28.12.2023 yilda ro‘yxatdan o‘tgan, ro‘yxat raqami 3487
09.06.2025
16.08.2024
01.01.2024
Кўриниш
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
ONLINE TRANSLATE
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining buyrugʻi, 28.12.2023 yilda ro‘yxatdan o‘tgan, ro‘yxat raqami 3487
Кучга кириш санаси
01.01.2024
09.06.2025
16.08.2024
01.01.2024
Кўриниш
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
buyrugʻi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartini tasdiqlash toʻgʻrisida
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2023-yil 28-dekabrda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 3487]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 28-fevraldagi PF-27-son “2022 — 2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasini “Insonga eʼtibor va sifatli taʼlim yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturi toʻgʻrisida”gi Farmoni va 2023-yil 24-martdagi PQ-101-son “Davlat aktivlarini boshqarish agentligi faoliyatini samarali tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standarti ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2020-yil 1-maydagi 01/11-15/62-son “Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartini tasdiqlash haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 3239, 2020-yil 4-iyun) (Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 04.06.2020-y., 10/20/3239/0721-son);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2022-yil 4-martdagi 01/11-14/16-son “Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 3239-1, 2022-yil 14-mart) (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.03.2022-y., 10/22/3239-1/0216-son).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Mazkur buyruq Baholovchi tashkilotlar assotsiatsiyasi, Oʻzbekiston baholovchilar jamiyati hamda Oʻzbekiston baholovchilar, ekspertlar va maslahatchilar jamiyati bilan kelishilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Mazkur buyruq 2024-yil 1-yanvardan eʼtiboran kuchga kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Direktor A. ORTIKOV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Toshkent sh.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2023-yil 25-oktabr,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
01/11-14/29-son
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kelishildi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi tashkilotlar assotsiatsiyasi raisi A. ISLAMOV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2023-yil 24-oktabr
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchilar jamiyati direktori F. MIRSOATOV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2023-yil 24-oktabr
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchilar, ekspertlar va maslahatchilar jamiyati raisi Z. NIGMANXANOV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2023-yil 24-oktabr
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2023-yil 25-oktabrdagi 01/11-14/29-son buyrugʻiga

ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING YAGONA MILLIY BAHOLASH STANDARTI
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standarti (bundan buyon matnda YAMBS deb yuritiladi) baholash faoliyatini normativ jihatdan tartibga solinishini hamda baholash tartibi va baholash ekspertizasiga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
I boʻlim. Yagona milliy baholash standartining umumiy qoidalari va tuzilmasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Mazkur YAMBS umumiy baholash standartlari, maxsus baholash standartlari hamda muayyan baholash obyektlarining qiymatini baholash uchun zarur boʻlgan minimal usullarni belgilaydigan metodikalarni oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Umumiy baholash standartlari barcha turdagi baholash obyektlarini baholash va baholash hisobotlarini ekspertizadan oʻtkazish tartibiga qoʻyiladigan umumiy talablarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Umumiy baholash standartlari quyidagi Milliy baholash standartlaridan (bundan buyon matnda MBS deb yuritiladi) iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-son MBS “Baholash faoliyatining tushunchalari, taʼriflari va prinsiplari”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-son MBS “Baholashga oid vazifa”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-son MBS “Baholash jarayonida oʻtkaziladigan oʻrganishlar va tahlillar”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-son MBS “Baholash toʻgʻrisidagi hisobot va uni tuzish tartibi”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-son MBS “Qiymat turlari”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-son MBS “Baholash yondashuvlari va usullari”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7-son MBS “Baholovchilar ishining sifatini nazorat qilishning ichki qoidalariga qoʻyiladigan umumiy talablar”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8-son MBS “Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ishonchliligi ekspertizasi”.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Maxsus baholash standartlari, baholash obyektlarining ayrim turlarini (biznes, koʻchmas mulk, nomoddiy aktivlar, tovar-moddiy boyliklar va boshqalar) baholashga qoʻyiladigan qoʻshimcha talablarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Maxsus baholash standartlari quyidagi MBSlardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9-son MBS “Biznesni va biznesda ishtirok etish huquqi qiymatini baholash”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10-son MBS “Koʻchmas mulk qiymatini baholash”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11-son MBS “Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholash”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12-son MBS “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13-son MBS “Mashina va uskunalar qiymatini baholash”;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14-son MBS “Xususiylashtirish maqsadida davlat uy-joy fondi qiymatini baholash”;
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15-son MBS “Transport vositalari qiymatini baholash”.
(5-band Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2025-yil 6-maydagi 01/14-11/38-sonli buyrugʻiga (roʻyxat raqami 3487-2, 05.06.2025-y.) asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 09.06.2025-y., 10/25/3487-2/0497-son)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. YAMBS prinsiplari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Quyidagilar YAMBSning asosiy prinsiplari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
standart talablariga rioya qilish prinsipi — mazkur YAMBS baholovchilar, baholovchi tashkilotlari va boshqa foydalanuvchilar uchun moʻljallangan boʻlib, aktivlar va majburiyatlar qiymatini baholash boʻyicha xizmatlar koʻrsatilganda, baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish hamda ekspertlar tomonidan baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ishonchliligi (haqqoniyligi) tekshirilganda, qoʻllash majburiy hisoblanadi. Agar baholash ushbu YAMBSga muvofiq oʻtkazilgan yoki oʻtkaziladi deb koʻrsatilgan boʻlsa, baholash qiymati mazkur YAMBSning barcha tegishli milliy baholash standartlari (MBS) talablariga rioya etgan holda tayyorlanganligi yoxud tayyorlanishini anglatadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivlar va/yoki majburiyatlarni baholashda standartni qoʻllash prinsipi — mazkur YAMBS aktivlar, majburiyatlar yoki aktivlar va majburiyatlar guruhlarining qiymatini baholashda qoʻllanilishi majburiyligini anglatadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xolislik (obyektivlik) prinsipi — baholash jarayoni baholovchidan dastlabki maʼlumotlar, taxminlar va baholash natijalarini ishonchliligi toʻgʻrisida xolis (obyektiv) mulohazalarni shakllantirishni talab qiladi. Baholash natijasining ishonchliligini taʼminlash uchun ushbu mulohazalar shaffof hamda har qanday subyektiv omillarning baholash jarayoniga taʼsirini minimallashtirish mumkinligini inobatga olgan holda ishlab chiqilgan boʻlishi shart;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
malakalilik prinsipi — baholash obyektining qiymatini baholash baholovchining tegishli malaka sertifikatiga ega boʻlgan va baholash obyekti, uning aylanma bozori va baholash maqsadlari toʻgʻrisida zarur koʻnikma, tajriba, bilimga ega boʻlgan baholovchi tomonidan amalga oshirilishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
cheklanishlar prinsipi — baholash jarayonida yuzaga keladigan majburiy chora boʻlib, unga muvofiq baholovchi ushbu YAMBSning ayrim talablaridan farq qiladigan qonunchilik talablariga rioya etishi zarur boʻladi. Bunda, baholash mazkur YAMBSga muvofiq oʻtkazilgan deb hisoblanadi. Mazkur YAMBS talablaridan boshqa cheklanishlarga yoʻl qoʻyilmaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mustaqillik prinsipi — baholovchi tashkilot oʻz faoliyatida mustaqildir. Buyurtmachi yoki boshqa manfaatdor shaxslarning baholovchi tashkilot faoliyatiga aralashishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
II boʻlim. Baholash faoliyatining tushunchalari, taʼriflari va prinsiplari (1-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. “Baholash faoliyatining tushunchalari, taʼriflari va prinsiplari” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 1-son MBS deb yuritiladi) YAMBSning ajralmas qismi boʻlib, baholash faoliyatida foydalaniladigan asosiy prinsiplar, tushunchalar va taʼriflarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. 1-son MBS barcha mulkchilik shakllaridagi mulk qiymatini baholash, baholash obyektining qiymat turlarini aniqlash, baholash obyektini identifikatsiya qilish, baholash yondashuvlari va usullarini belgilash, baholash toʻgʻrisida hisobotni tuzishda qoʻllanilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Asosiy tushunchalar va taʼriflar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Mazkur YAMBSda quyidagi tushuncha va taʼriflar qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aylanma kapital (working capital) — xoʻjalik yurituvchi subyekt kapitalining aylanma aktivlarga qoʻyilgan qismi, yaʼni yil yoki undan ortiq (ishlab chiqarish texnologiyasining oʻziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda) operatsion sikl davomida ishlab chiqarish jarayonida sotilishi yoki isteʼmol qilinishiga taxmin qilish uchun asosga ega boʻlgan aktivlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktiv yoki majburiyat — baholashga oid vazifada (baholash vazifasida) koʻrsatilgan baholash obyektlari. Mazkur YAMBSda “aktiv yoki majburiyat” tushunchasining boshqacha maʼnosi koʻrsatilmagan boʻlsa, uning qoʻllanilishi “aktiv yoki aktivlar guruhi”, “majburiyat yoki majburiyat guruhi” hamda “aktivlar va majburiyatlar guruhi” maʼnosida ishlatilishini ham nazarda tutadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
almashtirish qiymati — zamonaviy materiallar va texnologiyalardan foydalangan holda baholash obyektining foydaliligi bilan bir xil boʻlgan yangi obyektni yaratish uchun sarflanadigan xarajatlar yigʻindisi (baholash sanasida amalda boʻlgan bozor narxlarida);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog — asosiy iqtisodiy, fizik, texnik va boshqa tavsiflarga koʻra baholash obyektiga oʻxshash, uning raqobat bozorida tuzilgan bitim yoki taklifning narxi haqida maʼlumot mavjud boʻlgan boshqa obyekt;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog-obyekt — baholash jarayonida maʼlumotlardan foydalaniladigan aynan bir xil obyekt yoki analog;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan obyektning ekspozitsiyasi davri — baholanayotgan obyekt ochiq bozorga (ommaviy oferta) taqdim etilgan kundan boshlab u bilan bitim tuzilgan sanagacha boʻlgan vaqt davri;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashga oid vazifa — baholash buyurtmachisi va baholovchi tashkilot oʻrtasida yozma shaklda tuzilgan, baholash obyektini baholash boʻyicha koʻrsatiladigan xizmatlar shartlari hamda buyurtmachi tomonidan baholash uchun baholovchi tashkilotga taqdim etilishi kerak boʻlgan dastlabki maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash yondashuvi — bir yoki bir nechta baholash usullaridan foydalangan holda baholash obyektining qiymatini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash maqsadi — baholash vazifasida koʻrsatilgan va baholash obyektining qiymatini (bozor yoki bozornikidan farqlanuvchi) aniqlash zarurati paydo boʻlgan sabablarni aks ettiruvchi baholash natijasidan foydalanish maqsadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti — Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonunida baholash obyektlari jumlasiga kiritilgan qonunchilikda fuqarolik muomalasida boʻlishi mumkinligi belgilangan fuqarolik huquqlari obyektlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining yakuniy qiymati — baholovchi tomonidan baholashning turli yondashuvlari va usullaridan foydalangan holda baholash obyekti qiymatini hisoblash natijalarini umumlashtirish natijasida olingan eng ehtimolli qiymat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash usuli — baholovchi tomonidan baholanayotgan obyektning qiymatini aniqlash uchun qoʻllaniladigan jarayon;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash sanasi — baholash obyektining qiymati aniqlangan sana;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ishonchliligini ekspertizadan oʻtkazish (baholash ekspertizasi) — baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq va ekspertiza buyurtmachisi bilan tuzilgan shartnoma asosida, baholovchi tashkilot tomonidan baholash obyektini takroriy baholashdan oʻtkazmasdan, baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ishonchliligini (haqqoniyligini) tekshiruvdan oʻtkazish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobot — baholovchi tomonidan YAMBS talablariga muvofiq tuzilgan va baholashga oid vazifaga muvofiq toʻplangan maʼlumotlar, oʻtkazilgan tahlil va hisob-kitoblar asosida shakllantirilgan, baholash obyektining yakuniy qiymati toʻgʻrisida baholovchining professional fikrini oʻz ichiga olgan hujjat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi — baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq vakolatli organ tomonidan berilgan baholovchining malaka sertifikatiga ega boʻlgan jismoniy shaxs;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi tashkilot — baholash faoliyatini amalga oshiruvchi yuridik shaxs;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi tashkilotlarning professional jamoat birlashmalari — kamida ellikta baholovchi tashkilotning aʼzoligiga asoslangan, baholovchilarning professional darajasini oshirishga va saqlab turishga koʻmaklashish, ularning professional manfaatlarini himoya qilish, shu jumladan sudlarda himoya qilish maqsadida faoliyat yurituvchi nodavlat notijorat tashkilot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
buyurtmachi — baholashni oʻtkazish uchun baholovchi tashkilot bilan shartnoma tuzgan shaxs;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
vazn koeffitsiyenti — baholash obyektining yakuniy qiymati haqida xulosani shakllantirish jarayonida muayyan baholash qiymati koʻrsatkichiga ishonch darajasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
gudvill — korxonadan alohida identifikatsiya qilinishi va baholanishi mumkin boʻlmagan omillar (korxona nomi va ishlab chiqarilayotgan mahsulotning mashhurligi, muayyan obroʻ va ishga doir aloqalar mavjudligi, joylashgan joyi va boshqa shunga oʻxshash omillar) taʼsirida vujudga keladigan nomoddiy aktiv;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
dala sharoitida oʻtkaziladigan ekspertiza — baholash ekspertizasini oʻtkazishda baholash obyektiga chiqib baholangan mol-mulkni tekshirishni va baholash toʻgʻrisidagi hisobotda taqdim etilgan maʼlumotlarni tasdiqlash uchun mol-mulkning qiyoslangan obyektlarini tekshirishni oʻz ichiga oladigan ekspertiza;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
development jarayonidagi koʻchmas mulk — qurilish, rekonstruksiya yoki taʼmirlash yoki kelgusida shunday ishlar uchun moʻljallangan yer uchastkalari va/yoki binolar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
diskontlash stavkasi — kelgusidagi pul oqimlarini joriy qiymatning yagona qiymatiga aylantirish uchun ishlatiladigan foiz stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
joriy qiymat — tegishli diskontlash stavkasidan foydalanib, muayyan sanaga keltirilgan kelgusi daromadlar qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
intellektual mulk obyekti (intellektual mulk) — jismoniy yoki yuridik shaxsning intellektual faoliyatning natijalari hamda fuqarolik muomalasi ishtirokchilarining tovarlar, ishlar va xizmatlarning xususiy alomatlarini aks ettiruvchi vositalarga boʻlgan mutlaq huquqi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishtirokchi (ishtirokchilar) — baholashga oid vazifada belgilangan qiymat turiga muvofiq tegishli ishtirokchi yoki ishtirokchilar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapitallashtirish stavkasi — muayyan davr uchun daromad miqdorini qiymatga aylantirish uchun foydalaniladigan, qoida tariqasida, foiz hisobida ifodalanadigan boʻluvchi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kerak (tavsiya) — baholovchi uchun maʼqul deb hisoblanadigan harakatlarni anglatadi. Har qanday holatda baholovchi talablarni bajarish imkoniyati va maqsadga muvofiqligini koʻrib chiqadi va agar asoslar boʻlsa, uni bajarishni rad etish huquqiga ega;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining qiymati (qiymat) — bozor ishtirokchilari yoki aniq shaxslar uchun baholash obyekti bahosining pul shaklida ifodalangan, maʼlum bir sanaga aniqlangan, bitimning haqiqiy narxini koʻrsatmaydigan oʻlchov;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
majbur — baholovchining muayyan talabni soʻzsiz bajarishga qaratilgan majburiyatini anglatadi. Agar YAMBSda bunday koʻrsatma berilgan boʻlsa, baholovchi ushbu talabni bajarishga majbur;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
multiplikator — baholash obyektining narxi va uning faoliyatini tavsiflovchi moliyaviy, ishlab chiqarish yoki moddiy koʻrsatkich oʻrtasidagi nisbatni aks ettiruvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mumkin (ixtiyoriy) — baholovchi tomonidan oʻz vakolati doirasida koʻrib chiqishi mumkin boʻlgan harakatlar va jarayonlarni anglatadi. Bunda, baholovchi muayyan holatda oʻzining professional mulohazasi asosida maʼlum bir vazifalarni amalga oshirish yoki amalga oshirmaslik huquqiga ega boʻladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
narx — aktiv uchun soʻralgan, taklif qilingan yoki toʻlangan, uning qiymatidan farq qilishi mumkin boʻlgan pul yoki boshqa toʻlov;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
pul oqimi — muayyan davr mobaynida aktiv, aktivlar guruhi yoki korxona tomonidan yaratiladigan pul mablagʻlari oqimi;
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
retrospektiv baholash — baholovchi tomonidan oʻtgan davrning tegishli sanasiga amalga oshirilgan baholash. Baholovchi baholash hisobotini tayyorlash jarayonida havola qilgan analoglar boʻyicha oʻtkazilgan hisob-kitoblar va maʼlumotlar baholash sanasiga toʻgʻri kelishi kerak. Zaruratga koʻra, analoglarning joriy narxlari normativ maʼlumotlarni (valyuta kursi (Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki maʼlumotlariga koʻra) yoki indeksatsiya (Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra) yoxud inflyatsiya (Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki maʼlumotlariga koʻra) inobatga olgan holda baholash sanasiga keltiriladi. Bunda, hisob-kitobda baholovchi baholanayotgan obyektning tasniflari va xususiyatlaridan kelib chiqib, eng mos normativ koʻrsatkichlardan birini tanlaydi va baholash toʻgʻrisidagi hisobotida mazkur tanlovni asoslaydi. Oʻtgan davrning tegishli sanasiga analogning qiymatini aniqlash uchun analogning joriy qiymati baholash jarayonida baholovchi tomonidan tanlangan yuqoridagi koʻrsatkichlardan biri boʻyicha indeksatsiya qilinadi;
(9-bandning oʻttiz yettinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2025-yil 6-maydagi 01/14-11/38-sonli buyrugʻi (roʻyxat raqami 3487-2, 05.06.2025-y.) tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 09.06.2025-y., 10/25/3487-2/0497-son)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
royalti — franshiza sotib oluvchisi tomonidan kompaniyaga uning brendi, tajribasi, ishchanlik obroʻsi va texnologiyasidan foydalanganlik uchun muntazam ravishda toʻlaydigan toʻlov;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
salmoqli/ahamiyatli/jiddiy (yoki muhim) — baholashga oid vazifa nuqtai nazaridan baholash jihatlarining (shu jumladan, dastlabki maʼlumotlar, taxminlar, shuningdek qoʻllaniladigan usullar va yondashuvlar) ahamiyatliligi va qoʻllanilishi, ularning baholashga hamda baholash foydalanuvchilarining iqtisodiy yoki boshqa qarorlariga taʼsiri;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sof aktivlar — jamlangan aktivlar va jamlangan majburiyatlar oʻrtasidagi farq;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tavakkalsiz stavka — investitsiya qilingan mablagʻlarning qaytarilmasligi xavfi yoʻqligi yoki minimal boʻlishi bilan tavsiflangan, eng likvid aktivlarga sarmoya kiritishda investor oʻz kapitali boʻyicha olishi mumkin boʻlgan foiz stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tannarx — tovar, ishlar yoki xizmatlarni xarid qilish, yaratish, ishlab chiqarish va sotishga doir xarajatlar yigʻindisi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tahliliy ekspertiza — qiymat turining baholash maqsadlariga muvofiqligini, baholashda foydalanilgan maʼlumotlarning asoslanganligini, metodologiyaning maqbulligini, hisob-kitoblarning aniqligini va baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga rioya qilinishini tekshirish uchun oʻtkaziladigan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda taqdim etilgan maʼlumotlar tahlili asosida amalga oshiriladigan ekspertiza;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
terminal qiymati (terminal value) — aktivning qiymatini daromad yondashuvidan foydalangan holda hisoblashda aktivning prognoz davridan keyingi yildagi qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tiklash qiymati — bir xil materiallar va texnologiyalardan foydalangan holda baholash obyekti bilan oʻxshash boʻlgan yangi obyektni yaratish uchun sarflanadigan xarajatlar yigʻindisi (baholash sanasida amalda boʻlgan bozor narxlarida);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xalqaro baholash standartlari — Yevropa baholash standartlari (European Valuation Standards — EVS), Xalqaro baholash standartlari (International Valuation Standards — IVS), Professional baholash amaliyotining yagona standartlari (Uniform Standards of Professional Appraisal Practice — USPAP), Qirollik diplomiga ega baholovchilar instituti standartlari (Royal Institution of Chartered Surveyors — RICS);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xarajatlar — tovar, ishlar yoki xizmatlarni yaratish yoki ishlab chiqarish uchun talab qilinadigan resurslar miqdorining puldagi ifodasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xususiy kapital — tashkilotga tegishli boʻlgan mulk, shu jumladan ustav, qoʻshimcha va zaxira kapitallari hamda taqsimlanmagan foyda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
cheklovchi shartlar — buyurtmachi yoki baholovchi tomonidan yoxud qonunchilikda baholashga qoʻyilgan cheklovlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspert xulosasi — baholash toʻgʻrisidagi hisobotning mazmuniga, oʻtkazilgan baholash ishlari sifatiga va baholash toʻgʻrisidagi hisobotning haqqoniyligiga nisbatan sharhlar bilan birgalikda ekspertiza natijalarini aks ettiradigan hujjat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
eng samarali foydalanish — baholash obyektidan eng ehtimoliy, oqilona va ruxsat etilgan foydalanish hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlar — yer uchastkasini undan keyinchalik foydalanish uchun oʻzgartirish borasidagi faoliyat natijasida yaratilgan va u bilan uzviy bogʻliq boʻlgan yer uchastkasidagi oʻzgarishlar. Yaxshilashlar binolar va inshootlar (kapital qurilish obyektlari), muhandislik sistemalari va tarmoqlari, koʻp yillik oʻsimliklarni va ular bilan jamuljam holda konstruktiv yoki funksional yaxlitlikni tashkil etadigan boshqa obyektlarni oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Baholash prinsiplari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Baholash turli omillarning baholash obyektining qiymati miqdoriga taʼsirini aniqlash imkonini beradigan iqtisodiy prinsiplar yigʻindisi asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyekti qiymatiga taʼsir etuvchi iqtisodiy prinsiplar yigʻindisini quyidagicha tasniflash mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozor muhitiga bogʻliq baholash prinsiplari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mulkdorning baholash obyekti haqidagi tasavvuri bilan bogʻliq baholash prinsiplari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini foydalanish xususiyati bilan bogʻliq baholash prinsiplari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchining baholash faoliyatini amalga oshirish bilan bogʻliq asosiy prinsiplar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Bozor muhitiga bogʻliq baholash prinsiplariga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) talab va taklif prinsipi — baholash obyektining qiymati bozordagi talab va taklif muvozanati hamda raqobat natijasida shakllanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) raqobat prinsipi — bozor ishtirokchilari oʻrtasida raqobatni taʼminlash uchun teng sharoitlar yaratilishini koʻzda tutuvchi baholash prinsipi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) oʻzgarish prinsipi — baholash obyektining qiymati vaqtga bogʻlik holda oʻzgaradi va baholash sanasiga belgilanadi. Baholash obyektining oʻzi hamda tashqi shart-sharoitlar ham oʻzgarishi mumkin;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) muvofiqlik prinsipi — baholash obyektining eng yuqori qiymati baholash obyektlaridan foydalanish darajasi hamda xarakteri, bozor talablari va kutishlariga mos boʻlgan holatda yuzaga kelishini anglatadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d) bogʻliqlik (tashqi taʼsir) prinsipi — baholash obyektining qiymati unga nisbatan ichki va tashqi omillarning taʼsiri bilan bogʻliq boʻlgan baholash prinsipi hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. Mulkdorning baholash obyekti haqidagi tasavvuri bilan bogʻliq baholash prinsiplariga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) foydalilik prinsipi — muayyan baholash obyektining foydali boʻlishi va mulkdorning maʼlum bir joyda hamda maʼlum vaqt ichida ehtiyojlari qondirilishini ifodalovchi baholash prinsipi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) almashtirish prinsipi — baholash obyektining eng yuqori narxi unga ekvivalent foydalilikka ega boʻlgan boshqa analog-obyekt xarid qilinishi yoki unga almashtirilishi mumkin boʻladigan eng minimal summa bilan belgilanadigan baholash prinsipi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) oldindan koʻra bilish prinsipi — daromad keltiruvchi baholash obyektining qiymati kelgusida unga egalik qilishdan olinishi mumkin boʻlgan daromadlarning joriy qiymati bilan belgilanishini ifodalaydigan baholash prinsipi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. Baholash obyektining foydalanish xususiyati bilan bogʻliq prinsiplariga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) eng samarali foydalanish prinsipi — baholash obyektidan eng ehtimoliy va oqilona foydalanish prinsipi boʻlib, bu baholash obyektidan qonunchilikka zid boʻlmagan, jismoniy jihatdan amalga oshirilishi mumkin boʻlgan, moliyaviy jihatdan maqsadga muvofiq boʻlgan hamda baholash obyektini eng yuqori qiymatga olib keladigan foydalanishni ifodalaydi. Eng samarali foydalanish prinsipi baholash obyektining bozor qiymatini hisoblashning asosiy va ajralmas qismi hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) hissa qoʻshish prinsipi — har qanday qoʻshimcha elementlar va yaxshilashlarni sotib olish va amalga oshirish xarajatlari baholash obyektiga qoʻshimcha elementlar va yaxshilashlar kiritilishidan hosil boʻlgan oʻsish qiymatiga nisbatan oshib ketmagan taqdirda, oʻzini oqlashini anglatadigan baholash prinsipi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) muvozanatlashganlik prinsipi — agar baholash obyekti ikki va undan ortiq tarkibiy elementlardan iborat boʻlsa, bunday tarkibiy elementlar oʻzaro funksional bogʻliqlikda boʻlishlari va obyektning eng yuqori qiymati ularni optimal muvozanatlashganligiga rioya qilish orqali erishish mumkin boʻlishini ifodalaydigan baholash prinsipi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) oshib boruvchi va kamayuvchi samara prinsipi — ishlab chiqarish omillariga (mehnat, kapital va boshqalar) qilingan xarajatlarining koʻpayishi, baholash obyektining qiymati ushbu xarajatlarga teng ravishda oʻsishga olib kelmasligini koʻrsatadigan baholash prinsipi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d) maqbul taqsimlash prinsipi — baholash obyektining elementlari va ularga boʻlgan mulkiy huquqlarni obyektning maksimal qiymatiga erishish uchun ajratish va birlashtirishni ifodalaydigan baholash prinsipi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. Baholovchi baholash faoliyatini amalga oshirishda quyidagi asosiy prinsiplarga rioya qilishi shart:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
etika — baholovchilar jamoatchilik ishonchini mustahkamlash va qoʻllab-quvvatlash uchun halollik, xolislik, begʻarazlik, maxfiylik, vakolatlilik va professionallik kabi axloqiy tamoyillarga amal qilishlari kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
vakolatlilik — baholovchilar baholashga oid vazifani toʻgʻri bajarish uchun zarur bilim va koʻnikmalarga ega boʻlishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
muvofiqlik — baholovchilar baholashga oid vazifani bajarish uchun foydalanilgan baholash standartlarini oshkor qilishlari yoki maʼlumot berishlari va ushbu standartlarga rioya qilishlari kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymat turi — baholovchilar baholashga oid vazifaga mos keladigan qiymat turini tanlashlari va barcha belgilangan talablarga rioya qilishlari kerak. Qiymat turi baholashga oid vazifada koʻrsatilgan boʻlishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymatni aniqlash sanasi (baholash sanasi) — baholovchilar oʻzlarining tahlillari, fikrlari yoki xulosalari uchun asos boʻlgan baholash sanasini oshkor qilishlari yoki koʻrsatishlari kerak. Baholovchilar baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sanani ham koʻrsatishlari lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
farazlar va qoʻshimcha shartlar — baholovchilar baholashga oid vazifaning natijalariga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan muhim farazlar va shartlarni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda oshkor qilishlari kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
maqsadli foydalanish — baholovchilar baholashga oid vazifadan kelib chiqib baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholash natijalaridan foydalanishning aniq tavsifini koʻrsatishlari kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashdan taxminiy foydalanuvchi(lar) — baholovchilar baholashga oid vazifadan kelib chiqib baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholash natijalaridan foydalanuvchi(lar)ning aniq tavsifini koʻrsatishlari kerak (agar maʼlumotlar mavjud boʻlsa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ish hajmi — baholovchilar baholashga oid vazifadan kelib chiqib ishonchli baholashga olib keladigan ish hajmini belgilashi, bajarishi va zaruratga koʻra yoritib berishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini identifikatsiyalash — baholovchilar baholash obyektini baholashga oid vazifada aniq belgilab olishlari kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
maʼlumotlar — baholovchilar baholash obyektini haqqoniy baholash uchun birlamchi va boshqa maʼlumotlardan foydalanishlari kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash metodikasi — baholovchilar baholash obyektining haqqoniy bahosini aniqlash uchun tegishli baholash usul(lar)idan toʻgʻri foydalanishlari kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisida maʼlumot berish — baholovchilar baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholash tahlillari, fikrlari va xulosalarini foydalanuvchi(lar) uchun aniq yoritib berishlari kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
hisobot yuritish va saqlash — baholovchilar baholash toʻgʻrisidagi hisobotni (qogʻoz yoki elektron shaklda) u tuzilgan sanadan boshlab 3 yil muddat davomida saqlashni taʼminlashlari va ularning reyestrini yuritishlari shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
III boʻlim. Baholashga oid vazifa (2-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. “Baholashga oid vazifa” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 2-son MBS deb yuritiladi) baholashga oid vazifaga qoʻyiladigan umumiy talablarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. 2-son MBSdan buyurtmachi bilan baholashga oid vazifani tayyorlash va kelishishda, shuningdek unga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritishda foydalanish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. Baholashga oid vazifani tayyorlash baholovchi tomonidan buyurtmachi bilan birgalikda amalga oshiriladi va baholash shartnomasining ajralmas qismi sifatida ilova qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. Baholashga oid vazifa quyidagi asosiy maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan obyektning nomi va tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga boʻlgan huquqlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining joylashgan joyi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
buyurtmachining nomi va uning rekvizitlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi tashkilotning nomi va uning rekvizitlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash maqsadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash sanasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aniqlanayotgan qiymat turi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashda qoʻllaniladigan valyuta;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
muhim va/yoki maxsus farazlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
cheklovchi shartlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
buyurtmachi tomonidan baholash ishlarini amalga oshirish uchun taqdim etiladigan birlamchi maʼlumotlar roʻyxati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash ishlarini bajarish muddatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish formati (elektron yoki qogʻoz koʻrinishda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taxminiy foydalanuvchilar (agar mavjud boʻlsa).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash maqsadi va baholash obyektining xususiyatlaridan kelib chiqib, baholashga oid vazifa baholovchi tomonidan buyurtmachi bilan kelishilgan qoʻshimcha shartlarni oʻz ichiga olishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. Baholovchi buyurtmachi bilan baholashga oid vazifani tuzishda quyidagi maʼlumotlarni muhokama qilishi zarur:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) baholovchi tashkilot toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni. Agar baholovchi tashkilot buyurtmachi, baholash obyekti yoki baholashga oid vazifaning boshqa jihatlari bilan bogʻliq boʻlsa yoxud obyektiv baholash uchun baholovchi tashkilotning imkoniyatlari cheklangan boʻlsa, baholashga oid vazifani olgan paytdan eʼtiboran bu haqida maʼlum qilishga majbur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholovchi tashkilot baholashga oid vazifaning biron bir qismini bajarish uchun boshqa shaxslarga sezilarli yordam soʻrab murojaat qilishi lozim boʻlsa, ushbu yordam xususiyati va ishonchlilik darajasini buyurtmachiga maʼlum qilishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) buyurtmachi(lar) haqidagi maʼlumotlar. Buyurtmachi(lar) haqidagi maʼlumotlar, baholashga oid vazifaning shakli va mazmunini aniqlashda muhim ahamiyat kasb etib, baholash toʻgʻrisida hisobotdagi maʼlumotlar ularning ehtiyojlariga mosligini kafolatlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) tahminiy foydalanuvchilar (agar mavjud boʻlsa) haqidagi maʼlumotlar. Baholash haqidagi hisobotning har qanday tahminiy foydalanuvchilari mavjudligini tasdiqlash baholash toʻgʻrisidagi hisobotning mazmuni va shakli ularning ehtiyojlariga javob berishini kafolatlash uchun muhimdir;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) baholash obyekti. Baholashga oid vazifada baholanayotgan obyekt(lar)ga aniq taʼrif berilishi shart;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d) baholashning maqsadi. Baholashga oid vazifada uning mazmuniga yoki koʻrsatilgan maqsadlarga mos kelmaydigan baholashni amalga oshirishga yoʻl qoʻymaslik uchun baholash maqsadini aniq belgilash kerak. Baholash maqsadi baholash qiymati tur(lar)i yoki ularni aniqlashga ham taʼsir koʻrsatadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
e) aniqlanadigan qiymat turi. Qiymat turi baholash maqsadlariga muvofiq boʻlishi lozim. Agar baholovchi YAMBSda koʻrsatilmagan va mijoz tomonidan belgilangan qiymat turini ishlatsa, baholovchi ushbu qiymat turini koʻrsatishi hamda unga taʼrif berishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
j) baholashda qoʻllaniladigan valyuta. Baholashni oʻtkazishda qoʻllaniladigan va baholash haqidagi hisobotda aks ettiriladigan valyutani belgilash zarur;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
z) baholash sanasi. Baholash sanasi koʻrsatilgan boʻlishi shart. Agar baholash sanasi baholash haqidagi hisobotni tuzish sanasidan farq qilsa, bunday sanalarni aniq chegaralab qoʻyish lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i) baholovchi ishining xususiyati va hajmi hamda bu bilan bogʻliq har qanday cheklovlar. Koʻzdan kechirishlar, axborot soʻrovlar va tahlillar bilan bogʻliq barcha cheklovchi shartlar belgilanishi kerak. Agar maʼlumotlarni olish imkoni boʻlmasa, barcha bunday cheklovlar va har qanday muhim va/yoki maxsus farazlar koʻrsatilishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
k) baholovchi asoslanadigan axborotning xususiyati va manbalari. Baholash uchun asos qilib olinadigan har qanday muhim axborotning xususiyati va manbasi, shuningdek baholashni bajarish jarayonida axborotlarni tekshirish hajmi belgilab qoʻyilishi zarur;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
l) muhim va/yoki maxsus farazlar. Baholashni bajarish va baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzishda hisobga olinishi shart boʻlgan barcha muhim va/yoki maxsus farazlar belgilanishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m) baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish formati. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning formati, yaʼni baholash toʻgʻrisidagi hisobot qogʻoz shaklda va/yoki elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlangan hamda elektron hujjatning uni identifikatsiya qilish imkonini beradigan boshqa rekvizitlariga ega boʻlgan elektron hujjat shaklida taqdim etilishi koʻrsatilgan boʻlishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n) baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanish, tarqatish va chop qilishga cheklovlar. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanish va undan foydalanish imkoni berilgan shaxslar doirasini cheklab qoʻyish zarur hamda tegishli cheklovlar baholashga oid vazifada koʻrsatilishi maqsadga muvofiq;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
