bo‘lishi lozim. Transportyor stolida joylashgan dvigatel va o‘tkazgichlar umumiy to‘siqqa ega bo‘lishi kerak.

216. Konveyer va transportyorlarning ishga tushishini boshqarish stansiyasi bir joyga jamlangan bo‘lishi lozim.

217. Konveyer va transportyor bo‘ylab har bir ish joyida tugmachali o‘chirgichlar o‘rnatilishi lozim. Har bir ish joyida ajratuvchi qurilmalar bo‘lishi va konveyer harakatini o‘z-o‘zidan tiklanish imkoniyati cheklangan bo‘lishi lozim.

218. Konveyerning ishga tushishi to‘g‘risida xodimlarni ogohlantiruvchi signalizatsiya ko‘zda tutilishi lozim.

219. Quritgich qurilmalarining tortish moslamalari (zanjirlar, itargichlar) mustahkam bo‘lishi va u quritgichning eng ko‘p yuklanishining 1,5 baravaridan ko‘p miqdordagi yukka chidashi lozim.

220. O‘qli shamollatgichlarning elektrdvigatellari, uzatma mexanizmlari, shkivlar va parraklari to‘silgan bo‘lishi kerak.

221. Yuqorida joylashgan bog‘lam va mexanizmlarga xizmat ko‘rsatish uchun zinalar (bir joyda turadigan yoki qo‘zg‘atiladigan) bo‘lishi lozim.

222. Quritgich qurilmalariga detallarni joylashtirish va ularni olishda ish joyida begona narsalar bo‘lmasligi lozim.

223. Quritish uchun mayda detallar qo‘yiladigan yog‘och yoki metall varaqlari tekis, silliq bo‘lishi va bo‘rtmalari bo‘lmasligi lozim.

224. Quritgich qurilmalaridan binoga issiq havo chiqishining oldini olish uchun ularga to‘siq qo‘yilishi lozim.

225. Ko‘zg‘atiluvchi zinalar tepa qismi ilmoqlarga ega bo‘lishi va pastki qismi (mustahkam turishini ta’minlash uchun) tishli bo‘lishi lozim.

226. Yuk ortish va tushirish ishlari va yuklarni joylashtirish Yuk ortish va tushirish ishlaridagi yukchilar uchun ishlarning xavfsizligi qoidalari (ro‘yxat raqami 1582, 2006-yil 13-iyun) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2006-y., 24-son, 221-modda) talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.

227. Vazni 50 kg dan ortiq bo‘lgan yuklarni ortish va tushirish ishlari mexanizatsiyalashtirilgan bo‘lishi lozim.

228. Og‘ir va yirik yuklarni tashish, ortish va tushirish ishlari ma’muriy-texnik xodimlar tomonidan maxsus ajratilgan shaxs rahbarligi ostida amalga oshirilishi lozim.

229. Yuk ortish va tushirish ishlarini bajarishda xodimlar ko‘tarilayotgan yoki tushirilayotgan yuk ostida turmasligi kerak.

230. Yuk saqlash uchun maydonchalar sathi tekis bo‘lib, chuqurchalarsiz va 5º dan oshmaydigan nishabi bo‘lishi kerak. Yuk saqlash uchun maydonchalar qoplamasi unga keluvchi yo‘llar qoplamasiga teng bo‘lishi lozim.

231. Ombor yoki yuk saqlash uchun maydonchalar hududiga kiraverishda harakat yo‘nalishi, yuklash-tushirish joyi yoki transport vositalarining to‘xtab turish joyini ko‘rsatuvchi chizma osilgan bo‘lishi kerak.

232. Avtoelektryuklagich qo‘llanishiga faqat qattiq qoplamaga ega bo‘lgan tekis maydonchalarda ruxsat beriladi. Chuqurlar paydo bo‘lganda uni to‘ldiradigan shoshilinch ta’mir o‘tkazilishi kerak.

233. Sex ichki transporti sifatida elektroyuklagichlar, elektrokarlar va hokazolar qo‘llanilishi mumkin. Ichki yonuv dvigatelli avtoyuklagichlar va avtokarlarning ishlab chiqarish binolari va omborlarga kirishi taqiqlanadi.

234. Elektryuklagichlarning vilkali ushlagichlari bitta tekislikda turishi lozim.

235. Yuklagichga ruxsat etilgan yuk og‘irligi uning texnik hujjatlariga muvofiq belgilanadi.

236. Odamlarni elektryuklagichlar va elektrokarlarda tashish, shuningdek ko‘tarilayotgan va tashilayotgan yuk (konteynerlar va hokazolar) ustida turish taqiqlanadi.

237. Materiallarning o‘ramini yechish va o‘rash uchun valli mashinalar podshipniklaridan valning chiqib ketishiga yo‘l qo‘ymaydigan moslamaga ega bo‘lishi lozim.

238. Mashinalar ularning vallari orasiga xodimning qo‘li va kiyimi tushishidan saqlovchi to‘siqlar bilan ta’minlanishi lozim.

239. Gazlama va sun’iy charmlarni chiqitga chiqarish mashinalari me’yoriy yorug‘lik bilan va mashina ish stoli yuzasiga tekis yorug‘lik oqimi bilan ta’minlovchi kunduzgi chiroq yoritgichlari bilan ta’minlanishi lozim.

240. Ish joylariga gazlama va sun’iy charmlar o‘ramini uzatish, ularni chiqitga chiqarish mexanizatsiyalashtirilgan bo‘lishi lozim.

241. Ish joyida materiallarni saqlashni tashkil etishda o‘ramlarning mustahkam joylanib turishini ta’minlash lozim.

242. Yuklarni tik ko‘tarish uchun elektrotal (telfer) va barabanlarda ilgakning (kryuk) yuqori ko‘tarilish nuqtasida avtomat o‘chirgichlari bo‘lishi kerak.

