Mazkur Qonunning maqsadi davlat yer kadastri yuritishning, iqtisodiyotni rivojlantirish, yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarning kafolatlarini ta’minlash, yerlardan oqilona foydalanish, ularni qayta tiklash va muhofaza qilish uchun kadastr ma’lumotlaridan foydalanishning huquqiy asoslarini belgilashdan iborat.

Davlat yer kadastri to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Qonundan, boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining davlat yer kadastri to‘g‘risidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

Davlat yer kadastri Davlat kadastrlari yagona tizimining asosiy tarkibiy qismi hisoblanib, u yerlarning tabiiy, xo‘jalik, huquqiy rejimi, toifalari, sifat xususiyatlari va qimmati, yer uchastkalarining o‘rni va o‘lchamlari, ularning yer egalari, yerdan foydalanuvchilar, ijarachilar va mulkdorlar o‘rtasidagi taqsimoti to‘g‘risidagi ma’lumotlar hamda hujjatlar tizimidan iboratdir.

Davlat yer kadastri yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarning davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishini, yerlarning miqdori va sifatining hisobga olinishini, tuproq bonitirovkasini, yerlarning qiymat bahosini, shuningdek yer kadastriga doir axborotlar bir tizimga solinishi, saqlanishi va yangilab turilishini o‘z ichiga oladi.

Davlat yer kadastrini yuritishning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:

mamlakatning butun hududini to‘la qamrab olish;

fazoviy koordinatalarning yagona tizimini qo‘llash;

yer kadastriga doir axborotlar ishlab chiqish uslubiyotining birligi;

yer kadastriga doir axborotlarning to‘g‘ri bo‘lishi.

Davlat yer kadastrini yuritish sohasidagi davlat boshqaruvini O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va maxsus vakolatli respublika ijro etuvchi hokimiyat organi amalga oshiradi.

Kadastr agentligi davlat yer kadastrini yuritish sohasidagi maxsus vakolatli respublika ijro etuvchi hokimiyat organi hisoblanadi.

Davlat yer kadastrini yuritish sohasida quyidagilar O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining vakolatlariga kiradi:

yer resurslaridan oqilona foydalanishga qaratilgan yagona davlat siyosatini ishlab chiqish;

moliyalash va investitsiyalash sohasidagi ustuvor yo‘nalishlarni belgilash va masalalarni hal etish;

yer resurslarining holati to‘g‘risidagi har yilgi milliy hisobotni tasdiqlash;

yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarni va yer uchastkalariga oid bitimlarni davlat ro‘yxatiga olish tartibini belgilash;

qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshirish.

Davlat yer kadastrini yuritish sohasida quyidagilar mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining vakolatlariga kiradi:

yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlar hamda ularga oid bitimlarning davlat ro‘yxatiga olinishini tashkil etish;

davlat yer kadastrini yuritish ishlarini mahalliy budjet hisobidan moliyalash;

davlat yer kadastri yuritilishini tashkil etish va nazorat qilish;

qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshirish.

Kadastr agentligining davlat yer kadastrini yuritish sohasidagi vakolatlariga quyidagilar kiradi:

O‘zbekiston Respublikasining butun hududida davlat yer kadastri yuritilishini tashkil etish;

Yer resurslarining holati to‘g‘risidagi har yilgi milliy hisobotni tuzish;

viloyatlar, tumanlar hamda aholi punktlarining ma’muriy chegaralarini belgilash (aniqlashtirish) ishlarini tashkil etish va o‘tkazish;

normativ hujjatlarni belgilangan tartibda ishlab chiqish va tasdiqlash;

mutaxassislarni tayyorlash hamda ularning malakasini oshirish ishlarini tashkil etish;

qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshirish.

Davlat yer kadastrini yuritish aerokosmik suratga olishni, topografiya-geodeziya, kartografiya, tuproq, agrokimyo, geobotanika tadqiqotlarini va boshqa tadqiqotlarni hamda izlanishlarni o‘tkazish, yerlarni miqdor va sifat jihatidan hisobga olish hamda baholash, yuridik va jismoniy shaxslarning yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish orqali ta’minlanadi.

Davlat yer kadastrini yuritish Kadastr agentligining organlari tomonidan amalga oshiriladi.