o) baholashni majburiy tarzda YAMBSga muvofiq oʻtkazish va undan cheklanishlar. Baholovchi baholashni YAMBS talablariga muvofiq oʻtkazishi lozim hamda agar YAMBSdan cheklanishlar mavjud boʻlsa, mazkur cheklanishlar asoslantirilgan boʻlishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. Baholashga oid vazifa baholash jarayoni boshlanishidan oldin baholovchi tashkilot va buyurtmachining vakolatli shaxslari tomonidan imzolanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholash boʻyicha ishlarning hajmini aniqlashning imkoni boʻlmasa, baholovchi tashkilot buyurtmachi bilan baholashga oid vazifada amalga oshiriladigan ishlarning taxminiy hajmini koʻrsatadi, keyinchalik ish hajmi aniq belgilangandan soʻng buyurtmachi bilan baholashga oid vazifaga oʻzgartirish va qoʻshimchalar rasmiylashtiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
21. Baholovchi tashkilot va davlat buyurtmachisi oʻrtasidagi baholash faoliyatiga oid shartnomaviy munosabatlar davlat xaridlari hamda xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari bilan tartibga solinadi va 2-son MBS talablariga javob berishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Baholashga oid vazifaga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
22. YAMBSning 19-bandidagi ayrim masalalarni baholashga oid vazifada belgilangan baholash jarayoni boshlanmasidan oldin hal qilib boʻlmagan, baholashga oid vazifaga oʻzgartirish yoki qoʻshimchalar kiritish zaruratini yuzaga keltiruvchi axborot paydo boʻlgan yoxud oʻrganishni talab qiladigan boshqa holatlar yuzaga kelganda, baholashga oid vazifaga baholashni oʻtkazish mobaynida tegishli oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilishi mumkin. Bunda, baholashga oid vazifaga oʻzgartirish va qoʻshimchalar baholovchi tashkilot va buyurtmachining vakolatli shaxslari tomonidan imzolanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
23. Baholash ishi boshlangandan keyin yuzaga kelgan har qanday oʻzgarishlar (ishlar hajmining oʻzgarishi, YAMBSning 19-bandida koʻrsatilgan masalalar bilan bogʻliq oʻzgarishlar va boshqalar) toʻgʻrisida baholovchi baholashga oid vazifada koʻrsatilgan ishni bajargunga va baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzgunga qadar buyurtmachiga xabar berishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
IV boʻlim. Baholash jarayonida oʻtkaziladigan oʻrganishlar va tahlillar (3-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
24. “Baholash jarayonida oʻtkaziladigan oʻrganishlar va tahlillar” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 3-son MBS deb yuritiladi) baholashga oid vazifani bajarishda axborotni toʻplash, oʻrganish, tahlil qilish va ulardan foydalanish tartibini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
25. 3-son MBS baholash obyektlarini baholash boʻyicha vazifalarni bajarishda va baholash hisobotlarining ishonchliligini ekspertizadan oʻtkazishda qoʻllanilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26. Baholash obyektini baholashning asosliligi va ishonchliligini taʼminlash, shuningdek zarur maʼlumotlar va axborotlarni toʻplash jarayonini taʼminlash uchun oʻtkazilgan oʻrganish va tahlillar mazkur YAMBS talablariga, baholashga oid vazifa maqsadlariga va qiymat tur(lar)iga muvofiq boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Maʼlumotlarni toʻplash va tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
27. Asoslangan baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlash uchun baholovchi baholash obyektni identifikatsiya qilish (koʻzdan kechirish), soʻrovlar tuzish, tahlil oʻtkazish va hisob-kitoblar kabi vositalar yordamida yetarli miqdorda maʼlumotlar toʻplashi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
28. Axborotni yigʻish va uni tahlil qilish jarayoni baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiriladigan baholash obyektini identifikatsiya qilish bilan birga olib boriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
29. Hisob-kitoblarning hajmi va ularning batafsil tavsifi toʻplangan maʼlumotlar va baholash uchun zarur boʻlgan hujjatlarga bogʻliq boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyekti toʻgʻrisidagi axborotni yigʻish quyidagilarni:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
zarur maʼlumotlar tarkibini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
zarur axborotni yigʻish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
maʼlumotlarni tizimlashtirish, ularni qayta ishlash va tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining miqdor va sifat koʻrsatkichlarini oʻrganish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotda axborotni bayon etishni oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
30. Axborot yigʻishda baholovchi tomonidan baholash obyekti mansub boʻlgan bozorning tahlili oʻtkaziladi hamda uning yakunlari boʻyicha baholash obyektining xususiyatlariga muvofiq aynan bir xil obyektlar va analoglarning sotilishi hamda takliflari toʻgʻrisida maʼlumotlar toʻplanadi. Baholash obyektining asosiy parametr va tavsiflari analog-obyektlarning xuddi shunday parametr hamda tavsiflari bilan solishtiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Axborot yigʻishda aynan bir xil analog-obyektlar toʻgʻrisidagi axborot ustuvor hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
31. Axborot va taqdim etilgan hujjatlarni tahlil qilishda baholash obyektini koʻzdan kechirish natijalari hisobga olinadi. Agar axborot va taqdim etilgan hujjatlarning ishonchliligida nomuvofiqlik, qarama-qarshilik yoki shubhalar yuzaga kelsa, baholovchi dastlabki maʼlumotlarga aniqlik kiritish, ularni keyingi hisob-kitoblarda qoʻllash yoki baholash uchun boshqa asoslangan maʼlumotlardan foydalanishga haqli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
32. Agar baholashga oid vazifa buyurtmachidan boshqa shaxsdan olinadigan maʼlumotdan foydalanishni nazarda tutsa, ushbu maʼlumot ishonchli ekanligi hamda unga baholash haqidagi hisobotning ishonchliligiga salbiy taʼsir koʻrsatmaydigan tarzda tayanish mumkinligi tahlil qilinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
33. Baholovchiga taqdim etilgan maʼlumotlar tasdiqlangan (imzolangan) boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Taqdim etilgan maʼlumotning toʻgʻriligi yoki ishonchliligini tasdiqlashning imkoni boʻlmagan taqdirda, bunday axborotdan foydalanish masalasi koʻrib chiqilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
34. Taqdim etiladigan maʼlumotning toʻgʻriligi va ishonchliligi masalasi yuzasidan qaror qabul qilishda baholovchi quyidagilarni hisobga olishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashning maqsadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yakuniy qiymatni chiqarishda maʼlumotlarning ahamiyatliligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
manbaning ishonchliligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
maʼlumot manbasining buyurtmachiga yoki buyurtmachining affillangan shaxsiga, baholash obyektiga bogʻliq yoki bogʻliq emasligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
35. Yigʻilgan axborot, agar undan foydalanish baholash obyekti qiymatining jiddiy oʻzgarishiga olib kelmasa, ishonchli hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agarda axborotning yetarli emasligi baholash obyekti qiymatining yakuniy natijasiga taʼsir qilgan taqdirda, bu holat baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Baholash obyektini identifikatsiya qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
36. Baholovchi yigʻilgan (buyurtmachi yoki uning vakillaridan olingan) birlamchi hujjatlarga ega boʻlgan holda buyurtmachi yoki baholash obyekti balansda saqlovchisining vakili bilan birgalikda baholash obyektini koʻzdan kechirish, uning amaldagi holatini oʻrganish, uni tavsiflash, oʻlchash, fotosuratga olish va baholash obyektini indentifikatsiya qilish uchun zarur boʻlgan boshqa harakatlarni amalga oshiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
37. Baholash obyektini koʻzdan kechirishdan maqsad uni identifikatsiya qilish, holatini aniqlash, taqdim etilgan boshlangʻich hujjatlarga muvofiqligini aniqlash hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
38. Baholash obyektini identifikatsiya qilish (koʻzdan kechirish) quyidagi bosqichlarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini vizual koʻzdan kechirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining fotosuratini olish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini identifikatsiya qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻzdan kechirganlik dalolatnomasini tuzish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
39. Baholash obyektini identifikatsiya qilishda baholash obyektining amaldagi holatidan kelib chiqib uning sifat va miqdor koʻrsatkichlarining buyurtmachi va (yoki) uning vakili taqdim etgan hujjatlarda koʻrsatilgan maʼlumotlarga muvofiqligi aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektiga boʻlgan mulkiy huquqlarning mulkka boʻlgan huquqni tasdiqlovchi hujjatlarga muvofiqligi oʻrganiladi. Zaruratga koʻra, baholovchining soʻroviga binoan hujjatlarni taqdim qilgan shaxs tomonidan tegishli hujjatlarga aniqliklar (izohlar) qoʻshimcha maʼlumotnomalar koʻrinishida rasmiylashtiriladi. Baholash obyektini identifikatsiya qilish bilan bogʻliq barcha bajarilgan ishlar baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
40. Baholovchi baholash obyektining quyidagi xususiyatlarini identifikatsiya qilishi va tavsiflashi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomi, funksional maqsadi va joriy foydalanilishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining joylashgan joyi (zonani koʻrsatgan holda), uning fizik va huquqiy tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining umumiy maydoni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga boʻlgan cheklovlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
41. Baholash buyurtmachisi yoki uning vakili baholovchiga belgilangan tartibda baholash obyektiga kirishni taʼminlashi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
42. Baholash obyekti identifikatsiya qilinmagan (koʻzdan kechirishdan oʻtkazilmagan) taqdirda, baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda identifikatsiya qilmaganlik (koʻzdan kechirilmaganlik) sabablari hamda u bilan bogʻliq farazlarni koʻrsatib oʻtishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
43. Agar baholash obyektini identifikatsiya qilishda baholashga oid vazifaga kiritilgan va bajarilayotgan oʻrganishlar natijalari ishonchli baholashni taʼminlamasa yoki taqdim etilgan axborot notoʻgʻri boʻlsa yoxud axborotni olishning imkoni boʻlmasa, baholovchi baholashni davom ettirishni rad etishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-bob. Baholash materiallarini saqlash va ulardan foydalanish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
44. Baholovchi baholash jarayonida olingan, qiymat toʻgʻrisida yakuniy xulosa chiqarishga yordam bergan barcha materiallarni, baholash toʻgʻrisidagi hisobot nusxasini (qogʻoz yoki elektron shaklda) qonunchilikda belgilangan muddat davomida saqlashi lozim. Bu materiallar boshlangʻich axborotlarni, hisob-kitoblarni, oʻrganish va tahlillarni, shuningdek baholash hisobotida foydalanilgan har qanday hujjatlarni oʻz ichiga olishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
45. Baholashni oʻtkazishda baholovchi barcha mavjud maʼlumot va axborotlardan qonunchilik hujjatlari talablaridan kelib chiqib, maxfiylik shartlariga rioya qilgan holda foydalanishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-bob. YAMBSdan cheklanish shartlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
46. Agar baholash jarayonida YAMBSning ayrim talablaridan farq qiladigan qonunchilik talablariga rioya etilishi zarur boʻlsa, baholovchi YAMBS prinsiplariga muvofiq mazkur qonunchilik talablariga rioya etishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda YAMBS talablaridan cheklanishlar majburiy chora sifatida asoslangan boʻlsa, bunday baholash YAMBSga muvofiq oʻtkazilgan deb hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
47. Baholovchi tashkilotlar oʻzining ichki hujjatlarida belgilangan baholash boʻyicha oʻrganishlar oʻtkazish, tahlillar qilish va axborot toʻplash tartib-taomillariga, agar ular YAMBSga hamda baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga zid boʻlmasa, rioya etishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
V boʻlim. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot va uni tuzish tartibi (4-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
48. “Baholash toʻgʻrisidagi hisobot va uni tuzish tartibi” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 4-son MBS deb yuritiladi) baholash hisobotini tuzish va shakllantirish tartibini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
49. 4-son MBS baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarni tayyorlashda qoʻllanilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq, baholovchi tashkilotlar tomonidan qoʻshimcha professional xizmatlar koʻrsatish boʻyicha ish natijalari baholash toʻgʻrisidagi hisobot hisoblanmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
50. Baholash natijalari baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq tuzilgan hamda baholovchi tashkilotning toʻplangan axborot va hisob-kitoblari asosida tasdiqlangan baholash obyekti qiymatini aks ettiruvchi baholash toʻgʻrisidagi hisobot bilan rasmiylashtiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan qiymati tavsiya xususiyatiga ega.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
51. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholashni yoki baholash toʻgʻrisidagi hisobot ekspertizasini oʻtkazishni toʻgʻri tushunish uchun zarur maʼlumotlar boʻlishi lozim. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda noaniq talqin va tushunmovchiliklarga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mashina va uskunalar, tovar-moddiy zaxiralar, shuningdek boshqa aktiv va majburiyatlar qiymatini baholashda, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan yakuniy qiymatidan, agar baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sanadan olti oydan ortiq vaqt oʻtmagan boʻlsa, foydalanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari, biznes va biznesda ishtirok etish huquqi va koʻchmas mulk qiymatini baholashda, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan yakuniy qiymatidan, agar baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sanadan oʻn ikki oydan ortiq vaqt oʻtmagan boʻlsa, foydalanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Retrospektiv baholash oʻtkazilgan taqdirda, baholash obyektining qiymati haqidagi xulosa faqat baholashni amalga oshirilgan sanaga haqiqiy boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
52. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholashga oid vazifaning hajmi va mazmuni, uning foydalanish maqsadi (shu jumladan, foydalanishga oid har qanday cheklovlarni), har qanday muhim, noaniq yoki cheklovchi shartlarni oʻz ichiga olgan, baholashga toʻgʻridan-toʻgʻri taʼsir qiladigan maʼlumotlar aniq bayon qilinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda uning YAMBSga muvofiqligi koʻrsatilishi va mazkur YAMBSdan har qanday cheklanishlar mavjudligi yoritilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
53. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish shakli (elektron yoki qogʻoz koʻrinishda) baholashga oid vazifaga muvofiq buyurtmachi va baholovchi oʻrtasida kelishilgan boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
54. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholashga oid vazifaning talablari, bajarilgan ishlar va olingan natijalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
55. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotga baholash jarayonida foydalanilmagan maʼlumotlar kiritilmasligi lozim, agar ularni kiritilishi YAMBS talablariga muvofiq majburiy boʻlmasa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot mazmuniga oid talablar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
56. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi shart:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana va uning tartib (roʻyxatdan oʻtkazilganlik) raqami;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini baholashdan oʻtkazish uchun asos;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini baholashning maqsadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining aniqlanadigan qiymat turi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi tashkilotning nomi, uning joylashgan joyi (pochta manzili);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini baholashni amalga oshirgan baholovchi(lar)ning malaka sertifikati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining qiymatini aniqlash sanasiga uni identifikatsiya qilish imkonini beradigan tavsifi, shuningdek baholash obyekti mulkdorining maʼlumotlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash standartlari, ulardan foydalanish uchun asos, baholash obyektini baholashdan oʻtkazishda foydalanilgan maʼlumotlarning mazkur maʼlumotlar olingan manbalar koʻrsatilgan holdagi roʻyxati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini baholashdan oʻtkazish izchilligi, shuningdek olingan natijani qoʻllanish chegaralari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash sanasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi tashkilot tomonidan foydalaniladigan hamda baholash obyektining miqdor va sifat xususiyatlarini belgilaydigan hujjatlar roʻyxati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholash obyektini baholash bir nechta baholovchi tomonidan oʻtkazilgan boʻlsa, baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlash jarayonida ular tomonidan bajarilgan ish baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholash obyektini baholashdan oʻtkazishda bozor qiymatidan farqlanuvchi qiymat aniqlanayotgan boʻlsa, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda uni aniqlash mezonlari va baholash obyektining bozor qiymatini aniqlash imkoniyatidan cheklanish sabablari koʻrsatilgan boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash toʻgʻrisidagi hisobot baholash obyekti qiymatini asoslash uchun zarur boʻlgan boshqa maʼlumotlarni ham oʻz ichiga olishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
57. Baholash jarayonida foydalanilgan maʼlumotlar oshkor qilinishi kerak, bundan maxfiy maʼlumotlar mustasno.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi maxfiy maʼlumotlarni faqat buyurtmachi va (yoki) bunday maʼlumotlarni taqdim etgan shaxslar bilan kelishilgan holda yoki sud qaroriga muvofiq oshkor qilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Amaldagi maʼlumotlarning maxfiylik darajasi buyurtmachi va (yoki) bunday maʼlumotlarni taqdim etgan shaxslar yoki ushbu maʼlumotlarga bevosita aloqador shaxslar tomonidan belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
58. Agar baholash toʻgʻrisidagi hisobot qogʻoz shaklda tayyorlangan boʻlsa, uning har bir varagʻi raqamlangan va baholovchi(lar) tomonidan imzolangan, hisobot esa tikilgan va baholovchi tashkilot rahbari tomonidan imzolangan hamda tasdiqlangan boʻlishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholash toʻgʻrisidagi hisobot elektron hujjat shaklida tayyorlangan boʻlsa, mazkur hisobot baholovchi(lar) va baholovchi tashkilot rahbarining elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlangan hamda elektron hujjatning uni identifikatsiya qilish imkonini beradigan boshqa rekvizitlariga ega boʻlishi lozim
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
59. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotga quyidagilar ilova qilinishi majbur:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi tashkilotlarining professional jamoat birlashmalaridan biriga aʼzoligi toʻgʻrisidagi guvohnomaning nusxasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchilarning malaka sertifikatlari nusxalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi tashkilotning fuqarolik javobgarligini sugʻurta qilish shartnomasi boʻyicha sugʻurtalovchining majburiyatlari kuchga kirganligini tasdiqlovchi sugʻurta polisining nusxasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlash va baholash obyekti qiymatini aniqlashda foydalanilgan hujjatlar nusxalari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilishiga oid talablar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot quyidagi asosiy boʻlimlarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
titul varagʻi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boʻlimlar mundarijasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotga aloqa xati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashga oid vazifa, baholash obyekti boʻyicha asosiy faktlar va xulosalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mamlakat va mintaqadagi baholash obyekti bilan bogʻliq umumiy iqtisodiy vaziyatning tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti tegishli boʻlgan tarmoq va bozorning tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining moliyaviy hisobotlari tahlili, agar mavjud boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash yondashuvlari va usullarini tanlash va qoʻllash tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining yakuniy qiymati va uni aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ilovalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
61. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning titul varagʻida quyidagilar koʻrsatiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotning roʻyxat raqami;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining nomi va manzili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining aniqlanishi kerak boʻlgan qiymati turi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash sanasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
buyurtmachi va baholovchi tashkilot nomi (baholovchi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi tashkilotlarning professional jamoat birlashmasiga aʼzoligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning yakuniy tuzilishi baholovchi tomonidan baholash obyektining xususiyatiga, baholash maqsadlariga va baholash hisobotining maqsadli foydalanuvchisidan kelib chiqqan holda oʻzgarishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
VI boʻlim. Qiymat turlari (5-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
62. “Qiymat turlari” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 5-son MBS deb yuritiladi) qiymat turlarini, ularning taʼriflari va talqinini belgilaydi hamda baholash obyektining aniqlanishi lozim boʻlgan qiymat turini belgilashda qoʻllanilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
63. Baholash obyektining baholash maqsadlaridan kelib chiqib bozor yoki bozor qiymatidan farqlanuvchi qiymati belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Qiymat turlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
64. Qiymat turi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan qiymat uchun asos boʻlgan asosiy prinsiplarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qiymat turi boshlangʻich maʼlumotlar va farazlarni tanlashga yoki belgilab berishga, shuningdek qiymat haqidagi yakuniy natijaga taʼsir koʻrsatishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
65. Baholashni oʻtkazishda qoʻllaniladigan qiymat turlariga quyidagi umumiy elementlar xos:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti boʻyicha tuzilishi moʻljallanayotgan bitim (bundan buyon matnda moʻljallanayotgan bitim deb yuritiladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
moʻljallanayotgan bitimning sanasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
moʻljallanayotgan bitimning taraflari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
66. Qiymat turidan kelib chiqib moʻljallanayotgan bitim quyidagi shakllarga boʻlinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
gipotetik bitim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
haqiqiy bitim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xarid qilish (investitsiyalash) boʻyicha bitim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotuv (investitsiya obyektidan chiqish) boʻyicha bitim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
muayyan yoki gipotetik bozorda oldindan belgilangan tavsiflar boʻyicha amalga oshiriladigan bitim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
67. Moʻljallanayotgan bitimning sanasi baholovchi tomonidan baholashni amalga oshirishda qanday axborot va maʼlumotlarni eʼtiborga olishga taʼsir koʻrsatadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Aksariyat qiymat turlari ishtirokchilarga ochiq boʻlmagan axborotni yoki bozordagi vaziyatni baholash sanasi yoxud qiymatni aniqlash sanasi holatiga qoʻshimcha oʻrganishlarsiz hisobga olish imkonini bermaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
68. Qiymat turi asosiy farazlar, shu jumladan gipotetik bitim xususiyati, bitim taraflarining xohishlari va ular oʻrtasidagi munosabatlar, shuningdek baholash obyektining bozordagi ekspozitsiya davri davomiyligini aks ettiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
69. Baholovchi baholashga oid vazifa shartlari va maqsadlariga mos keladigan qiymat turini tanlashi hamda ushbu qiymat turi bilan bogʻliq barcha talablarga amal qilishi zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash yondashuvi va usullari, dastlabki maʼlumotlar va cheklanishlarni tanlash qiymat turiga bogʻliq boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
70. Baholovchi baholashga oid vazifada koʻrsatilgan baholash maqsadlariga mos kelmaydigan qiymat turidan foydalanmasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
71. Baholashga oid boshlangʻich maʼlumotlarning xususiyati va manbalari qiymat turiga muvofiq boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
72. YAMBSga muvofiq qiymat turlari quyidagi guruhlarga ajratiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) bozor qiymatiga oid:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozor qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozor ijara haqi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
garov obyektining qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) bozor qiymatidan farqlanuvchi qiymatlarga oid:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
adolatli qiymat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
investitsiya qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sinergetik qiymat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tugatish qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yoʻq qilish qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qoldiq balans qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
almashtirishning qoldiq qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
takror ishlab chiqarish qoldiq qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
maxsus qiymat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sugʻurtaga oid qiymat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
soliqqa oid qiymat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
73. Bozor qiymatidan farqlanuvchi baholash qiymati asosida bajarilgan barcha baholash natijalari har xil farazlarni talab qiladi, ular baholovchi tomonidan aniq identifikatsiya qilinishi va baholash toʻgʻrisidagi hisobotga kiritilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bozor qiymatidan farqlanuvchi tegishli baholash qiymatini aniqlash imkoni boʻlmagan taqdirda, baholovchi baholashga oid vazifaga buyurtmachi bilan kelishilgan xolda, tegishli oʻzgartirishlar kiritishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
74. Qiymat turi bitim natijasida sotuvchining sotish xarajatlarini yoki xaridorning sotib olish xarajatlarini, shuningdek tomonlar tomonidan toʻlanishi kerak boʻlgan soliqlarni hisobga olmagan holda, baholash obyektining hisoblangan qiymatini anglatadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
75. Baholovchi qiymat turlarini oʻzi tomonidan toʻgʻri talqin etilishi va qoʻllanilishi uchun javobgardir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Bozor qiymatiga oid qiymat turlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Bozor qiymati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
76. Baholash obyektining bozor qiymati deganda eng ehtimol tutilgan narxi tushunilib, unga koʻra mazkur baholash obyektining ochiq bozorda raqobat sharoitida, bitimning taraflari barcha zarur axborotga ega boʻlgan holda oʻz manfaatlari yoʻlida oqilona va ixtiyoriy ravishda harakat qiladi, bitim narxining baland-pastligida esa biron-bir favqulodda holatlar, shu jumladan taraflardan birining ushbu bitimga qoʻshilish majburiyati aks etmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar biron-bir baholash obyektini baholashda majburiy oʻtkazish talabi mavjud boʻlgan normativ hujjatda yoki baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi shartnomada qiymatning aniq turi koʻrsatilmagan boʻlsa, mazkur obyektning bozor qiymati belgilanishi lozim. Mazkur qoida normativ hujjatda baholash obyekti qiymatining turini aniqlovchi Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonunida yoki YAMBSda nazarda tutilmagan atamalardan foydalanilgan taqdirda ham qoʻllanilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
77. Bozor qiymati quyidagi konseptual doiralarda talqin qilinishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) “eng ehtimol tutilgan narx...” — pulda ifodalangan, bozorda tijorat bitimi tuzilganda aktiv uchun toʻlanishi mumkin boʻlgan narx.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bozor qiymati uning taʼrifida koʻrsatilgan shartlarga rioya etilganda baholash sanasida bozorda oqilona qabul qilinishi ehtimoli eng yuqori boʻlgan narxdir. Bu narx oqilona oʻylagan sotuvchi uchun erishilishi mumkin boʻladigan eng yaxshi, oqilona oʻylagan xaridor uchun esa erishilishi mumkin boʻladigan eng foydalisidir. Bu narxni aniqlashda, xususan bitimning alohida shartlari yoki holatlariga, masalan moliyalashtirishning noodatiy shakli, mulkni sotib keyin ijaraga qayta olish, bitimga jalb etilgan taraflardan biri tomonidan taqdim etilgan maxsus kompensatsiyalar yoki chegirmalar kabilarga bogʻliq holda oshirib yoki tushirib yuborilgan narxlar hisobga olinmaydi, shuningdek faqat muayyan aniq mulkdor yoki xaridor uchun hamyonbop boʻlgan qiymatning birorta elementi ham hisobga olinmaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) “...ochiq bozorda raqobat sharoitida…” — baholash obyektining qiymati oldindan belgilab qoʻyilgan yoki kelishilgan sotuv narxi emas (raqobatsiz shartlar), balki raqobat sharoitida taxmin qilinib, hisoblab chiqilgan miqdordir. Bu narx baholash sanasidagi bitimning shunday narxiki, bitimni amalga oshirganda bozor qiymati taʼrifida koʻrsatilgan barcha boshqa shartlar bajarilgan boʻladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) “...bitim...” — tomonlar mustaqil ravishda harakat qilishlarini va ular oʻrtasida bitim narxini bozorga xos boʻlmagan holga keltiradigan maxsus munosabatlar yoʻqligini anglatadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) “...oʻz manfaatlari yoʻlida oqilona harakat qiladi…” — manfaatdor xaridor ham, manfaatdor sotuvchi ham sotilayotgan aktivning xususiyati va xossalari, uning haqiqiy va potensial foydalanilishi, shuningdek baholash sanasida bozordagi holat haqida yetarli darajada xabardor qilingan deb taxmin qilinishini anglatadi. Ushbu maʼlumotlarga ega boʻlgan holda ularning har biri oʻz pozitsiyasi nuqtai nazaridan bitimdagi eng maqbul narxni qoʻlga kiritishga intilgan holda harakat qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d) “...ixtiyoriy ravishda harakat qiladi...” — taraflarning har birida bitim tuzishga oʻz asoslari borligi, ammo ularning birortasi ham bitim tuzishga majbur emasligi yoki haddan tashqari moyilligi yoʻqligini anglatadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
78. Bozor qiymati xaridorlar va sotuvchilardan tashkil topgan ochiq bozorda narxlarni belgilashni oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
79. Aktivning bozor qiymati undan eng samarali foydalanilishini aks ettiradi. Bunday foydalanish jismonan mumkin, qonuniy ruxsat etilgan va moliyaviy jihatdan amalga oshirilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
80. Bozor qiymati asosidagi baholashlar taqqoslanuvchi obyektlarga tegishli axborotga asoslanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash jarayoni baholovchidan zarur va kerakli tekshiruvlarni oʻtkazishni, toʻgʻri tahlil olib borishni hamda axborot va dalillar bilan asoslangan farazlarni shakllantirishni talab qiladi. Bu jarayonda baholovchilar bozorda kuzatiladigan va ishga daxldor barcha faktlarni, tendensiyalarni, taqqoslanuvchi bitimlarni va boshqa axborotni baholash vazifasiga bogʻlik tarzda koʻrib chiqishga majbur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bozor maʼlumotlari cheklangan boʻlsa yoki umuman mavjud boʻlmasa, baholovchi baholash hisobotida lozim darajada vaziyatni ochib berishi hamda maʼlumotlarning yetarli emasligi bois hisob-kitoblar qanday tarzda cheklanganligini (agar cheklangan boʻlsa) koʻrsatishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Barcha baholashlarda baholovchining shaxsiy mulohazasi talab etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
81. Agar baholovchi baholanayotgan baholash obyekti bozoriga aloqador boʻlgan ochiq maʼlumotlar va holatlarni tahlil qilish imkoniyatiga ega boʻlsa, baholash jarayonida qoʻllaniladigan har bir yondashuv yoki usul bilan baholash obyektining bozor qiymatini aniqlashni taʼminlashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Bozor ijara haqi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
82. Bozor ijara haqi deganda baholash sanasiga eng ehtimol tutilgan narx tushunilib, unga koʻra mazkur baholash obyektining ochiq bozorda raqobat sharoitida ijaraga berilishi mumkin boʻlgan, ijara bitimining taraflari (manfaatdor ijaraga beruvchi va ijarachi) barcha zarur axborotga ega boʻlgan holda (marketing), oʻz manfaatlari yoʻlida oqilona va ixtiyoriy ravishda harakat qiladi, ijara haqining miqdorida esa biron-bir favqulodda holatlar, shu jumladan taraflardan birining ushbu bitimga qoʻshilish majburiyati aks etmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
83. Shartnomaviy ijara haqi deganda tuzilgan ijara shartnomasi shartlariga asosan toʻlanadigan ijara haqi tushuniladi. Ijara haqi ijara muddatiga qatʼiy belgilab qoʻyilgan yoki oʻzgaruvchan boʻlishi mumkin. Ijara haqining oʻzgarishlari ijara shartnomasida aks ettirilgan boʻlib, ijaraga beruvchi oladigan naflarning umumiy miqdorini va ijaraga oluvchining majburiyatlarini belgilash uchun aniq va tushunarli boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
84. Bozor ijara haqidan ijara shartnomasini yoki ijara huquqini baholashda baholash qiymati turi sifatida foydalanilishi mumkin. Bunday hollarda shartnomaviy ijara haqi va bozor ijara haqi (agar shartnomaviy ijara haqidan farq qilsa) eʼtiborga olinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
85. Baʼzi hollarda bozor ijara haqi tuzilgan ijara shartnomasi shartlari asosida qabul qilinishi/hisoblanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Garov obyektining qiymati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
86. Garov obyektining qiymati deganda garov narsasi boʻlgan yoki garov taʼminoti sifatida oʻtkazilishi rejalashtirilayotgan baholash obyektining bozor qiymati tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Har qanday mol-mulk, shu jumladan ashyolar va mulkiy huquqlar (talablar) garov narsasi boʻlishi mumkin, muomaladan chiqarilgan mol-mulk, kreditorning shaxsi bilan uzviy bogʻliq boʻlgan talablar, xususan hayoti yoki sogʻligʻiga yetkazilgan zararni qoplash toʻgʻrisidagi talablar, alimentlar toʻgʻrisidagi talablar hamda boshqa shaxsga berilishi qonun bilan man etilgan boshqa talablar bundan mustasno.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
87. Baholashga oid vazifada baholovchi baholash obyektini baholash garov maqsadlari uchun amalga oshirilganligini koʻrsatishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-bob. Bozor qiymatidan farqlanuvchi qiymat turlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Adolatli qiymat
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
88. Adolatli qiymat deganda baholash obyekti aniq belgilangan va barcha zarur axborotga ega, manfaatdor boʻlgan taraflar oʻrtasida erkin bitim asosida sotilganda (mulk sotilganda yoki qarzdorlik hisobdan chiqarilganda), ushbu taraflarning manfaatlarini aks ettiradigan, hisoblab chiqiladigan-baholanadigan narx tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
89. Adolatli qiymatni aniqlash qatʼiy belgilangan taraflar oʻrtasida ushbu taraflarning har biri bitimdan koʻradigan afzalliklari yoki salbiy tomonlarini hisobga olganda, adolatli boʻladigan xuddi shunday narxni baholashni talab qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, qiymatni aniqlashda qoida tariqasida, bozor ishtirokchilariga xos boʻlmaydigan yoki ular foydalana olmaydigan barcha afzalliklar yoki salbiy holatlar hisobga olinmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Investitsiya qiymati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
90. Investitsiya qiymati deganda baholash obyektining egasi yoki potensial investor uchun ularning investitsiyaviy yoki operatsion (xoʻjalik) maqsadlari hisobga olinadigan qiymat tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
91. Investitsiya qiymati subyektiv oʻziga xos qiymat turi boʻlib, aktiv qiymati uning egasi uchun uni boshqa tarafga sotganda, olish mumkin boʻlgan miqdorga teng boʻlsada, ushbu qiymat turida iqtisodiy subyekt aktivga egalik qilishdan va tegishlicha aktiv bilan hech qanday almashuv moʻljallanmasdan olishi mumkin boʻlgan foydalar aks ettiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
92. Investitsiya qiymatida iqtisodiy subyektning moliyaviy ahvoli va baholashni bajarishdan moliyaviy maqsadlari aks ettiriladi. Bu qiymatdan koʻpincha investitsiyalar samaradorligini aniqlash uchun foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Sinergetik qiymat
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
93. Sinergetik qiymat — ikki va undan ortiq aktivlar yoki ishtirokchilikdagi ulushlarning birlashtirilishi natijasida qiymatning umumiy yigʻindisi summasi ularning alohida olingan qiymatlari summasidan ortiq boʻlib chiqqanda (ijobiy sinergiya) yoki aksincha xollarda (salbiy sinergiya) hosil boʻladigan qiymat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
94. Agar faqat aniq bir xaridor sinergetik samarani qoʻlga kiritsa, sinergetik qiymat bozor qiymatidan farqlanadi, chunki sinergetik qiymatda aktivning faqat aniq xaridor uchun qiymatga ega boʻlgan aniq tavsiflari aks etadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
95. Sinergetik qiymatni aniqlash zarurati obyektlar bir-birini funksional ravishda toʻldiradigan (ijobiy sinergiya) yoki har qanday funksiyalarni kerakli darajada bajarishga xalaqit beradigan (salbiy sinergiya) koʻchmas mulk obyektlarining mulkiy va investitsiya komplekslarini baholashda paydo boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Tugatish qiymati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
96. Tugatish qiymati deganda aktiv yoki aktivlar guruhini qismlarga boʻlib sotib yuborganda olinishi mumkin boʻlgan summa tushuniladi. Tugatish qiymatida aktivlarni sotishga tayyorlash hamda sotish bilan bogʻliq xarajatlarini hisobga olish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
97. Tugatish qiymatini baholashni oʻtkazishning quyidagi dastlabki shart-sharoitlaridan foydalanib aniqlash mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
marketing davrida tartibga solingan bitim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
marketing davri qisqartirilgan majburiy bitim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda tugatish qiymatini aniqlash jarayonida foydalangan dastlabki shart-sharoitni koʻrsatishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-§. Yoʻq qilish qiymati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
98. Yoʻq qilish qiymati deganda baholash obyektining uni tashkil etgan materiallarning bozor qiymatiga teng qiymati tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bu qiymat yalpi yoki sof qiymat (sotish xarajatlarini chegirgan holda) tarzida ifodalanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yoʻq qilish qiymatining alohida holati skrap qiymati (Scrap value) deb atalib, unda obyektning eng samarali qiymati uni metall parchalari sifatida sotish deb tan olingan qiymat hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-§. Qoldiq balans qiymati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