243. Elektrotallarni sexdagi taqsimlash shitida maxsus rubilnik bilan o‘chirish imkoniyati bo‘lishi lozim.

244. Elektrotal eng ko‘p yuk ko‘tarishi, navbatdagi sinov muddati, yuk ko‘tarish cheklagichi va harakati ko‘rsatilgan yozuvga ega bo‘lishi kerak.

245. Barcha elektrotallar yilda bir marta statik va dinamik sinovlardan o‘tkazilib turilishi lozim.

246. Bichuv, taxlov mashinalariga o‘ramlarni ko‘tarish mexanizatsiyalashtirilgan bo‘lishi lozim.

247. Mashinada ikki xodim ishlaganida uni bitta xodim tomonidan ishga tushirib yuborilmasligi uchun u signalizatsiya va blokirovka vositalariga ega bo‘lishi lozim.

248. Mashina (arava) to‘shama oxirida to‘xtatilishi uchun o‘chirgichlar bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak. Ularning tuzilishi va mahkamlanishi mashinaning o‘z vaqtida to‘xtatilishini ta’minlashi kerak.

249. Valiklar orasiga gazmollar quyilayotgan vaqtda mashinaning (aravaning) o‘z-o‘zidan ishga tushib ketmasligini ta’minlovchi blokirovkasi bo‘lishi kerak.

250. Trolley turidagi tok o‘tkazuvchi asboblar juda diqqat bilan izolyatsiya qilingan bo‘lishi kerak. Trolley o‘tkazgichlari uzilishi ro‘y bersa trolley tokni avtomatik o‘chirish vositasiga ega bo‘lishi lozim.

Trolley o‘tkazgichlari orasidagi masofa 40 sm dan kam bo‘lmasligiga, ular orasi va bino qismlari va metall konstruksiyalari orasi 70 sm dan kam bo‘lmasligi kerak. Trolley o‘tkazgichlaridagi tok kuchlanishi 380 V dan oshmasligi kerak.

251. To‘shama oxirini kesish uchun mo‘ljallangan chizgichning kesuvchi asbobi to‘siq bilan to‘silishi lozim.

252. Mashinani (aravani) bir to‘shama stolidan boshqa stolga olish mexanizatsiyalashtirilgan bo‘lishi lozim.

253. Mexanik kesuvchi asbob, moslamalar qo‘lni kesib olishdan saqlaydigan to‘siqlarga ega bo‘lishi kerak.

254. To‘shama oxirini kesuvchi moslamalar soz bo‘lishi va ular erkin holda ko‘tarilib tushishi lozim.

255. Oxirgi chizgichning yo‘naltirgichlari va kesuvchi asboblari qavariqlarsiz bo‘lishi lozim.

256. Tasma pichoqli bichuv mashinalarning yuqori va pastki shkivlari va shkivlar orasidagi qismi to‘silgan bo‘lishi lozim.

257. Tasmali bichuv pichog‘ining ish bichiladigan qismi olinadigan qoplama bilan yopilgan bo‘lishi, tasmali pichoqning ish qismi bichilayotgan material balandligida ochiq qolishi lozim.

258. Tasmali bichuv pichog‘i mustahkam payvand qilingan va uning ish qismida muhofazalash asbobiga ega bo‘lishi lozim.

259. Tasma pichoqli bichuv mashinasidagi tasmaning uzilishi ro‘y berganda uni ushlab qoluvchi avtomat harakatlanuvchi qurilmaga ega bo‘lishi lozim.

260. Korpusga beriladigan tokning kuchlanishi (masalan, lentatutgich elektr tizimi uchun) 36 V dan oshmasligi lozim.

261. Tasma pichoqli bichuv mashinalari mahalliy yoritgich bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

262. Tasma pichoqli bichuv mashinasining tasmali pichog‘ini charxlash uchun maxsus alohida xona charxlash asbobi bilan ta’minlanishi lozim.

263. Tasma pichoqli bichuv mashinalarining gazlama kesish joyi tortuvchi shamollatish tizimi va kesmalarni mexanik yig‘ishtiruvchi moslama bilan ta’minlanishi lozim.

264. Charxlash asbobining charxi saqlovchi metall g‘ilof bilan himoyalanishi, chang yutgichi bilan joyida tortuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.

265. Tasmali pichoqlarni saqlash va tashish uchun maxsus g‘iloflar bo‘lishi lozim.

266. Detallarni bichish faqat chekkalari qoplama bilan qoplangan andazalar bilan bichish amalga oshirilishi, qoplamalar esa silliq, qavariqlarsiz bo‘lishi lozim.

267. Ish joyida esa faqat bichish vaqtida kerak bo‘ladigan andazalar bo‘lishi lozim.

268. Tasma pichoqli bichuv mashina ish stolining ish yuzasi sayqallangan yoki plastik bilan qoplangan bo‘lib, 30 sm radiusli chuqurchaga ega bo‘lishi lozim.

269. Ish joyida xodimning bo‘yiga moslab balandligini o‘zgartirish imkoniyatiga ega bo‘lgan oyoq qo‘yish uchun moslamasi bo‘lishi lozim.

270. Elektr bichish mashinasi mustahkam yerga ulangan bo‘lishi lozim.

271. Pichoqning sopi mashinaning korpusiga mahkam o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.

272. Valni berkituvchi qopqoq-disk mashinaning korpusiga mustahkam biriktirilishi lozim.

273. Diskli pichoq g‘ilofga ega bo‘lib, faqat ish maydonida ochiq bo‘lishi lozim.

274. Pichoq g‘ilofda erkin harakatlanishi kerak.

275. Elektrodvigatel valiga pichoqni mahkamlashda notekisliklar va qandaydir chiqib turgan joylari bo‘lmasligi lozim. Boltlarning bosh va oxirgi qismi berkitilgan yoki silliq g‘iloflarga o‘ralgan bo‘lishi lozim.