Davlat yer kadastrini yuritish quyidagi yo‘l bilan amalga oshiriladi:

yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarni va yer uchastkalariga doir bitimlarni davlat ro‘yxatiga olish;

kadastrga oid suratga olish;

yer uchastkalarining egalaridan, ulardan foydalanuvchilardan, ijarachilardan va yer uchastkalarining mulkdorlaridan ma’lumotlar olish, ularning to‘g‘riligini tekshirish, yer kadastriga doir hujjatlarga joriy o‘zgartishlar kiritish.

Davlat yer kadastrini yuritishda O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi tomonidan quyidagilar amalga oshiriladi:

tuproqshunoslik, agroximiya, geobotanikaga oid va boshqa izlanishlar hamda tadqiqotlar;

yerlarni miqdor va sifat jihatdan hisobga olish hamda baholash.

Yer resurslarining holati to‘g‘risidagi milliy hisobot har yili tayyorlanadi hamda butun mamlakat va ma’muriy-hududiy birliklar bo‘yicha yerlarning miqdor va sifat holati hamda ularning bahosi, yerlarning toifalarga bo‘linishi, tarmoqlar, yer uchastkalarining egalari, yer uchastkasidan foydalanuvchilar, yer uchastkasi ijarachilari, mulkdorlari bo‘yicha taqsimlanishi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni va yer kadastriga oid boshqa axborotni o‘z ichiga oladi.

Yer resurslarining holati to‘g‘risidagi milliy hisobotga kiritiladigan ma’lumotlarni taqdim etish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Yer kadastri hujjatlari yer uchastkalariga bo‘lgan huquqni tasdiqlovchi hujjatlar, tuman (shahar) yer kadastri daftari, yerlarning miqdor, sifat holati va ularning bahosi to‘g‘risidagi hisobotlar, kadastr xaritalari, planlari va qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hujjatlardan iboratdir.

Yer uchastkalariga egalik qilish, ulardan foydalanish huquqlarini, yer uchastkalarini ijaraga olish huquqini, shuningdek yer uchastkalariga bo‘lgan mulk huquqini, shu jumladan servitutlar to‘g‘risidagi bitimlarni va boshqa cheklovlarni hamda bu huquqlarning bekor qilinishini davlat ro‘yxatiga olish Ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqlarning davlat reyestriga tegishli ma’lumotlarni kiritish orqali yer uchastkasi joylashgan yerda amalga oshiriladi.

Yer uchastkalariga egalik qiluvchi, ulardan foydalanuvchi, ularni ijaraga olgan, shuningdek mulk qilib olgan yuridik va jismoniy shaxslar yer uchastkalariga bo‘lgan o‘z huquqini belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tkazishi shart.

Yer uchastkasiga bo‘lgan huquqlarning yuzaga kelishi, o‘zgaga o‘tishi, cheklanishi va bekor qilinishi davlat ro‘yxatiga olinishi lozim. Yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarni ro‘yxatga olganlik uchun O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda ro‘yxatga olish yig‘imi undiriladi.

Yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarni davlat ro‘yxatiga olish belgilangan tartibda yuridik yoki jismoniy shaxsning yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarni davlat ro‘yxatiga olish ishlarini amalga oshiruvchi organga bergan arizasiga asosan amalga oshiriladi.

Yuridik va jismoniy shaxslarning yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarini davlat ro‘yxatiga olish yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlar to‘g‘risidagi zarur hujjatlar ilova etilgan ariza kelib tushgan paytdan e’tiboran ikki kunlik muddatda tegishli vakolatli organ tomonidan amalga oshiriladi, bundan qonunchilikda nazarda tutilgan hollar mustasno.

Yer uchastkasiga bo‘lgan huquqlarning yuzaga kelishi va boshqa shaxsga o‘tishi davlat ro‘yxatiga olinganligi haqida Ko‘chmas mulk obyektlariga bo‘lgan huquqlarning davlat reyestridan elektron ko‘chirma beriladi, unda ro‘yxatga olish sanasi va tartib raqami ko‘rsatiladi.

Yer uchastkasiga bo‘lgan, belgilangan tartibda yuzaga kelgan huquq ushbu huquq davlat ro‘yxatiga olinganidan keyin kuchga kiradi.

Yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarni davlat ro‘yxatiga olish vaqtida tuman (shahar) yer kadastri daftariga quyidagi ma’lumotlar kiritiladi:

yer uchastkasiga bo‘lgan huquqni olgan shaxs to‘g‘risidagi;

yer uchastkasi to‘g‘risidagi (yerning toifasi, foydalanish maqsadi, yer uchastkasidan ruxsat etilgan foydalanishning asosiy turi, yerning turi, uning sifati, chegaralari, maydoni, kadastr raqami va boshqa tavsiflari);

yer uchastkasining berilish shartlari, uni saqlash vazifalari va servitutlar to‘g‘risidagi;

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashining, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlarining yer uchastkasini jamoat ehtiyojlari uchun doimiy foydalanishga berish haqidagi qarorlari to‘g‘risidagi;

davlat ro‘yxatiga olish sanasi va tartib raqami to‘g‘risidagi.

Yer kadastri daftariga qonunchilikda belgilangan boshqa ma’lumotlar ham kiritilishi mumkin.

Ushbu moddaning birinchi qismida sanab o‘tilgan ma’lumotlar yer ro‘yxatiga doir axborotni tashkil etadi.

Yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarni belgilovchi, o‘zgartiruvchi yoki bekor qiluvchi hujjatlar ana shu huquqlarni davlat ro‘yxatiga olish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

Yer uchastkalariga egalik qilish va ulardan foydalanish huquqlari viloyat va Toshkent shahar hokimining, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashining yer uchastkasini doimiy foydalanishga berish to‘g‘risidagi qarorlari, yer uchastkasi berilgan (ajratilgan) paytdagi qonunchilikka muvofiq yer uchastkasini berish (ajratish) vakolatiga ega bo‘lgan tashkilotlar va mansabdor shaxslarning hujjatlari asosida ro‘yxatga olinadi.

Yerlarni ijaraga olish huquqi yer uchastkasini ijaraga olish shartnomasi asosida ro‘yxatga olinadi.

Yer uchastkalariga bo‘lgan mulk huquqi bunday huquqqa oid davlat orderi, oldi-sotdi shartnomalari va yer uchastkalariga bo‘lgan mulk huquqi yuzaga kelishiga asos bo‘ladigan, qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hujjatlarga asosan ro‘yxatga olinadi.

Korxonaga, binoga, inshootga, ko‘p yillik dov-daraxtga yoki boshqa ko‘chmas mulkka bo‘lgan mulk huquqi, operativ boshqaruv huquqi boshqa shaxsga o‘tishi natijasida yuzaga kelgan doimiy egalik qilish, meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish, undan doimiy foydalanish va ijara huquqi ana shu mulklarning oldi-sotdisi, almashtirilganligi, hadya etilganligi, vasiyat qilinganligi to‘g‘risidagi tegishli shartnomalar va yer uchastkasiga oid tegishli hujjatlar asosida ro‘yxatga olinadi.

Servitutlar to‘g‘risidagi bitimlar hamda yer uchastkalariga egalik qilish, ulardan foydalanish, ularni ijaraga olish, mulk huquqlariga doir boshqa cheklashlar tegishli shartnomalar, sudning qarorlari asosida ro‘yxatga olinadi.

Yer uchastkasiga bo‘lgan huquqlarni davlat ro‘yxatiga olishni rad etish uchun quyidagilar asos bo‘ladi:

davlat ro‘yxatiga olish organida mazkur yer uchastkasining kimga tegishli ekanligi to‘g‘risida nizo borligidan dalolat beruvchi hujjatlarning mavjudligi;

davlat ro‘yxatiga olish organida mazkur yer uchastkasi qonunda belgilangan tartibda olib qo‘yilganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlarning mavjudligi.

Yer uchastkasiga bo‘lgan huquqlarni va yer uchastkalariga oid bitimlarni davlat ro‘yxatiga olish rad etilganligi yoki ro‘yxatga olish muddatlarining buzilganligi ustidan belgilangan tartibda sudga shikoyat qilinishi mumkin.

Yerlarning miqdori va sifatini hisobga olish ularning haqiqiy holati va ulardan foydalanilishiga qarab, yer uchastkalari va maydonlari, aholi punktlari, tumanlar, viloyatlar, Qoraqalpog‘iston Respublikasi va umuman O‘zbekiston Respublikasi bo‘yicha amalga oshiriladi.

Yer uchastkalari bo‘yicha yer miqdorini hisobga olish yer uchastkalarining o‘lchami, ularning qimmati va talab qilinadigan o‘lchash aniqligiga qarab, geodezik va (yoki) kartometrik usullarda amalga oshiriladi.

Yer maydonlari bo‘yicha yer miqdorini hisobga olish yer uchastkalari doirasida asosan kartometrik usulda amalga oshiriladi.