99. Qoldiq balans qiymati deganda asosiy vositalarning boshlangʻich (tiklanish) qiymatidan jami eskirish summasi chegirib tashlangan qiymat tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7-§. Almashtirishning qoldiq qiymati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
100. Almashtirishning qoldiq qiymati baholash obyektiga oʻxshash obyektni baholash oʻtkazish sanasidagi bozor narxlarida baholash obyektining eskirishini hisobga olgan xolda yaratish uchun zarur boʻlgan xarajatlar miqdorini anglatadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8-§. Takror ishlab chiqarish qoldiq qiymati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
101. Takror ishlab chiqarish qoldiq qiymati deganda baholash obyekti bilan bir xil obyektni bir xil materiallar va bir xil texnologiyalardan foydalangan holda yaratishga sarflanadigan, baholashni oʻtkazish sanasida mavjud bozordagi narxlarda oʻlchanadigan, baholash obyektining eskirishini hisobga oluvchi xarajatlar summasi tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9-§. Maxsus qiymat
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
102. Maxsus qiymat — bozor qiymatidan yuqori summa boʻlib, faqat maxsus xaridor (alohida manfaatga ega boʻlgan) uchun qiymatga ega boʻlgan aktivlarning muayyan tavsiflarini aks ettiradigan qiymat tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10-§. Sugʻurtaga oid qiymat
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
103. Sugʻurtaga oid qiymat deganda sugʻurta shartnomasi yoki polisida nazarda tutiladigan qiymat tushuniladi. Bunda, sugʻurta maqsadlari uchun mulkning haqiqiy qiymati sugʻurta shartnomasi yoki polisi imzolangan kuniga aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11-§. Soliqqa oid qiymat
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
104. Soliqqa oid qiymat deganda amaldagi soliq qonunchiligi asosida hisoblab chiqiladigan qiymat tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
105. Baholashga oid vazifada va baholash toʻgʻrisidagi hisobotda ushbu qiymat soliqning qaysi turi uchun aniqlanayotganligi koʻrsatilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-bob. Baholash uchun zarur shart-sharoitlar (taxminiy foydalanish)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
106. Baholash uchun zarur shart-sharoitlarda (taxminiy foydalanishda) aktiv yoki majburiyatdan foydalanish shartlari (holatlari) aks ettiriladi. Bu baholash obyektiga tegishli boʻlishi mumkin boʻlgan bitim holatlarining eng ehtimoliy toʻplamiga oid taxminning bir turi hisoblanadi. Turli baholash qiymatlari uchun alohida baholash shart-sharoitlari talab etilishi yoki ular bir nechta baholash shart-sharoitlarida koʻrib chiqilishi mumkin. Quyidagilar umumiy baholash shart-sharoitlari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
eng samarali foydalanish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
joriy/mavjud foydalanish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tartibga solingan tugatish (sotish);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
majburiy sotish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
107. Eng samarali foydalanish deganda aktivdan foydalanishning shunday shakli tushuniladiki, bunda ishtirokchi nuqtai nazaridan aktiv uchun eng yuqori qiymat taʼminlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Eng samarali foydalanish amalga oshirish imkoni borligi (agar oʻrinli boʻlsa), moliyaviy asoslanganligi, qonunchilik nuqtai nazardan ruxsat etilgan boʻlishi va bu eng yuqori qiymatga olib kelishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar bunday foydalanish turi joriy foydalanishdan farq qilsa, aktivni undan samaraliroq foydalaniladigan shakliga oʻtkazish xarajatlari uning qiymatiga taʼsir qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Eng samarali foydalanish” deganda dastlabki shart-sharoit nuqtai nazaridan aktiv sifatida koʻchmas mulk obyekti tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
108. Eng samarali foydalanish turini aniqlash quyidagilarni nazarda tutadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivdan u yoki bu tarzda foydalanishni amalga oshirish imkonini aniqlash, bunda ishtirokchilar oqilona deb tan oladigan foydalanishlar hisobga olinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“qonunchilik nuqtai nazardan ruxsat etilgan boʻlishi” talabini hisobga olish uchun aktivdan foydalanishdagi har qanday huquqiy cheklovlarni eʼtiborga olish kerak. Masalan, shaharsozlik talablari yoki hududlar boʻyicha cheklovlar, shuningdek bu cheklovlar kelgusida oʻzgarishi mumkinligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydalanilishning “moliyaviy asoslangan”ligi haqidagi talab amalga oshirish imkoni bor va qonunchilik nuqtai nazardan ruxsat etilganligi aktivdan muqobil foydalanishda odatdagi ishtirokchiga joriy foydalanishdagi samaradan, aktivni muqobil foydalanishga oʻtkazish xarajatlarini inobatga olgan holda, yetarli samara berishini hisobga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
109. Joriy/mavjud foydalanish deganda aktiv yoki majburiyatdan hozirgi paytdagi foydalanish shakli tushuniladi. Joriy foydalanish aktivdan eng samarali foydalanish shakliga mos kelishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
110. Tartibga solingan tugatishda (sotishda) xaridor(lar)ni izlash uchun oqilona muddatlarni nazarda tutadi, tugatish jarayonida sotilishi kerak boʻlgan aktivlarning qiymati koʻrsatiladi, bunda sotuvchi aktivni “mavjud holatda” va “joylashgan joyida” sotishga majbur boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Xaridor(lar)ni izlashga ajratilgan oqilona muddat aktiv turiga va bozor sharoitlariga qarab, farq qilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
111. “Majburiy sotish” tushunchasi sotuvchi sotuvni amalga oshirishga majbur boʻlganda va buning natijasida ekspozitsiya davri uchun (sotish uchun obyekt bozorda boʻlishi kerak boʻlgan vaqt) muddat yetarli boʻlmagan hamda xaridorlar yetarli tekshiruvni oʻtkaza olmaydigan hollarda ishlatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, olinishi mumkin boʻlgan narx sotuvchiga boʻlgan bosim xususiyatiga va nima uchun aktiv boʻyicha zarur darajada ekspozitsiya/marketing qila olmasligiga bogʻliq boʻladi. Ushbu narx yetarli vaqt ichida sotishni amalga oshira olmaslik sababli sotuvchi uchun oqibatlarni aks ettirishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar sotuvchiga bosim xususiyatlari va sabablari maʼlum boʻlmasa, unda majburiy sotishdan olinishi mumkin boʻlgan narxni toʻgʻri aniqlash mumkin boʻlmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Majburiy sotishda sotuvchi rozi boʻladigan narx bozor qiymatining taʼrifi boʻyicha gipotetik manfaatdor sotuvchini emas, balki uning oʻziga xos sharoitlarini aks ettiruvchi narx boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Majburiy sotish — bu ayirboshlash sodir boʻlgan vaziyatning tavsifi boʻlib, aniq belgilangan qiymat turini ifodalamaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
112. Agar majburiy sotishdagi narxni aniqlash talab etilsa, sotuvchiga taʼsir qiladigan cheklovlarning aniq sabablari koʻrsatilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Belgilangan muddatda sotishni amalga oshira olmaslik oqibati tegishli farazlar bilan koʻrsatilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholash sanasida bunday sabablar mavjud boʻlmasa, ular maxsus farazlar sifatida aniq belgilanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
113. Majburiy sotishdagi zarur shart-sharoit quyida keltirilgan barcha shartlar bajarilgan taqdirda, aniq mulk uchun olish mumkin boʻlgan eng ehtimoliy narxni aks ettiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotishni qisqa muddatda tugatish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktiv baholash sanasida yoki bitim yakunlanishi kerak boʻlgan maʼlum vaqt ichida amal qiladigan bozor sharoitlari taʼsiri doirasiga tushadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xaridor va sotuvchi ehtiyotkorlik hamda xabardorlik bilan harakat qiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotuvchi sotishni amalga oshirishga majbur;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xaridor bitim tuzishda xohishga ega;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har ikkala taraf oʻzlari uchun manfaatdor tarzda harakat qiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspozitsiyaga ajratilgan muddatning qisqaligi sababli, marketing oʻtkazishning odatiy choralarini qoʻllab boʻlmaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
toʻlov pul mablagʻlari bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
114. Faoliyatsiz yoki pasayib borayotgan bozorda sotish avtomatik ravishda “majburiy sotish”ning dalili hisoblanmaydi, chunki sotuvchi vaziyat yaxshilangan taqdirda yaxshiroq narxga umid qilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar sotuvchi aktivni zarur darajada marketing oʻtkaza olmaslik imkonini bermaydigan muddat ichida sotishga majbur boʻlmasa, bu sotuvchi bozor qiymatining taʼrifida keltirilgan manfaatdor sotuvchi hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
115. Amalga oshirilgan “majburiy sotish” bitimlari qiymat turi bozor qiymati boʻlgan baholashda hisobga olinmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-bob. Alohida iqtisodiy subyektlar uchun oʻziga xos omillar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
116. Baholash obyektining bozor qiymatini aniqlashda dastlabki maʼlumotlardan bozor qiymatidan farqlanuvchi qiymatlar boʻyicha baholangan obyektlar haqidagi maʼlumotlar chiqarib tashlanadi hamda ular faqat maʼlum bir xaridor yoki sotuvchiga xos boʻlib, boshqa ishtirokchilarga nisbatan qoʻllanilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
117. Ishtirokchilarga maʼlum boʻlmasligi mumkin boʻlgan va alohida iqtisodiy subyektlar uchun xos boʻlgan oʻziga xos omillarga quyidagilar misol boʻladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog aktivlar portfelini yaratish natijasida yuzaga kelgan qoʻshimcha qiymat yoki qiymatning pasayishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivning iqtisodiy subyektga tegishli boshqa aktivlar bilan oʻzaro noyob taʼsiri (sinergiya);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
faqat koʻrib chiqilayotgan iqtisodiy subyektga nisbatan qoʻllaniladigan yuridik huquqlar yoki cheklovlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻrib chiqilayotgan iqtisodiy subyektga qoʻllaniladigan soliq imtiyozlari yoki soliq solish majburiyatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻrib chiqilayotgan iqtisodiy subyekt uchun eksklyuziv boʻlgan aktivdan foydalanish imkoniyati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholashning maqsadi maʼlum bir mulkdor uchun qiymatni (masalan, investitsiya qiymatini) aniqlash boʻlsa, iqtisodiy subyekt uchun oʻziga xos boʻlgan omillar aktivni baholashda aks ettiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7-bob. Farazlar va maxsus farazlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
118. Qiymat turini belgilashda gipotetik bitimda aktivning holatini yoki aktiv almashinuvi moʻljallanayotgan holatlarni aniqlashtirish uchun bitta yoki bir nechta farazlarni koʻrsatish zarur boʻladi. Bunday farazlar qiymatga sezilarli taʼsir koʻrsatishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
119. Farazlar turlari quyidagi ikki toifaga ajratiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qabul qilingan faktlar baholash sanasiga mavjud faktlardan farqlanmaydi yoki ushbu faktlarga muvofiq kelishi mumkin (farazlar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qabul qilingan faktlar baholash sanasida haqiqatda mavjud boʻlgan faktlardan farq qiladigan faktlar (maxsus farazlar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
120. Baholash sanasida mavjud faktlarga mos faktlar yoki mos kelishi mumkin boʻlgan faktlar bilan bogʻliq farazlar baholovchi tomonidan amalga oshirilgan oʻrganishlar yoki soʻrovlar hajmining cheklanganligi oqibati boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ushbu farazlarga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
biznesning toʻlaqonli faoliyat yuritayotgan xoʻjalik yurituvchi subyekt sifatida berilayotganligi haqidagi faraz;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
biznesga jalb qilingan aktivlar biznessiz (yakka tartibda yoki guruh sifatida) berib yuborilayotganligi haqidagi faraz;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
alohida baholanayotgan aktiv boshqa bir-birini toʻldiruvchi aktivlar bilan birga oʻtkazilishi haqidagi faraz;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aksiyadorlik ulushi aksiyalar paketi yoki alohida oʻtkazilishi haqidagi faraz.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
121. Agar baholash sanasida qabul qilingan faktlar haqiqiy mavjud faktlardan farq qilsa, ular maxsus farazlar deb ataladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Maxsus farazlar mumkin boʻlgan oʻzgarishlarning aktiv qiymatiga taʼsirini koʻrsatish uchun ishlatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Maxsus farazlar baholash foydalanuvchisiga baholash toʻgʻrisidagi hisobot hozirgi sharoitlarning oʻzgarishiga bogʻliqligini yoki baholash sanasidagi fikrni aks ettirishini koʻrsatadi hamda ishtirokchilar unga rozi boʻlmaganligi uchun uni “maxsus” deb belgilashadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Maxsus farazlarga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulk ijara majburiyatlari yuklatilmagan toʻliq mulk huquqida ekanligi toʻgʻrisidagi faraz;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash sanasiga taklif etilayotgan bino qurilishi haqiqatda tugallanganligi haqida faraz;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
shartnoma tuzilmagan boʻlsada, baholash sanasida uni mavjud deb hisoblash haqidagi faraz;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
moliyaviy instrument ishtirokchi foydalanishi mumkin boʻlgan daromadlilik egri chizigʻidan farqli daromadlilik egri chizigʻi yordamida baholanayotganligi haqidagi faraz.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
122. Barcha farazlar va maxsus farazlar belgilangan sharoitga muvofiq asoslangan, tegishli dalillar bilan mustahkamlangan hamda baholash maqsadidan kelib chiqib dolzarb boʻlishi majbur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
VII boʻlim. Baholash yondashuvlari va usullari (6-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
123. “Baholashning yondashuvlari va usullari” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 6-son MBS deb yuritiladi) baholashning yondashuvlari va usullari, ularning taʼriflari, talqini va qoʻllanilishini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
124. Baholovchilar mazkur 6-son MBSni talqin qilish va qoʻllash hamda baholashning har bir turi (majburiy yoki tashabbuskor/ixtiyoriy) uchun tegishli yondashuvlar va usullarni tanlash uchun javobgardir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
125. Baholashda eng maqbul yondashuvni tanlashga eʼtiborni qaratish lozim. Barcha yondashuvlar narx muvozanati, foyda yoki almashtirishning iqtisodiy tamoyillariga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholashning asosiy yondashuvlari quyidagilardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiyosiy yondashuv;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
daromad yondashuvi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xarajat yondashuvi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash yondashuvlarining har biri turli xil qoʻllash usullarini oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
126. Baholash obyektini baholashda baholash yondashuvini tanlashdan asosiy maqsad aniq mavjud holatlarda foydalanish uchun eng mos keladigan usulni tanlashdan iborat. Baholash usullaridan birortasi ham barcha vaziyatlarda qoʻllash uchun mos kelmaydi. Ularni tanlashda kamida quyidagilarni hisobga olish kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashga oid vazifada koʻrsatilgan shartlar va maqsadlarga muvofiq aniqlanadigan baholash qiymat(lar)i va zarur shart-sharoitni (dastlabki shart-sharoitlarni);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashda qoʻllash mumkin boʻlgan yondashuvlar va usullarning kuchli va zaif tomonlarini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining tavsifidan kelib chiqib, har bir yondashuv va usullarni qoʻllashning maqsadga muvofiqligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash maqsadi va vazifalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
zarur boʻlgan ishonchli maʼlumotlarning mavjudligi, toʻliqligi va ishonchliligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻtkaziladigan baholashdagi farazlar va cheklovlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash natijalaridan foydalanish taxmini.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
127. Baholash obyektini baholashni amalga oshirishda baholovchi qiyosiy, daromad va xarajat yondashuvlarini qoʻllashi lozim. Baholash jarayonida baholash yondashuvlari va usullarini qoʻllash yoki qoʻllashni rad etish baholovchi tomonidan asoslab berilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi har bir baholash yondashuvi doirasida aniq baholash usullarini oʻzi mustaqil belgilash huquqiga ega. Baholash usullarini tanlashda u yoki bu usulni qoʻllash uchun axborotning yetarliligi va ishonchliligi hisobga olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
128. Agar baholovchi baholashga oid vazifa shartlaridan kelib chiqib yagona baholash usulining aniqliligi va toʻgʻriligiga ishonch hosil qilgan boʻlsa, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslantirilgan holda qiymatni baholashning bitta usulidan foydalanishi mumkin. Yagona usulni qoʻllashda yetarli maʼlumotlar mavjud boʻlmasa,baholovchilar qiymatni aniqlash uchun bir nechta baholash yondashuvlari va usullaridan foydalanishni koʻrib chiqishlari kerak.
(128-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2024-yil 19-iyuldagi 01/14-11/32-sonli buyrugʻi (roʻyxat raqami 3487-1, 15.08.2024-y.) tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.08.2024-y., 10/24/3487-1/0624-son)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar bir nechta baholash yondashuvlari va usullari yoki bir yondashuv doirasida bir nechta usullar qoʻllanilsa, bunday yondashuvlar va/yoki usullar yordamida olingan baholash natijalari muvofiqlashtirilishi lozim. Bunda, baholash natijalari oʻrtacha qiymatni hisoblamasdan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
129. Agar baholashda turli yondashuvlar va/yoki baholash usullaridan foydalangan holda, qiymat koʻrsatkichlarida jiddiy farqlanishlar olinsa, baholovchi qiymat koʻrsatkichlari nima uchun bunday farqlanayotganini tushunish uchun tahlil olib borishi kerak. Bunda, ikki yoki undan ortiq farqlanayotgan qiymat koʻrsatkichini oddiygina (arifmetik) oʻlchash (kelishishi) maqsadga muvofiq boʻlmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, baholovchi qoʻllanilgan yondashuvlar/usullardan birortasi qiymatning ishonchliroq koʻrsatkichini olishni qanchalik taʼminlay olishi masalasini hal qilish uchun YAMBSning 128-bandi talablarini hisobga olishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Baholash yondashuvlarini qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
130. Qiyosiy yondashuv — bu baholash obyektini narxi maʼlum boʻlgan bir xil yoki taqqoslanuvchi (oʻxshash) obyektlar bilan qiyoslash orqali qiymat koʻrsatkichi olinadigan usullar toʻplami. Qiyosiy yondashuv almashtirish prinsipidan kelib chiqadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
131. Qiyosiy yondashuv usullari obyektning haqiqatan ham bozor qiymati haqida tasavvur beradigan taqqoslanuvchi baholash obyektlarining faol bozori mavjud boʻlganda samarali hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
132. Quyidagi holatlarda qiyosiy yondashuvni qoʻllash va unga katta salmoq berish kerak boʻladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashda qoʻllanilayotgan qiymat turi nuqtai nazaridan qaralayotgan obyekt eʼtiborga olish mumkin boʻlgan yaqinda tuzilgan bitimda sotilganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qaralayotgan obyekt yoki mohiyatiga koʻra unga oʻxshash obyektlar bozorda faol ravishda aylanganda (sotilganda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“mohiyatan oʻxshash” obyektlar bilan tez-tez va/yoki yaqinda sodir etilgan bitimlar mavjud boʻlganda.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar ushbu holatlar mavjud boʻlmasa, quyidagi holatlarda ham qiyosiy yondashuvni qoʻllash va unga katta salmoq berish mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozorda koʻrib chiqilayotgan obyekt bilan yoki “mohiyatan oʻxshash” obyektlar bilan tuzilgan bitimlar bozorning beqarorligi va zaif faoliyati tufayli yetarli darajada ahamiyatli boʻlmaganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
obyekt yoki deyarli oʻxshash obyektlar bozorda u qadar faol ravishda aylanmaganda (sotilmaganda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozorda sodir boʻlgan bitimlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlganda, ammo taqqoslanuvchi obyektlar qaralayotgan obyektdan sezilarli darajada farq qilgan xolda, bu esa subyektiv tuzatishlar kiritishni talab qilishi mumkin boʻlganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaqinda amalga oshirilgan bitimlar haqidagi maʼlumotlar ishonchsiz boʻlganda (batafsil maʼlumot mavjud emasligi, bozor shartlaridan tashqari bitim, muammoli sotish va boshqalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivning qiymatiga taʼsir qiluvchi eng muhim omil — takror ishlab chiqarish xarajatlari yoki uning daromad olish imkoniyati emas, balki bozorda unga beriladigan narx.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar ushbu koʻrsatilgan mezonlar bajarilmasa, baholovchi qiyosiy yondashuv orqali olingan qiymat miqdorini asoslash uchun boshqa har qanday yondashuvlarni qoʻllashni koʻrib chiqishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
133. Qiyosiy yondashuv qoʻllanilmagan taqdirda, boshqa yondashuvlarni qoʻllashda dastlabki bozor maʼlumotlaridan maksimal darajada foydalanish kerak (samarali daromad va foyda meʼyori kabi bozorni baholash koʻrsatkichlari).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
134. Agar taqqoslanuvchi bozor maʼlumotlari aynan bir xil yoki mohiyatiga koʻra aynan oʻxshash obyektlarga taalluqli boʻlmasa, baholovchi baholangan va taqqoslanuvchi obyektlar oʻrtasidagi sifat va miqdoriy oʻxshashlik va farqlarning qiyosiy tahlilini oʻtkazishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Koʻpincha qiyosiy tahlil natijalarining yakunlariga koʻra tuzatishlar kiritish zarur boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tuzatishlar kiritish asosli amalga oshirilishi kerak va baholovchi tuzatishlar sabablarini baholash toʻgʻrisidagi hisobotda hujjatlashtirib qoʻyishi hamda miqdoriy bahoni qanday berganligini tushuntirib berishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
135. Qiyosiy yondashuvni qoʻllashda asosiy talab taqqoslash obyektini (analogni) toʻgʻri tanlash hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Taqqoslash obyekti baholanayotgan obyekt bilan funksional va tasniflanishi jihatidan oʻxshash boʻlishi, jumladan baholanayotgan obyekt hamda taqqoslash obyekti funksiyasi va narxni shakllantirish parametrlari miqdori boʻyicha bitta guruhga mansub boʻlishi zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
136. Qiyosiy yondashuvda koʻpincha taqqoslanuvchi obyektlar tanlanmasidan olinadigan bozor multiplikatorlaridan foydalaniladi, ularning har biri oʻziga xos multiplikator koʻrsatkichi bilan tavsiflanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mavjud koʻrsatkichlar oraligʻidan mos multiplikatorni tanlash, sifat va miqdoriy omillarni hisobga oladigan asoslashni talab qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
137. Baholash obyekti qiymatini qiyosiy yondashuv orqali baholashda quyidagi asosiy usullardan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslanuvchi bitimlar usuli (indikativ/oldingi bitimlar usuli);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapital bozori usuli (analog-ommaviy kompaniyalarni taqqoslash usuli);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli va boshqalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
138. Qiymat koʻrsatkichini olish uchun taqqoslanuvchi bitimlar usuli qoʻllanilganda, baholanayotgan oʻxshash yoki bir xil obyektlar bilan bitimlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholash obyekti taqqoslanuvchi bitimda ishtirok etsa, bu usul “oldingi bitimlar usuli” deb ataladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
139. Agar baholash obyekti bilan kam miqdorda bitimlar sodir etilgan boʻlsa, baholovchi bir xil yoki oʻxshash obyektlar uchun taklif narxlarini hisobga olishi mumkin. Bunda, mazkur holat aniq belgilangan, sinchiklab tahlil qilingan va hujjatlashtirilgan boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining qiymatini aniqlashda unga berilgan taklif narxlari maʼlumotlarning yagona manbasi sifatida qoʻllanilmasligi kerak, biroq boshqa usullar qoʻllanilganda ular maqbul deb hisoblanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektini sotib olish yoki sotish boʻyicha taklif narxlari tahlil qilinganda, ushbu narxlarga salmoq miqdori belgilanadi. Bunda, ushbu taklif narxi bilan bogʻliq majburiyatlar hamda uning bozorda boʻlgan davri hisobga olinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Masalan, baholash obyektini eʼlon qilingan narxda sotish yoki sotib olish boʻyicha majburiyatini ifodalovchi taklifga bunday qatʼiy majburiyatni nazarda tutmasdan eʼlon qilingan narx taklifiga qaraganda kattaroq salmoq berish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
140. Taqqoslanuvchi bitimlar usulidan foydalanishda baholash obyekti parametrlarini qiyosiy tahlil qilishning turli natijalaridan foydalanish mumkin. Bu parametrlar “taqqoslash birliklari” deb ham ataladi va taqqoslash uchun asos boʻlib xizmat qiladi. Taqqoslash birliklari asosan quyidagilardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlarni baholashda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bir kvadrat metr uchun narx;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bir kvadrat metr uchun ijara haqi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapitallashtirish stavkasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) biznesni baholashda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
moddiy va nomoddiy aktivlarning foizlar, soliqlar va amortizatsiyadan oldingi foyda multiplikatorlari (EBITDA — Earnings before interest, taxes, depreciation and amortization);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
narx/foyda multiplikatori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
narx/tushum multiplikatori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
narx/balans qiymati multiplikatori.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) moliyaviy instrumentlarni baholashda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
daromadlilik;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foiz stavkalari spredlari (foiz stavkasidan yuqori marja).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Foydalaniladigan taqqoslash birliklari aktivga tegishli boʻlgan guruh, tarmoq va mintaqaga bogʻliq holda bir-biridan farq qilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
141. Taqqoslanuvchi bitimlar usulini qoʻllashda quyidagi muhim bosqichlar mavjud:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tegishli bozorda ishtirokchilar foydalanadigan taqqoslash birliklarini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻrinli taqqoslanuvchi bitimlarni aniqlash va baholashning asosiy salmoq koʻrsatkichlarini, shu jumladan ushbu bitimlar boʻyicha multiplikatorlarni hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslanuvchi obyektlar va baholanayotgan obyekt oʻrtasidagi sifat hamda miqdoriy oʻxshashlik va farqlarni izchil taqqoslash tahlilini oʻtkazish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
zaruratga koʻra baholanayotgan obyekt bilan taqqoslanayotgan obyektlar oʻrtasida farqlarni aks ettirish maqsadida baholash koʻrsatkichlariga kerakli tuzatishlar kiritish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan obyektga tuzatilgan baholash koʻrsatkichlarini qoʻllash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar bir nechta baholash koʻrsatkichlaridan foydalanilgan boʻlsa, olingan qiymat koʻrsatkichlarini muvofiqlashtirish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
142. Baholovchi taqqoslanuvchi bitimlarni tanlashda quyidagilarni hisobga olishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bir nechta bitimlar boʻyicha dalillar qoida tariqasida, bir martalik bitimga qaraganda samarali hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bir xil oʻxshash obyektlar bilan tuzilgan bitimlar, ushbu bitimda haqiqiy sotish narxiga sezilarli tuzatishlarni talab qiladigan obyektlarga nisbatan yaxshiroq qiymat koʻrsatkichini taʼminlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash sanasiga yaqinroq amalga oshirilgan bitimlar hamda qatʼiy tijorat asosida bir-biriga bogʻliq boʻlmagan tomonlar ishtirokida amalga oshirilgan bitimlar ustuvor ahamiyatga ega;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi taqqoslanuvchi obyektning tavsifini chuqurroq tahlil qilish imkoniyatiga ega boʻlishi uchun bitim boʻyicha maqbul maʼlumotlarga ega boʻlishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslanuvchi bitimlar toʻgʻrisidagi maʼlumot ishonchli va eʼtiborga molik manbadan olinishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
amalga oshirilgan bitimlar rejalashtirilayotgan bitimlarga (taklif narxiga) qaraganda ishonchli hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
143. Baholovchi taqqoslanuvchi bitimlar va baholash obyekti oʻrtasidagi har qanday muhim farqlarni tahlil qilishi hamda tuzatish kiritishi kerak. Tuzatishni talab qiladigan eng keng tarqalgan farqlar quyidagilardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
muhim tavsiflar (yoshi, oʻlchami, xususiyatlari va boshqalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻrib chiqilayotgan obyektga yoki taqqoslanuvchi obyektlarga qoʻyilgan tegishli cheklovlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
geografik joylashuvi (obyektning joylashgan joyi va/yoki obyekt bilan bitim amalga oshirilishi mumkin boʻlgan yoki undan foydalanadigan joy) hamda tegishli iqtisodiy va normativ-huquqiy muhit;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivlarning rentabelligi yoki foydaliligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
retrospektiv va kutilayotgan oʻsish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
daromadlilik darajasi/foiz stavkalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taʼminot turlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslanuvchi bitimlarni amalga oshirishdagi noodatiy shartlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslanuvchi obyekt va baholanayotgan obyektga nisbatan likvidlilik va nazorat darajasi bilan bogʻliq farqlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mulkchilik tavsiflari (egalik qilishning huquqiy shakli, egalik qilishning foiz ifodasidagi ulushi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslanuvchi obyektlar taklif narxlari va sodir etilgan bitimlar narxlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
144. Kapital bozori usuli taqqoslash uchun aktiv sifatida baholanayotgan aktivga oʻxshash va ommaviy sotiladigan taqqoslanuvchi aktivlar toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanishni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kapital bozori usuli taqqoslanuvchi bitimlar usuliga oʻxshash hisoblanadi, kapital bozori usuli ochiq bozorda savdo qilinadigan taqqoslanuvchi aktivlarga bogʻliq boʻladi. Quyidagilar kapital bozori usulining taqqoslanayotgan aktivlarning ochiq bozorda sotilishi bilan bogʻliq farqli jihatlari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash qiymati koʻrsatkichlarini/taqqoslanuvchi dalillarni baholash sanasiga olish imkoniyati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslanuvchi aktivlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning foydalanish uchun ochiqligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslanuvchi aktivlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning buxgalteriya hisobi standartlariga muvofiq tayyorlanganligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
145. Kapital bozori usulidan baholash obyekti ochiq bozorda sotiladigan analog-obyektga oʻxshash boʻlganda foydalanilishi mumkin. Bu esa obyektlarning toʻgʻri taqqoslanishini taʼminlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
146. Kapital bozori usulini qoʻllashning asosiy bosqichlari quyidagilardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tegishli bozorda ishtirokchilar qoʻllaydigan baholashning solishtirma koʻrsatkichlarini/taqqoslanuvchan dalillarni belgilash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ommaviy bozorda sotiladigan analog-obyektlarni tanlash hamda ular bilan bitimlarda belgilangan asosiy baholash koʻrsatkichlarini (multiplikatorlarni) hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozorda sotiladigan analog-obyektlar bilan baholanadigan aktiv oʻrtasidagi sifat va miqdoriy oʻxshashliklarni hamda farqlarni izchil qiyosiy tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
zaruratga koʻra, baholanayotgan obyekt bilan ochiq bozorda sotiladigan analog-obyektlar oʻrtasidagi farqlarni hisobga olish maqsadida hisoblab chiqilgan baholash koʻrsatkichlariga tuzatishlar kiritish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tuzatish kiritilgan baholash koʻrsatkichlarini baholanayotgan aktivga qoʻllash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar bir nechta baholash koʻrsatkichlaridan foydalanilgan boʻlsa, har bir holatda olingan qiymat koʻrsatkichlarini (baholash natijalarini) kelishish (salmogʻini chiqarish).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
147. Baholovchi ommaviy bozorda sotiladigan analog-obyektlarni tanlashda quyidagilarni hisobga olishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ommaviy bozorda sotiladigan bir nechta analog-obyektlardan foydalanish bitta analog-obyektdan foydalanishga qaraganda afzalroq hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ommaviy savdoda sotiladigan analog-obyektlar asosida olingan dalillar (oʻxshash bozor segmenti, hudud, tushumlar va/yoki aktivlar hajmi, oʻsish surʼatlari, rentabellik koeffitsiyentlari, qarz kapitalidan foydalanish, likvidlilik va diversifikatsiya) jiddiy tuzatishlarga muhtoj taqqoslanuvchi analoglarga qaraganda yaxshiroq baholash koʻrsatkichini olish imkonini beradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
faol oldi-sotdidagi qimmatli qogʻozlar sust aylanayotgan qimmatli qogʻozlarga qaraganda muhimroq maʼlumotlarni beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
148. Baholovchi foydalanilgan ochiq bozorda sotiladigan analog-obyektlar bilan baholanayotgan aktiv oʻrtasidagi har qanday jiddiy farqlarni tahlil qilishi va tegishli tuzatishlar kiritishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tuzatishni talab qiladigan keng tarqalgan farqlarga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
muhim tavsiflar (yoshi, oʻlchami, tuzilishi va shunga oʻxshash boshqa xususiyatlari);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tegishli chegirmalar va ustamalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan yoki taqqoslanayotgan obyektlarga nisbatan tegishli cheklovlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tahlil qilinayotgan kompaniyaning geografik joylashuvi, u joylashgan joydagi iqtisodiy va huquqiy muhit;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivlarning rentabelligi yoki daromadliligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
retrospektiv va kutilayotgan oʻsish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslanayotgan va baholanayotgan aktivning likvidliligi hamda nazorat tavsiflari bilan bogʻliq farqlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mulkchilik shakli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
149. Qiyosiy yondashuvda baholanayotgan aktiv, bitimlar yoki oldi-sotdi boʻlayotgan qimmatli qogʻozlar oʻrtasidagi farqlarni hisobga olish uchun tuzatishlar kiritish muhim hisoblanadi. Tuzatishlar deganda chegirmalar va ustamalar tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
150. Cheklangan likvidlilik uchun chegirma (DLOM — Discount for Lack of Marketability) taqqoslanuvchi analoglar baholanayotgan aktivga nisbatan yuqori bozor likvidliligiga ega boʻlganda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Cheklangan likvidlilik uchun chegirma (DLOM) bir xil aktivlar taqqoslanganda, oson sotiladigan aktiv sotilishi qiyinroq yoki sotishga cheklovlari koʻproq boʻlgan aktivga qaraganda koʻproq qiymatga egaligi haqidagi tasavvurni aks ettiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
151. Nazorat borligi uchun ustamalar (mukofotlar) (sotib olish uchun bozor ishtirokchilarining mukofotlari — Control Premiums yoki Market Participant Acquisition Premiums (MPAPs) va nazorat yoʻqligi uchun chegirmalar (paketning nazoratsiz tabiati uchun chegirmalar — Discount for Lack of Control (DLOC) taqqoslanuvchi analog bilan baholanayotgan aktiv oʻrtasidagi mazkur chegirmalarning qarorlar qabul qilishga taʼsiri borasidagi farqini aks ettirish hamda obyekt yoki kompaniya faoliyatiga oʻzgartirishlar kiritish uchun qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ishtirokchilar, qoida tariqasida, baholanayotgan aktivni nazorat qilmaslikdan koʻra uni nazorat qilishni afzal koʻradilar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ishtirokchilarning nazorat borligi uchun haq toʻlashga yoki nazoratning yoʻqligi uchun chegirma qilishga tayyorligi ushbu aktiv egasi uchun iqtisodiy foydani haqiqatan ham oshirish koʻrsatkichi boʻlib xizmat qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Nazorat borligi uchun ustamalar yoki nazorat yoʻqligi uchun chegirmalar quyidagilar:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
pul oqimlari oshishining aniq natijalarini tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nazorat qilish bilan bogʻliq tavakkalni kamaytirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozorda muomalada boʻlgan qimmatli qogʻozlarning nazorat paketi uchun toʻlangan haqiqiy narxlarni bunday bitimni tuzishga qadar bozor bahosi bilan solishtirish orqali hisob-kitob qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
152. Bloklovchi chegirmalardan (blockage discounts) baholanayotgan aktiv bozorda aylanadigan aksiyalar paketi uning egasi ushbu paketni ochiq bozorda belgilangan narxga salbiy taʼsir koʻrsatmagan holda tez sotib yubora olmaydigan darajada katta boʻlganda foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bloklovchi chegirmalarga har qanday oqilona usuldan foydalangan holda miqdoriy baho berish mumkin, biroq qoida tariqasida, ishtirokchi sotilishi moʻljallangan aksiyalarni bozorda berilayotgan narxga salbiy taʼsir koʻrsatmasdan sotib yuborishi (qimmatli qogʻozlarning bir kunlik odatiy savdolar hajmini tashkil qiladigan qismiga nisbatan kamroq qismini sotish) mumkin boʻlgan muddatni hisobga oladigan modeldan foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tegishli qiymat turlari, jumladan moliyaviy hisobot uchun adolatli qiymatdan foydalanilganda, bloklovchi chegirmalarning qoʻllanilishi taqiqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Daromad yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
153. Daromad yondashuvi — bu baholash obyektidan kelajakda foydalanishdan kutilayotgan daromadni aniqlash asosida baholash obyekti qiymatini baholash usullari toʻplami.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Daromad yondashuvini qoʻllashda aktivning qiymati aktivdan keladigan daromadlar, pul oqimlari yoki tejaladigan xarajatlarning joriy (keltirilgan) qiymati bilan belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