276. Disk pichoq ostiga xodimning qo‘li tushish imkoniyatini istisno qiluvchi moslamaga ega bo‘lishi lozim.

277. Pichoqni charxlash mexanizatsiyalashtirilgan bo‘lishi lozim.

278. Elektr pichoq soz holda bo‘lishi lozim.

279. Harakatlanuvchi bichuv mashinalarining elektr o‘tkazgichlari mehnat xavfsizligini ta’minlab beruvchi barcha qoidalarga amal qilingan holda amalga oshirilgan bo‘lishi lozim.

280. Trolley tizimlari orasidagi masofa 40 sm dan kam bo‘lmasligi, ular va bino qismlari orasidagi yoki metall konstruksiyalar orasidagi masofa 70 sm dan kam bo‘lmasligi lozim. Binodan o‘tuvchi trolley simlari yaxshilab izolyatsiya qilinmog‘i lozim.

281. Mashinaning harakat uzatgichlari to‘siqqa ega bo‘lishi lozim.

282. Mashina barabani mustahkam, silkinmaydigan qilib o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.

283. Tortuvchining ish joyi tortilishi kerak bo‘lgan va tortilgan charmlarni osish imkoniyatiga ega bo‘lishi lozim.

284. Qo‘lqop uchun charmni tortuvchi xodim ushbu kasb uchun sanitar me’yorlarida ko‘zda tutilgan odatdagi maxsus kiyimdan tashqari qo‘lqoplar bilan ta’minlanishi lozim.

285. Harakat uzatuvchi remen, elektrodvigatel shkivi va press to‘siqlariga ega bo‘lishi lozim.

286. Kolodlar, plitalar yuzasi tekis, yoriqlarsiz va o‘yiqlarsiz bo‘lishi lozim.

287. Yog‘och va maxsus kartondan bo‘lgan plitalar va kolodalar mustahkam tortilgan (yog‘ochlari — metall halqa bilan, maxsus kartonligi — boltlar bilan) bo‘lishi lozim.

288. Har bir jamlanma keskichlari bir xil balandlikka ega bo‘lishi lozim.

289. Keskichlarni saqlash uchun ish joyida stellajlar bo‘lishi kerak.

290. Ish joyida kesmalarni yig‘ish uchun yashik yoki qurilma bo‘lishi lozim.

291. Gidrouzatma va elektrpanel himoya to‘siqlari bilan yopilgan bo‘lishi lozim.

292. Texnologik kontakt soz holda bo‘lishi kerak.

293. Gidravlik presslarda nazorat-o‘lchash asboblari bo‘lishi lozim.

294. Pressning ishga tushirish va to‘xtatish mexanizmi soz holda bo‘lishi va bir urishlikni ta’minlashi lozim.

295. Presslarning ish vaqtida tebranishining oldini olish uchun, ular mustahkam fundamentga o‘rnatilishi va urishning ikki marta ko‘payishiga yo‘l qo‘ymaydigan muhofazalash qurilmasiga ega bo‘lishi lozim.

296. Press pedalni bosganda ish holati amalga oshishi va press uruvchi qismi o‘zining asosiy holatiga qaytishini muvofiqlashtirilishi kerak.

297. Press, plita va kundalarni ish stoli keskichlarning balandligi bo‘yicha muvofiqlashtirilishi va mustahkam biriktirilishi lozim.

298. Xodim jamlanmasidagi bolg‘alangan keskichlar bir xil balandlikda bo‘lib, muhofazalash to‘sqichlari keskichning kesuvchi pastki qismidan 90 mm masofada bo‘lishi lozim.

299. Detallarni uruvchi kolodalar qattiq navli daraxtlardan, maxsus kartondan, polivinilxloriddan tayyorlanishi, yuzasi tekis, o‘yiqsiz va yoriqlarsiz bo‘lishi va mustahkam tortilgan (yog‘ochlari — metall halqa bilan, maxsus kartonligi — boltlar bilan) bo‘lishi lozim.

300. Keskichlarning ish jamlanmasini joylashtirish tokchalari tekis, qiyasiz, soz bo‘lib, devorlarga ega bo‘lishi kerak.

301. Trap yuzasidan oyoq bosqich taxtasi tepasigacha bo‘lgan masofa 55 — 65 mm bo‘lishi lozim.

302. Oyoq qo‘ygich soz holda bo‘lishi va xodimning bo‘yiga mos bo‘lishi lozim.

303. Kesilgan charm va boshqa materiallar qoldiqlari ish joylaridan konveyerlar (transportyorlar) bilan transportirovka qilinishi yoki maxsus yashiklarga yig‘ilib, to‘lganidan so‘ng, ammo smenada bir martadan kam bo‘lmagan holda tozalanishi va sexdan belgilangan joyga olib ketilishi lozim.

304. Tishli uzatgich va mashina shkivlari to‘silgan bo‘lishi lozim.

305. Mashina uning ishga tushirish qurilmasiga blokirovka qilingan va himoyalash asboblariga ega bo‘lishi (val yoki planka) lozim.

306. Himoyalash vali yoki planka transportirovka vallari oldidagi stol yuzasidan 6 — 8 mm masofada o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.

307. Mashina yonida ishlov beriladigan va ishlov berilgan detallarni qo‘yish uchun stol yoki stellaj joylashtirilishi lozim.