Yer sifatini hisobga olish tabiiy-qishloq xo‘jaligi bo‘yicha rayonlashtirishni, tuproq va yerlarni tasniflashni, ularni agronomik, ekologik, texnologik va shaharsozlik belgilari bo‘yicha tavsiflashni, tuproqni guruhlarga ajratishni o‘z ichiga oladi.

Yerlarning miqdorini va sifatini hisobga olish asosiy va joriy turlarga bo‘linadi.

Yerlarni hisobga olishning asosiy turi (inventarizatsiya) joyning o‘zida yer uchastkalarining va maydonlarining chegaralari, joylashgan o‘rni, holati va ulardan foydalanish xususiyatiga doir o‘zgarishlar talaygina to‘planganligiga qarab, davriy ravishda o‘tkaziladi, bunda yerlarning plan-kartografik asosi tegishli masshtablarda yangilanishi, tuproq, geobotanik va boshqa xil tekshiruvlar o‘tkazilishi shart.

Yerlarning joriy hisobi kadastr hujjatlari va ma’lumotlarining to‘g‘ri bo‘lishini ta’minlash maqsadida yuritiladi, bunda yerlarning huquqiy holatida, miqdori va sifat holatida va ulardan foydalanish borasida yuz bergan o‘zgarishlar aniqlanadi hamda ro‘yxatga olinadi. Zimmasiga davlat yer kadastri yuritish vazifasi yuklatilgan tegishli organlarga yer uchastkalarining egalari, ulardan foydalanuvchilar, yer uchastkalarining ijarachilari va mulkdorlari sodir bo‘lgan o‘zgarishlar to‘g‘risida bir oy muddatda axborot berishlari shart.

Yerlarning o‘lchami, joylashgan o‘rni, maydon turlari va sifat holatiga oid qayd etiladigan ma’lumotlar yerni hisobga olish axborotini tashkil etadi.

Tuproq bonitirovkasi — qishloq xo‘jaligi ekinlari agrotexnikasi o‘rtacha darajada bo‘lganidagi tuproq sifati hamda tabiiy unumdorlik quvvatiga beriladigan qiyosiy baho.

Tuproq bonitirovkasi qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarning keyingi qiymat bahosini chiqarish, mulkiy paylarning miqdorini aniqlash, yer tuzishni amalga oshirish va yerlardan oqilona, samarali foydalanishni rag‘batlantirish uchun asosdir.

Tuproq bonitirovkasi tegishli qishloq xo‘jaligi maydonlari uchun yuz balli shkala bo‘yicha o‘tkaziladi. Yaxshi xossalarga ega bo‘lgan, g‘oyat unumdor tuproq yuqori ball bilan baholanadi.

Tuproq bonitirovkasi qonunchilikda belgilangan tartibda o‘tkaziladi.

Tuproq bonitirovkasiga doir ma’lumotlar yer bahosiga oid axborotni tashkil etadi.

Barcha toifadagi yerlarning qiymat bahosini chiqarish natura va qiymat ko‘rsatkichlari tizimi yordamida amalga oshiriladi. Yerlarning qiymat bahosi qonunchilikda belgilangan tartibda chiqariladi.

Turli maqsadlarga mo‘ljallangan yerlardan foydalanish samaradorligi darajasini aniqlash, yer uchun to‘lanadigan haq va uning normativ bahosini hisoblab chiqarish, yerlarni kimoshdi savdosi asosida realizatsiya qilish paytida boshlang‘ich bahosini aniqlash uchun yerlarning qiymat bahosi chiqariladi.

Yerlarning qiymat bahosiga doir ma’lumotlar yer bahosiga oid axborotni tashkil etadi.

Tuman (shahar) yer kadastri daftari yerlarni davlat ro‘yxatiga olish, hisobga olish va ularni baholash bo‘yicha asosiy hujjat bo‘lib, yer uchastkasining joylashgan o‘rni, qaysi maqsadda foydalanish mo‘ljallanganligini va ruxsat etilgan foydalanishning asosiy turini, unga egalik qilish, undan foydalanish, uni ijaraga olish huquqlarini va unga bo‘lgan mulk huquqini aniqlash uchun zarur ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi, yer uchastkasining miqdor va sifat holati hamda bahosi to‘g‘risidagi axborot manbai hisoblanadi.

Yer kadastri daftarining tuzilishi, mazmuni va uni yuritish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Kadastr uchun suratga olish yer uchastkalari va maydonlari chegaralarini belgilash hamda kartografiya qilish, ularni kadastr xaritalari va planlarida aks ettirish maqsadida amalga oshiriladi.