154. Daromad yondashuvi quyidagi holatlarda qoʻllanilishi va unga katta salmoq berilishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivning daromad keltirish imkoniyati mavjud boʻlganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aktivdan kelgusida muayyan vaqt davomida daromad olish hamda uning muddatlarini ishonchli prognoz qilish mumkin boʻlsa va ayni vaqtda bozorda oʻxshash analog-obyektlar (agar mavjud boʻlsa) soni koʻp boʻlmasa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ushbu mezonlar bajarilmagan taqdirda, baholovchi boshqa har qanday yondashuvlarni qoʻllashni ham koʻrib chiqishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Quyidagi holatlarda ham daromad yondashuvini qoʻllash mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aktivdan daromad olish imkoniyati mazkur aktivning qiymatiga taʼsir qiluvchi omillardan biri boʻlganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aktiv bilan bogʻliq kelajakdagi daromadlarning summasi va muddatlari boʻyicha sezilarli noaniqlik mavjud boʻlganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aktiv haqidagi toʻliq maʼlumotlarni olish imkoni mavjud boʻlmaganda (minoritar aksiya egasi moliyaviy hisobotlarga ega boʻlishi mumkin, lekin prognozlar/budjetlarga emas);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aktiv hali daromad keltira boshlamagan, ammo prognozlarga koʻra, kelgusida daromad keltiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
155. Investorlarning oʻz investitsiyalari boʻyicha aniqlangan tavakkalchilik darajasini hisobga olgan holda daromad/samara olish kutilmasi daromad yondashuvining asosiy jihati hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
156. Baholash obyekti qiymatini daromad yondashuvi bilan baholash uchun baholovchi baholash obyektidan kutilayotgan daromadni baholash sanasidagi yagona qiymat birligiga aylantirishga asoslangan quyidagi usullarning biridan foydalanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
pul oqimlarini diskontlash usuli (bundan buyon matnda POD usuli deb yuritiladi) — baholash obyekti qiymatini baholash sanasiga prognoz va prognozdan keyingi davrlardagi (davrning oxiridagi) pul oqimlarining joriy qiymatlarini qoʻshish yoʻli bilan aniqlashga asoslanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
daromadni kapitallashtirish usuli — baholash obyekti qiymati belgilangan davrdagi daromad miqdorini ushbu daromadga mos keladigan kapitallashtirish stavkasiga boʻlish orqali aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
157. POD usuli pul oqimlari beqaror boʻlgan aktivlarni baholash uchun qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
158. POD usuliga muvofiq prognozlashtirilayotgan kelgusidagi pul oqimlari baholash sanasidan orqaga diskontlanadi, bu esa natijada aktivning joriy (hozirgi) qiymatini aniqlashga imkon beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
159. Quyidagilar POD usulini qoʻllashning asosiy bosqichlari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan obyektning va uni baholashning xususiyatlarini hisobga olgan holda pul oqimining eng munosib turini tanlash (soliqlar toʻlangunga qadar yoki soliqlar toʻlangandan keyingi pul oqimlari, yalpi pul oqimlari yoki xususiy va/yoki investitsiyalangan kapital uchun pul oqimlari, real yoki nominal pul oqimlari va h.k.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
pul oqimini prognozlashning eng maqbul davrini aniqlash (prognoz davri);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
pul oqimi prognoz davri mobaynidagi pul oqimlari prognozini tayyorlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aktivning xususiyatlarini inobatga olgan holda belgilangan prognoz davri tugagandan soʻng, baholanayotgan aktiv uchun prognozdan keyingi qiymatni (bundan buyon matnda terminal qiymat deb yuritiladi) aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tegishli diskontlash stavkasini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
diskontlash stavkasini, zaruratga koʻra terminal qiymatini ham hisobga olgan holda prognozlashtirilayotgan pul oqimiga qoʻllash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
160. Aktiv yoki uning baholash xususiyatini hisobga olgan holda tegishli pul oqimi turini tanlashda baholovchi quyidagi omillarni eʼtiborga olishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxlit aktiv yoki bir qismi sifatida uning ulushiga toʻgʻri keluvchi pul oqimi. Qoida tariqasida, yaxlit aktiv (investitsiyalangan kapital)ga toʻgʻri keluvchi pul oqimidan foydalaniladi. Baʼzi hollarda boshqa shakldagi daromadlar jumladan, aksiyadorlik (xususiy) kapitali (asosiy qarzdorlik boʻyicha summa va foizlar toʻlovidan keyin) yoki dividendlar (aksiyadorlar oʻrtasida taqsimlanuvchi pul oqimi)dan foydalaniladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
pul oqimlari soliq toʻlagunga qadar yoki soliq toʻlangandan keyin aniqlanishi mumkin. Bunda qoʻllaniladigan soliq stavkasining baholash qiymatiga muvofiqligini taʼminlash lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
real yoki nominal pul oqimi. Real pul oqimida inflyatsiya hisobga olinmaydi, nominal pul oqimida esa inflyatsiya hisobga olinadi. Agar kutilayotgan pul oqimi inflyatsiya darajasi boʻyicha taxminlarni oʻz ichiga olsa, diskontlash stavkasi inflyatsiyani hisobga olgan tuzatishni ham oʻz ichiga olishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
valyuta. Baholashda qoʻllaniladigan valyutani tanlash inflyatsiya va tavakkalchilik bilan bogʻliq farazlarga taʼsir koʻrsatishi mumkin. Ushbu holat rivojlanayotgan bozorlar yoki yuqori darajadagi inflyatsiyadagi valyuta uchun oʻta muhim hisoblanadi. Prognozni tuzishda foydalaniladigan valyuta va u bilan bogʻliq tavakkalchiliklar aktiv joylashgan yoki faoliyat yuritayotgan mamlakat(lar) bilan bogʻliq tavakkalchiliklardan ajratilishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
prognozdagi pul oqimining turi (ehtimollik ssenariysini inobatga oluvchi kutiladigan pul oqimi, eng ehtimoliy pul oqimlari, shartnomaviy pul oqimlari va boshqalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
diskontlash stavkasi va boshqa dastlabki koʻrsatkichlar tanlangan pul oqimi turiga mos kelishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
161. Prognoz davrini tanlash mezonlari baholash maqsadiga, aktivning oʻziga xos xususiyatiga, mavjud maʼlumotlarga va talab etiladigan qiymatlar turiga bogʻliq boʻladi. Foydalanish muddati kam boʻlgan aktivlar boʻyicha pul oqimlarini ulardan foydalanishning butun muddati mobaynida prognozlash mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
162. Prognoz davrini tanlashda baholovchilar quyidagi omillarni hisobga olishlari kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivdan foydalanish muddati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
prognoz uchun asos boʻladigan ishonchli maʼlumot mavjud boʻlgan muddat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivning va undan koʻriladigan foydaning barqaror oʻsishiga erishish uchun yetarli boʻlgan, undan keyin terminal qiymatni qoʻllash mumkin boʻlgan eng kam prognoz davri;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
siklik (davriy) aktivlarni baholashda belgilanadigan prognoz davri, qoida tariqasida, imkon boricha butun siklni (davrni) oʻz ichiga olishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
unumli foydalanish muddati cheklangan aktivlar uchun pul oqimi, qoida tariqasida, ushbu aktivdan toʻliq unumli foydalanish muddati davomida prognoz qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
163. Prognoz qilinadigan pul oqimida baholanayotgan aktivga bogʻliq barcha kelgusidagi tushumlar va pul mablagʻlari sarflarining hajmi va muddatlari tegishli baholash qiymatidan kelib chiqqan holda hisobga olinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
164. Prognoz qilinadigan pul oqimi quyidagilarni aks ettiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
shartnomada kelishilgan yoki belgilangan pul oqimi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yuqori ehtimolli pul oqimlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ehtimollik bilan oʻlchanib, kutilayotgan pul oqimi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kelgusidagi pul oqimlarining bir nechta ehtimoliy variantlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
165. Turli xil pul oqimlari aksariyat hollarda turli xil tavakkalchilik darajalarini aks ettiradi va ular uchun turli diskontlash stavkalari talab etilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
166. Baholovchi pul oqimi prognozlarida baholanayotgan obyektning mavsumiyligi va davriyligini toʻgʻri hisobga olinishini taʼminlashi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
167. Agar aktiv maʼlum bir prognoz davri oxirida faoliyat koʻrsatishi kutilsa, baholovchilar ushbu davr tugaganidan keyin aktivning qiymatini (terminal qiymat) baholashlari kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Hisoblangan terminal qiymat oxirgi prognoz davrida pul oqimiga qoʻllanilgan bir xil diskontlash stavkasidan foydalangan holda baholash sanasiga diskontlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
168. Terminal qiymatda quyidagilar inobatga olinishi zarur:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivning foydalanish muddati cheklangan yoki cheksiz foydalanish muddatiga egaligi, chunki bu omillar terminal qiymatini hisoblashdagi usulga taʼsir koʻrsatadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
belgilangan prognoz davridan keyin aktivning oʻsish salohiyati (potensiali) mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
maʼlum bir prognoz davri oxirida olinishi kutilayotgan oldindan belgilangan pul miqdori kutilayotganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
terminal qiymati aniqlangan vaqtda aktivga nisbatan kutilayotgan xavf darajasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
prognoz davri yakunlangandan keyin mazkur aktivga qoʻllaniladigan soliqlar (agar mavjud boʻlsa), ushbu soliqlarning cheksiz davr mobaynida davom etishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
terminal qiymat, pul oqimlarining har qanday “maksimal” yoki “minimal” darajasi cheksiz ravishda saqlanib qolishidan qatʼi nazar, aktivning siklik xususiyatini hisobga olishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
169. Baholovchilar terminal qiymatni hisoblashning har qanday oqilona usulini qoʻllashi mumkin. Terminal qiymatni hisoblashning turli xil usullari mavjud boʻlib, quyidagilar eng koʻp qoʻllaniladigan usullar hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
gordon modeli/doimiy oʻsish modeli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiyosiy yondashuvi/chiqish qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
skrap qiymati/utilizatsiya qilish xarajatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
170. Gordon modeli aktivning qiymati kelgusida cheksiz vaqt davomida doimiy surʼatda koʻtarilishi (yoki pasayishi)ni taxmin qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
171. Qiyosiy yondashuv/chiqish qiymati usulida terminal qiymatni hisoblashda bozor maʼlumotlari yoki bozor multiplikatori asosida kapitallashtirish koeffitsiyenti qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qiyosiy yondashuv/chiqish qiymati usulidan foydalanganda baholovchilar ushbu YAMBSning qiyosiy yondashuv va qiyosiy yondashuv usullari boʻlimida koʻrsatilgan talablarga rioya qilishlari kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
172. Ayrim aktivlarning terminal qiymati oldingi pul oqimlariga hech qanday aloqasi boʻlmasligi mumkin. Mazkur aktivlarga shaxtalar yoki neft quduqlari kabi tugayotgan aktivlar misol boʻla oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, terminal qiymat skrap qiymati sifatida aktivni sotish xarajatlari chegirilgan holda hisoblab chiqiladi. Agar aktivni sotish xarajatlari skrap qiymatidan yuqori boʻlsa, u holda terminal qiymati manfiy koʻrsatkichli boʻlib, “utilizatsiya xarajatlari” yoki “aktivni hisobdan chiqarish majburiyatlari” sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
173. Prognoz qilinayotgan pul oqimining diskontlash stavkasi nafaqat pulning vaqt bilan bogʻliq qiymatini, balki koʻrib chiqilayotgan pul oqimi turi va aktivdan kelajakda foydalanish bilan bogʻliq xavflarni ham hisobga olishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
174. Baholovchilar diskontlash stavkasini hisoblash uchun har qanday oqilona usuldan foydalanishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Diskontlash stavkasini aniqlash yoki maqbul diskontlash stavkasini qoʻllashni belgilashning koʻplab usullari mavjud boʻlsada, umumeʼtirof etilgan usullarning toʻliq boʻlmagan roʻyxati quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapital aktivlarni hisoblash modeli (CAPM — Capital Asset Pricing Model);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapitalning oʻrtacha hisoblangan qiymati (WACC — Weighted Average Cost of Capital);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kuzatilgan yoki taxmin qilingan stavkalar/daromadlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kumulyativ tuzish usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi diskontlash stavkasini qoʻllashning maqsadga muvofiqligini baholashda muqobil tahlil usullarini koʻrib chiqishi kerak. Qoʻllaniladigan tahlil usullarining qisman roʻyxatiga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ichki daromadlilik darajasi (IRR — Internal Rate of Return);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻrtacha hisoblangan daromadlilik darajasi (WARA — Weighted Average Rate of Return).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
175. Qoʻllaniladigan diskontlash stavkasining toʻgʻriligini tekshirishda baxolovchilar tasdiqlovchi tahlillarni hisobga olishlari kerak. Bunda, ichki daromadlilik darajasi (IRR) yoki aktivlarning oʻrtacha hisoblangan daromadlilik darajasini (WARA) topish hamda tahlil qilinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
176. Diskontlash stavkasini hisoblashda baholovchi quyidagilarni inobatga olishi zarur:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aktiv turini (masalan, qarzni baholashda qoʻllaniladigan diskontlash stavkalari koʻchmas mulk yoki biznesni baholashda qoʻllaniladigan diskontlash stavkalaridan farq qiladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslanayotgan bozor bitimlarida qoʻllaniladigan stavkalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivning geografik joylashuvi va/yoki ular sotiladigan bozorlarning joylashgan joyi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivdan unumli foydalanish muddati/davri yoki aktivning xizmat koʻrsatish muddati, baholash obyektiga sarmoya kiritish uchun xavf omili sifatida (masalan, stavka aktivning ishlatish shartlariga bogʻliq va pul oqimi davriga moslashtiriladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshlangʻich maʼlumotlarning asosliligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydalaniladigan qiymat turlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
pul oqimini shakllantirish uchun foydalaniladigan valyuta.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
177. Baholovchi diskontlash stavkasini hisoblashda quyidagilarni hisobga olishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
diskontlash stavkasini aniqlashda foydalaniladigan usulni tavsiflash va usulni tanlashni yozma ravishda asoslantirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
diskontlash stavkasining kelib chiqishini isbotlovchi dalillarni, shu jumladan muhim boshlangʻich maʼlumotlar va ularni kelib chiqishi hamda manbalarning qoʻllanilishini asoslash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
178. Daromadni kapitallashtirish usulidan pul oqimlari oʻzgarmas deb bashorat qilinganda foydalaniladi. Bunda, baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
retrospektiv va joriy moliyaviy hisobotlarni tahlil qilishi va zarur boʻlsa, ularni bir meʼyorga olib kelishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapitallashtiriladigan daromad turi va summasini tanlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapitallashtirish stavkasini hisoblab chiqishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining joriy qiymatini aniqlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yakuniy tuzatishlar kiritishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
179. Kapitallashtirish stavkasi tanlangan daromad turiga mos kelishi lozim va quyidagi usullarning biri orqali hisoblab chiqiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻxshash obyektlar haqidagi bitimlar va takliflar xususida maʼlumotlar boʻlsa, bozor ekstraksiyasi usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
diskontlash stavkasida daromad oʻzgarishining doimiy surʼatini hisobga olish usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Boshqa holatlarda baholovchi kapitallashtirish stavkasini hisoblashda har qanday asoslantirilgan usulni qoʻllash huquqiga egadir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
180. Baholash obyekti qiymati tanlangan daromad summasini kapitallashtirish stavkasiga boʻlish orqali hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
181. Xarajat yondashuvi — bu baholash obyekti qiymatini baholashning eskirishlar yigʻindisini hisobga olgan holda baholash obyektini sotib olish, tiklash yoki almashtirish uchun zarur boʻlgan barcha xarajatlarni aniqlashga asoslangan usullari toʻplami.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tiklash xarajatlari bir xil materiallar va texnologiyalardan foydalangan holda baholash obyekti bilan oʻxshash boʻlgan yangi obyektni yaratish uchun sarflanadigan xarajatlar yigʻindisi (baholash sanasida amalda boʻlgan bozor narxlarida) hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektini almashtirish xarajatlari zamonaviy materiallar va texnologiyalardan foydalangan holda, baholash obyektining foydaliligi bilan bir xil boʻlgan yangi obyektni yaratish uchun sarflanadigan xarajatlar yigʻindisi (baholash sanasida amalda boʻlgan bozor narxlarida) hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
182. Xarajat yondashuvini quyidagi holatlarda qoʻllash va unga katta salmoq berish kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishtirokchilar baholanayotgan aktiv bilan deyarli oʻxshash boʻlgan aktivni hech qanday cheklovlarsiz qayta yaratishga qodir va bu aktiv juda tez yaratilishi oqibatida ishtirokchida baholanayotgan aktivdan darhol foydalanish imkoniyati uchun katta ustama toʻlashning zarurati boʻlmaganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aktiv bevosita daromad olib kelmaydigan, shuningdek aktivning oʻziga xos xususiyati daromad yondashuvi va/yoki qiyosiy yondashuvdan foydalanish imkonini bermaganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qoʻllaniladigan qiymat turi tiklash qiymati va almashtirish xarajatlariga asoslanganda.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
183. Baholovchi xarajat yondashuvida olingan xarajat koʻrsatkichlarini tasdiqlash uchun boshqa yondashuvlarni qoʻllash va natijalarni ular bilan kelishish/salmogʻini chiqarish imkoniyatini hisobga olishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Quyidagi holatlarda ham xarajat yondashuvi qoʻllanilishi va unga yuqori salmoq berilishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishtirokchilar oʻxshash foydali xususiyatga ega aktivni qayta yaratishni koʻrib chiqishlari mumkin, lekin normativ-huquqiy xarakterga ega yoki aktivni yaratish uchun vaqt bilan bogʻliq muhim toʻsiqlar mavjud boʻlganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xarajat yondashuvi boshqa yondashuvlarning toʻgʻriligini tekshirish uchun qoʻllanilganda (masalan, xarajat yondashuvini amaldagi korxona sifatida baholanayotgan biznesni, tugatish qiymati bazasida koʻproq qiymatga ega boʻlishi mumkinligini tekshirish uchun qoʻllaniladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar aktiv yaqinda yaratilgan boʻlsa, xarajat yondashuvida qoʻllaniladigan farazlar yuqori darajadagi ishonchga ega boʻlganda.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
184. Qisman tugallangan aktivning qiymati aktivni yaratish jarayonida qilingan xarajatlarni, shuningdek ishtirokchilarning aktiv toʻliq yaratilganida mulk qiymatiga nisbatan kutishlarini aks ettiradi hamda aktivni tugallash uchun zarur xarajatlar, vaqt, foyda va riskka tegishli tuzatishlar ham hisobga olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
185. Xarajat yondashuvi quyidagi usullar yordamida hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
almashtirish xarajatlari usuli — qiymatni hisoblash xuddi shunday teng qiymatda (ekvivalent) va foydalilikdagi analog-aktivga qilingan xarajatlarni hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tiklash xarajatlari usuli — qiymatni hisoblash aktivning aniq nusxasini qayta yaratishga (tiklashga) ketgan xarajatlarni hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
komponent usuli — aktivning qiymati uning tarkibiy qismlarining qiymatlarini qoʻshish orqali hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
186. Almashtirish xarajatlari usulidan foydalanishning asosiy bosqichlari quyidagilardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
teng qiymatli foydalilikni taʼminlaydigan aktivni yaratish yoki sotib olish istagida boʻlgan ishtirokchi amalga oshiradigan barcha xarajatlarni hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aktivning jismoniy, funksional va tashqi eskirishi munosabati bilan qanchalik qadrsizlanishi mavjudligini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aktiv qiymatini olish uchun umumiy xarajatlar summasidan jami eskirish-qadrsizlanishni chegirish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
187. Almashtirish xarajatlari baholanayotgan aktiv bilan bir xil funksiyalarni bajaradigan hamda teng qiymatli foydalilikni taʼminlaydigan, iqtisodiy samarador materiallar va texnologiyalardan foydalangan holda qurilgan yoki ishlab chiqarilgan zamonaviy ekvivalent aktivga tegishli boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
188. Tiklash xarajatlari usuli quyidagi hollarda qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
zamonaviy ekvivalent aktivga qilingan xarajatlar baholanayotgan aktivning aniq nusxasini qayta yaratish xarajatlaridan yuqori boʻlganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aktiv beradigan foydalilikni zamonaviy ekvivalent aktiv emas, balki uning aniq nusxasi taʼminlashi mumkin boʻlganda.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
189. Tiklash xarajatlari usulini qoʻllashning asosiy bosqichlari quyidagilardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aktivning aniq nusxasini yaratish maqsadida ishtirokchining barcha sarf-xarajatlarini hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aktivning jismoniy, funksional va tashqi eskirishi munosabati bilan qanchalik qadrsizlanishi mavjudligini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aktiv qiymatini olish uchun umumiy xarajatlar summasidan jami eskirish-qadrsizlanishni chegirish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
190. Komponent usuli, qoida tariqasida, investitsiya kompaniyalariga yoki qiymati birinchi navbatda ularning qoʻyilmalari va/yoki mulki bilan belgilanadigan korxonalarga yoki aktivlarga nisbatan qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
191. Komponent usuli quyidagi bosqichlar orqali amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tegishli yondashuvlar va baholash usullarini qoʻllagan holda, baholanayotgan aktiv tarkibiga kiradigan har bir tarkibiy aktivni (komponentni) baholash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aktiv qiymatini olish uchun barcha tarkibiy aktivlar qiymatini qoʻshish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
192. Xarajat yondashuvida ishtirokchining barcha kelgusidagi xarajatlari hisobga olinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Hisobga olinadigan xarajatlar elementlari esa aktiv turiga qarab ajralib turishi mumkin va baholash kuniga aktivni almashtirish/takror qayta ishlab chiqarish jarayonida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan toʻgʻridan-toʻgʻri va bilvosita xarajatlarni oʻz ichiga olishi kerak. Quyidagi umumiy xarajatlar elementlari eʼtiborga olinishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
toʻgʻridan-toʻgʻri xarajatlar — materiallar va mehnatga haq toʻlash xarajatlari kiradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bilvosita xarajatlar — transport xarajatlari, montaj ishlariga xarajatlar, mutaxassislarga mehnat haqi toʻlash (dizayn, ruxsat berish, arxitektura, huquq va boshqalar), boshqa toʻlovlar (komission va boshqalar), yuklama xarajatlar, soliqlar, moliyalashtirish xarajatlari (masalan, qarzni moliyalashtirish boʻyicha foizlar), aktivlarni yaratayotgan shaxsning foyda normasi/tadbirkorlik foydasi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
193. Yigʻma eskirish bilan bogʻliq tuzatishlarni kiritishda quyidagi eskirishlar turlari hisobga olinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
jismoniy eskirish (aktivning yoki uning tarkibiy qismlarining yoshi va ishlatilishi tufayli jismoniy sifatining yomonlashuvi oqibatida har qanday foydalilikni yoʻqotish);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
funksional eskirish (zamonaviy analogga nisbatan baholanayotgan aktivning past ishlab chiqarish/samaradorligi tufayli har qanday foydalilikni yoʻqotishi, masalan, eskirgan dizayn, spetsifikatsiya yoki texnologiya);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tashqi yoki iqtisodiy eskirish (aktivga nisbatan tashqi, mahalliy yoki iqtisodiy omillar taʼsirida foydalilikning har qanday yoʻqotishlari). Mazkur eskirish doimiy yoki vaqtinchalik boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
194. Yigʻma eskirishlarni hisoblashda aktivning jismoniy va iqtisodiy unumli foydalanish muddati hisobga olinishi kerak. Bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivning jismoniy jihatdan unumli foydalanish muddati — aktivni uzoq muddat ishlatilishi, uning toʻliq eskirishi yoki uni taʼmirlash iqtisodiy maqsadga muvofiq boʻlmay qolganligini koʻrsatadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivning iqtisodiy jihatdan unumli foydalanish muddati — aktivning qancha muddat davomida daromad keltirishini koʻrsatadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
195. Jismoniy eskirishning quyidagi koʻrinishlari mavjud:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bartaraf etib boʻladigan eskirish — tiklash/bartaraf etish xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bartaraf etib boʻlmaydigan eskirish — aktivning yoshi, moʻljallanayotgan unumli foydalanishning jami muddati va unumli foydalanishning qolgan muddati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
196. Funksional eskirishning quyidagi shakllari mavjud:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ortiqcha kapital xarajatlari, bunda dizayn yoki qurilish materiallarida texnologiya va texnologik ishlab chiqarishdagi oʻzgarishlar baholanayotgan aktivga nisbatan ancha kam kapital qoʻyilmalarni talab qiladigan zamonaviy ekvivalent aktivlarni yuzaga kelishiga olib keladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ortiqcha foydalanish xarajatlari dizaynni takomillashtirish yoki ishlab chiqarish quvvatlaridan toʻliq foydalanmaslik natijasida yuzaga kelishi mumkin. Bunda, foydalanish xarajatlari baholanayotgan aktivga nisbatan ancha kam boʻlgan zamonaviy ekvivalent aktivlarning yuzaga kelishiga olib keladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
197. Tashqi yoki iqtisodiy eskirish tashqi omillarning alohida aktivga yoki biznesda ishtirok etayotgan barcha aktivlarga taʼsir qilishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin, unga tuzatishlar esa jismoniy va funksional eskirish hisobga olinganidan keyin kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
198. Pul mablagʻlari va ularning ekvivalentlari eskirmaydi hamda ularga tuzatishlar kiritilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Likvidli aktivlarga eskirish hisoblanganda, mazkur aktivlarning qiyosiy yondashuv doirasida aniqlangan bozor qiymatidan past boʻlgan qiymatga olib keluvchi tuzatishlar kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
199. Baholash obyektini baholashning turli yondashuvlari va baholash usullarini qoʻllash orqali olingan natijalar muvofiqlashtirilishi hamda baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
200. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish deganda baholashga nisbatan turli yondashuvlar qoʻllash orqali olingan natijalarni oʻlchash va taqqoslash yoʻli bilan baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
201. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish, qoida tariqasida, turli baholash yondashuvlari bilan olingan baholash natijalari uchun solishtirma oʻlchovlarni belgilash orqali amalga oshiriladi. Bunda, baholovchi quyidagilarni hisobga olishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash maqsadi va baholash natijalaridan foydalanish moʻljali;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan biznes va uning aktivlari xususiyatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymat turi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash yondashuvlarini qoʻllashda foydalanilgan axborot hajmi va sifati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash yondashuv(lar)ining baholash obyektiga xos boʻlgan narx belgilovchi omillar tuzilishini hisobga olishga qodirligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash yondashuv(lar)ining baholash obyektiga oʻxshash obyektlarning xaridorlari va sotuvchilarining xohishini aks ettirishga qodirligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
202. Solishtirma oʻlchovlarni aniqlash va baholash natijalarini muvofiqlashtirish quyidagi usullar orqali hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mantiqiy tahlil qilish usuli — baholovchi barcha muhim parametrlarni hisobga olgan holda solishtirma oʻlchovlarni ekspert tarzda tanlaydi va ularni mantiqiy tahlil qiladi. Baholovchi aktiv qiymatini baholashda ustun yondashuvni aniqlaydi, qolgan yondashuvlarning natijalaridan esa ustun yondashuv yordamida olingan natijani tekshirish va unga tuzatish kiritish uchun foydalanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mezonlar boʻyicha moslashtirish usuli — turli baholash yondashuvlari bilan olingan natijalarning solishtirma oʻlchovlarini aniqlash uchun bir nechta mezonlardan foydalaniladi va ularning yordamida qoʻllanilgan hisoblash usulining afzalliklari yoki kamchiliklari aniq obyektni baholash xususiyatlarini hisobga olgan holda tavsiflanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
iyerarxiyalarni tahlil qilish usuli — baholashning turli yondashuvlari bilan olingan natijalarni muvofiqlashtirish hamda muvofiqlashtirishning muammolarini qismlarga boʻlish va uni iyerarxiya koʻrinishida taqdim etishni ifodalaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchilar baholash natijalarini muvofiqlashtirishda YAMBSning 1-ilovasida keltirilgan metodikadan foydalanishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
203. Baholovchi baholash natijalarini muvofiqlashtirish usuli va solishtirma oʻlchovlarning tanlanishini, shuningdek barcha mulohazalar va farazlarni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslantirishga majbur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
VIII boʻlim. Baholovchi tashkilotlar baholovchilarining ish sifatini nazorat qilish boʻyicha ichki qoidalarga qoʻyiladigan umumiy talablar (7-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
204. “Baholovchi tashkilotlar baholovchilarining ish sifatini nazorat qilish boʻyicha ichki qoidalarga qoʻyiladigan umumiy talablar” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 7-son MBS deb yuritiladi) baholovchi tashkilotlarning ichki qoidalarni ishlab chiqishga nisbatan yondashuv va tamoyillarni, shuningdek mazkur qoidalarni qoʻllashda ichki sifat nazoratini tashkil qilish va tartibga solish talablarini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
205. Har bir baholovchi tashkilot oʻzining xodimlari uchun majburiy boʻlgan, oʻz baholovchilari ish sifatini nazorat qilish boʻyicha ichki qoidalarini (bundan buyon matnda ichki qoidalar deb yuritiladi) ishlab chiqishi, tasdiqlashi va amaliyotga joriy qilishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ichki qoidalar baholovchi tashkilot aʼzo boʻlgan baholovchi tashkilotlarning professional jamoat birlashmasi bilan kelishilgan boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Ichki qoidalarga qoʻyiladigan talablar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
206. Ichki qoidalar deganda baholovchi tashkilot tomonidan tasdiqlangan va uning xodimlari uchun qoʻllanilishi majburiy boʻlgan hujjatlar (qoidalar, uslubiy ishlanmalar, qoʻllanmalar va boshqalar) tushunilib, ular baholash faoliyatini amalga oshirishda samaradorlikni taʼminlash va mazkur faoliyatni baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari talablariga muvofiq yuritish maqsadida qabul qilinadi hamda baholash ishlarini amalga oshirish va rasmiylashtirishga doir yagona talablarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
207. Ichki qoidalar:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchilarga (baholovchi yordamchilariga) amaliyotda baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari talablarini bajarish va baholash ishlarining sifatini oshirish yuzasidan oʻz harakatlarining aniq tartibini belgilashga qaratilgan tavsiyalarni oʻz ichiga olishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchilarning (baholovchi yordamchilarining) mazkur baholovchi tashkilot doirasidagi faoliyatini tartibga soladigan hamda baholovchi tashkilotning xodimlari, rahbariyati va buyurtmachi oʻrtasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan nizolarni hal qilish uchun asos boʻlishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi tashkilotlar uchun baholash toʻgʻrisidagi hisobot va ekspertiza/ekspert xulosasini tuzishda baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik talablarini hisobga olgan holda baholovchining ish sifati nazoratini taʼminlash va shu orqali baholovchi tashkilotlar tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlar sifatini oshirishga imkon berishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi tashkilotning baholash jarayonini tashkil etish va oʻtkazishga nisbatan kompleks yondashuvining tavsifini berishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
soʻz birikmalarining aniq ifodalanishini, bayonning toʻliq va ravshanligi, shuningdek ulardagi barcha atamalar bir xil talqin qilinishini taʼminlashi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
208. Baholovchi tashkilotlar ichki qoidalarni ishlab chiqishda Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni va YAMBS talablariga amal qilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
209. Baholovchi tashkilot ichki qoidalarning toʻliq roʻyxati va ularni ishlab chiqishning batafsil tartibini mustaqil ravishda belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Ichki qoidalar va ularning mazmuni
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
210. Baholovchi tashkilotlarning ichki qoidalari quyidagi guruhlarga boʻlinishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashning umumiy qoidalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashni oʻtkazish tartibini belgilovchi qoidalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarni va ekspert xulosasini tuzish tartibini belgilovchi qoidalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarning ishonchliligini ekspertiza qilish tartibini belgilovchi qoidalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
maxsus qoidalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
professional xizmatlar koʻrsatish tartibini belgilovchi qoidalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kadrlarni oʻqitish, tayyorlash va malakasini oshirish qoidalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshqa qoidalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
211. Baholashning umumiy qoidalardan iborat ichki qoidalari baholovchilar oʻrtasidagi, shuningdek baholovchi tashkilot xodimlari va rahbariyati oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlarni tartibga solish uchun moʻljallanadi. Baholashning umumiy qoidalariga quyidagilar kiritilishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ichki qoidalarni ishlab chiqishga oid konsepsiya va yondashuvni tavsiflovchi qoidalar hamda ularning tuzilmasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi tashkilotlarning professional jamoat birlashmasi bilan kelishilgan holda tasdiqlangan baholovchilarning professional xulq-atvor (etika) kodeksi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashni sifatli oʻtkazish ustidan ichki nazoratni amalga oshirish tartibini hamda baholovchilar masʼuliyatini oshirishni nazarda tutuvchi qoidalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshqa qoidalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
212. Baholashni oʻtkazish tartibini belgilovchi qoidalar baholash jarayonini oʻtkazish qoidalarini ifoda qilib, quyidagilarni oʻz ichiga olishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi masʼuliyatini tartibga soluvchi qoidalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashni oʻtkazish tartibini belgilovchi qoidalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni olish tartibini belgilovchi qoidalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashga boshqa baholovchilar va mutaxassislarni jalb qilish tartibini belgilovchi qoidalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshqa qoidalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
213. Baholash faoliyatini amalga oshirishda baholovchining professional xulq-atvor (etika) kodeksiga quyidagilar kiritilishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchilar professional etikasining asosiy tamoyillari (halollik, obyektivlik, kompetentlik, kasbiy xulq-atvor, maxfiylik va boshqalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchining buyurtmachilar bilan munosabatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchilar oʻrtasidagi munosabatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchilarning baholovchi tashkilotlarning professional jamoat birlashmalari bilan munosabatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchilarning ommaviy axborot vositalari va reyting agentliklari bilan aloqalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchilarning ish beruvchilar bilan munosabatlari va boshqalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
214. Baholash hisobotlarini va ekspert xulosalarini tuzish tartibini belgilovchi qoidalar baholovchi tashkilotning baholash natijalari boʻyicha baholash hisobotlari hamda oʻtkazilgan ekspertiza natijalari boʻyicha ekspert xulosalarining mazmuni va tuzilishiga doir ichki talablaridan iborat boʻlishi lozim. Mazkur qoidalarga qoʻyidagilar ham kiritilishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash natijalari boʻyicha baholash hisobotlarini tayyorlash tartibini belgilovchi qoidalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash hisobotining ishonchliligini tekshirish natijalari boʻyicha ekspert xulosalarini tayyorlash tartibini belgilovchi qoidalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
215. Maxsus qoidalar YAMBSda koʻzda tutilmagan va baholashning xalqaro tajribasiga zid boʻlmagan baholash obyektlari boʻyicha baholashni oʻtkazish uslubiyoti sohasidagi qoidalarni oʻz ichiga oladi. Mazkur qoidalarga turli maqsadlar uchun baholash obyektlarining ayrim turlarini (masalan, qimmatbaho metallar, zargarlik buyumlari, kichik zargarlik buyumlari, koʻp yillik oʻsimliklar va boshqalar) baholashning oʻziga xos xususiyatlarini aks ettiruvchi qoidalar kiritilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