308. Mashina joyida tortuvchi shamollatish tizimi bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

309. Harakatlantiruvchi tasma, mashina shkivi va motori to‘silgan bo‘lishi lozim.

310. Qisuvchi kaft yoki g‘ildirak pichoqning aylanasi bo‘yicha to‘la muvofiqlashtirilgan bo‘lishi lozim.

311. Pichoq mustahkam biriktirilgan va to‘g‘ri harakatga keltirilishi lozim.

312. Elektrodvigatel uchirilganidan so‘ng pichoq harakatini tezda to‘xtatish uchun mashina tormoz qurilmasi bilan ta’minlanishi lozim.

313. Charm chiqindilarini yig‘ish changyutgich bilan amalga oshirilishi lozim.

314. Mashinaning harakatlantiruvchi qismi to‘siqqa ega bo‘lishi lozim.

315. Mashina joyida tortuvchi shamollatish tizimi bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

316. Mashina barabani uning valiga mustahkam biriktirilgan bo‘lishi lozim.

317. Qisuvchi planka tekis, silliq yuzaga ega bo‘lishi va o‘zining hamma uzunligi bo‘yicha ish vaqtida silliqlash barabaniga tekis yopishgan bo‘lishi lozim.

318. Ish joyida oyoq qo‘yish joyining balandligini o‘zgartirish imkoniyati bo‘lishi lozim.

319. Oyoq qo‘ygich yuzasidan yuqorisigacha bo‘lgan masofa 55 — 65 mm bo‘lishi lozim.

320. Mashinaning yonida ishlov berilgan yoki beriladigan detallarni qo‘yish uchun stol yoki stellaj joylashishi lozim.

321. Mashinani harakatga keltiruvchi va barcha harakatlanuvchi qismlari to‘silgan bo‘lishi lozim.

322. To‘sish asboblari soz holda bo‘lishi lozim.

323. Kesuvchi pichoq mustahkam o‘rnatilishi va to‘g‘ri harakatga keltirilishi lozim.

324. Friksion (tormoz) to‘g‘ri muvofiqlashtirilgan bo‘lishi va mashinaning tez to‘xtashini ta’minlashi lozim.

325. Yelimlash barabani shtangasining harakatlanuvchi qismi va ushlab turuvchi tortgichlari mustahkam biriktirilgan bo‘lishi lozim.

326. Elektrodvigatel shkivlari va tasmali uzatishlar to‘silgan bo‘lishi lozim.

327. Mashina soz holda bo‘lishi lozim.

328. Elektr simlar va texnologik kontaktlar elektr xavfsizligi talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.

329. Ish joyi yelim uchun maxsus, uncha katta bo‘lmagan tara bilan ta’minlanishi lozim.

330. Qog‘oz kesish mashinalarining hamma aylanuvchi qismlarida to‘siqlar bo‘lishi lozim.

331. Harakatga keltirish asbobini ishga tushirish qo‘l bilan blokirovka qilingan bo‘lishi lozim.

332. Qog‘oz kesish mashinalarining har bir rusumiga materialining turiga qarab qoplama (qalinligi)ning eng katta balandligi o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.

333. Mashinaning pichog‘i yaxshi charxlangan, to‘g‘ri o‘rnatilgan va mustahkam biriktirilgan bo‘lishi lozim.

334. Pichoq mexanizmi shunday sozlangan bo‘lishi lozimki, pichoqni chekka past holatga tushirgandan so‘ng pichoqning chekka baland holatiga qaytishi ta’minlansin.

335. O‘chirish mexanizmi pichoqning hamma holatida ham bir zumda to‘xtashini ta’minlashi lozim.

336. Pichoq ostidagi chiqindilarni olish mashina to‘xtagan vaqtda po‘lat ilgichlar yordamida amalga oshirilishi lozim.

337. Mashinani uzoq davom etgan to‘xtash va sozlashdan so‘ng shkivni qo‘l bilan aylantirish orqali tekshirib, ishga tushirish lozim.

338. Mashinalarning hamma aylanuvchi qismlarida to‘siqlar bo‘lishi lozim.

339. Kamarlar uchun charmni kesish mashinasida sun’iy charm kamarlarini bichishni amalga oshirishga ruxsat etiladi.

340. Mashinaning diskli pichoqlari himoya to‘sig‘iga ega bo‘lishi lozim.

341. Mashinaning diskli pichoqlari yaxshi charxlangan va mashina valiga mustahkam biriktirilgan bo‘lishi lozim.

342. Diskli pichoqlarni mashina valiga o‘rnatish, mas’ul xodim tomonidan amalga oshirilishi lozim. Diskli pichoqlar orasidagi masofani o‘zgartirish shu texnologik jarayonni bajarayotgan xodim tomonidan amalga oshirilishiga ruxsat beriladi.

343. Ish joyida metrli chizg‘ich yoki andazalar (masofani o‘lchash uchun) va otvertka bo‘lishi lozim.

344. Mashinaning harakatlantiruvchi qismi to‘siqqa ega bo‘lishi lozim.

345. Xodimning qo‘li mashinaning ishchi organlariga tushib qolishining oldini olish uchun val g‘ildiraklari himoya to‘siqlariga ega bo‘lishi lozim.

346. Mashina valiga prokatlash g‘ildiraklarini o‘rnatish, ushbu ish uchun mas’ul bo‘lgan xodim tomonidan amalga oshirilishi lozim. Prokat g‘ildiraklari orasidagi masofani o‘lchash shu texnologik jarayonni bajarayotgan xodim tomonidan amalga oshirilishiga yo‘l qo‘yiladi.

347. Ish joyida metrik chizgich yoki shablonlar (masofani o‘lchash uchun) va otvertka bo‘lishi lozim.

348. Mashinaning harakatlantiruvchi qismi to‘silgan bo‘lishi lozim.

349. Elektr ta’minotining tok kuchlanishi 36 V dan oshmasligi lozim.

350. Elektr qizdirish elementlari termoregulatorlar bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

351. Ish joyini yarim tayyor mahsulotlar bilan to‘ldirib yuborishga yo‘l qo‘yilmaydi.

352. Mashinaning yonida ishlov berilgan yoki beriladigan detallarni qo‘yish uchun stol yoki stellaj joylashishi lozim.

353. Jamadon detallarini buklashda buklanadigan detallarning yetarli mustahkamligi ta’minlanishi, ishlov berilgan detallar yig‘ish sexlariga transportirovka qilinishi lozim.