Kadastr uchun suratga olish aerofotogeodezik va yer ustida bajariladigan uslublarda, topografik-geodezik ishlarni bajarish, tuproq, geobotanik va boshqa xil maxsus tekshiruvlar uchun belgilangan texnikaviy talablarga muvofiq yer uchastkasining o‘lchamidan kelib chiqadigan masshtablarda amalga oshiriladi.

Yer kadastri xaritalari va planlari qonunchilikda belgilangan tartibda mavzusi, hududlarni (respublika, viloyat, tuman, aholi punktlari, yer uchastkalari) qamrab olishi, masshtablari va boshqa belgilari bo‘yicha tasniflanadi.

Tuman yer kadastri xaritasi, aholi punkti va yer uchastkasining planlari grafik hujjatlar bo‘lib, ular yer uchastkasining joylashgan o‘rnini, maydonlari, chegaralarini, yerlarni baholash zonalarini, suv manbalarini, yer uchastkasida joylashgan binolar va inshootlarni aks ettirish, shuningdek kadastrga doir tegishli tavsiflar olish maqsadida tuziladi hamda ularga tuzatishlar kiritiladi.

Yer kadastri xaritalari va planlari axborotlarni ifoda qilishning an’anaviy vositalari (qog‘oz, plastik) yordamida ham, elektron vositalar (raqamli xaritalar) yordamida ham tuziladi.

Yer kadastriga doir axborotlar yerni ro‘yxatga olish, yerni hisobga olish va yer bahosiga oid axborotlar majmuini tashkil etadi hamda davlat hokimiyati organlari va respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari, shuningdek manfaatdor yuridik va jismoniy shaxslar foydalanishi uchun mo‘ljallangan bo‘ladi.

Yer kadastriga doir axborotni berish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Yerlardan foydalanish, ularni tiklash va muhofaza qilish, yer uchastkalari berish (realizatsiya qilish) va ularni olib qo‘yish, yer uchun to‘lanadigan haq miqdorini belgilash, yer tuzish ishlarini bajarish, xo‘jalik faoliyatiga baho berish hamda yerdan foydalanish va ularni muhofaza qilish bilan bog‘liq boshqa tadbirlarni amalga oshirish chog‘ida davlat yer kadastri ma’lumotlaridan foydalanilishi shart.

Yer kadastriga doir axborot davlat hokimiyati organlariga va respublika ijro etuvchi hokimiyat organlariga tekinga taqdim etiladi, yuridik va jismoniy shaxslarga esa haq evaziga beriladi.

Yer kadastriga doir axborotdan foydalanuvchilar bunday axborotni qonunchilikda nazarda tutilgan muddatlar va hajmlarda yoki shartnoma asosida olishga haqlidirlar.

Yuridik va jismoniy shaxslar yer kadastriga doir axborot ma’lumotlari qayta ko‘rib chiqilishini talab qilishga haqlidirlar.

Davlat sirini saqlash maqsadida qonunchilikda yer kadastriga doir axborotlar olishni cheklaydigan yoki taqiqlaydigan hollar nazarda tutilishi mumkin.

Yer kadastriga doir axborot tizimi — yer resurslari to‘g‘risidagi fazoviy-muvofiqlashtirilgan ma’lumotlarni to‘plash, ular ustida ishlash, ularni aks ettirish va tarqatishni amalga oshiruvchi avtomatlashtirilgan jo‘g‘rofiy axborot tizimidir.

Yer kadastriga doir axborot tizimi yer resurslarini ro‘yxatga olish, baholash, ularning istiqbolini belgilash va ulardan foydalanishni boshqarishning ilmiy hamda amaliy vazifalarini hal etish uchun mo‘ljallangan.

Yer kadastriga doir axborot tizimi: mo‘ljallanishi bo‘yicha — ko‘p maqsadli va maxsus; hududni qamrab olishi bo‘yicha — lokal, mintaqa va respublika tizimiga bo‘linadi.

Davlat yer kadastrini yuritish borasidagi ishlar davlat budjetidan, shuningdek yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarni davlat ro‘yxatiga olganlik uchun undiriladigan mablag‘lar va qonunchilik bilan man etilmagan boshqa manbalar hisobidan moliyalanadi.

Davlat yer kadastri to‘g‘risidagi qonunchilikning buzilishida aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar bo‘ladilar.