216. Professional xizmatlar koʻrsatish tartibini belgilovchi qoidalar quyidagi baholash faoliyatining professional xizmatlar turlarini koʻrsatish tartibiga oid qoidalardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarning ishonchliligini ekspertiza qilish qoidalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
investitsiya loyihalarini ishlab chiqish va tahlil qilish, biznes-rejalar tuzish qoidalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash jarayonini avtomatlashtirish va baholash faoliyatiga axborot texnologiyalarini joriy etish qoidalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash faoliyati sohasida ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borish va ularning natijalarini tarqatish qoidalari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
217. Kadrlarni oʻqitish, tayyorlash va malakasini oshirish qoidalari baholovchilar va mutaxassislarning taʼlim, kasbiy bilim darajasiga nisbatan talablarni belgilaydi hamda baholovchi tashkilot xodimlarini tayyorlash va malakasini oshirish ishlarini tartibga soladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
218. Ichki qoidalar oʻz tuzilmasi boʻyicha nomi, tartibga soluvchi parametrlari, umumiy qoidalari, maqsadi va vazifalari, asosiy tamoyillari va usullarining taʼrifi, amal qilish doirasi, qoidaning roʻyxatga olish raqami, kuchga kirish sanasi, qarorni tasdiqlagan shaxs, ilovalar hamda boshqa qoidalar va tafsilotlarni oʻz ichiga olishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
219. Ichki qoidalar YAMBSning 2-ilovasida keltirilgan namunaviy shaklda tuziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-bob. Ichki qoidalar talablarining bajarilishi yuzasidan ichki nazoratni tashkil etish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
220. Ichki qoidalar baholovchi tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan tasdiqlanadi, baholovchi tashkilotning taʼsis hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda esa boshqa vakolatli organ tomonidan ham tasdiqlanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
221. Baholash sifatiga oid ichki nazoratni tartibga soluvchi ichki qoidalar ularda belgilangan talablarning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish qoida(talab)larini oʻz ichiga olishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
222. Ichki qoidalarda ularning qoidalariga rioya qilish uchun masʼul boʻlgan, majburiyatlari mehnat munosabatlarida nazarda tutilgan tegishli shaxslarni tayinlash nazarda tutilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
223. Ichki qoidalar talablari bajarilishini nazorat qilish baholash faoliyatini amalga oshirishning barcha boʻgʻinlarida, baholovchidan tortib baholovchi tashkilot rahbarlarigacha tashkil etilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
224. Ichki qoidalar talablariga rioya etilishi ustidan ichki nazoratni tashkil etish uchun baholash sifatini nazorat qilish xizmati ham tuzilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
225. Baholovchi tashkilot xodimlari zimmasiga ichki qoidalarni oshkor qilmaslik va ularni mazkur baholovchi tashkilot faoliyatidan tashqarida qoʻllamaslik majburiyati yuklatiladi, qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
226. Baholovchi tashkilotlarning professional jamoat birlashmalari oʻz aʼzolari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni, YAMBS, baholash faoliyati sohasidagi boshqa normativ-huquqiy hujjatlar, shuningdek baholash faoliyati sohasidagi ichki qoidalar talablariga rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

IX boʻlim. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ishonchliligi ekspertizasi

(8-son MBS)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
227. “Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ishonchliligi ekspertizasi” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 8-son MBS deb yuritiladi) baholovchi tashkiloti tomonidan belgilangan tartibda baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarning ishonchliligini ekspertizadan oʻtkazishga oid ishlarni tashkil etish tartibini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
228. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarning ishonchliligi ekspertizadan (bundan buyon matnda ekspertiza deb yuritiladi) oʻtkazish predmeti hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
229. Ekspertiza buyurtmachi, baholashning boshqa isteʼmolchilari va baholashni oʻtkazgan baholovchi tashkilot oʻrtasida bahsli vaziyatlar paydo boʻlgan taqdirda yoki boshqa holatlarda oʻtkaziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
230. Ekspertiza quyidagilar yuzasidan taqdim etilgan baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ishonchliligini tekshirilishini taʼminlaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydalanilgan maʼlumotlar va olingan materiallarning asoslanganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash hisobotida foydalanilgan maʼlumotlar manbalari va hujjatlarning dolzarbligi (baholash sanasi boʻyicha), adekvatligi va ishonchliligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qoʻllanilgan baholash yondashuvlari va usullarining asoslanganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
hisob-kitoblarning toʻgʻriligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
dastlabki maʼlumotlar tahlili va baholash jarayonida undan toʻgʻri va aniq foydalanilishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
amalga oshirilgan tahlil, fikrlar (mulohazalar va farazlar) hamda xulosalarning asoslanganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotning “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonun, baholash standartlari, baholash faoliyati sohasidagi boshqa normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiqligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har qanday nomuvofiqliklar va xatolar hamda ularning baholash natijalariga taʼsiri.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ekspertiza baholash obyektining yangi qiymatini aniqlashga qaratilmaydi, chunki buning uchun yangi baholash talab etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
231. Ekspertiza jarayonida baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan maʼlumotlarning quyidagi barcha mezonlarga muvofiqligi tekshirilishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tegishlilik — baholash obyekti bilan baholash amalga oshiriladigan maʼlumotlar hamda ularning sifat va miqdoriy xususiyatlari oʻrtasida bogʻliqlik mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yoʻl qoʻyilishi mumkinligi — maʼlumotlarning tasdiqlangan ishonchli manbalardan olinganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishonchlilik — maʼlumotlar buyurtmachi va ekspertiza natijalaridan boshqa foydalanuvchilar ularni xolisona haqiqatga muvofiq deb baholashi mumkin boʻlgan tarzda haqiqatda yuz bergan tegishli holatlar bilan isbot qilinganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yetarlilik — maʼlumotlar qoʻshimcha axborot manbalarini jalb etmasdan va baholash boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar koʻrmasdan ular yordamida olinadigan natijalarni toʻliq va xolisona talqin qilish imkonini berganligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
232. Ekspertizani oʻtkazgan baholovchi tashkilot takroriy (oʻz) baholashni amalga oshirmasdan va baholash obyekti qiymatini oʻz ichiga olgan oʻz xulosasini chiqarmasdan baholash toʻgʻrisidagi ushbu hisobotning ishonchliligini aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
233. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarni ekspertizadan oʻtkazish baholovchi tashkilot tomonidan uning shtatida (yoki fuqarolik-huquqiy shartnoma asosida) birinchi yoki oliy toifasiga ega boʻlgan baholovchi mavjud boʻlgan taqdirda amalga oshirilishi mumkin. Bunda, ekspert xulosasi birinchi yoki oliy toifali ekspert tomonidan tayyorlanishi hamda imzolanishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
234. Baholovchi tashkilotni ilgari ushbu baholovchi tashkilot tomonidan bajarilgan baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ekspertizasiga jalb qilishga yoʻl qoʻyilmaydi. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ekspertizasiga baholash toʻgʻrisidagi ushbu hisobotni tuzishda oldin ishtirok etgan baholovchi ham jalb etilishi mumkin emas.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
235. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotlar ekspertiza uchun qogʻozda va/yoki elektron hujjat koʻrinishida elektron raqamli imzo va uni identifikatsiya qilish imkonini beruvchi elektron hujjatning boshqa rekvizitlaridan foydalangan holda qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qogʻoz shaklidagi hisobotlar bogʻlangan, raqamlangan va tasdiqlangan boʻlishi kerak. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarning nusxalari baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzgan bajaruvchining (baholovchi va baholovchi tashkiloti rahbari) imzosi bilan tasdiqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Elektron hujjat shaklidagi baholash hisobotlari ushbu hisobotni tuzgan baholovchi va baholovchi tashkilot rahbarining elektron raqamli imzosi bilan imzolanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Ekspertiza oʻtkazish uchun asos
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
236. Ekspertiza oʻtkazuvchi baholovchi tashkilot (bundan buyon matnda bajaruvchi deb yuritiladi) bilan ekspertizaning buyurtmachisi (baholash xizmatlari isteʼmolchisi) oʻrtasida tuzilgan shartnoma (shartnomada oʻtkaziladigan ekspertiza turi koʻrsatilishi kerak) yoki sud ajrimi ekspertiza oʻtkazish uchun asos hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
237. Ekspertizani oʻtkazishda ekspertiza buyurtmachisi yoki boshqa manfaatdor shaxslarning bajaruvchi faoliyatiga aralashishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Ekspertiza buyurtmachisining huquq va majburiyatlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
238. Ekspertiza buyurtmachisi quyidagi huquqlarga ega:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspertizani oʻtkazish masalalari boʻyicha bajaruvchidan maslahatlar va zarur yordam olish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspertiza predmetiga nisbatan takliflar, mulohazalar, tushuntirishlarni bajaruvchiga taqdim etish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bajaruvchidan ekspertizani oʻtkazishning borishi toʻgʻrisidagi axborotni olish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
239. Ekspertiza buyurtmachisi qonunchilik va shartnomaga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
240. Ekspertiza buyurtmachisi quyidagilarga majburdir:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspertiza oʻtkazilishining toʻliqligini taʼminlaydigan materiallarni ekspertizaga taqdim etish va ushbu materiallarning haqqoniyligini taʼminlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
shartnomada belgilangan tartibda ekspertizani oʻtkazish boʻyicha haq toʻlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
241. Ekspertiza buyurtmachisi qonunchilik va shartnomaga muvofiq boshqa majburiyatlarni ham bajarishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-bob. Bajaruvchining huquq va majburiyatlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
242. Ekspertiza oʻtkazishda bajaruvchi quyidagi huquqlarga ega:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspertiza buyurtmachisidan baholash obyekti va baholash obyektini baholashdan oʻtkazish bilan bogʻliq hujjatlardan foydalanish taʼminlanishini talab qilish, shuningdek undan ekspertiza oʻtkazish uchun zarur boʻlgan tushuntirish va qoʻshimcha maʼlumotlarni olish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda havola qilingan, ammo baholash toʻgʻrisidagi hisobotga kiritilmagan va ekspertiza maqsadlari uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni soʻrab olish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uchinchi shaxslardan ekspertiza oʻtkazish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni soʻrab olish. Agar koʻrsatib oʻtilgan maʼlumotlarni taqdim etish rad etilishi ekspertizaning haqqoniyligiga jiddiy tarzda taʼsir koʻrsatsa, buni ekspert xulosasida koʻrsatish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi va boshqa mutaxassislarni belgilangan tartibda ekspertizani oʻtkazishda qatnashishga jalb etish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar buyurtmachi shartnoma shartlarini buzgan, ekspertiza oʻtkazish uchun zarur boʻlgan axborotni taqdim etmagan yoxud shartnomaga muvofiq ish sharoitlarini taʼminlamagan boʻlsa, ekspertiza oʻtkazishni rad etish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
243. Bajaruvchi qonunchilik va shartnomaga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
244. Bajaruvchiga baholash sanasidan keyin maʼlum boʻlgan maʼlumotlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
245. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni koʻrib chiqish jarayonida bajaruvchi takroriy baholashni oʻtkazishga haqli emas.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
246. Bajaruvchi ekspertizani oʻtkazishda quyidagilarga majburdir:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspertizani oʻtkazish tartibi va shartlariga rioya qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
buyurtmachining talabiga koʻra ekspertizani oʻtkazishga doir shartnomani tuzishdan oldin baholovchi tashkilotlarning professional jamoat birlashmasiga aʼzoligi toʻgʻrisidagi maʼlumotni, baholovchi (baholovchilar)ning malaka sertifikatini, baholovchi (baholovchilar)ning birinchi yoki oliy toifasiga egaligi toʻgʻrisida guvohnomani va baholovchi tashkilotlarning fuqarolik javobgarligi sugʻurta polisini taqdim etish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikda belgilangan xolisona ekspertiza oʻtkazishga toʻsqinlik qiladigan holatlar paydo boʻlishi, manfaatlar toʻqnashuvining mavjudligi, mustaqillik tamoyiliga rioya qilishning imkoni yoʻqligi oqibatida ekspertizani oʻtkazishda oʻzining ishtirok etishi mumkin emasligi toʻgʻrisida buyurtmachiga xabar qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
buyurtmachining soʻroviga koʻra baholash faoliyatini tartibga soladigan qonunchilik talablari toʻgʻrisidagi axborotni taqdim etish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspertiza oʻtkazish davomida olinadigan hujjatlarning saqlanishini taʼminlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mulkning egasi va/yoki buyurtmachiga ekspertiza oʻtkazish jarayonida aniqlangan qonunchilik buzilishi holatlari toʻgʻrisida xabar berish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻtkazilgan ekspertiza natijalari boʻyicha ekspert xulosalari nusxalarini (qogʻoz yoki elektron shaklda) u tuzilgan sanadan boshlab, shu kabi hujjatlar uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan saqlash muddati davomida saqlashni taʼminlash, shuningdek ularning reyestrini yuritish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspertiza oʻtkazish davomida buyurtmachidan olingan axborotning maxfiyligini taʼminlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan baholash sanasiga baholash obyektiga tegishli boʻlgan barcha faktlar va maʼlumotlarga ega boʻlish. Agar bajaruvchida ushbu maʼlumotlar boʻlmasa yoki qisman mavjud boʻlsa, u buni ekspert xulosasida koʻrsatishi shart;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspert xulosasida aks ettirilgan ekspertiza natijalari va xulosalarini asoslash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
247. Bajaruvchi qonunchilik va shartnomaga muvofiq boshqa majburiyatlarni ham oʻz zimmasiga olishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
248. Ekspertiza oʻtkazishda bajaruvchi quyidagilarga haqli emas:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotga oʻzgartirishlar kiritish, baholovchi bilan kelishilgan holda kichik xatolarni tuzatish bundan mustasno;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchini muayyan qiymatni qabul qilishga majburlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchining fikriga taʼsir oʻtkazish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchiga baholashning aniq usullarini qoʻllash majburiyatini yuklash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchiga oʻz nazariyasi, baholash qoidalari va tartiblariga rioya qilish majburiyatini yuklash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-bob. Ekspertiza oʻtkazishga qoʻyiladigan talablar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
249. Ekspertiza tahliliy yoki dala sharoitida oʻtkaziladigan ekspertiza shaklida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
250. Tahliliy ekspertizani oʻtkazishda bajaruvchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan axborotdan foydalanib, quyidagilarni tekshirishi shart:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotning Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni, baholash standartlari, baholash faoliyati sohasidagi boshqa normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiqligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga tegishli huquqlar va baholanadigan huquqlar tavsifining yetarliligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanadigan qiymat maqsadlari va turining baholashni oʻtkazish haqidagi shartnoma shartlariga va baholash natijalaridan kelajakda foydalanishga muvofiqligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashni oʻtkazishda qabul qilingan farazlar va cheklashlarning qonuniyligi (qonunchilikka muvofiqligi) va haqqoniyligi (amaldagi holatlarga muvofiqligi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga tegishli boʻlgan bozor tavsifi va isteʼmolchilar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishonchli natijaga ega boʻlish uchun narx hosil qiluvchi jami omillarni, shu jumladan baholash obyektining joylashgan joyi, ochiq bozorda baholash obyekti ekspozitsiyasining oʻrtacha bozor davrini hisobga olish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti qiymatining tegishli turini aniqlash uchun baholovchi tomonidan baholash standartlari qoʻllanilishining asoslanganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
huquqiy, bozorga oid, moliyaviy, texnik va boshqa axborotlardan hamda ularni olish manbalaridan foydalanishning asoslanganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchining maxsus atamalarga, asoslantirishlarga va xulosalarga tushuntirishlarining mavjudligi va toʻliqligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilovalarda zarur hujjatlar va materiallarning mavjudligi va toʻliqligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xarajat, qiyosiy va daromad yondashuvlari qoʻllanilishining toʻgʻriligi, shuningdek har bir yondashuv doirasida baholash usullarini tanlash va qoʻllashning toʻgʻriligi, ulardan foydalanishni asoslanganligi (foydalanishdan rad etganligi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashning turli yondashuvlari boʻyicha qilingan hisob-kitoblar toʻgʻri muvofiqlashtirilganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotning tuzilmasi va uni rasmiylashtirish sifati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
hisob-kitoblarda foydalanilgan maʼlumotlarning birlamchi maʼlumotlarga hamda baholash toʻgʻrisidagi hisobotning har xil boʻlimlarida va unga ilovalarda keltirilgan boshqa maʼlumotlarga muvofiqligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
251. Dala sharoitida oʻtkaziladigan ekspertizada bajaruvchi ekspertizani ushbu MBSning 250-bandi talablariga muvofiq amalga oshiradi hamda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilgan maʼlumotlarga muvofiq identifikatsiya qiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining fizik holatini koʻzdan kechiradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti xususiyatlarining zarur oʻlchovlarini amalga oshiradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
zaruratga koʻra, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan maʼlumotlarni tasdiqlash uchun qiyoslanadigan obyektlarni koʻzdan kechiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
252. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni haqqoniy yoki haqqoniy emas deb eʼtirof etish ekspertiza natijasi hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
253. Quyidagi omillar (holatlar)dan hech boʻlmaganda biri mavjud boʻlganda, baholash toʻgʻrisidagi hisobot haqqoniy emas deb eʼtirof etiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobot Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonun talablariga, baholash standartlariga, baholash faoliyati sohasidagi boshqa normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiq boʻlmaganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobot baholashni oʻtkazish haqidagi shartnoma talablariga muvofiq boʻlmaganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashning maqsadi baholash natijalaridan kelgusida foydalanishni aks ettirmaganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi tomonidan baholash obyekti qiymatining turi notoʻgʻri belgilanganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobot maʼlumotlaridan ishonchli dalil sifatida foydalanishning imkoni boʻlmaganda, shuningdek oʻzaro bir-birini istisno etuvchi va bir-biriga zid faktlar, maʼlumotlar, xulosalar, farazlar qoʻllanilganda hamda ularni bir xilda talqin etish mumkin boʻlmaganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashni oʻtkazishda foydalanilgan maʼlumotlar (ularni olish manbalari) toʻgʻrisida axborot mavjud boʻlmaganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotda ishlatilgan tuzatishlar va/yoki farazlar ularni qoʻllashning aniq imkoniyatlari doirasidan tashqariga chiqqanda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
hisob-kitoblar, formulalar, qoʻllanilgan chegirishlar va mukofotlar izchil va asoslangan boʻlmaganda.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
254. Baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzishda yoʻl qoʻyilgan, biroq “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonun, baholash standartlari, baholash faoliyati sohasidagi boshqa normativ-huquqiy hujjatlar talablarining buzilishiga olib kelmagan aniqlangan texnik xatolar (imlo, notoʻgʻri matn, grammatik yoki arifmetik xatolar) baholash hisobotini haqqoniy emas deb eʼtirof etish uchun asos boʻlmaydi.
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
255. Agar baholash toʻgʻrisidagi hisobot Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni talablariga, baholash faoliyati standartlariga, baholash faoliyati sohasidagi boshqa normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiq tuzilgan boʻlsa va isbotlovchi ahamiyatli maʼlumotlarga ega boʻlsa, baholash toʻgʻrisidagi hisobot ishonchli deb eʼtirof etiladi.
(255-band Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2025-yil 6-maydagi 01/14-11/38-sonli buyrugʻi (roʻyxat raqami 3487-2, 05.06.2025-y.) tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 09.06.2025-y., 10/25/3487-2/0497-son)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
256. Bajaruvchi ekspertizani oʻtkazishda baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana bilan ekspertiza oʻtkazilgan sana oʻrtasida paydo boʻlgan qoʻshimcha axborotni eʼtiborga olmasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
257. Ekspertiza natijalari boʻyicha bajaruvchi ekspertiza oʻtkazish uchun tuzilgan shartnomaga muvofiq ekspertizaning buyurtmachisiga beriladigan ekspert xulosasini tuzadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ekspertiza tugallangandan keyin uch kun muddatda bajaruvchi ekspert xulosasining nusxasini bajarilgan baholash ishlarining xolisligi va sifati ustidan nazorat qilish hamda reyestrini yuritish uchun ekspertiza oʻtkazayotgan baholovchi tashkilot aʼzo boʻlgan baholovchi tashkilotlarning professional jamoat birlashmasiga, baholash toʻgʻrisidagi hisobot haqqoniy emas deb topilgan taqdirda uning bir nusxasini baholash toʻgʻrisidagi hisobotning bajaruvchisi aʼzo boʻlgan baholovchi tashkilotlarning professional jamoat birlashmasiga yuboradi.
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash toʻgʻrisidagi hisoboti yuzasidan amalga oshirilgan ekspertiza xulosalari boʻyicha maʼlumotlar ekspertiza tugallangandan keyin besh ish kunida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligining baholash toʻgʻrisidagi Ekspertiza xulosalarining yagona reyestriga bajaruvchi tomonidan joylashtiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ekspert xulosalari (davlat sirlari yoki qonun bilan muhofaza qilinadigan boshqa sirlarni oʻz ichiga olgan hujjatlarga doir xulosalar bundan mustasno) Ekspertiza xulosalarining yagona reyestriga kiritilishi majburiy hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ekspertiza xulosalarining yagona reyestri Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligini baholash faoliyatining yagona elektron axborot platformasi negizida yuritiladi.
(257-band Oʻzbekiston Respublikasi davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2024-yil 19-iyuldagi 01/14-11/32-sonli buyrugʻiga (roʻyxat raqami 3487-1, 15.08.2024-y.) asosan xatboshilar bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.08.2024-y., 10/24/3487-1/0624-son)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
258. Ekspertizaning buyurtmachisi ekspert xulosasiga rozi boʻlmagan taqdirda, u ushbu ekspert xulosasini va baholash toʻgʻrisidagi hisobotni sudga yuborishga haqlidir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-bob. Ekspert xulosasini rasmiylashtirishga qoʻyiladigan talablar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
259. Ekspert xulosasida quyidagi boʻlimlar mavjud boʻlishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) 1-boʻlim. Umumiy maʼlumotlar. Ushbu boʻlim quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspertiza oʻtkazish uchun asos;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspertiza predmeti (baholash toʻgʻrisidagi hisobotning nomi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspertizaning turi (tahliliy yoki dala sharoitida);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspertiza oʻtkazilgan sana;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspert (ekspertlar) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotga oid maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini baholash sanasida aniq identifikatsiyalash imkonini beradigan baholash obyektining aniq tavsifi, yuridik shaxsga tegishli boʻlgan baholash subyektiga nisbatan esa yuridik shaxsning rekvizitlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) 2-boʻlim. Baholash obyektini tekshirish natijalari. Ushbu boʻlimda dala sharoitida ekspertiza oʻtkazilganda, baholash obyektiga chiqqan holda uni identifikatsiya qilishning natijalari koʻrsatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) 3-boʻlim. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning muvofiqligi. Ushbu boʻlimda baholash toʻgʻrisidagi hisobotning Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni, baholash faoliyati standartlari, baholash faoliyati sohasidagi boshqa normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiqligi aks ettiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) 4-boʻlim. Ekspert xulosasi. Ushbu boʻlimda oʻtkazilgan ekspertiza yakunlari boʻyicha bajaruvchining xulosalari ifodalanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ekspert xulosasi YAMBSning 3-ilovasida keltirilgan namunaviy shaklda tuziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
X boʻlim. Biznesni va biznesda ishtirok etish huquqi qiymatini baholash (9-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
260. “Biznesni va biznesda ishtirok etish huquqi qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 9-son MBS deb yuritiladi) biznes va biznesda ishtirok etish huquqlari qiymatini baholash (bundan buyon matnda biznes qiymatini baholash deb ataladi) jarayonida qoʻyiladigan asosiy talablarni, shuningdek ushbu jarayonning xususiyatlarini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
261. Biznes qiymatini baholash 1 — 7-son MBS talablari asosida amalga oshiriladi. 9-son MBS biznesning qiymatini baholashga doir qoʻshimcha talablarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
262. 9-son MBS maqsadlarida biznes deganda iqtisodiy foyda olishga qaratilgan tijorat, sanoat, xizmat koʻrsatish yoki investitsiya faoliyati tushuniladi. Biznes qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan har qanday shaklda boʻlishi mumkin. Biznes qiymati bunday biznesni tashkil qiluvchi alohida aktivlar yoki majburiyatlar qiymatidan farq qilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
263. Biznesga tegishli alohida aktivlar yoki majburiyatlarni baholash mazkur YAMBSning 9 — 14-son MBSlariga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
264. Baholovchilar biznes qiymatini baholashda YAMBSning 4-ilovasida keltirilgan metodikadan foydalanishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
265. Quyidagilar biznes qiymatini baholash obyekti boʻlishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
biznes bilan shugʻullanuvchi korxona (korporatsiya, kompaniya, aksiyadorlik jamiyati, masʼuliyati cheklangan jamiyat yoki yakka tartibdagi tadbirkor va boshqalar) (bundan buyon matnda korxona deb yuritiladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ustav kapitalidagi aksiyalar (aksiyalar paketi), ulushlari (paylar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning mulkiy majmuasi yoki uning alohida mulk shaklidagi bir qismi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
266. Baholovchilar tomonidan baholash qiymati korxonaga, uning aksiyalariga yoki aksiyalar paketiga (nazorat paketi yoki nazorat qilmaydigan paket) yoki korxona xoʻjalik faoliyatining aniq yoʻnalishiga tegishli ekanligi (korxonaning investitsiya loyihasi sifatida baʼzi bir biznes yoʻnalishlarini baholash) aniqlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholashga oid vazifada baholanadigan biznes yoki unda ishtirok etish huquqi aniq belgilanishi lozim. Biznesni yaxlit holda baholashda uning quyidagi darajalari farqlanishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxona qiymati (enterprise value) — koʻpincha biznesning oʻz kapitali qiymati va qarz yoki qarz majburiyatlari summasining umumiy yigʻindisidan bunday majburiyatlarni bajarish uchun mavjud boʻlgan har qanday pul vositalari yoki uning ekvivalentlari chegirmasi sifatida ifodalanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
jami investitsiyalangan kapital qiymati (value of total invested capital) — ayni paytda biznesga kiritilgan pullarning, ularning manbasidan qatʼi nazar, umumiy summasi, koʻpincha qisqa muddatli majburiyatlar va pul vositalari chegirilgandan keyingi jami aktivlar qiymati sifatida tavsiflanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
operatsion qiymat (operating value) — har qanday iqtisodiy foyda keltirmaydigan (nooperatsion) aktivlar va majburiyatlarni chegirgan holda biznesning asosiy (operatsion) faoliyatining umumiy qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xususiy kapital qiymati (equity value) — biznesni uning barcha aksiyadorlari/taʼsischilari uchun qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foizli qarz kapitali qiymati — uzoq va qisqa muddatli qarzlarning yigʻindisidan iborat, bundan korxona qiymatining bir qismi boʻlmagan, aylanma kapitaldagi qisqa muddatli majburiyatlar mustasno. Pul mablagʻlari va ularning ekvivalentlari, agar ular ortiqcha naqd pul vositalari boʻlsa, foizli qarz kapitali qiymatidan chegirib tashlanadi, aks holda ular aylanma mablagʻlarning bir qismi sifatida hisobga olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
267. Baholovchi baholashga oid vazifani 2-son MBS talablari doirasida tuzadi. Bunda, quyidagi qoʻshimcha axborotlar koʻrsatilishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) baholash obyekti haqidagi maʼlumotlar:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aksiyalarni baholashda — aksiyalar soni va turi, aksiyalar chiqarilishining davlat roʻyxati raqami, sanasi va soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning ustav kapitalidagi ulushni baholashda — baholanayotgan ulush summasi va miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
investitsiya va pay fondlaridagi paylarni (aktivlarni) baholashda — baholanayotgan ulush (aktiv) summasi, aksiyalar (aktivlar, paylar) miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning mulkiy majmuasini baholashda — uning tarkibi tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) korxonaning toʻliq yoki qisqartirilgan firma nomi (shu jumladan, tashkiliy-huquqiy shakli), uning joylashgan joyi shuningdek, investitsiya va pay fondlaridagi aksiyalari (paylari, aktivlari) va ustav kapitalidagi ulushlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Korxona yoki uning qismini baholash korxona faoliyatini saqlab qolish shart-sharoitlaridan kelib chiqib oʻtkaziladi, bunda korxonaning tarkibi aniq identifikatsiya qilinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
268. Baholovchi korxona faoliyat yuritayotgan tarmoqning holati va rivojlanish istiqbollari haqidagi axborotni, korxonaning tarmoqdagi egallagan oʻrni hamda baholash obyekti qiymatini aniqlash uchun keyingi hisob-kitoblarda qoʻllaniladigan boshqa bozor maʼlumotlarini tahlil qiladi va baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
269. Baholovchiga korxona faoliyatini tavsiflovchi quyidagi axborotlar taqdim etiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning faoliyat yuritish shartlarida biznesni tashkil qilish va rivojlantirish haqidagi axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqarilayotgan mahsulot (tovarlar) va/yoki bajarilayotgan ishlar, koʻrsatilayotgan xizmatlar haqidagi axborot, korxonaning retrospektiv davrdagi ishlab chiqarish faoliyati natijalari haqidagi axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning moliyaviy axboroti, shu jumladan yillik va oraliq (zarur boʻlganda) moliyaviy (buxgalteriya) hisoboti, hisobot davridagi moliya-xoʻjalik faoliyati natijalari haqidagi axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirish uchun korxonaning prognoz maʼlumotlari, shu jumladan budjetlar, biznes rejalar va muhim koʻrsatkichlarning tahlili.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
270. Baholovchi baholash obyekti haqidagi quyidagi axborotni tahlil qiladi va baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) korxonaning ustav kapitali, investitsiya va pay fondi tarkibi haqidagi quyidagi axborotlar:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aksiyalar qiymatini baholashda — oddiy aksiyalarning nominal qiymati va soni, ovoz beruvchi va ovoz bermaydigan imtiyozli aksiyalarning nominal qiymati va soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ustav kapitalidagi ulushlarni baholashda — ustav kapitali miqdori, ulushlarning miqdori va nominal qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
investitsiya va pay fondlaridagi paylarni (aktivlarni) baholashda — pay fondi miqdori, paylar (aktivlar) soni haqidagi axborotni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) korxonaning taʼsis hujjatlaridagi oddiy va imtiyozli aksiyalar, investitsiya va pay fondidagi paylar (aktivlar), ustav kapitalidagi ulushlarga nisbatan nazarda tutilgan huquqlar haqidagi axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) korxonaning retrospektiv davr uchun dividend tarixi (dividend toʻlovlari) yoki korxona foydasining taʼsischilar oʻrtasida taqsimlanadigan qismi haqidagi axborot.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
271. Baholovchi quyidagi bozor axborotini toʻplashi va tahlil qilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
makroiqtisodiy axborot (milliy iqtisodiyotning holati va uning mazkur korxonaga taʼsiri haqidagi axborot);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxona joylashgan hudud (mintaqa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxona mansub bozor/bozor boʻgʻini.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Biznes qiymatini baholashda qoʻllaniladigan baholash yondashuvlari va usullari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
272. Biznes qiymatini baholashda baholovchi har bir baholash yondashuvi doirasida 9-son MBSda belgilangan usullarni baholash maqsadi, baholash obyektining xususiyati va rivojlanish imkoniyatlari, cheklovchi shartlar, axborot bazasi mavjudligi va uning toʻliqligini hisobga olib mustaqil tanlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
273. Biznes qiymatini baholashda qiyosiy yondashuv va usullari 6-son MBS talablariga muvofiq qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
274. Quyidagilar biznesni qiyosiy yondashuvdan foydalanib baholashda qoʻllaniladigan maʼlumotlar manbalari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog korxonalarning aksiyalari muomalaga chiqariladigan fond bozorlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan aksiyalar bilan ilgari amalga oshirilgan bitimlar yoki ular boʻyicha takliflar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qayta tashkil etilayotgan (qoʻshib yuborilayotgan, qoʻshib olinayotgan, boʻlinayotgan, ajratib chiqarilayotgan) korxonalarning aksiya paketlari (ulushlar, paylar) sotiladigan bozor.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
275. Qiyosiy yondashuvdan foydalanganda biznes analoglarni tanlash va ular bilan taqqoslash uchun yetarlicha asoslar (taqqoslanuvchanlik) boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qiyosiy yondashuv doirasida baholovchi kapital bozori va taqqoslanuvchi bitimlar usullarini qoʻllashda kamida uchta analoglarni tanlashi kerak. Ushbu analoglar baholanayotgan biznes qaysi tarmoqqa tegishli boʻlsa, oʻsha tarmoqqa yoki oʻxshash iqtisodiy koʻrsatkichlar amal qiladigan tarmoqqa tegishli boʻlishi kerak. Taqqoslash uchun asoslar mavjudligini koʻrib chiqishda quyidagi omillar eʼtiborga olinishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sifat va miqdoriy tavsiflar boʻyicha baholanayotgan biznesga oʻxshashlik;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻxshash bizneslar haqida maʼlumotlarning yetarliligi va ularni tekshirish imkoniyatining mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻxshash biznesning narxi tijorat bitimi shartlariga va tartibga solingan bitim shartlariga mos kelishi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
276. Qiyosiy yondashuvdan foydalanganda baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻxshash korxonalarni tanlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonalarni taqqoslash parametrlarini aniqlashi va multiplikatorlarni hisoblashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
multiplikatorlar qiymatini tanlashi va baholash obyekti qiymatini aniqlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yakuniy tuzatishlarni amalga oshirishi zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
277. Multiplikatorni hisoblash uchun analog korxonalar uchun sotuv narxini yoki taklif narxini aniqlash hamda/yoki analog korxonalarning mos keladigan moliyaviy yoxud boshqa xil koʻrsatkichlarini tanlash lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Multiplikatorlarda hisobga olinadigan moliyaviy yoki boshqa koʻrsatkichlar, baholanayotgan korxona va analog korxonalar uchun baholash sanasiga nisbatan ayni bir davr uchun hisoblanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
278. Bozor multiplikatoridan foydalanganda, ayrim hollarda baholanayotgan korxona yoki analog korxonalar koʻrsatkichlariga tuzatishlar kiritilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
279. Qiyosiy yondashuvda baholash obyektining qiymati tanlangan multiplikatorlar miqdorlarini baholash obyektining tegishli moliyaviy koʻrsatkichlarga yoki boshqa koʻrsatkichlariga koʻpaytirish orqali olingan natijalarni muvofiqlashtirish yoʻli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
280. Baholovchi baholash obyekti qiymatiga quyidagi yakuniy tuzatishlarni kiritadi yoki ularni kiritishni asoslantirgan holda rad etadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
daromadni shakllantirishda ishtirok qilmagan aktivlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xususiy aylanma kapitalining ortiqchaligi (yetishmasligi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