354. Travers mexanizmlari, u chekka past holatga tushirilganidan so‘ng me’yordagi vaqt ichida to‘xtab turishi va keyin chekka baland holatiga qaytishi ta’minlanishi lozim.

355. Xodim qo‘l harakatini nazorat qilishi uchun mashina fotoelement bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.

356. Termoplastavtomat quyish mashinasining harakatlantiruvchi qismi to‘silgan bo‘lishi lozim.

357. Gidrobak va shnek aylantiruvchi reduktorlarida yetarli moy borligini nazorat qilish uchun yog‘ darajasining ko‘rsatgichlariga ega bo‘lishlari lozim.

358. Isitish tizimini nazorat qiluvchi ampermetr soz bo‘lmog‘i, termoplastavtomat ishlayotganda ampermetr ko‘rsatgichlari texnologiyada belgilangan chegarada bo‘lishi lozim.

359. Silindrning zonalar bo‘yicha qizish haroratini ta’minlovchi asboblari soz bo‘lishi lozim.

360. Pressshakllar to‘g‘ri o‘rnatilgan va mustahkam biriktirilgan bo‘lishi lozim.

361. Termoplastavtomat quyish mashinalarining eshiklari blokirovkaga ega bo‘lishi lozim.

362. Ish rejimini o‘zgartiruvchi asbob termoplastavtomatning berilgan — “sozlash”, “avtomat” yoki “yarimavtomat” rejimida aniq ishlashini ta’minlab berishi lozim.

363. Mashinaning barcha qism va mexanizmlari soz, uzluksiz ishlashi lozim.

364. Quyma mahsulotni vtulkadan olish uchun po‘lat bo‘lmagan bronzali yoki latunli chiqargichlardan foydalanish lozim.

365. Bunker tusqichi lozim bo‘lganda silindrga material berishni to‘la to‘xtatilishini ta’minlashi lozim.

366. Ish tugaganidan so‘ng silindrda materialni qoldirish tavsiya etilmaydi.

367. Tezlik va mashina qismlari va mexanizmlari bosimini muvofiqlashtirish faqat sozlovchi tomonidan amalga oshirilishi lozim.

368. Mashinaning silindr qismlari bo‘yicha qizish haroratini, buyumni sovutish tizimlarini va silindr materiali flansini, solinayotgan material hajmini, bosim ostida tutib turish va press shakllarda buyumlarni sovutishni muvofiqlashtirish shu buyumni tayyorlash texnologiyasiga amal qilgan holda amalga oshiriladi.

369. Shnek-press samarali tortuvchi shamollatish tizimiga ega bo‘lishi lozim.

370. Shnek-pressda qayta ishlanadigan birlamchi material toza bo‘lishi, tarkibi va o‘lchami bo‘yicha bir xil, begona narsalar va zararli qo‘shimchalarsiz bo‘lishi lozim.

371. Shnek-presslarda doimiy haroratni muvofiqlashtirib va ushlab turish uchun avtotermoregulatorlar o‘rnatilishi lozim.

372. Shnek-pressning xavfli qismlari: to‘sqich, yopqich va g‘iloflari — avtoblokirovkaga ega bo‘lishi lozim.

373. Mashinaning harakatlanayotgan va qiziydigan qismi to‘siqlarga ega bo‘lishi lozim.

374. Reostatlar muhofazalash g‘ilofiga ega bo‘lishi lozim.

375. Shnek-press shakllari mustahkam biriktirilgan bo‘lishi lozim.

376. Eritilgan massani shnek-press og‘ziga itarib turish uchun va chiqish vaqtida massani pressshakl filyeridan olish uchun maxsus qurilmalardan foydalanish lozim.

377. Pressning harakatlantiruvchi qismi to‘siqqa ega bo‘lishi lozim.

378. Press elektr tokini yerga o‘tkazib yuborishi uchun yerga ulangan bo‘lishi lozim.

379. Press termoregulatorga ega bo‘lishi lozim.

380. Plitaga yopishgan detallarni olish uchun maxsus pichoqlar (chizgichlar)dan foydalanish lozim. Plitani tozalash pressning to‘la to‘xtagan vaqtida amalga oshirilishi lozim.

381. Pressni ishga tushirish shunday amalga oshirilishi lozimki, xodimning ikkala qo‘li ham band bo‘lsin (o‘ng qo‘l pressning bandida bo‘lishi, chap qo‘l esa ishga tushirish tugmasini bosishi kerak).

382. Press yonida yarim tayyor mahsulotlarni qo‘yish uchun stol yoki stellaj joylashuvi lozim.

383. Ish stolida detallarni bostirishdan oldin plitani tozalash uchun uzun sopli yumshoq cho‘tka bo‘lishi lozim.

384. Mashinaning harakatlantiruvchi qismi to‘silgan bo‘lishi lozim.

385. Xodimning qo‘li vallar orasiga tushmasligi uchun mashina muhofazalash jihozi bilan ta’minlanishi lozim.

386. Yelim vannasini va yelimsurtish barabanlarining elektrqizdirgichlari 127 V dan oshiq bo‘lmagan kuchlanishga ega bo‘lishi lozim.

387. Yuqoridan uzatadigan mashinalar yelim vannasi, yelim surtish vallariga bir tekisda yetkazib beruvchi maxsus kran va teshiklar bilan ta’minlanishi lozim.