likvidlilik (yopiq korxonani ochiq analoglar boʻyicha baholaganda) darajasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nazorat darajasi bilan bogʻliq tuzatishlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Daromad yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
281. Biznes qiymatini baholashda daromad yondashuvi va usullari 6-son MBS talablariga muvofiq qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
282. Baholash obyekti qiymatini daromad yondashuvidan foydalangan holda aniqlashda baholovchi quyidagilarni amalga oshirishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kelgusidagi pul oqimlarini baholash obyektining qiymati bilan bogʻlaydigan baholash usulini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
pul mablagʻlari oqimlari prognozi yoki boshqa moliyaviy koʻrsatkichlar belgilanadigan davr davomiyligini (prognoz davrini) aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
retrospektiv davr mobaynida makroiqtisodiy va tarmoqqa oid tendensiyalarni tahlil qilish va pul oqimlarini baholash usuliga muvofiq boshqa moliyaviy koʻrsatkichlarni prognozlashtirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini baholash uchun tanlangan usulga muvofiq keladigan diskontlash stavkasini va/yoki kapitallashtirish stavkasini belgilash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini baholash uchun POD usuli tanlangan boʻlsa, terminal qiymatni aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan biznesni yurituvchi korxonaning xususiy va/yoki investitsiyalangan kapital qiymatini hisob-kitob qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tegishli tuzatishlarni kiritish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti qiymatini hisoblash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
283. Daromad yondashuvi doirasida korxonaning kelgusidagi daromadlari yoki pul mablagʻlari oqimini baholash uchun korxonaning retrospektiv moliyaviy hisobotlaridan asos sifatida foydalanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Retrospektiv davrdagi pul oqimlari va prognoz qilinayotgan pul oqimlari oʻrtasidagi farqlarni aks ettirish uchun quyidagi tuzatishlarni kiritish lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
biznesning daromadlari va xarajatlariga uning kutilayotgan davomiy faoliyatiga mos keladigan darajalarga moslashtirish boʻyicha tuzatishlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan biznes va unga analoglar boʻyicha moliyaviy maʼlumotlarni taqqoslash asosida taqdim etish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozor shartlariga mos boʻlmagan bitimlarga bozor narxlari boʻyicha tuzatishlar kiritish (masalan, buyurtmachi va yetkazib beruvchilar bilan tuzilgan shartnomalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozor narxi yoki stavkasi darajasini aks ettirish uchun ishchi kuchiga yoki ijaraga olingan, uchinchi shaxslar tomonidan foydalanayotgan obyektlarga amalga oshirgan xarajatlarga tuzatishlar kiritish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
retrospektiv daromad va xarajatlar tarkibidan taʼsir qiluvchi favqulodda (qaytarilmaydigan hodisa) hodisalarni chiqarish. Favqulodda (qaytarilmaydigan) hodisalarga yangi ishlab chiqarishni ishga tushirish, ob-havo yoki fors-major shartlari natijasidagi zararlar misol boʻladi. Bunda, pul oqimlarini prognozlashda oldindan koʻrish mumkin boʻlgan har qanday qaytarilmaydigan daromad yoki xarajatlarni aks ettirish lozim. Ilgari sodir boʻlgan hodisalar kelgusida qayta sodir boʻlishini koʻrsatish mumkin;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan biznesdan farqli ravishda hisobot berilishi mumkin boʻlgan oʻxshash korxonalar bilan taqqoslash maqsadida, yoki iqtisodiy haqiqatni aniqroq aks ettirish uchun, zaxirani hisobga olish maʼlumotlariga tuzatishlar kiritish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
284. Korxona kapitalining tuzilishidan (xususiy kapital va jalb qilingan kapitalning oʻzaro nisbatidan) kelib chiqib baholovchi xususiy kapitalga yoki investitsiyalangan kapitalga olingan pul oqimidan foydalanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Xususiy kapitalga olingan pul oqimi uchun diskontlash stavkasi quyidagi usullardan biri yordamida hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapital aktivlarni hisoblash usuli (CAPM);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kumulyativ tuzish usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Investitsiyalangan kapitalga olingan pul oqimiga diskontlash stavkasini hisoblash uchun kapitalning oʻrtacha hisoblangan qiymati (WACC) usuli qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
285. Agar prognoz qilinayotgan pul oqimi nominal qiymatda taqdim etilgan boʻlsa, kelajakda kutilayotgan narxlar oʻzgarishlarini inobatga olingan diskontlash stavkasidan foydalanish lozim. Agar prognoz qilinayotgan pul oqimi real qiymatda taqdim etilgan boʻlsa, kelajakda kutilayotgan narxlar oʻzgarishlarini inobatga olinmagan diskontlash stavkasidan foydalanish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
286. Daromad yondashuvidan foydalanganda diskontlash stavkasida qoʻllanilmagan va pul oqimlarini prognoz qilishda hisobga olinmagan quyidagi tuzatishlarni kiritadi yoki ularni kiritishni asoslantirgan holda rad etadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
daromadni shakllantirishda ishtirok qilmagan aktivlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xususiy aylanma kapitalining ortiqchaligi (yetishmasligi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
likvidlilik (yopiq korxonani ochiq analoglar boʻyicha baholaganda) darajasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nazorat darajasi bilan bogʻliq tuzatishlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
287. Daromadni kapitallashtirish usulini qoʻllaganda baholovchi mazkur YAMBSning 178-bandi talablarini inobatga olishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
288. Kapitallashtirilishi lozim boʻlgan daromad hajmi sifatida baholash sanasidan keyingi yil uchun daromad hajmi hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
289. Biznes qiymatini baholashda xarajat yondashuvi qoʻllanilganda 6-son MBS talablariga rioya etilishi zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Aktivlarga asoslangan faoliyat yuritayotgan biznesni baholashda xarajat yondashuvi yagona baholash yondashuvi boʻlmasligi kerak, bundan boshqa yondashuvlarni qoʻllash imkoni boʻlmagan xollar mustasno.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
290. Xarajat yondashuvi bilan baholashda baholovchi quyidagi usullardan birini qoʻllaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sof aktivlar usuli — biznes qiymati korxonani barcha aktivlarining bozor qiymatlari va uning majburiyatlari oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tugatish qiymati usuli — biznes qiymati korxona tugatilganda uning mulkdori olishi mumkin boʻlgan mulkning qiymati va tugatish xarajatlari oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
291. Sof aktivlar usulini qoʻllashda baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning baholash sanasidagi oxirgi buxgalteriya balansi boʻyicha aktivlar va majburiyatlar tarkibini oʻrganishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
buxgalteriya balansida hisobga olinmagan aktivlar va majburiyatlar bor yoki yoʻqligini aniqlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
buxgalteriya balansiga muvofiq aktivlar summasining bozor qiymatini va majburiyatlar summasining bozor qiymatini aniqlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivlar va majburiyatlarning bozor qiymati boʻyicha hisobga olinadigan baholash balansini shakllantirishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning xususiy kapitalini aktivlarning bozor qiymatidan majburiyatlarning bozor qiymatini ayirish yoʻli bilan aniqlashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
292. Tugatish qiymati usulini qoʻllashda baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning baholash sanasidagi oxirgi buxgalteriya balansi boʻyicha aktivlar va majburiyatlar tarkibini oʻrganishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
buxgalteriya balansida hisobga olinmagan aktivlar va majburiyatlar bor yoki yoʻqligini aniqlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxona aktivlarining joriy qiymatini ularning bozor qiymati negizida (tegishli aktivga xos boʻlgan sotuv muddati bilan solishtirganda) qisqartirilgan sotuv muddatiga diskontni inobatga olgan holda hisoblashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tugatish xarajatlarini aniqlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivlarning joriy qiymatidan tugatish xarajatlarini ayirib tashlashi va tugatish davrining operatsion daromad (zarar)ni (agar mavjud boʻlsa) qoʻshishi (ayirishi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxona majburiyatlarining joriy qiymatini hisoblashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning tugatish qiymatini aktivlarning tuzatish kiritilgan joriy qiymati va korxona majburiyatlarining joriy qiymati oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
293. Baholash yondashuvlari va baholash usullarini qoʻllash orqali olingan biznes qiymatini baholash natijalarini muvofiqlashtirish hamda ularni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirish 6-son MBS va 4-son MBS talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Biznes qiymatini baholashning xususiyatlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
294. Baholashni amalga oshirishda baholanayotgan biznesga yoki unda ishtirok etish huquqiga tegishli boʻlgan barcha huquq va imtiyozlar hisobga olinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
295. Biznesni yoki unda ishtirok etishdagi ulushni baholashni amalga oshirishda baholanayotgan korxonaning maʼmuriyatidan olingan va tasdiqlangan axborotga tayanish kerak. Bunda, baholovchi maʼmuriyatdan olingan axborotdan baholash maqsadlarida foydalanish qanchalik maqsadga muvofiqligini aniqlashi lozim. Baholanayotgan korxonaning maʼmuriyati taqdim etilgan maʼlumotlarning toʻgʻriligi uchun javobgardir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
296. Baholovchilar baholashga oid vazifa doirasida kutilayotgan daromadni prognoz qilish maqsadida korxonaning retrospektiv moliyaviy hisobotlarini hisobga olishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar biznesning kutilayotgan koʻrsatkichlari retrospektiv koʻrsatkichlardan sezilarli darajada farq qiladigan boʻlsa, baholovchi nima uchun retrospektiv koʻrsatkichlar kelgusidagi taxminlarni aniqlay olmasligini tushunishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
297. Baholovchi baholash jarayonida muhim iqtisodiy tendensiyalar va aniq tarmoqqa oid tendensiyalar haqida tasavvurga ega boʻlishi kerak. Siyosiy tendensiya, davlat siyosati, valyuta kurslari, inflyatsiya, foiz stavkalari va bozordagi faollik kabi masalalar iqtisodiyotning turli tarmoqlari va/yoki sektorlaridagi aktivlarga turlicha taʼsir koʻrsatishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
298. Kapitali oddiy aksiyalar va majburiyatlardan iborat biznesning oddiy aksiyalari sof aktivlar usuli orqali baholanishi mumkin. Biroq, bu usulni barcha hollarda ham qoʻllash toʻgʻri boʻlmaydi. Masalan, yuqori leveridjli korxonalarni baholashda uni qoʻllab boʻlmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
299. Oddiy aksiyalardan tashqari turli tuzilmalarga ega boʻlgan kapital qiymatini yoki kapitalning maʼlum bir turini baholash uchun baholovchi har qanday oqilona usullardan foydalanishi mumkin. Bunda, biznesning qiymati aniqlanadi va bu qiymat qarz va kapitalning har xil turlari oʻrtasida taqsimlanadi. Bunda, baholovchi quyidagi usullardan foydalanishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
joriy qiymat usuli (CVM — Surrent Value Method usuli);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
opsionlarni narxlash usuli (OPM — Option Pricing Method usuli);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taxmin qilingan daromadning qaytish usuli (PWERM — Probability Weighted Expected Return Method usuli).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
300. Korxonaning umumiy bahosi asosli boʻlishini taʼminlash uchun baholovchi CVM, OPM va/yoki PWERM usullaridan olingan kelgusidagi qiymatlarning ehtimollik asosida oʻlchangan joriy qiymatlarini baholanayotgan korxona aktivlarining umumiy qiymati bilan muvofiqlashtirishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
XI boʻlim. Koʻchmas mulk qiymatini baholash (10-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Koʻchmas mulk qiymatini baholashning asosiy qoidalari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
301. “Koʻchmas mulk qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 10-son MBS deb yuritiladi) koʻchmas mulk qiymatini baholash jarayoniga qoʻyiladigan asosiy talablar hamda ushbu jarayonning xususiyatlarini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
302. Koʻchmas mulk qiymatini baholash 1 — 7-son MBSlarning umumiy talablari asosida amalga oshiriladi. 10-son MBS koʻchmas mulk qiymatini baholashga doir qoʻshimcha talablarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
303. Koʻchmas mulk jumlasiga yer uchastkalari, yer osti boyliklari, binolar, inshootlar, koʻp yillik dov-daraxtlar va yer bilan uzviy bogʻlangan boshqa mol-mulk, yaʼni belgilangan maqsadiga mutanosib zarar yetkazmagan holda joyini oʻzgartirish mumkin boʻlmaydigan obyektlar kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
304. Baholovchilar koʻchmas mulkni baholashda YAMBSning 5-ilovasida keltirilgan metodikadan foydalanishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
305. Koʻchmas mulkning qiymati ularga boʻlgan mulkiy huquqlarni, shuningdek ularga boshqa shaxslar huquqlarining yuklanishi va cheklovlarini hisobga olgan holda aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
306. Baholash jarayonida 2-son MBS va 3-son MBS asosida olinadigan axborot xususiyati va manbasi haqidagi talablarga rioya etish maqsadida quyidagi masalalar koʻrib chiqilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlarni tasdiqlovchi huquqni belgilovchi hujjatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻtkaziladigan barcha koʻzdan kechirishlar hajmi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchastkasi maydoni hamda bino (inshoot)ning barcha qavatlari maydonlari haqidagi axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bino(inshoot)ning tavsiflari va uning holati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻrsatiladigan kommunal xizmatlarning turlari va xususiyatlari haqidagi maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
grunt va poydevorlarning holati haqida axborotlar (agar mavjud boʻlsa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulkning qiymatiga taʼsir koʻrsatuvchi haqiqatda va mavjud ekologik xavf-xatarlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulkdan foydalanish boʻyicha ruxsatlar yoki cheklovlar mavjudligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
307. Baholanayotgan koʻchmas mulk obyekti haqidagi axborotni toʻplashda baholovchi baholash obyektini baholash sanasiga eng yaqin boʻlgan davrda koʻzdan kechiradi, agar baholashga oid vazifada boshqa davr koʻrsatilgan boʻlmasa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyekti koʻzdan kechirilmagan taqdirda baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholash obyektini koʻzdan kechirmaganligi sabablarini, shuningdek koʻzdan kechirmaganligi bilan bogʻliq farazlar va cheklovlarni koʻrsatadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
308. Koʻchmas mulk obyektining qiymatini baholash uchun qoʻshimcha tarzda quyidagi maʼlumotlar boʻlishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan koʻchmas mulk tarkibi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uning har bir tarkibiy qismini aniqlash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti va uning baholanayotgan qismlari tavsiflari yoki baholovchi foydalanishi mumkin boʻlgan bunday tavsiflar koʻrsatilgan hujjatlarga havolalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini baholashda hisobga olinadigan huquqlar, ushbu huquqlarga, shu jumladan baholash obyektining har bir qismiga doir cheklovlar (majburiyatlar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Axborotni toʻplash va tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
309. Boshlangʻich axborot quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlarni va u bilan tuzilgan bitimlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi guvohnoma;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulkka oid kadastr hujjatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga boshqa shaxslarning huquqlari (baholash obyektiga boʻlgan huquqlarga nisbatan cheklashlar) — servitut mavjudligi haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan yaxshilashlarning hajmiy-rejalashtirish va konstruktiv tavsiflariga doir axborotni oʻz ichiga olgan hujjatlar (loyiha-smeta hujjatlari mavjud boʻlganda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti va uning qismlarining rivojlanish rejalari (yangi qurilish, rekonstruksiya, taʼmirlash) haqidagi maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yuridik shaxslarga qarashli boʻlgan obyektlarga nisbatan baholash obyektining soʻnggi hisobot sanasidagi balans qiymati toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
retrospektiv va prognoz moliyaviy axborot, shu jumladan obyektdan tijorat maqsadida foydalanishning asosiy koʻrsatkichlari (xarajatlar moddalari boʻyicha yillik foydalanish xarajatlari, daromadlar manbalari boʻyicha obyektdan foydalanishdan olingan daromadlar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulk tarkibida baholanadigan qoʻshimcha mulklar (oʻrnatilgan uskunalar, koʻp yillik daraxtlar, obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish ishlari) roʻyxati va ular toʻgʻrisidagi maʼlumotlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektiga oid boshlangʻich axborot baholash obyekti mulkdorining imzosi bilan tasdiqlangan taqdirda haqiqiy hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash maqsadiga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab baholovchi boshlangʻich axborot roʻyxatini kengaytirishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
310. Koʻchmas mulk qiymatini aniqlash uchun baholovchi baholash obyektiga mansub bozor segmentini oʻrganadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
311. Koʻchmas mulk bozorini tahlil qilish quyidagi ketma-ketlikda bajariladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti joylashgan mamlakat va mintaqadagi umumiy siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy vaziyatning baholanayotgan obyekt bozoriga taʼsirini tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan obyektga mansub bozor segmentini aniqlash. Agar koʻchmas mulk bozori rivojlanmagan boʻlib, koʻchmas mulk obyektlari bilan taqqoslanuvchi bitimlar va/yoki takliflar narxlari haqida tasavvurlar hosil qilish imkonini beradigan maʼlumotlar yetarli boʻlmasa, baholanayotgan obyekt joylashgan joyga iqtisodiy tavsiflarga koʻra oʻxshash hududlar hisobiga tadqiqotlar hududini kengaytirishga yoʻl qoʻyiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslanuvchi koʻchmas mulk obyektlariga talab, taklif va ularning narxiga taʼsir qiluvchi asosiy omillar, jumladan daromadlilik stavkasi, koʻchmas mulk bozorida investitsiyalarning qoplanuvchanligi davrlarini ushbu omillar qiymat intervallarini keltirgan holda tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulk bozorining obyektni baholash uchun zarur segmentlariga nisbatan asosiy xulosalar, masalan bozor dinamikasi, talab, taklif, sotuvlar hajmi, bozor sigʻimi, xaridorlar va sotuvchilar motivatsiyasi, likvidlilik, baholanayotgan obyekt bozoridagi narxlar oʻzgarishlari va boshqalar haqidagi xulosalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tahlillar hajmi baholovchi tomonidan baholash obyektining xususiyatidan kelib chiqqan holda belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Koʻchmas mulkdan eng samarali foydalanish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
312. Eng samarali foydalanishni tahlil qilish koʻchmas mulkning bozor qiymatini baholash uchun asos hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
313. Baholash obyektidan eng samarali foydalanish uning eng maksimal qiymatini taʼminlaydigan, jismoniy jihatdan amalga oshirish mumkin boʻlgan, huquqiy jihatdan yoʻl qoʻyilgan (baholash obyekti qiymatini aniqlash sanasida) va moliyaviy jihatdan oʻzini oqlaydigan foydalanishdir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
314. Baholash obyektidan eng samarali foydalanish uning haqiqiy (joriy) foydalanilishini yoki undan boshqacha tarzda foydalanishni nazarda tutishi mumkin (masalan kapital taʼmirlash, rekonstruksiya qilish, buzish va x.k.)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
315. Baholash obyektidan eng samarali foydalanish tahlili koʻchmas mulk obyektidan eng koʻp foyda olinadigan tarzda foydalanish imkonini beradi, chunki bozor ishtirokchilari bitim narxini shuni moʻljallab shakllantiradilar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bozor qiymatini aniqlashda baholovchi baholash obyektini baholash yondashuvlari va usullarini tanlash hamda har bir yondashuvni qoʻllaganda taqqoslanuvchi koʻchmas mulk obyektlarini tanlash uchun ushbu tahlil natijalariga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
316. Baholash obyektidan eng samarali foydalanish tahlilini amalga oshirish chegarasi va koʻrib chiqilishi lozim boʻlgan muqobil foydalanish variantlari soni baholashga oid vazifa shartlari va baholash obyektining xususiyatlariga muvofiq belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektidan eng samarali foydalanish tahlilida baholash ikki bosqichda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boʻsh turgan (yaxshilanmagan) deb qaraladigan yer uchastkasi uchun;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasi uchun.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
317. Yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasidan foydalanish uning bozor qiymati boʻsh turgan yer uchastkasining (yaxshilashlarsiz) qiymatidan ortiq boʻlgan taqdirda, eng samarali deb eʼtirof etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining aniqlangan bozor qiymati miqdori yer uchastkasidan foydalanish variantlarining qaysi biriga muvofiq ekanligi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Koʻchmas mulk qiymatini baholashda baholash yondashuvlari va usullarini qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
318. Koʻchmas mulk qiymatini baholashda qoʻllaniladigan baholash yondashuvlari va usullarini qoʻllash 6-son MBS talablari asosida amalga oshiriladi. Koʻchmas mulkni baholashda qiyosiy, daromad va xarajat yondashuvlari qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
319. Qiyosiy yondashuvni qoʻllashda baholovchi quyidagilarni hisobga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) koʻchmas mulkni baholashning qiyosiy yondashuvi real bitim narxlari va/yoki taklif narxlari maʼlum boʻlgan yetarli miqdordagi analog-obyektlarni tanlash mumkin boʻlganda qoʻllaniladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) analog-obyektlar sifatida baholanayotgan obyekt bilan bitta bozor segmentiga tegishli boʻlgan va narx hosil qiluvchi omillar boʻyicha u bilan taqqoslanuvchi koʻchmas mulk obyektlaridan foydalaniladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) baholashni oʻtkazishda baholovchi foydalana oladigan analog-obyektlar haqidagi real bozor maʼlumotlari hajmi hamda hisob-kitoblarni olib borish uchun ularni tanlab olish qoidalari bayon etilishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) hisob-kitoblarni olib borishda baholanayotgan obyekt bozorda shu obyektga oʻxshash obyekt uchun xos boʻlgan solishtirma qiymat koʻrsatkichlari (taqqoslash birliklari), xususan maydon birligi yoki hajm birligining narxi yoki ijara haqi miqdoridan foydalaniladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d) bozorda mavjud boshlangʻich axborotdan kelib chiqib koʻchmas mulkni baholash jarayonida taqqoslash usuli yoki regression tahlildan foydalanish mumkin;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
e) baholash obyektini bitimlar sodir etilgan yoki bitim sodir etish uchun bozorga chiqarilgan boshqa koʻchmas mulk obyektlari bilan taqqoslash uchun qoida tariqasida, quyidagi taqqoslash elementlaridan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
obyektning joylashgan joyi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydalanish turi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻtkaziladigan mulkiy huquqlar, ushbu huquqlarga doir cheklashlar (boshqa shaxslar huquqlarining yuklanishi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sodir etilgan yoki moʻljallanayotgan bitimni moliyalashtirish shartlari (toʻlov turi, kreditlash shartlari, boshqa shartlar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotish shartlari (bozor uchun xos boʻlmagan shartlar, affillangan shaxslar oʻrtasidagi bitim, boshqa shartlar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozor shartlari (bitim sanasi va baholash sanasi oʻrtasidagi davrda narxlarning oʻzgarishi, taklif narxlari boʻyicha chegirmalar, boshqa shartlar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xariddan keyingi xarajatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
obyektning fizik tavsiflari, shu jumladan yer uchastkasi xossalari, kapital qurilish obyektlarining holati, yer uchastkasi maydoni bilan undagi qurilmalar maydoni nisbati, boshqa tavsiflar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
iqtisodiy tavsiflar (operatsion xarajatlar hajmi, ijara shartlari, ijarachilar tarkibi, boshqa tavsiflar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulk qiymatiga taʼsir koʻrsatuvchi qoʻshimcha yaxshilashlar mavjudligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
320. Baholash obyekti qiymatini qiyosiy yondashuv orqali aniqlashda taqqoslash birligi sifatida quyidagilardan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bino yoki yer uchastkasining maydon birligi (kvadrat metr, sotix, gektar) narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bino hajmining birligi (kub metr) narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tijoriy salohiyati asosida baholanayotgan baholash obyektlari uchun joy narxi, raqam va boshqa oʻlchov birliklari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Daromad yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
321. Daromad yondashuvidan koʻchmas mulk obyektlaridan foydalanishdan olinadigan daromadlarni hisoblash maqsadida qoʻllaniladi. Koʻchmas mulkni daromad yondashuvi bilan baholash daromadli koʻchmas mulkdan talab qilingan tavsiflar bilan kutilayotgan daromad odatiy xaridor uchun xohishni aks ettiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
322. Kelgusidagi daromad ijara/moʻljallangan ijara haqidan yoki undan joriy foydalanishdan (mehmonxonalar, restoranlar, sport, dam olish va koʻngilochar obyektlar va boshqa shunga oʻxshash obyektlar kabi tijorat salohiyati) hosil boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
323. Baholash obyekti qiymatini daromad yondashuvi bilan aniqlash uchun baholovchi daromadni kapitallashtirish yoki POD usullaridan foydalanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
324. Daromadni kapitallashtirish usuli taʼmirlashga yoki rekonstruksiya qilishga jiddiy kapital kiritmalarni talab qilmaydigan, ulardan haqiqiy foydalanish eng samarali foydalanishga mos keladigan koʻchmas mulk obyektlarini baholash uchun qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Koʻchmas mulk obyektlari qiymatini daromadni kapitallashtirish usulidan foydalangan holda aniqlash obyektning bozorga muvofiq kutilayotgan yillik daromadini umumiy kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
325. Kutilayotgan daromad sifatida uning quyidagi turlaridan biri olinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
potensial yalpi daromad, yaʼni koʻchmas mulkdan u toʻliq yuklangan sharoitda hamda barcha yoʻqotishlar va xarajatlarni hisobga olmagan holda olinishi mumkin boʻlgan daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
potensial yalpi daromaddan maydonlardan toʻlaligicha foydalanmaslik tufayli yuz bergan yoʻqotishlarni chiqarib tashlash va ijara haqi olinganda koʻchmas mulk obyektidan bozor maqsadlarida normal foydalanishdan olingan boshqa daromadlarni qoʻshish yoʻli bilan olinadigan haqiqiy yalpi daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
haqiqiy yalpi daromaddan koʻchmas mulkka egalik va uni ekspluatatsiya qilishda hosil boʻlgan operatsion xarajatlarni va kapital taʼmirlash bilan bogʻliq xarajatlarini ayirish yoʻli bilan aniqlanadigan haqiqiy operatsion daromad.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
326. Kapitallashtirish stavkasi baholanayotgan aktivdan kutilayotgan daromadlar tarkibi va mavjud axborotdan kelib chiqib quyidagi usullardan biri bilan hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozorni siqish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bogʻliq investitsiyalar usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapital xarajatlar qoplanishini hisobga olish usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kapitallashtirish stavkasi daromad olinishi bilan bogʻliq xatarlarga muvofiq boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
327. Pul oqimlarini diskontlash (POD) usuli beqaror pul oqimlarini keltirib chiqaradigan yoki yaratishga qodir boʻlgan koʻchmas mulkni baholashda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
328. Prognoz davrida olinadigan pul oqimlari oʻlchovi sifatida quyidagi daromad turlaridan biri eʼtiborga olinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
potensial yalpi daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
haqiqiy yalpi daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sof operatsion daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
soliqlar va foizlar toʻlangunga qadar boʻlgan daromad.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Pul oqimlari nominal yoki real oʻlchovlarda hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
329. Diskontlash stavkasi quyidagi usullardan biri bilan hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kumulyativ tuzish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
muqobil investitsiyalarni taqqoslash usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog obyektlarning sotilishi haqidagi maʼlumotlardan bozor maʼlumotlarini ajratish usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Diskontlash stavkasi qoʻllanilayotgan pul oqimining turiga muvofiq boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
330. Tijorat salohiyatiga ega boʻlgan koʻchmas mulkni baholash uning qiymatidan baholanayotgan mulk bilan bogʻliq boʻlmagan tarkibiy qismlarni ajratish yoʻli bilan amalga oshirilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
331. Koʻchmas mulk qiymatini xarajat yondashuvida baholash 6-son MBS talablari asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
332. Xarajat yondashuvi bozor faolligi past boʻlganligi bois, qiyosiy va daromad yondashuvlarini qoʻllash uchun zarur maʼlumotlar yetarli boʻlmaganda, shuningdek maxsus maqsadlarda foydalaniladigan, ixtisoslashtirilgan koʻchmas mulkni (masalan, gidrotexnik inshootlar, suv bosimi minoralari, nasos stansiyalari, qozonxonalar, muhandislik tarmoqlari) baholash uchun qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
333. Xarajat yondashuvi asosiy yondashuv sifatida yoki boshqa yondashuvlardan olingan natijalarni qoʻshimcha tasdiqlovchi sifatida qoʻllanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
334. Xarajat yondashuvida aniqlanadigan koʻchmas mulk obyektining qiymati quyidagi ketma-ketlikda hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarni boʻsh yer uchastkasiga boʻlgan huquq sifatidagi qiymatini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlarni yaratish (qayta tiklash yoki almashtirishga) xarajatlarini hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tadbirkor foydasini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlarning jamlangan eskirishlarini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlar qiymatini ushbu obyektlarni yaratishga xarajatlarni hamda tadbirkor foydasini qoʻshish va ularning jismoniy eskirishini ayirish yoʻli bilan aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti qiymatini yer uchastkasiga boʻlgan huquqlar qiymati va yaxshilashlar qiymati yigʻindisi sifatida aniqlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
335. Koʻchmas mulk obyektining bozor qiymatini xarajat yondashuvida aniqlash maqsadida yer uchastkasi boʻsh yer sifatida undan eng samarali foydalanishni taxmin qilib baholanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
336. Kapital qurilish obyektlarini yaratishga xarajatlarni hisoblash quyidagilar asosida amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog obyektlarni qurish boʻyicha pudrat shartnomalari (kontraktlar) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog obyektlarni qurishga xarajatlar haqida maxsus manbalardan olingan maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
resurs smeta hisob-kitoblari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qurilish materiallarining bozor qiymatlari haqida axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshqa maʼlumotlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
337. Kapital qurilish obyektlarini yaratishga sarflangan xarajatlar qurilish-montaj ishlari tarkibiga kiradigan ushbu obyektlarni bevosita yaratish bilan bogʻliq boʻlgan sarf-xarajatlar va ularni yaratishga yordam beradigan, ammo qurilish-montaj ishlari tarkibiga kiritilmaydigan sarf-xarajatlar yigʻindisi sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
338. Koʻchmas mulkning bozor qiymatini aniqlash maqsadida tadbirkorlik foydasi koʻrsatkichi bozor maʼlumotlari asosida kapital qurilish obyektlarini yaratish va yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarni sotib olish bilan bogʻliq toʻgʻridan-toʻgʻri, bilvosita va kiritilgan xarajatlarni hisobga oladigan ekstraksiya, ekspert baholash usullari yoki analitik modellar asosida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
339. Jamlangan eskirish koʻrsatkichi koʻchmas mulk qiymatining jismoniy eskirish, funksional va iqtisodiy (tashqi) eskirish natijasida qiymat yoʻqotilishi sifatida aniqlanadi. Bunda jamlangan eskirish baholanayotgan koʻchmas mulkka tegishli kapital qurilish obyektlariga bogʻliq boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
340. Boʻsh turgan (yaxshilanmagan) deb qaraladigan yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati mazkur yer uchastkasidan eng samarali foydalanish yoʻli sifatida taxmin qilinganda, quyidagi usullardan biri bilan hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotuvlarni taqqoslash usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqsimlash usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ajratish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer rentasini kapitallashtirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchun qoldiq usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchastkasidan moʻljallanayotgan foydalanish usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
341. Yaxshilashlarni tiklash yoki almashtirish xarajatlarini hisoblash uchun quyidagi usullardan biri qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiyosiy birlik usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
komponentlarga ajratish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
narxlarning yagona maxraji (ayrim narxlar usuli). Mazkur usul resursli va bazisli-indeksli usul kabi turlarga boʻlinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analoglar usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-bob. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
342. Baholash yondashuvlari va baholash usullarini qoʻllash orqali olingan koʻchmas mulk qiymatini baholash natijalarini muvofiqlashtirish hamda ularni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirish 6-son MBS va 4-son MBS talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-bob. Ayrim turdagi koʻchmas mulklar qiymatini baholashning oʻziga xos xususiyatlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
343. Koʻchmas mulk qiymatini baholash natijalari baholash obyekti balansida turgan shaxslar tomonidan buxgalteriya hisobi va hisobotiga tegishli normativ-huquqiy hujjatlarda aktivlarni dastlabki qiymati (tarixiy) asosida baholashning umumiy qoidalaridan cheklanish nazarda tutilgan hollarda buxgalteriya hisobi va hisoboti maʼlumotlarini tuzatish maqsadida qoʻllanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
344. Tijorat salohiyatiga muvofiq baholanadigan koʻchmas mulk uchun qiymat turi mavjud foydalanishning bozor qiymati hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tijorat salohiyatiga muvofiq baholanadigan koʻchmas mulk obyektlari olinishi mumkin boʻlgan daromaddan kelib chiqib (foizlar, soliqlar hamda moddiy va nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi chegirib tashlangunga qadar) POD usuli yoki toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan baholanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tijorat salohiyatiga muvofiq baholanayotgan koʻchmas mulk bahosiga koʻchmas mulk bilan biriktirilgan asbob-uskunalar va jihozlar hamda beriladigan gudvill (tovar-moddiy zaxiralardan tashqari) ham kiritilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Beriladigan gudvill nomoddiy aktiv boʻlib, u oʻziga xos nom, biznes obroʻsi, mijozlarning afzalliklari, joylashgan joyi, servis mahsuloti va iqtisodiy samara keltiradigan boshqa shunga oʻxshash omillar tufayli vujudga keladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ayrim hollarda, identifikatsiyalashgan koʻrinishda nomoddiy aktivlar komponenti qatnashsa, baholovchi “Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholash” 11-son MBS talablariga rioya qilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
345. Binoning ichki qismida qurilgan binoning bir qismi hisoblanadigan xonalar qiymatini aniqlashda yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati hisobga olinmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
346. Moliyaviy hisobot maqsadida qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yer uchastkasidan foydalanish huquqining qiymatini aniqlashda uning tuproq va iqlim xususiyatlari, shuningdek suv taʼminoti va tegishli infratuzilmaning mavjudligi, yerdan foydalanuvchi tomonidan ilgʻor agrotexnika va suvni tejaydigan texnologiyalar, zamonaviy texnika, elita urugʻlik va boshqalardan foydalanish hisobga olinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-bob. Development jarayonida boʻlgan koʻchmas mulk qiymatini baholashning oʻziga xos xususiyatlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Asosiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
347. Ushbu standartda development jarayonidagi (qurilish bosqichidagi) koʻchmas mulk deganda eng samarali foydalanish uchun qayta qurish yoki mavjud koʻchmas mulk obyektini yangi maqsadda foydalanish uchun qayta ixtisoslashtirish (redevelopment) talab qilinadigan, yaxshilashi koʻzda tutilgan yoxud baholash sanasiga yaratish bosqichida boʻlgan quyidagi koʻchmas mulk obyektlariga boʻlgan huquq tushuniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qurilish jarayonidagi binolar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
infratuzilmaga ega boʻlishi rejalashtirilgan va bino qurilmagan yer uchastkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bino qurilgan va redevelopment jarayonidagi yer uchastkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilash yoki oʻzgartirish jarayonidagi bino va inshootlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
shaharsozlik rejasiga muvofiq qurilish uchun ajratilgan yer uchastkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
shaharsozlik rejasiga muvofiq yanada samarali foydalanish yoki yana zichroq qurilishlarni amalga oshirish uchun ajratilgan yer uchastkasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
348. Qurilish bosqichida koʻchmas mulkni baholashni amalga oshirish turli maqsadlar uchun zarur boʻlishi mumkin. Development jarayonida boʻlgan koʻchmas mulkni baholash quyidagilar holatlarda talab qilinishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taklif qilinayotgan loyihalarning moliyaviy maqsadga muvofiqligini aniqlashda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulkni xarid qilish, garov asosida kredit ajratish uchun maslahatlashuvlarni oʻtkazish va bitimlarni tayyorlash boʻyicha jarayonida;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
soliq hisobi va soliq hisobotlarini tuzish maqsadida;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aksiyadorlarning nizolari va yetkazilgan zarar uchun tovon pulini toʻlash kabi holatlarda baholashni tahlil qilish talab etiladigan sud jarayonlari uchun;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
moliyaviy hisobdorlik maqsadlari uchun koʻpincha, biznesni birlashtirish boʻyicha bitimlarni, aktivlarni xarid qilishni va sotishni, shuningdek ularni qadrsizlanishini tahlil qilishda.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qonunchilik bilan belgilangan har qanday boshqa holatlarda development jarayonida boʻlgan mol-mulkni baholash talab qilinishi mumkin (masalan, majburiy ravishda qayta sotib olish).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
349. Development jarayonida boʻlgan koʻchmas mulkni baholashda baholovchilar aktivlar yoki majburiyatlarning mazkur turi uchun qoʻllaniladigan standart talablariga amal qilishlari kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
350. Development jarayonida boʻlgan koʻchmas mulkning tarkibidagi yer uchastkasining qoldiq qiymati yoki qiymati, tugallangan loyihadan olinadigan daromadlar yoki tushumlarga yoxud qurilishni tugatishga oid roʻy beradigan har qanday xarajatlarga oid farazlar yoki prognozlarga taʼsirchan boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
351. “Qiymat turlari” 5-son MBSga muvofiq baholovchi development jarayonida boʻlgan koʻchmas mulkni baholashda qiymatning tegishli turi(lari)ni tanlashi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
352. Development jarayonida boʻlgan koʻchmas mulk qiymatini baholash loyiha tugallanganidan soʻng uning shartlari yoki maqomi boʻyicha faraz va maxsus farazlarning salmoqli miqdorini koʻzda tutadi. Masalan, qurilish yakunlangan yoki koʻchmas mulk obyekti toʻliq ijaraga topshirilgani haqidagi maxsus farazlar kiritilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Baholashga oid vazifa” 2-son MBS talablariga muvofiq baholashda foydalanilgan muhim farazlar va maxsus farazlar baholashga oid vazifaga aloqador boʻlgan barcha tomonlarga xabar qilinishi, kelishilishi va baholashga oid vazifada tasdiqlangan boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
353. Development jarayonidagi koʻchmas mulkning development jarayoniga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan har bir tavsifini tekshirishning imkoni boʻlmaydi (masalan, hali tekshirilishi lozim boʻlgan grunt holati).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, faraz qilish maqsadga muvofiq hisoblanadi (masalan, xarajatlarning jiddiy ravishda koʻpayishiga sabab boʻladigan gruntning hech qanday anomal holati kuzatilmaydi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
354. Loyiha boshlanganidan keyin bozorda oʻzgarishlar boʻlgan holatlarda, development loyihasi yer uchastkasidan eng samarali foydalanish variantini koʻrsatmasligi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, loyihani dastlab taklif qilinganidek yakunlash xarajatlari baholash maqsadlari uchun qoʻllanilmasligi mumkin, chunki bozordagi odatiy xaridor qisman qurilgan binolarni buzishi yoki ularni muqobil loyihaga moslashtirishi ehtimoli yuqori boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Development jarayonidagi koʻchmas mulkning qiymati muqobil loyihaning joriy qiymatini, shuningdek uni yakunlash bilan bogʻliq xarajatlar va tavakkalchiliklarni aks ettirishi zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
355. Development jarayonidagi ayrim koʻchmas mulk obyektlari uchun ulardan foydalanish muayyan foydalanish turi yoki xoʻjalik-iqtisodiy/savdo faoliyat bilan chegaralanadi yoxud yakunlangan koʻchmas mulk obyekti belgilangan barqaror darajada daromad keltirishi haqidagi maxsus faraz kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, baholovchi “Biznesni va biznesda ishtirok etish huquqi qiymatini baholash” 9-son MBS va zarurat koʻra “Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholash” 11-son MBS talablariga rioya qilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Development jarayonidagi koʻchmas mulk qiymatini baholashda qoʻllaniladigan baholash yondashuvlari va usullari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
356. Development jarayonidagi koʻchmas mulk qiymatini baholash uchun quyidagi ikkita asosiy yondashuv qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiyosiy yondashuv;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiyosiy, daromad va xarajat yondashuvning birikmasini ifodalaydigan qoldiq usuli (qoldiq qiymati usuli).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qoldiq usuli — bu foyda olishning maʼlum omillarini hisobga olgan holda amalga oshiriladigan mulkni baholash turlaridan biri. Bu usul qurilgan biznes obyektlari va oʻzlashtirilmagan yer uchastkalarini baholash uchun ishlatiladigan usul hisoblanadi. Oʻzlashtirilmagan yer uchastkalari bu koʻchmas mulk obyektini qurish orqali yaxshilashi mumkin boʻlgan yoki oʻz-oʻzidan foyda olishga qodir boʻlgan uchastkani anglatadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Development jarayonidagi koʻchmas mulkning qoldiq qiymatini aniqlash uchun qurilishi tugallangan obyektning toʻliq qiymatidan qurilish xarajatlari va koʻchmas mulk developeri foydasi chiqarib tashlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
357. Baholash yondashuvi va usulini tanlashda baholovchi mazkur standartga qoʻshimcha ravishda 6-son MBS, shu jumladan 128 va 129-bandlari talablariga amal qilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
358. Baholashni amalga oshirishda baholash yondashuvini tanlash talab qilinadigan qiymat turiga, shuningdek muayyan faktlar va holatlarga, yaqinda tuzilgan bitimlar narxlarining darajasiga, loyihani ishlab chiqish darajasiga va loyiha boshlangan paytdan boshlab koʻchmas mulk bozoridagi oʻzgarishlarga bogʻliq boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, ushbu holatlarga eng toʻgʻri keladigan yondashuvni tanlash kerak. Baholash uchun eng toʻgʻri keladigan yondashuvni tanlash mulohazani shakllanishida muhim hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
359. Development jarayonidagi ayrim koʻchmas mulk turlari yetarli darajada turdosh boʻlishi va bozorda tez-tez almashib turishi mumkin. Qiymatga oid baholash talab qilingan holatlarda, bevosita taqqoslashni amalga oshirish uchun bozorda yaqinda amalga oshirilgan sotuvlar natijasida olingan maʼlumotlarning yetarli hajmi mavjud boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
360. Ayrim bozorlarda development jarayonidagi yirik va kompleks turdagi obyektlarni yoki turli toifadagi yaxshilashlar rejalashtirilayotan kichik obyektlarni baholash boʻyicha qiyosiy yondashuvni qoʻllash cheklangan boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Turli obyektlarning farqlari soni va darajasi boʻyicha tegishli bozor maʼlumotlarini tahlil qilish asosida tuzatishlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyosiy hisoblash imkoni boʻlmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
361. Development jarayonida boʻlgan qurilish ishlari boshlangan, ammo yakunlanmagan mulk obyektlariga nisbatan qiyosiy yondashuvni qoʻllash muammoli hisoblanadi. Qisman yakunlangan bunday holatdagi obyektlar bir ishtirokchidan ikkinchisiga kamdan-kam hollarda sotilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sanasi baholash sanasiga yaqin boʻlgan, qisman yakunlangan boshqa obyektning sotilishi haqida maʼlumotlar mavjud boʻlganda ham ularni ishlarning yakunlanganlik darajasi farqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
362. Qurilishi yakunlangan koʻchmas mulk obyektining qiymatini qoldiq usulida aniqlashda qiyosiy yondashuvdan boshlangʻich elementlardan biri sifatida foydalanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Daromad yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
363. Development jarayonidagi koʻchmas mulk obyektining qoldiq qiymatini aniqlash pul oqimlarining turli modellari qoʻllanilishini koʻzda tutishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
364. Daromad yondashuvi qoldiq usulini qoʻllash uchun zarur boʻlgan boshlangʻich elementlardan biri sifatida yakunlangan obyektning qiymatini belgilash uchun toʻgʻri kelishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-§. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
365. Development xarajatlarini aniqlashning qoldiq qiymati qoldiq usulining asosiy komponenti hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
366. Development jarayonidagi koʻchmas mulk obyektining qurilishi yakunlangandan soʻng mazkur koʻchmas mulk obyekti uchun faol bozor boʻlmagan holda, xarajat yondashuvi yakunlangan obyektning indikativ qiymatini beruvchi yagona vosita boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
367. Xarajat yondashuvi iqtisodiy prinsipga asoslangan boʻlib, unga koʻra xaridor aktiv uchun teng foydalilikka ega boʻlgan aktivni yaratish xarajatlari summasidan koʻproq pul toʻlamaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ushbu prinsipni development jarayonidagi koʻchmas mulk obyektiga nisbatan qoʻllashda baholovchi potensial xaridorning baholanayotgan koʻchmas mulk obyekti qurilishi yakunlanishidan olinishi mumkin boʻlgan daromadga teng developmentdan daromad olish potensialiga ega boʻlgan oʻxshash aktivni sotib olishda koʻrishi mumkin boʻlgan xarajatlarni hisobga olishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
368. Development jarayonidagi koʻchmas mulk obyektini baholashda xarajat yondashuvini qoʻllashning yana bir murakkabligi uning moʻljallanayotgan xaridor uchun foydaliligini aniqlovchi foyda darajasini belgilashdir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-§. Qoldiq usuli
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
369. Qoldiq usuli loyihaning tugallanishi bilan bogʻliq xavflarni hisobga olgan holda, qurilishni tugallashning kutilayotgan qiymatidan qurilishni tugatish uchun zarur boʻlgan barcha xarajatlar chegirib tashlanganidan keyin qoldiq miqdorini aniqlaydi. Ushbu hisob-kitoblarning natijasi qoldiq qiymati deb ataladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
370. Qoldiq qiymat prognoz pul oqimlaridagi oʻzgarishlarga bogʻliq boʻlib, baholovchi har bir muhim omil uchun alohida taʼsirchanlik tahlilini oʻtkazishi kerak. Dastlabki maʼlumotlarni baholash farazlar bilan amalga oshirilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
371. Qoldiq usulini qoʻllashda baholovchi quyidagi manbalardan olingan maʼlumotlardan foydalanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har qanday qurilishi taxmin qilinayotgan bino yoki inshoot haqidagi maʼlumotlar manbasi (masalan, baholash uchun asos boʻladigan har qanday rejalar va spetsifikatsiyalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash jarayonida ishlatiladigan development xarajatlari va loyihani yakunlash bilan bogʻliq boshqa xarajatlar toʻgʻrisidagi har qanday maʼlumot manbasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
372. Development jarayonidagi koʻchmas mulkning bozor qiymatini qoldiq usuli bilan baholashda quyidagi boshlangʻich parametrlarni olish kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
development yakunlangandagi koʻchmas mulkning qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
developmentga sarflanadigan xarajatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
maslahatchilarni ragʻbatlantirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
marketing xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlarni amalga oshirish jadvali;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
moliyalashtirish xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
developer foydasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
diskontlash stavkasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qiymatning boshqa turi uchun oʻzgacha boshlangʻich parametrlarning qoʻllanilishi talab qilinishi ham mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
373. Development yakunlangan koʻchmas mulkning qiymatini aniqlash quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) development loyihasi shartli ravishda yakunlanganidan soʻng birinchi navbatda koʻchmas mulkdagi tegishli huquqning qiymatini baholash zarur;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) qiyosiy yoki daromad yondashuvi doirasida qoʻllaniladigan usullardan qatʼiy nazar baholovchi ikkita asosiy boshlangʻich farazlardan birini tanlashi zarur:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qurilish yakunlanishiga obyektning bozor qiymati muayyan reja va texnik shartlarga koʻra loyiha yakunlanganligiga oid faraz bilan belgilanadigan baholash sanasiga mos boʻlgan bozor narxlariga asoslanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qurilish yakunlanishiga obyektning bozor qiymati muayyan reja va texnik shartlarga koʻra loyiha uning yakunlanish sanasiga yakunlanishi haqidagi maxsus farazga asoslanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) bozor amaliyoti va tegishli maʼlumotlarning mavjudligi ushbu farazlarning qaysi biri koʻproq toʻgʻri kelishini aniqlashi kerak. Ammo, qanday narxlardan foydalanilishi haqidagi masalaga aniqlik kiritilishi lozim (mavjud bozor narxlari yoki ularning prognoz qiymati);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) agarda developmentning hisob-kitob qilingan toʻliq qiymatidan (loyihaning maqsadiga erishilganligidan keyingi qiymat) foydalanilsa, u baholash sanasiga maʼlum boʻlgan maʼlumot asosida ishtirokchi tomonidan amalga oshirilishi mumkin boʻlgan maxsus farazlarga asoslanishini aniq bayon qilish kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d) qoldiq qiymatni hisoblashda ziddiyatli boʻlmagan farazlardan foydalanish kerak, bunda agar joriy bozor narxlaridan foydalanilayotgan boʻlsa, u holda joriy xarajatlardan foydalanish, diskontlash stavkasini esa joriy narxlarni tahlil qilish asosida hisoblash kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
e) agarda loyihaning yoki tegishli qismining yakunlanishini koʻzda tutuvchi dastlabki sotuv yoki dastlabki ijara haqidagi tuzilgan shartnoma mavjud boʻlsa, yakunlangan koʻchmas mulk obyektini baholashda uni hisobga olish kerak. Dastlabki sotuv haqidagi shartnomada narxlar yoki ijara stavkasi va shartnomaning boshqa shartlari ishtirokchilar tomonidan baholash sanasiga kelishilishi mumkin boʻlgan narxlar/stavkalarga mosligini aniqlash boʻyicha choralarni koʻrish kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
j) agarda tegishli shart-sharoitlar bozor shartlariga toʻgʻri kelmasa, baholashga tuzatishlar kiritish kerak boʻladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
z) ushbu shartnomalar xaridorga development jarayonidagi koʻchmas mulk obyektiga tegishli huquqlarni uning tugatilishiga qadar berish mumkinligini aniqlash maqsadga muvofiq.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
374. Baholash sanasiga loyihaning muayyan ixtisoslashuviga muvofiq yakunlanishi boʻyicha bajarilishi lozim boʻlgan barcha ishlarning xarajatlarini belgilash talab qilinadi. Ishlar hali boshlanmagan taqdirda, ushbu xarajatlar qurilish boʻyicha asosiy shartnomani tuzishga qadar zarur boʻladigan har qanday tayyorgarlik ishlarining xarajatlarini oʻz ichiga oladi (masalan, qonunchilikda koʻzda tutilgan ruxsatnomalarni olish, buzish yoki qurilish maydonini tayyorlash ishlarni amalga oshirish).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
375. Maslahatchilarni ragʻbatlantirish xarajatlariga loyiha tugaguniga qadar ishtirokchilar tomonidan yuristlar va maslahatchilarga sarflanadigan xarajatlar kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
376. Marketing xarajatlari agar tugallangan loyiha uchun aniq xaridor yoki ijarachi boʻlmasa, tegishli marketingni oʻtkazish uchun zarur xarajatlarni va u bilan bogʻliq xarajatlarni, shu jumladan maslahatchilarni ragʻbatlantirishga kiritilmagan xarajatlarni koʻzda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
377. Loyihani baholash sanasidan boshlab loyihani jismoniy yakunlashning taxminiy sanasigacha boʻlgan muddat barcha pul mablagʻlari oqimlari bilan birga hisobga olinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
378. Moliyalashtirish xarajatlari baholash sanasidan boshlab loyiha yakunlanishiga qadar obyektni jismonan tugatish uchun zarur boʻlgan yoki unga boʻlgan huquqni sotish maqsadida yoxud uni toʻliq barqaror ishlatishga oid har qanday davrdagi xarajatlarni koʻzda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
379. Developer foydasi baholash sanasiga developer tomonidan tavakkalchilikka qoʻl urib, developmentdan olingan foyda yoki kutilayotgan daromadni koʻzda tutadi. Ushbu foyda yoki daromad loyiha jismonan yakunlanganidan soʻng sotuvlardan kelib chiqadigan kapital qiymat yoki kutilayotgan daromadni olish bilan bogʻliq tavakkalchiliklarni hisobga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
380. Diskontlash stavkasi quyidagi holatlarda qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) qoldiq usulidan foydalangan holda baholash sanasida qiymat oʻlchovini olish uchun barcha kelajakdagi pul oqimlariga diskontlash stavkasi qoʻllanilishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) agarda pul oqimlari baholash sanasiga belgilangan qiymatlar va xarajatlar oqimiga asoslangan boʻlsa, baholash sanasi va loyiha yakunlanishi kutilayotgan sana oraligʻidagi davrda ularning oʻzgarish tavakkalchiliklarni koʻrib chiqish kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) agarda pul oqimlari taxmin qilinayotgan/kutilayotgan qiymatlar va xarajatlarga asoslangan boʻlsa, bunday tavakkalchiliklar noaniq boʻlishi haqidagi tavakkalchiliklarni koʻrib chiqish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
381. Mavjud koʻchmas mulkning development jarayoniga muvofiqligini baholash uchun mulkni istiqbolliligi yoki istiqbolsizligi nuqtai nazaridan koʻrib chiqish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
382. Agarda loyihaning amalga oshirilishi boshlangan boʻlsa, loyihani ishlab chiqish, qurilish va qurilishni nazorat qilish boʻyicha tuzilgan shartnomalar boʻyicha maʼlumot olish yoki oʻrganish uchun qoʻshimcha soʻrovlarni yuborish talab qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
XII boʻlim. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholash (11-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholashning asosiy qoidalari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
383. “Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 11-son MBS deb yuritiladi) nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholash jarayoniga qoʻyiladigan asosiy talablar, shuningdek ushbu jarayonning xususiyatlarini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
384. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarini baholash 1 — 7-son MBS talablari asosida amalga oshiriladi. 11-son MBS Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarini baholashga doir qoʻshimcha talablarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
385. Baholovchilar nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarini baholashda YAMBSning 6-ilovasida keltirilgan metodikadan foydalanishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
386. 11-son MBS maqsadlari uchun baholash obyekti oʻzining iqtisodiy xususiyatlari bilan namoyon boʻladigan, moddiy-ashyoviy shaklga ega boʻlmagan, lekin mualliflik huquqi egasiga huquq va/yoki iqtisodiy foyda keltiradigan nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
387. Baholovchilar nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarini baholash predmeti va maqsadini baholashga oid vazifada aniq belgilashlari lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarini identifikatsiya qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
388. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarini identifikatsiya qilishda baholovchi taqdim etilgan hujjatlarning baholash obyektining haqiqiy holati va unga boʻlgan huquqlarga mos kelishini aniqlaydi. Baholash jarayonida vujudga kelishi mumkin boʻlgan farazlar va cheklovchi shartlar tahlili amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
389. Baholash obyektini identifikatsiya qilish quyidagilarni nazarda tutadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti va unga boʻlgan huquqlarni belgilovchi hujjatlarning (mavjudligi ehtimoli) faktini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga boʻlgan mulkiy huquqlarning turini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan foydalanishning maqsadlari, usullari va boshqa muhim faktlarini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydalanishni boshlash sanasini aniqlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Axborotni toʻplash va tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
390. Baholashga oid vazifada 2-son MBSda koʻrsatilgan axborotlarga qoʻshimcha ravishda quyidagi axborotlar boʻlishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
intellektual mulkni huquqiy muhofaza qilish rejimi, shu jumladan hajmi, davomiyligi, huquqiy muhofaza hududi, intellektual mulkning mutlaq huquqlariga nisbatan cheklovlar (boshqa shaxslar talablarining yuklanishlari), huquqlarni kelib chiqishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanishi kerak boʻlgan intellektual mulkka nisbatan huquqlar hajmi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tarkibida baholash obyekti boʻlgan obyektlar yigʻindisi (yoki yagona texnologiya yoxud qoʻshimcha aktivlar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash maqsadi va baholash obyektining xususiyatlariga qarab baholashga oid vazifa qoʻshimcha shartlarni oʻz ichiga olishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
391. Baholovchi baholash obyekti tegishli boʻlgan bozor segmentini oʻrganadi va tahlil qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyekti bozorini tahlil qilish quyidagi izchillikda bajariladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻxshash obyektlarni yaratish va huquqiy muhofazasini tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining tegishli bozor sektorining hozirgi holati, rivojlanish istiqbollari va rivojlanish tendensiyalarini tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti yoki analog-obyekt (agar mavjud boʻlsa) bilan bitimlar (litsenziya shartnomalari hamda mutlaq huquqdan boshqa shaxs foydasiga voz kechish haqidagi shartnomalar)ni tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bir xil yoki oʻxshash obyektlarga ega biznes bilan (agar mavjud boʻlsa) birlashishga oid bitimlarni tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti bilan taqqoslanuvchi analoglarga talab, taklif va narxiga taʼsir qiluvchi asosiy omillarni tahlil qilish. Tahlil qilinishi lozim boʻlgan asosiy omillar ichidan quyidagilar koʻrib chiqilishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti bilan taqqoslanuvchi analoglar sonining oʻzgarish tendensiyasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
litsenziya shartnomalarining oʻzgarish tendensiyasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
royalti stavkalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
intellektual mulk bozorida raqobat va narxlarga taʼsir qiluvchi omillar, shuningdek boshqa nomoddiy aktivlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
392. Dastlabki axborotlar quyidagi maʼlumotlardan iborat boʻlishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti toʻgʻrisidagi, shu jumladan obyektni bir xil identifikatsiya qilish imkonini beradigan nomoddiy aktiv biriktirilgan moddiy tashuvchining tavsifiga oid maʼlumot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining mualliflik huquqi egasi toʻgʻrisidagi maʼlumot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktiv va intellektual mulkni yaratishga sarflangan xarajatlar toʻgʻrisidagi maʼlumot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktiv va intellektual mulkning afzalliklari toʻgʻrisidagi maʼlumot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktiv va intellektual mulkdan foydalanishdan keladigan daromad (haqiqiy va potensial) toʻgʻrisidagi maʼlumot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan foydalanishning texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlari toʻgʻrisidagi maʼlumot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktiv va intellektual mulk huquqi egasining moliya-xoʻjalik faoliyati boʻyicha hisobotlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash maqsadiga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab baholovchi dastlabki axborot roʻyxatini kengaytirishi yoki baholashni oʻtkazish jarayonida zarur axborotni talab qilib olishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholashda baholash yondashuvlari va usullarini qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
393. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholashda qiyosiy, daromad va xarajat yondashuvlarini qoʻllash mumkin. Baholash yondashuvi va usulini tanlashda 6-son MBS talablariga amal qilinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
394. Har bir baholash yondashuvi doirasida 11-son MBSda belgilangan usullarni tanlash baholovchi tomonidan baholash maqsadi, baholash obyektining xususiyatlari va rivojlantirish istiqbollari, cheklovchi shartlar, axborot bazasi mavjudligi va uning toʻliqligini hisobga olgan holda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
395. Qiyosiy yondashuvdan foydalanilganda, nomoddiy aktivning qiymati bozorning faolligidan (masalan, bir xil yoki oʻxshash aktivlar bilan bitimlar) kelib chiqqan holda aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
396. Nomoddiy aktivlar ishtirokidagi bitimlar koʻpincha boshqa aktivlarni (masalan, nomoddiy aktivlar bilan bogʻliq boʻlgan biznesni) ham birlashtirishga oid bitimlarni oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
397. Baholovchilar nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholashda quyidagi mezonlarning ikkalasi ham bajarilgan taqdirda qiyosiy yondashuvni qoʻllashlari kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mustaqil taraflar oʻrtasidagi bir xil yoki oʻxshash obyektlar jalb qilingan bitimlar haqida baholash sanasidagi yoki unga yaqin sanadagi axborot mavjud boʻlganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchiga baholanayotgan nomoddiy aktiv va bunday bitimlarda ishtirok etadigan aktivlar oʻrtasidagi barcha muhim farqlarni hisobga olish boʻyicha tuzatishlar kiritish uchun yetarli maʼlumot mavjud boʻlganda.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
398. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlaridan foydalanish xususiyatining bir xil emasligi hamda nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari bilan bitimlar juda kam hollarda boshqa aktivlardan alohida tuzilishi fakti shuni anglatadiki, faqat kamdan kam hollarda ushbu baholash obyekti bilan bitimlar haqida bozor maʼlumotlarini qoʻlga kiritish mumkin. Bozor maʼlumotlari mavjud boʻlgan taqdirda ham ular bir xil emas, balki oʻxshash obyektlarga tegishli boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
399. Qiyosiy yondashuv doirasida taqqoslanuvchi bitimlar usuli qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
400. Taqqoslanuvchi bitimlar usulini qoʻllashda nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarining qiymati yaqindagi sotuvlarning haqiqiy narxlarini solishtirish yoki shunga oʻxshash obyektlar boʻyicha talab hamda taklif maʼlumotlarini oʻrganish orqali aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
401. Taqqoslanuvchi bitimlar usuli quyidagi bosqichlardan iboratdir:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻxshash obyektlar boʻyicha tuzilgan bitimlar toʻgʻrisida axborot toʻplanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini tanlab olingan analoglari bilan solishtirish elementlari roʻyxati aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan obyektlar bilan solishtirish elementlari qiymatlarini hisobga olgan holda tuzilgan bitimlarning haqiqiy narxlari tuzatiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslanayotgan bitimlar boʻyicha tuzatilgan haqiqiy maʼlumotlar asosida baholanayotgan obyektlarning qiymati aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
402. Baholash obyektini bitimlar tuzilgan yoki bozorga chiqarilgan boshqa obyektlar bilan taqqoslash uchun quyidagi taqqoslash elementlari qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanadigan obyektga boʻlgan baholanayotgan mulkiy huquqlar hajmi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari bilan bogʻliq bitimlarni moliyalashtirish shartlari (shaxsiy va qarz mablagʻlarining nisbati, qarz mablagʻlarini taqdim qilish shartlari);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog bilan bogʻliq bitim tuzilgan sanadan boshlab baholash oʻtkazilgan sanagacha boʻlgan davrda nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari narxlarining oʻzgarishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari foydalanilgan yoki foydalanilishi mumkin boʻlgan sanoat tarmogʻi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari hamda analogga boʻlgan taqdim etilayotgan huquqlar amal qiladigan hudud;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining analogga nisbatan funksional, texnologik, iqtisodiy tavsiflari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlaridan foydalangan holda ishlab chiqarilishi yoki sotilishi mumkin boʻlgan mahsulotga talab;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
raqobatlashuvchi takliflarning mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlaridan foydalangan holda ishlab chiqarilgan mahsulotni (ishlarni, xizmatlarni) sotishning nisbiy hajmi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar, intellektual mulk obyektlari va analogning iqtisodiy foyda keltiradigan muddati (bundan buyon matnda foydali xizmat qilish muddati deb yuritiladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqarishda nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarini hamda analogni oʻzlashtirish xarajatlarining darajasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
toʻlov shartlari hamda nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari bilan bogʻliq bitimlarni tuzish holatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarining qiymatiga taʼsir qiluvchi boshqa tavsiflar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar asosiy aktivlari nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari boʻlgan korxonalarning qiymati toʻgʻrisida maʼlumot mavjud boʻlsa, analog-korxonalar usulidan foydalanish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Daromad yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
403. Daromad yondashuviga koʻra, nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektlari qiymati uning foydali xizmat qilish muddati davomida oʻlchanadigan daromadlar, pul oqimlari yoki nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarining xarajatlari qiymatidan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
404. Nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektlarini baholashda daromad yondashuvini qoʻllash zarurligini aniqlashda baholovchilar 6-son MBS talablariga muvofiq harakat qilishlari kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
405. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari bilan bogʻliq daromad tovarlar yoki xizmatlar uchun toʻlanadigan narxga kiritiladi. Daromad yondashuvining usullari baholanayotgan nomoddiy aktiv bilan bogʻliq boʻladigan iqtisodiy foydani ajratish uchun qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
406. Daromad yondashuvi nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarini baholashda eng koʻp qoʻllaniladigan usul hisoblanadi va daromad keltiruvchi nomoddiy aktivlar hamda intellektual mulklarni baholashda undan foydalaniladi. Daromad yondashuvidan quyidagilarni baholashda foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
texnologiyalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mijoz bilan bogʻliq nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari (masalan, bajarilmagan (kelgusidagi buyurtma jurnallari, kontraktlar, shartnomaviy munosabatlar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
savdo nomlari, tovar belgilari, brendlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyalar (masalan, franchayzing haqida kelishuvlar, foydali qazilmalarni kavlab olishga, qurilishga litsenziyalar va h.k.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
raqobatni cheklash haqidagi kelishuvlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
407. Baholash obyekti qiymatini daromad yondashuvi bilan baholash uchun baholovchi tomonidan baholash obyektidan kutilayotgan daromadlarni baholash sanasidagi qiymatning yagona miqdoriga aylantirishga asoslangan quyidagi usullardan biri qoʻllanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
POD usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
408. Daromad yondashuvi nomoddiy aktivlar va intellektual mulkdan foydalanishdan daromad (foyda) olish uchun qoʻllanilishi mumkin. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulkdan foydalanish huquqini maʼlum vaqt ichida boshqa shaxsga berish natijasida olinadigan mablagʻlarning kirib kelishi va chiqib ketishi (bundan buyon matnda pul oqimlari deb ataladi) oʻrtasidagi farq nomoddiy aktivlar va intellektual mulkdan foydalanishdan olinadigan daromad hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
409. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulkdan muayyan vaqt davri mobaynida, bir-biriga teng yoki bir xil surʼatlarda oʻzgarib turadigan pul oqimlarini keltirib chiqaradigan baholash obyektlari uchun qiymatning miqdori kelgusidagi pul oqimlarini toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
410. Bozor qiymatini toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan aniqlash quyidagi bosqichlardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan foydalanish natijasida hosil boʻlgan, baholash sanasidan keyingi yillik pul oqimini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan foydalanishdan olinadigan pul oqimlarini kapitallashtirishning tegishli stavkalari summasini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan foydalanishdan olinadigan pul oqimlarini kapitallashtirish yoʻli bilan baholash obyektining bozor qiymatini hisoblab chiqish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
411. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulkdan foydalanishdan keladigan pul oqimlari bir maromda boʻlmagan taqdirda, qiymat miqdori POD usuli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
412. Bozor qiymatini POD usuli bilan aniqlash quyidagi bosqichlardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan foydalanishdan olinadigan pul oqimlarining hajmi va tuzilmasini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tegishli diskontlash stavkasining miqdorini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan obyektdan foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan POD usuli yordamida baholanayotgan obyektning bozor qiymatini hisoblash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
413. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulkdan foydalanishdan olinadigan daromad (pul oqimlari)ni tuzish uchun baholovchilar tomonidan quyidagi asosiy usullardan biri qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ortiqcha foyda olish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
royaltidan ozod qilish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydadagi ustunlik usuli (oldin va keyin usuli);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Grinfild usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
distribyutor usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotish hajmidagi ustunlik usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tannarxdagi yutuq usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
litsenziatning foydasidan litsenziarning ulushini ajratish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspert yoʻli bilan foyda ulushini ajratish usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
414. Ortiqcha foyda usuliga muvofiq nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektining qiymati baholanayotgan nomoddiy aktiv bilan bogʻliq pul oqimlarini hosil qilish uchun zarur boʻlgan boshqa aktivlar (yordamchi aktivlar) ulushidan joriy qiymatni chiqarib tashlash orqali aniqlanadi. Ortiqcha foydalar usuli aksariyat hollarda xaridordan biznesni sotib olishning umumiy qiymatini moddiy aktivlar, identifikatsiyalanadigan nomoddiy aktivlar va gudvill oʻrtasida taqsimlash talab etilganda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
415. Yordamchi aktivlar baholanayotgan nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari bilan bogʻliq moʻljallanayotgan pul oqimlarini toʻplashda baholanayotgan nomoddiy aktiv bilan birgalikda foydalaniladigan aktivlar hisoblanadi. Moʻljallanayotgan pul oqimlarini shakllantirishda ishtirok etmaydigan aktivlar yordamchi aktivlar hisoblanmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
416. Ortiqcha foyda usulidan prognoz qilinayotgan pul oqimlarini diskontlashni qoʻllagan holda yoki prognoz qilinayotgan pul oqimini kapitallashtirish yoʻli bilan foydalanish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
417. Prognoz qilinayotgan pul oqimlarini kapitallashtirish usuli nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyekti barqaror ishlayotgan va barqaror oʻsish/pasayish surʼatlari, oʻzgarmagan rentabellik normalari va yordamchi aktivlar/hisob-kitoblarning doimiy darajalariga ega boʻlgan taqdirdagina mos keladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
418. Aksariyat nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarining xizmat qilish muddati oʻsish/pasayishning notekis xususiyatiga ega boʻlganligi sababli POD usuli ortiqcha foyda olishning eng koʻp ishlatiladigan usuli hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
419. Ortiqcha foyda usulini qoʻllash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻrib chiqilayotgan nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari hamda tegishli yordamchi aktivlar bilan bogʻliq kelgusi daromadlarning hajmi va muddatlarini prognoz qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektidan hamda tegishli yordamchi aktivlardan daromad olish uchun zarur boʻlgan xarajatlar hajmi va ularning kelib chiqish muddatlarini prognoz qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
prognoz qilinayotgan daromadlar va xarajatlarni shakllantirish uchun talab qilinmaydigan yangi nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektlarini yaratish bilan bogʻliq xarajatlarni bartaraf etish uchun xarajatlarga tuzatishlar kiritish. Ortiqcha foyda usuli boʻyicha rentabellik koʻrsatkichlari barcha biznes uchun rentabellik koʻrsatkichidan yuqori boʻlishi mumkin, chunki ortiqcha foyda usuli muayyan yangi nomoddiy aktivlarga investitsiyalarni hisobga olmaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