388. Yelim vannalari bug‘lanishni oldini olish uchun va yelim hidi ortiqcha tarqalmasligi uchun qopqoq bilan yopilishi lozim.

389. Mashina joyidan tortuvchi shamollatish tizimi bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

390. Yelim solingan idishlarni saqlash joyi chegaralangan yoki shunday joylanishi lozimki, yelim idishlari yiqilishi imkoniyatini to‘la yo‘qotishi lozim.

391. Mexanik uzatish mashinalarida yelimlangan detallarni yelimlovchilarga yetkazib beruvchi transportyor lentasi oson yuviluvchi materiallardan tayyorlangan bo‘lishi lozim.

392. Dazmolchilarning ish joyida polni yopib turuvchi tokdan izolyatsiyalash qoplamlari bo‘lishi lozim.

393. Elektr dazmollari xodimlar uchun xavfsiz bo‘lishi lozim. Hamma tok o‘tkazish kontaktlari maxsus to‘siq jihozlariga ega bo‘lishi lozim.

394. Simlarning klemmaga ulangan joyi orasiga dielektrik moslama o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.

395. Dazmolga elektr toki keltiruvchi shnurlari rezina shlanglarga o‘ralgan bo‘lishi lozim.

396. Elektr dazmol shtepsel rozetkasi orqali yerga ulangan bo‘lishi lozim.

397. Elektr dazmol bilan ishlashda issiqqa chidamli tagliklardan foydalanish lozim.

398. Tikuv mashinalarining asosiy bosh qismi stol taxtasiga biriktirilgan va mashinaning ish vaqtida tebranishlarni amortizatsiya qiluvchi elastik taxlamlarga o‘rnatilishi lozim.

399. Mashinalar xodimlarning barmoqlariga igna sanchilishining oldini oluvchi muhofaza jihozlariga ega bo‘lishi lozim.

400. Markazlashtirilgan moylash va germetik jihozlari bo‘lmagan mashinalar ishlab chiqarilgan moylarni yig‘uvchi tagliklar bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

401. Invidual elektrodvigatel bilan ishlaydigan friksion uzatgich to‘siqqa ega bo‘lishi kerak.

402. Friksion uzatgich soz holda bo‘lishi va mashinaning tezda to‘xtashini ta’minlashi lozim.

403. Harakatlantiruvchi tasmalar to‘silgan bo‘lishi lozim.

404. Og‘ir tipdagi mashinalar ninalarini sovutish uchun jihozlangan bo‘lishi lozim.

405. Xodim bel suyanchiqlari bo‘lgan vintli stullar bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

406. Choklash mashinalarida qo‘lqoplar tikish va ularga gul tikishda tikuv mashinalari ishida texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilinishi lozim.

407. Chekka qismlarni tikuvchi mashinalar bilan ishlovchi xodimlar pinseptlar bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

408. Mashinalarning ip tortgichlari korpusdan xodim tomoniga chiqib turgan bo‘lsa skobalar bilan to‘silgan bo‘lishi lozim.

409. Tugma mashinalari va shlevkalar tikish, qo‘lqop va qo‘ltutqichlarini juftlab tikish mashinalari xodimlarni igna va tugma siniqlaridan lat yoyishlaridan muhofaza qiluvchi to‘siqlar (ekranlar) bilan ta’minlanishi lozim.

410. Mashina shkivlari, elektrodvigatel va tasmali uzatgich bitta g‘ilof bilan to‘silgan bo‘lishi lozim.

411. Uruvchi moslama mustahkam o‘rnatilgan bo‘lishi va transportirovka qilishda blochka (yoki xolniten) tutqichlar bilan ustma-ust tushmog‘i lozim.

412. Mashina pedalidan oyoq olinganda to‘xtashi va ish vaqtida ikkilangan urishlar bo‘lmasligi lozim.

413. Harakatlantiruvchi tasma, motor shkivlari va presslar to‘silgan bo‘lishi lozim.

414. Tormoz asbobi soz holatda bo‘lishi va ish boshlashdan oldin tekshirilgan bo‘lishi lozim.

415. Press xodimning qo‘l va barmoqlari press tagiga tushib qolishidan muhofaza qiluvchi jihozga ega bo‘lishi lozim.

416. Mayda detallarni press tagiga uzatish uchun maxsus qurilmalarga ega bo‘lishi lozim (pinseptlar).

417. Harakatga keltiruvchi qism to‘silgan bo‘lishi lozim.

418. Pressning ishchi organlari va shtampi to‘silgan bo‘lishi va konstruktiv bajarilishi shunday bo‘lishi lozimki, lat yeyish imkoniyati yo‘qqa chiqarilsin.

419. Mexanik presslar pedaldan oyoq olinganda mashina to‘xtashi va ish vaqtida ikkilangan urishlar bo‘lmasligi lozim.

420. Pnevmatik harakatlanuvchi presslar pnevmotizimlarda ishchi bosim va eng ko‘p ruxsat etilgan bosimni ko‘rsatadigan manometrlarga ega bo‘lishi lozim.

421. Pnevmatik presslarda pnevmotizimlari germetikligini tashkilot bosh muhandisi tasdiqlagan jadval bo‘yicha tekshiruvdan o‘tkazilishi lozim.

422. Ish joylari kunlik iste’mol miqdoridan oshmaydigan furnituralarni saqlash uchun ixcham jihozlar bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

423. Harakatlantiruvchi tasma, mashina shkivlari va elektrodvigatel to‘siqqa ega bo‘lishi lozim.

424. Bolg‘ali shtanga, prujina va bolg‘ali mexanizm g‘ilof bilan yopilgan bo‘lishi lozim.

425. Bolg‘ali shtangadagi bolg‘a mustahkam va to‘g‘ri o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.

426. Furnitura solinadigan bunkerlar qopqog‘i yarimavtomatlar ishlayotgan vaqtda yopilgan bo‘lishi lozim.

427. Bunker avvaldan saralangan, kalibrovkalangan furnitura bilan to‘ldirilishi lozim.

428. O‘z joyiga tushmagan, ariqchada to‘ntarilib qolgan yoki tayanch puansoni ostidagi tugmalar, xolniten va boshqa furnituralar uchun maxsus pinseptlardan yoki qurilmalardan foydalanish lozim. Tuzatish mashina o‘chirilgan holida amalga oshirilishi lozim.

429. Ish joyi furnituralar saqlash uchun ixcham tara bilan jihozlangan bo‘lishi, to‘kilgan furnituralar va tishlagichlarni yig‘ish uchun magnitga ega bo‘lishi lozim.

430. Harakatlantiruvchi tasma, mashina shkivlari va elektrodvigatel to‘siqqa ega bo‘lishi lozim.

431. Mashinaning barcha mexanizmlari silliq ish yo‘liga ega bo‘lishi lozim.

432. Ish vaqtida nina va bigiz yuzada harakatlanishi lozim. Bunda bigiz bilan ochilgan teshikka igna kirishi bir-biriga to‘g‘ri kelishi ta’minlanishi lozim.

433. O‘chirish mexanizmi mashinaning tezda to‘xtashi holatida nina va bigiz materialda bo‘lmasligiga muvofiqlashtirilishi lozim.

434. Oziqlantiruvchi bak soz holatda bo‘lishi lozim.

435. Shovqin va tebranish darajasi o‘rnatilgan me’yorlardan oshmasligi lozim.

436. Mashinaning shovqin xarakteristikasini aniqlash tovush quvvati darajasiga yaqin bo‘lgan usul bilan mashina tashqi konturining besh nuqtasidan 1 m masofada bo‘lgan o‘lchash chizig‘i bo‘ylab vertikal va gorizontal yuzalarda amalga oshiriladi.

437. O‘lchash nuqtalari to‘siqlardan va qo‘shni mashinalardan 1 m dan yaqin bo‘lmasligi va bino burchaklariga 2 m dan yaqin joylashmasligi lozim.

438. O‘lchash chizig‘ining poldan balandligi mashinaning yarim balandligiga teng kelishi lozim.

439. Mexanik harakatlantiriladigan mashinalarda to‘siq bo‘lishi lozim.

440. Ichi bo‘sh shtirli kaftlar yoki stakanlar va ichi to‘la shtirli kaftlar to‘g‘ri markazlashtirilgan va mahkam o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.

441. Buyumlar erkin kiyilishi va ag‘darilgandan so‘ng oson yechilishi lozim.

442. Mashina shunday muvofiqlashtirilgan bo‘lishi lozimki, qalinligi 0,4 mm dan 1,4 mm gacha bo‘lgan galantereya charmidan tayyorlangan qo‘lqop va qo‘l tutqichlar sifatli qilib ag‘darilishi ta’minlansin.

443. Shovqin va tebranish o‘rnatilgan me’yorlardan oshmasligi lozim.

444. Tasmali harakatlantiruvchi, elektrodvigatel va mashina shkivi to‘silgan bo‘lishi lozim.

445. Mashinani ishga tushirish va to‘xtatish mexanizmi shunday muvofiqlashtirilgan bo‘lishi lozimki, mashina pedalidan oyoq olinganda mashina boshlang‘ich holatida to‘xtasin.

446. Sim kesuv dastgohining uruvchi bolg‘asi va pichog‘i mahkam o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.

447. Uruvchi mexanizmning prujinasi shunday muvofiqlashtirilgan bo‘lishi kerakki, simli biriktirgichning to‘g‘ri yopishtirilishi ta’minlansin.

448. Mashina xodimning qo‘li mexanizmga tushib qolmasligini ta’minlovchi qurilmaga ega bo‘lishi lozim.

449. Charmlarni qo‘lda bichish uzunligi 2 — 2,25 m, balandligi 0,8 m bo‘lgan, stollarda amalga oshirilishi lozim. Stolning ustki qismi yumshoq navli daraxtlardan bo‘lib, tekis yuzali, o‘yiqsiz va yoriqlarsiz bo‘lishi lozim.

450. Bichuvchining stolida pichoqlar saqlanishi uchun yuqoriga ochiladigan qutisi bo‘lishi va unda pichoqlar maxsus g‘iloflarda saqlanishi lozim.

451. Pichoqlarni to‘g‘rilab turuvchi qurilma yog‘och sopli va yog‘och chegarali bo‘lishi lozim.

452. Charmni orqa yuzasini tekislash mashinalarini harakatlantiruvchi mexanizmi, shkivlari, harakatlantiruvchi tasmalari, yulduzchalari, yurgizuvchi zanjirlari va hamma aylanuvchi qismlari mashinani ko‘rish uchun eshiklari bo‘lgan metall to‘siqlarga ega bo‘lishi lozim.

453. Charmni orqa yuzasini tekislash mashinasining pichoq vali ishlamayotgan holatda mustahkam metall g‘ilof bilan to‘silgan bo‘lishi lozim.

454. G‘ilofning pasti ishlov berilayotgan charmni g‘ilof tortib ketishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun yupqa, erkin aylanuvchi valikli bo‘lishi lozim.

455. Ushlagichlar sopining joylashuvi xodim joyidan qo‘zg‘almasdan mashinani to‘xtatishi imkoniyatini yaratishi lozim.

456. Mashina quruq charm yuzasini tekislaganda changni yo‘qotish uchun joyidan tortuvchi shamollatish tizimiga ega bo‘lishi lozim.

457. Mashinaning charxlash toshi mahkam o‘rnatilgan va charx asbobi to‘la to‘silgan bo‘lishi lozim.

458. Chiqindilarni mexanik yig‘ishtiruvchi maxsus transportirovka qiluvchi qurilma, butun uzunligi bo‘yicha o‘z-o‘zidan ochilib ketishini oldini oluvchi qurilmalarga ega bo‘lgan eshik va lyuklari bo‘lgan to‘siqqa ega bo‘lishi lozim.

459. Harakatlantiruvchi mexanizmi, shkivlari, tishli g‘ildiraklar va boshqa aylanuvchi qismlari metall to‘siqlarga ega bo‘lib, staninaga mustahkam o‘rnatilishi lozim.

460. Mashinaning pichog‘i butun uzunligi bo‘ylab to‘silgan bo‘lishi lozim.

461. Mashina va charx asbobi joyidan chang tortuvchi shamollatish tizimi bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

462. Tashkilotning ta’mirlash xizmati uskunalarning mehnat xavfsizligi standartlari, ularning texnik pasportlari, texnik yo‘riqnomalari va ishlab chiqaruvchi zavodning boshqa hujjatlarining talablariga mosligini ta’minlashi lozim.

463. Uskunalarni zarur texnik holatda tutib turish uchun tashkilotda unga xizmat ko‘rsatishni yaxshilash, rejaviy-oldini oluvchi ta’mirlashni qat’iy bajarilishi va ta’mirlash ishlarining sifatini yaxshilash bo‘yicha choralar ko‘rilishi lozim.

464. Asosiy uskunalarni kapital va joriy ta’mirlash ishlab chiqilgan va tasdiqlangan ishlarni tashkil etish loyihasiga muvofiq amalga oshirilishi lozim. Ishlarni tashkil etish loyihalarida ta’mirlashni o‘tkazishga javobgar shaxslar, shuningdek ta’mirlash ishlarining tartibi va xodimlarning xavfsizligini ta’minlovchi choralar ko‘rsatilishi lozim.

465. Ishlayotgan sexlarda pudratchi tashkilotlar tomonidan bajariluvchi ta’mirlash, qurilish va montaj ishlari naryad-ruxsatnoma bilan rasmiylashtirilishi lozim.

466. Barcha hollarda ta’mirlash ishlarining bajarilish tartibi va usullari bosh muhandis yoki uning o‘rinbosari bilan kelishilishi lozim.

467. Ta’mirlash ishlari bajariladigan hudud to‘silgan holatda bo‘lishi va u yerda xavfsizlik plakati va belgilari o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.

468. Ta’mirlash ishlari boshlanishidan avval ta’mirlashda band bo‘lgan barcha xodimlar ishlarni tashkil etish loyihasi bilan tanishtirilishi va ta’mirlash ishlarini bajarish paytida xavfsizlik choralariga rioya qilish bo‘yicha yo‘l-yo‘riqdan o‘tkazilishi lozim.

469. Og‘ir yuklarni joyidan ko‘chirish ishlari yuk ortish va tushirish ishlari uchun javobgar shaxslarning ruxsati bilan bajarilishi kerak.

470. Nosoz yuk ko‘taruvchi mexanizm va moslamalarda, shuningdek shahodatlangan muddati tugagan mexanizmlarda ishlash taqiqlanadi.

471. Yechib olingan agregatlar, detallar va metall konstruksiyalar yig‘ishtirib qo‘yilishi lozim.

472. Ta’mirlash paytida ish joylarini, yo‘llarni, yo‘laklarni va zinapoyalarni turli narsalar bilan to‘sib qo‘yish taqiqlanadi.

473. Ta’mirlash ishlari balandlikda bajarilayotganda havoza va taxta to‘shamalarning o‘rnatilishi amaldagi qoidalarning talabiga javob berishi lozim.

474. Havoza va to‘shamalarida ishlash uchun ehtiyot kamarlari va arqonlaridan foydalanishlari shart. Ehtiyot kamarlari arqonining mahkamlanish joyi konstruksiyalarda avvaldan belgilab qo‘yilgan bo‘lishi lozim.

475. Ta’mirlash ishlari bajarilayotgan hududdagi elektr o‘tkazgichlari yoki uskunalarning kuchlanish ostida bo‘lgan ochiq qismlari oldindan elektr tokidan o‘chirib qo‘yilgan yoki maxsus izolyatsiyalovchi vositalar bilan ishonchli himoyalangan bo‘lishi lozim.

476. Xodimlarning qizigan uskunaning ichiga kirgan holda ta’mirlash ishlarini olib borilishiga uskunani shamollatib, ichidagi gazlar butunlay chiqarib yuborilgandan va havoning harorati ko‘pi bilan 40°S gacha pasaytirilgandan so‘ng ruxsat etiladi.

477. Barcha ta’mirlash ishlari sex, tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan shaxslarning rahbarligi va nazorati ostida bajarilishi lozim.

478. Materiallarning uskunaning ish maydonchasiga uzatish mexanizatsiyalashgan bo‘lishi va ular tushib ketmaydigan usulda bajarilishi lozim.

479. Ta’mirlash olib borilayotgan joy va barcha o‘tish joylari belgilangan me’yorlarga muvofiq yoritilishi lozim.

480. Ta’mirlash tugagach, barcha keraksiz konstruksiyalar, uskunalar, materiallar, asboblar va chiqindilar sexdan olib ketilishi, to‘siqlar, saqlovchi moslamalar, blokirovkalar o‘z joyiga o‘rnatilishi lozim.

481. Mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi.

482. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.

483. Mazkur Qoidalar “O‘zbekcharmpoyabzali” uyushmasi, O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi, Ichki ishlar vazirligi, Sog‘liqni saqlash vazirligi, O‘zbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, “O‘zdavenergonazorat” inspeksiyasi, “O‘zstandart” agentligi va “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi bilan kelishilgan.