prognoz qilinadigan daromad va xarajatlarga erishish uchun zarur boʻlgan yordamchi aktivlarni aniqlash. Yordamchi aktivlar aylanma kapital, asosiy vositalar, toʻliq butlangan xodimlar personali hamda baholanayotgan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektidan farq qiladigan identifikatsiyalanadigan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektlarni oʻz ichiga oladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mazkur aktiv bilan bogʻliq tavakkalchilikni baholash asosida har bir yordamchi aktiv uchun tegishli samara stavkasini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir prognoz davrida faqat nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektiga tegishli ortiqcha foyda olish uchun prognoz qilingan yordamchi aktivlar boʻyicha talab etiladigan daromadlar summasidan chegirib tashlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻrib chiqilayotgan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyekti uchun tegishli diskontlash stavkasini aniqlash va ortiqcha foyda yoki uni kapitallashtirish qiymatini hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash maqsadiga muvofiq boʻlsa, amortizatsiyadan soliqqa oid foydani hisoblash va baholanayotgan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektiga qoʻshish (agar nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari soliq hisobi maqsadlarida amortizatsiya qilinadigan boʻlsa).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
420. Ortiqcha foyda usuli boshqa barcha moddiy, joriy va alohida identifikatsiyalangan nomoddiy aktiv hamda intellektual mulk obyektlarining qiymati aniqlangandan keyin faqat eng muhim biznesni tashkil etuvchi nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektiga nisbatan qoʻllanilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
421. Daromad yondashuvi doirasida qoʻllaniladigan royaltidan ozod qilish usuli nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektidan foydalanishdan kelajakda olinadigan foydaning joriy qiymatini aniqlashni nazarda tutadi. Bu foyda nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyekti egasi oʻzida mavjud tegishli huquqlar tufayli tejagan royalti toʻlovlari koʻrinishida ifodalanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
422. Royaltidan ozod qilish usulida ehtimoliy yillik toʻlovlarning summasi baholash obyektidan foydalanilgan holda chiqarilgan mahsulotlarni (xizmatlarni) sotishdan tushgan yillik tushumni royalti stavkasiga koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlanadi. Ushbu royalti toʻlovlari nomoddiy aktivlar va intellektual mulkdan foydalanishdan olinadigan sof daromad (pul oqimi) sifatida qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
423. Royaltidan ozod qilish usulini qoʻllash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
royalti toʻlanishi kutilayotgan davrdagi baholanayotgan nomoddiy aktivlar va intellektual mulkka boʻlgan huquqlarning samarali foydalanish muddati aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulkdan foydalangan holda ishlab chiqarilgan mahsulotlar (xizmatlar) hajmining prognozi qiymat va natura shaklida tuziladi. Bu koʻrsatkichlarning qiymatlari ehtimoliy royalti toʻlovlarining hisob-kitobi uchun asos hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
royalti stavkasi aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yillik toʻlovlar (royalti) litsenzion mahsulotlarni (xizmatlarni) sotish hajmidan foiz ajratmalarni hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
huquqiy muhofaza qiluvchi hujjatni kuchda saqlab turish bilan bogʻliq boʻlgan barcha xarajatlar hamda baholanayotgan nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektidan foydalanishni tashkiliy-huquqiy taʼminlash bilan bogʻliq xarajatlar aniqlanadi, agarda mavjud boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
huquqiy muhofaza qiluvchi hujjatni kuchda saqlab turish hamda baholanayotgan nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektining tashkiliy-huquqiy taʼminlash bilan bogʻliq barcha xarajatlarni ayirib tashlash yoʻli bilan royalti boʻyicha sof toʻlovlar oqimlari hisoblab chiqiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
424. Royaltidan ozod qilish usuli doirasida nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyekti qiymati bu aktivdan uchinchi taraf litsenziyasi boʻyicha foydalanish emas, balki aktivga egalik qilish tufayli tejalishi moʻljallanayotgan royalti toʻlovlari miqdoridan kelib chiqib aniqlanadi. Ushbu usulni nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyekti egasi mazkur nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektidan foydalanish huquqini litsenziya toʻlovi evaziga uchinchi taraflarga berishdan olishi mumkin boʻlgan pul oqimlariga qoʻllaniladigan diskontlangan pul oqimlari usuli sifatida eʼtirof etish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
425. Royalti stavkasi bozor bitimlariga yoki foydani taqsimlash usuliga (yoki ikkalasiga) asoslanganligidan qatʼi nazar, uni tanlashda baholanayotgan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektining xususiyatlari hamda undan foydalanilayotgan muhit hisobga olinishi kerak. Agar ushbu omillar hisobga olingan boʻlsa, koʻrib chiqilayotgan aktiv uchun mumkin boʻlgan kuzatiladigan bitimlar va/yoki foyda diapazoni doirasida aniq royalti stavkasini tanlash uchun asos boʻladi. Hisobga olish kerak boʻlgan omillarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
raqobatbardosh muhit;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektining unga boʻlgan huquq egasi uchun ahamiyatliligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektining hayot sikli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
426. Baholovchi royalti stavkasini tanlashda quyidagilarni ham eʼtiborga olishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
litsenziya bitimini tuzishda royalti toʻlayotgan ishtirokchilar toʻlovlarni ularning foyda darajasiga hamda ularga litsenziya toʻlovi evaziga berilgan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektining ushbu foydaga qoʻshgan hissasiga qarab toʻlash xohishini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
litsenziatga berilgan aniq huquqlar va har qanday cheklovlarni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
427. Foydadagi ustunlik usuli baholash obyektidan foydalanishdan olingan qoʻshimcha foydani hisobga olishga asoslanadi. Foydadagi ustunlik deganda nomoddiy aktivlar va intellektual mulkni oʻz ichiga olgan mahsulotni sotadigan korxona shunga oʻxshash mahsulotni ishlab chiqaradigan yoki xizmatlarni koʻrsatadigan, ammo bunday nomoddiy aktivlar va intellektual mulkka ega boʻlmagan korxonaga nisbatan nomoddiy aktivlar va intellektual mulkdan foydalanish bilan bogʻliq qoʻshimcha sof foyda tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻxshash korxonalar boʻyicha bunday axborot boʻlmaganda, bunday taqqoslashni bir korxona doirasida korxonaning baholanayotgan nomoddiy aktivlar va intellektual mulkdan foydalanishdan oldingi va keyingi faoliyati natijalarini taqqoslash yoʻli bilan amalga oshirish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
428. Nomoddiy aktivlar, shu jumladan intellektual mulkdan foydalanish natijasida yuzaga keladigan foydadagi ustunlikning shakllanish manbasi quyidagilardan iborat boʻlishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mahsulot (ish, xizmat) birligiga sotish narxining oshishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mahsulot (ish, xizmat)ni natural ifodada sotish hajmining oshishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mahsulot (ish, xizmat)ni ishlab chiqarish va/yoki sotish bilan bogʻliq xarajatlarning qisqarishi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
429. Grinfild usuliga muvofiq baholanayotgan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektining qiymati baholash sanasida biznesning faqat bitta aktivi baholanadigan nomoddiy aktiv boʻlsa, pul oqimlari prognozlari asosida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Boshqa barcha moddiy va nomoddiy aktivlar sotib olingan, shakllangan yoki ijaraga olingan boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
430. Grinfild usuli ortiqcha foyda usuliga oʻxshash, biroq bu usulda yordamchi aktivlar hissasini aks ettirish maqsadida yordamchi aktivlarga hisoblashlarni pul oqimidan chegirish oʻrniga baholanayotgan aktivga boʻlgan huquqning egasi yordamchi aktivlarni shakllantirgan, sotib olgan yoki ijaraga olgan boʻlishi kerakligi nazarda tutiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qoʻshimcha aktivlarni shakllantirishda yoki sotib olishda takror ishlab chiqarish xarajatlari emas, balki ekvivalent foydalilikdagi aktiv bilan almashtirish xarajatlari qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
431. Grinfild usulidan franchayzing va eshittirish spektri kabi asosiy (asos boʻluvchi) nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholashda foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
432. Grinfild usulini qoʻllash quyidagi asosiy bosqichlarda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) baholanayotgan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyekti baholash sanasida biznes mulkidagi yagona aktiv boʻlishi sharti bilan hamda hajmlarni barqaror darajagacha oshirish uchun zarur vaqt davrini hisobga olgan holda, tushum, xarajatlar prognozlarini tuzish, biznes uchun kapital qoʻyilmalar va aylanma kapitalga ehtiyojlarni prognozlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) koʻrib chiqilayotgan biznes faoliyatini yuritish uchun zarur boshqa barcha aktivlarni sotib olish, yaratish yoki ijaraga olishga kerak boʻlgan investitsiyalarni hisoblab baholash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) biznes uchun tegishli diskontlash stavkasidan foydalanish yagona baholanayotgan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyekti mavjudligini hisobga olgan holda baholanayotgan biznes qiymatini aniqlash uchun kelgusidagi pul oqimlarining keltirilgan qiymatini hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) amortizatsiyadan shakllangan soliqqa oid foydani hisoblash va baholanayotgan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektiga qoʻshish, agar bu baholash maqsadlari uchun zarur boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
433. Distribyutor usuli koʻp davrli ortiqcha foyda usuli boʻlib, mijozlar bilan bogʻliq nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektlarni baholash uchun foydalaniladi. Distribyutor usulining asosiy konsepsiyasi shundan iboratki, turli yoʻnalishlarda faoliyat yuritadigan tijorat korxonalari har bir faoliyat yoʻnalishidan foyda oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Distribyutor usuli intellektual mulkni ishlab chiqish yoki ishlab chiqarish bilan emas, balki faqat mahsulotni mijozlar oʻrtasida taqsimlash bilan bogʻliq funksiyalarni bajarishi bois, distribyutorlar olgan foyda normasi haqida axborotdan mijozlar bilan bogʻliq nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektlarga tegishli ortiqcha foyda hisob-kitobi asosida baholash uchun foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
434. Distribyutor usuli agar boshqa nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyekti (masalan, texnologiya yoki brend) asosiy yoki eng ahamiyatli nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyekti hisoblansa hamda koʻp davrli ortiqcha foyda usuli boʻyicha baholansa, mijozlar bilan bogʻliq aktivlarni baholashga toʻgʻri keladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
435. Distribyutor usulini qoʻllash quyidagi asosiy bosqichlarda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mijozlar bilan amaldagi munosabatlardan kelib chiqib, tegishli tushum prognozlarini tuzish. Bunday prognozlarda mavjud mijozlardan tushumning kutilayotgan oʻsishini, shuningdek mijozlarning ketib qolishi oqibatlarini aks ettirish kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mijozlar bilan biznes munosabatlarini yoʻlga qoʻygan taqqoslanuvchi distribtorlarni aniqlash, ushbu distribyutorlar erishadigan foyda normalarini hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
distribyutorlik foyda normasini prognozlanayotgan tushumga qoʻllash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqsimlash funksiyasiga aloqasi boʻlgan hamda prognozlangan tushum va xarajatlarni taʼminlash uchun zarur yordamchi aktivlarni aniqlash. Bunday distribyutorlikka oid yordamchi aktivlarga aylanma kapital, asosiy vositalar va mehnat resurslari kiradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir yordamchi aktiv bilan bogʻliq baholashga asoslangan har bir tegishli aktivga mos samara stavkasini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir prognozlanadigan davrga nisbatan faqat baholanayotgan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektiga tegishli ortiqcha foydani olish maqsadida yordamchi aktivlarning talab etiladigan daromadlari prognozlangan distribyutorlik foydasi miqdoridan chegirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyekti uchun tegishli diskontlash stavkasini aniqlash va keltirilgan ortiqcha foyda qiymatini hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
amortizatsiyadan soliqqa oid foydani hisoblash va uni baholanayotgan nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektiga qoʻshish, agar bu baholash maqsadlari uchun zarur boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
436. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulkdan yaratilayotgan pul oqimlari uchun kapitallashtirish stavkasi nomoddiy aktivlar va intellektual mulkni sotib olish uchun investitsiya qilingan kapital va bu kapitalning qaytishini diskontlash (kapitaldan unum) stavkasi miqdorini hisobga olishi zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
437. Diskontlash stavkasi quyidagi usullardan biri bilan hisoblab chiqiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kumulyativ tuzish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapitalning oʻrtacha oʻlchangan qiymati usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapital aktivlarni baholash usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
438. Nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektini baholash uchun xarajat yondashuvi qoʻllanilganda, qiymat oʻxshash yoki oʻxshash foydalilikka ega aktiv bilan almashtirishga ketgan xarajatlar asosida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
439. Nomoddiy aktiv va intellektual mulk obyektlarini baholashda xarajat yondashuvini qoʻllash zaruratini aniqlash uchun baholovchilar 6-son MBS talablariga rioya etishlari lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
440. Xarajat yondashuvi uchinchi tomondan sotib olingan yoki mustaqil ravishda yaratilgan baholanadigan obyektlarga nisbatan qoʻllanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
441. Xarajat yondashuvi boshqa baholash yondashuvlarini qoʻllash imkoniyati boʻlmaganda qoʻllanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
442. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulkni xarajat yondashuvida baholash uchun xarajatlarning quyidagi turlarini inobatga olish lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulkka boʻlgan mulkiy huquqlarni sotib olish xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulkni yaratish xarajatlari, shu jumladan laboratoriya sinovlari, ilmiy-tadqiqotlar, tajriba-konstruktorlik, loyiha-qidiruv ishlari sarf-xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini yaratishda ishtirok etuvchi tashkilotning (korxonaning) asosiy vositalarining amortizatsiya xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulkni ishlab chiqarishda foydalanishga tayyor holatga yetkazish xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulkdan foydalanish yoki nomoddiy aktivlar va intellektual mulkni sotish orqali tovarlar (xizmatlar) ishlab chiqarishni tashkil etish xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulkni himoya qilish bilan bogʻliq xarajatlar (huquqiy yoki boshqa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshqa ehtimoliy xarajatlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
443. Xarajat yondashuvida nomoddiy aktivlar va intellektual mulkni baholash uchun quyidagi ishlar amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash sanasiga nomoddiy aktivlar va intellektual mulkni yaratish, sotib olish va ishga tushirish bilan bogʻliq xarajatlar aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulkning eskirish miqdori aniqlanadi (mavjud boʻlganda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tadbirkorlik foydasi aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulkning qiymati tadbirkorning foydasiga tuzatish kiritilgan xarajatlar miqdori va eskirish summasi oʻrtasidagi farq sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
444. Xarajat yondashuvida quyidagi asosiy usullar qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
almashtirish qiymati usuli (oʻxshash obyektlar boʻyicha xarajatlar asosida xarajatlar kalkulyatsiyasi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaratish qiymati usuli (haqiqiy xarajatlarni indeksatsiya qilish usuli);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
takror ishlab chiqarish xarajatlari qiymati usuli (joriy qiymatlarda xarajatlarning kalkulyatsiyasini modellashtirish).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
445. Almashtirish qiymati usulida mijoz aktiv uchun taqqoslanuvchi foydalilik yoki funksionallikka ega boshqa aktiv bilan almashtirish jarayonida sarflanishi mumkin boʻlgandan koʻp pul sarflamaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
446. Almashtirish qiymati usuli baholanayotgan nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarining yangi aniq nusxasini yaratish mumkin boʻlmaganda, lekin isteʼmolchilik xususiyatlari bilan baholanayotgan nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlariga oʻxshash boʻlgan, biroq tashqi koʻrinishi va uning tarkibiy elementlari boʻyicha aynan bir xil boʻlmagan analogi bilan almashtirilishi mumkin boʻlganda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
447. Yaratish qiymati usuli doirasida muqaddam amalda sarflangan baholanayotgan nomoddiy aktivlar va intellektual mulkni yaratish qiymatlari indeksatsiya qilish orqali joriy qiymatga keltiriladi. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulkning qiymati joriy narxlarda baholanadigan va investitsiya uchun foyda stavkasiga koʻpaytirilgan barcha xarajatlarni jamlash bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
448. Yaratish qiymati usulini qoʻllash quyidagi asosiy bosqichlarda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan nomoddiy aktivlar va intellektual mulklarni uni yaratish hamda foydalanish uchun tayyor holatga keltirish bilan bogʻliq barcha haqiqiy xarajatlar aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash sanasiga xarajatlar amalga oshirilgan paytdan boshlab narxlar (inflyatsiya) indeksi summasiga tuzatiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tuzatilgan xarajatlar jamlanadi va qabul qilingan foyda normasiga (investitsiya uchun daromad darajasi) koʻpaytiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarining eskirish miqdori (mavjud boʻlsa) aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tuzatilgan xarajatlar summasi hamda nomoddiy aktivlar va intellektual mulkning eskirish miqdori oʻrtasidagi farq sifatida nomoddiy aktivlar, shu jumladan intellektual mulkni yaratish qiymati aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
449. Takror ishlab chiqarish xarajatlari qiymati usuli korxona daromadi miqdorini inobatga olgan holda tiklash xarajatlarini hisoblash asosida nomoddiy aktivlar va intellektual mulkka boʻlgan huquqlarning qiymatini aniqlashni nazarda tutadi. Bunday tiklanish baholash sanasiga baholanayotgan nomoddiy aktivlar va intellektual mulklarni joriy qiymat narxlarida toʻliq, asl holatga keltirish bilan bogʻliq (modellashtirish) yaratish xarajatlarini oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
450. Takror ishlab chiqarish xarajatlari qiymati usuli bilan aniqlangan tiklash qiymati baholash obyektini yaratish uchun haqiqiy maʼlumotlar bilan hujjatli tasdiqlash imkoniyati mavjud boʻlmagan taqdirdagina qoʻllaniladi. Ushbu usulni ishlatishda nomoddiy aktivlar va intellektual mulkning tiklash qiymati uning yangi aniq nusxasini yaratish uchun zarur boʻlgan xarajatlar summasi sifatida aniqlanadi. Ushbu xarajatlar aynan oʻxshash xom ashyo, materiallar, energiya manbalari, tarmoqdagi oʻrtacha mehnatga haq toʻlash va boshqa xarajatlarga nisbatan baholash sanasida amaldagi narxlar asosida hisoblanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
451. Takror ishlab chiqarish xarajatlari qiymati usulini qoʻllash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulkni yaratish va rejalashtirilgan maqsadlarda foydalanishga tayyor holga keltirish bilan bogʻliq barcha zarur xarajatlar aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash sanasiga xom ashyo, materiallar, energiya manbalari, butlovchi buyumlar, tarmoqda tegishli malakaga ega boʻlgan ishchilarning mehnatiga oʻrtacha haq toʻlash boʻyicha axborot hamda baholanayotgan nomoddiy aktivlar va intellektual mulk uchun xos boʻlgan boshqa narsalarga nisbatan narxlar aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulkni yaratish qiymatining kalkulyatsiyasi aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulk qiymatining tiklash qiymati tadbirkor daromadiga (investitsiya uchun foyda stavkasi) koʻpaytirilgan xarajatlar summasi sifatida aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarining eskirish miqdori (mavjud boʻlsa) aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining qiymati nomoddiy aktivlar va intellektual mulkning tiklash qiymati hamda eskirish miqdori oʻrtasidagi farq sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
452. Turli baholash yondashuvlari va usullaridan foydalangan holda olingan baholash obyekti qiymatining yakuniy baholash natijalarini muvofiqlashtirish 6-son MBS talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Nomoddiy aktivlar qiymatini baholashning oʻziga xos xususiyatlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Nomoddiy aktivlar uchun diskontlash stavkalari (samara stavkalari)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
453. Nomoddiy aktiv uchun diskontlash stavkasini tanlashda baholovchilar baholanayotgan nomoddiy aktiv bilan bogʻliq tavakkalchiliklarga baho berishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
454. Nomoddiy aktiv bilan bogʻliq tavakkalchiliklarni baholashda baholovchi quyidagi omillarni eʼtiborga olishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoddiy aktivlar koʻpincha moddiy aktivlarga qaraganda yuqoriroq tavakkalchilik darajasiga ega ekanligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar nomoddiy aktiv tor ixtisoslashgan yoki joriy foydalanishda boʻlsa, bunday aktivning tavakkalchilik darajasi koʻp maqsadli foydalaniladigan aktivlarga qaraganda yuqoriroq boʻlishi mumkinligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
alohida nomoddiy aktivlarning tavakkalchilik darajasi aktivlar guruhiga (yoki butun biznesga) nisbatan yuqoriroq boʻlishi mumkinligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivning foydalilik xizmat muddati. Xizmat muddati uzoqroq boʻlgan nomoddiy aktivlar boshqa teng sharoitlarda, yuqoriroq tavakkalchilik darajasiga ega deb qaralishi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Nomoddiy aktivning foydali xizmat qilish muddati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
455. Nomoddiy aktivning foydali xizmat qilish muddati ayniqsa daromad yondashuvini qoʻllanganda, nomoddiy aktivni baholashning muhim mezonidir. Bu yuridik, texnologik, funksional omillar bilan cheklangan muddat boʻlishi, shuningdek boshqa cheklanmagan xizmat muddatiga ega boʻlgan aktivlarga bogʻliq boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Nomoddiy aktivning foydali xizmat qilish muddati tushunchasi buxgalteriya va soliq hisobi maqsadlaridagi foydalilik xizmat muddati tushunchasidan farq qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
456. Nomoddiy aktivning foydali xizmat qilish muddatini baholashda yuridik, texnologik, funksional omillar alohida va birgalikda koʻrib chiqilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Masalan, patent bilan himoyalangan farmatsevtika texnologiyasining qolgan xizmat qilish muddati besh yil boʻlishi mumkin, ammo samaradorligi oshgan raqobatdosh dori uch yildan keyin bozorda paydo boʻladi deb taxmin qilish mumkin. Bu esa patentning iqtisodiy hayoti atigi uch yil ekanligini koʻrsatadi. Aksincha, texnologiyaning kutilayotgan xizmat muddati patentning amal qilish muddatidan oshib ketishi mumkin, agar texnologiya bilan bogʻliq nou-xau patent muddati tugagandan soʻng ham u dorivor mahsulot ishlab chiqarishda qiymatga ega boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
457. Nomoddiy aktivning foydali xizmat qilish muddatini baholashda baholovchi undan foydalanish yoki almashtirish xususiyatini ham inobatga olishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-bob. Nomoliyaviy majburiyatlar shaklidagi nomoddiy aktivlarning qiymatini baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
458. Mazkur bob nomoliyaviy majburiyatlarning qiymatini baholashga nisbatan qoʻllaniladigan qoʻshimcha talablarni oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
459. Diskontlash stavkasini aniqlash va tavakkalchilikka tuzatish kiritish “Baholash yondashuvlari va usullari” 6-son MBS talablariga zid boʻlgan taqdirda, baholovchi mazkur bob talablariga amal qilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
460. Ushbu bob maqsadlari uchun nomoliyaviy majburiyatlar tovarlar yoki xizmatlarni taqdim qilish (yetkazish) shaklidagi pulga oid boʻlmagan ijroni talab qiluvchi majburiyatlar deb hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
461. Ushbu bobning doirasiga kiradigan majburiyatlarning roʻyxatiga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qoldirilgan daromadlar yoki kelgusi davrlarning shartnomaviy majburiyatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqaruvchilarning kafolatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
atrof-muhitni muhofaza qilish boʻyicha majburiyatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivlarni hisobdan chiqarishga oid majburiyatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sodiqlik dasturlari (chegirmalar yoki bonuslar koʻrinishidagi imtiyozlar yordamida mijozlarni jalb qilish va ushlab turish tizimi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kommunal xizmatlarni xarid qilish boʻyicha bitimlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sud qarorlari va kutilmagan xarajatlar boʻyicha ayrim zaxiralar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
maʼlum bir kompensatsiyalar va kafolatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshqalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
462. Maʼlum sharoitlar bilan bogʻliq pulli majburiyatlar ushbu bobning qoʻllanilish sohasiga kirmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
463. Oʻz zimmasiga nomoliyaviy majburiyatlarni oladigan tomon tovarlarni yoki xizmatlarni yetkazib berish bilan bogʻliq harakatlar va tavakkalchiliklar uchun majburiyatlarni bajarish boʻyicha oʻz saʼy-harakatlari uchun foydaning maʼlum qismini talab qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
464. Moliyaviy majburiyatlar bajarilishining yagona usuli mazkur majburiyatlarning pul mablagʻlari bilan bajarilishi hisoblanadi hamda ularning bajarilishi uchun biron bir qoʻshimcha kompensatsiyalar talab qilinmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
465. Tovarlar yoki xizmatlar koʻrsatish majburiyatlarning bajarilishi deb hisoblanadi va bu boradagi harakatlar uchun qoʻshimcha kompensatsiya talab qilinadi. Nomoliyaviy majburiyatlar aktivlar va majburiyatlarni baholashning maʼlum tamoyillari yordamida baholanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
466. Quyidagi hollarda nomoliyaviy majburiyatlarni baholashda ular aktiv qiymatlariga ega boʻlmaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoliyaviy majburiyatlar kontragent tomonidan tan olingan, roʻyxatga olingan tegishli aktivga ega emas (masalan, atrof-muhitni muhofaza qilish boʻyicha majburiyatlar) yoki faqat boshqa aktivlar bilan birga berilishi mumkin (masalan, avtomobil va u bilan bogʻliq kafolat faqat birgalikda beriladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoliyaviy majburiyatlarga mos boʻlgan aktiv koʻp tomonlarga tegishli boʻlishi mumkin, bunda ularga nisbatan aktivni amaliyotda identifikatsiya qilish va unga nisbatan bahoni kelishish muvofiq boʻlmasligi mumkin;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoliyaviy aktivlar va majburiyatlar bozori oʻta nolikvid boʻlib, bu asimmetrik axborotga, talab va taklif narxlari oʻrtasida yuqori spredlarga (farqlarga) hamda majburiyatlar bilan aktivlar oʻrtasida asimmetriyaga olib keladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
467. Nomoliyaviy majburiyatni tutib turuvchi tashkilotga (korxonaga) taqqoslanmaydigan korxonalar va raqobatchilar koʻrib chiqilayotgan nomoliyaviy majburiyatlarga oid bitimlarni amalga oshiradigan bozor ishtirokchilari boʻlishi mumkin. Sugʻurta va kafolatlash bilan shugʻullanuvchi korxonalar va boshqa koʻplab subyektlar bunga misol boʻla oladi. Baholovchi nomoliyaviy javobgarlik korxonasi faoliyat yuritadigan sohadan tashqarida bozor yoki ishtirokchilar mavjudligi masalasini koʻrib chiqishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
468. Nomoliyaviy majburiyatlarni baholash turli maqsadlar uchun amalga oshiriladi. Baholovchi baholash maqsadini va nomoliyaviy majburiyatlarni alohida yoki boshqa aktivlar bilan birga baholash kerakligi yoxud kerak emasligini aniqlashi lozim. Quyidagilar nomoliyaviy majburiyatlarning baholash komponenti sifatida qamrab oladigan holatlar hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
moliyaviy hisobdorlik maqsadlari uchun nomoliyaviy majburiyatlarni baholash biznes, xaridlar va aktivlar sotuvlarini birlashtirish, shuningdek qadrsizlanishning tahlili talab qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
soliq hisoboti maqsadlari uchun transfertli narxni shakllantirishni, mulk soligʻini rejalashtirishni va ular boʻyicha hisobotlarni tuzishni tahlil qilish, shuningdek soliq solish bilan bogʻliq tahlillar uchun baholash talab qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoliyaviy majburiyatlar muayyan sharoitlarda baholash tahlilini talab qiladigan sud protsessining predmeti boʻlgan xollarda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kreditlash va bitimlarni taʼminlash maqsadlari, shuningdek umumiy maslahatlar doirasida va boshqa holatlarda.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
469. Baholovchi nomoliyaviy majburiyatlarni baholashda 5-sonli MBSga muvofiq tegishli qiymat turini (qiymat turlarini) tanlashi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Nomoliyaviy majburiyatlar qiymatini baholashda qoʻllaniladigan baholash yondashuvlari va usullari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
470. Nomoliyaviy majburiyatlarni baholashda “Baholash yondashuvlari va usullari” 6-son MBSda tavsiflangan uchta yondashuvlarning (qiyosiy, daromad va xarajatlar) elementlari qoʻllanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
471. Baholovchi baholash yondashuvi va usulini tanlashda ushbu bob talablariga rioya qilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
472. Qiyosiy yondashuvga muvofiq nomoliyaviy majburiyatning qiymati bozor bitimlariga havola qilingan holda belgilanadi (masalan, bir xil yoki analog nomoliyaviy majburiyatlarni koʻzda tutuvchi bitimlar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
473. Nomoliyaviy majburiyatlar bilan bitimlar boshqa aktivlarni ham oʻz ichiga qamrab oladi. Masalan, bizneslarni birlashtirish boʻyicha bitimlar moddiy va nomoddiy aktivlarni ham oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
474. Alohida nomoliyaviy majburiyatlar bilan bogʻliq bitimlar soni bizneslar va aktivlar bilan bogʻliq bitimlarga nisbatan cheklangan boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
475. Nomoliyaviy majburiyatlar bilan bogʻliq alohida bitimlar mavjud boʻlgan taqdirda, baholovchilar qiymatning tegishli bozor koʻrsatkichlarini hisobga olishi kerak. Bozorga asoslangan bunday koʻrsatkichlar qiyosiy yondashuvni qoʻllash uchun yetarlicha maʼlumot bermasa ham, bozorga asoslangan dastlabki maʼlumotlardan foydalanish boshqa yondashuvlardan foydalanishda koʻproq qoʻllanilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
476. Qiymatning bozor koʻrsatkichlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan nomoliyaviy majburiyatga nisbatan bir xil yoki analog mahsulotlarning taqdim qilinishi boʻyicha uchinchi tomonlardan narxlar va narxlarni shakllantiruvchi omillar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bir xil yoki analog majburiyatlar uchun uchinchi shaxslar tomonidan chiqarilgan kafolatli majburiyatlar narxlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sodiqlikni taqdirlash boʻyicha muayyan majburiyatlar uchun bozor ishtirokchilari tomonidan eʼlon qilinadigan pulli hisob-kitobning belgilangan summasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan majburiyatlarga oʻxshash boʻlgan talab qilish huquqi boʻyicha savdo narxi (masalan, shartli ravishda oʻrnini qoplash);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoliyaviy majburiyatlarga investitsiya kiritayotgan investitsiya fondlari samaradorligining kuzatilayotgan stavkalari (masalan, ishni sudda koʻrib chiqilishini moliyalashtirish) va boshqalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
477. Nomoliyaviy majburiyatlar qiymatini baholashga qiyosiy yondashuvni qoʻllash zarurligini belgilashda baholovchilar 6-son MBSga amal qilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
478. Bozor narxlariga oid dalillar mavjud boʻlsa, baholovchilar baholanayotgan nomoliyaviy majburiyatlar bilan bitimlarda ishtirok etgan majburiyatlar oʻrtasidagi farqni aks ettirish maqsadida ularga tuzatish kiritish imkoniyatini koʻrib chiqishi kerak. Bunday tuzatishlar baholanayotgan nomoliyaviy majburiyatning oʻziga xos xususiyatlarini bitimda ishtirok etayotgan nomoliyaviy majburiyat oʻrtasidagi farqni aks ettirish imkoniyatini koʻrib chiqish lozim. Bunday tuzatishlar miqdor darajasida emas, faqat sifat darajasida aniqlanishi mumkin. Sifatga oid jiddiy tuzatishlar kiritish zarurati baholash uchun boshqa biron bir yondashuv toʻgʻri kelishiga ishora boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
479. Ayrim hollarda baholovchi bozor narxlariga yoki baholanayotgan nomoliyaviy majburiyatga mos keladigan aktivlarga tayanishi mumkin. Bunda, baholovchi tashkilotning baholanayotgan nomoliyaviy majburiyatni oʻtkazish layoqatini, aktiv va u bilan bogʻliq bahoning xuddi oʻsha yoki boshqa cheklovlarni aks ettirishini, tegishli cheklovlarga tuzatishlarni hisobga olish yoki hisobga olmaslik kerakligini eʼtiborga olishi lozim. Baholovchi oʻtkazishga doir cheklovlar baholanayotgan nomoliyaviy majburiyatning tavsifi (masalan, nolikvid bozor tufayli) yoki tashkilotning tavsifi (masalan, moliyaviy qiyinchiliklar) ekanligini aniqlashi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
480. Qiyoslanadigan bitimlar usuli nomoliyaviy majburiyatlarni baholash uchun qoʻllanilishi mumkin boʻlgan yagona qiyoslash usuli hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
481. Ommaviy bozorda tegishli nomoliyaviy majburiyatga mos boʻlgan qimmatli qogʻozlar muomalada boʻlishi mumkin va bu qiyoslanadigan ommaviy korxonalar usulidan foydalanishga imkon beradi. Bunday qimmatli qogʻozga misol sifatida muayyan mahsulot yoki texnologiyaning samaradorligiga bogʻliq boʻlgan talab qilish huquqini keltirish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Jiddiy restrukturizatsiyaga duch kelgan korxonaning aksiyadorlari koʻpincha qayta sotib olinishni talab qilish huquqiga ega boʻlishi mumkin. Bunday huquqlar aksiyadorlar maʼlum vaqt mobaynida muayyan voqea sodir boʻlganda, qoʻshimcha foyda olishini kafolatlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
482. Qiyosiy yondashuv asosida nomoliyaviy majburiyatlarni baholash usul yuqoridan quyiga usuli deb ham ataladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
483. Yuqoridan quyiga usuli doirasida nomoliyaviy majburiyatlarni baholash dastlabki shart-sharoitlarga asoslanadi va bunda ijro etilayotgan majburiyatlarga nisbatan narx shakllanishiga oid ishonchli bozor dalillari mavjud boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
484. Nomoliyaviy majburiyatlar bilan bogʻliq boʻlgan tovar yoki xizmatlarni taqdim etish boʻyicha majburiyatlarni bajaruvchi bozor ishtirokchisi nazariy jihatdan xizmatlarning bozor narxidan bajarilayotgan majburiyat boʻyicha qilingan xarajatlarini (ushbu xarajatlarga foyda ulushini qoʻshimcha qilgan holda) chiqarib tashlash orqali ushbu majburiyatni baholay olishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
485. Baholanayotgan nomoliyaviy majburiyatning qiymatini baholash uchun bozor maʼlumotlaridan foydalanilsa, diskontlash talab qilinmaydi, chunki diskontlash kuzatilayotgan bozor narxlarida mujassamlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
486. Yuqoridan quyiga usulini qoʻllashda asosiy bosqichlar quyidagilar hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoliyaviy majburiyatning pulsiz bajarilishining bozor narxini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
haqiqatda amalga oshirilgan xarajatlar va majburiyatni beruvchi tomon ishlatgan aktivlarni aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
amalga oshirilgan xarajatlar boʻyicha oqilona foydani aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomoliyaviy majburiyatning pulsiz bajarilishining bozor narxidan xarajatlar va foydani chegirib tashlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Daromad yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
487. Daromad yondashuvida nomoliyaviy majburiyatning qiymati majburiyatni bajarishga oid xarajat boʻyicha keltirilgan qiymat va majburiyatni olish uchun talab qilinadigan foyda yigʻindisi sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
488. Nomoliyaviy majburiyatlarni bajarishda daromad yondashuvini qoʻllash kerak yoki kerak emasligini aniqlashda baholovchi 6-son MBSga rioya qilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
489. Daromad yondashuvi doirasida nomoliyaviy majburiyatlarni baholashning asosiy usuli quyidan yuqoriga usuli deb ataladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
490. Quyidan yuqoriga usuliga muvofiq, nomoliyaviy majburiyat majburiyatni bajarish uchun zarur boʻlgan xarajatlar sifatida baholanib (ular oʻz ichiga maʼlum ustama xarajatlarni qamrab olishi yoki qamrab olmasligi mumkin), ushbu xarajatlar boʻyicha olingan oqilona foydani keltirilgan qiymatga diskontlangan summasi qoʻshiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
491. Quyidan yuqoriga usulini qoʻllashda asosiy bosqichlar quyidagilardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
majburiyatni bajarish uchun zarur boʻlgan xarajatlarni belgilash. Bunday xarajatlar majburiyatni bajarish uchun zarur boʻlgan toʻgʻridan toʻgʻri xarajatlarni, shuningdek tegishli aktivlardan foydalanishda hisoblanadigan ustamalar kabi bilvosita xarajatlarni oʻz ichiga olishi mumkin;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
majburiyatni bajarish uchun foydaning ulushini belgilash. Aksariyat hollarda maqsadli foyda (qayd qilingan summa, qiymat yoki xarajatlarga sarflarning foizi) sifatida ifodalanishi mumkin boʻlgan, muayyan xarajatlarga moʻljallanayotgan foydaning ulushini hisobga olish maqsadga muvofiq boʻlishi mumkin;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ijro muddatini belgilash va keltirilgan qiymatga diskontlash. Diskontlash stavkasida pullarning vaqt bilan bogʻliq qiymatini va ijro etmaslik tavakkalchiligini hisobga olish zarur;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
majburiyatlarni ijro etish xarajatlari tushum foizi orqali olingan boʻlsa, baholovchilar ijro etish xarajatlarini diskontlashning bilvosita taʼsiriga kiritish kerakligini koʻrib chiqish zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-§. Nomoliyaviy majburiyatlar qiymatini baholashda diskontlash stavkasini aniqlash qoidalari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
492. Daromadli yondashuvning fundamental asosini investorlar oʻz investitsiyalaridan foyda olishni kutishi va bunday foyda investitsiyalarning taxmin qilingan xavf darajasini aks ettirishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
493. Diskontlash stavkasida pullarning vaqt bilan bogʻliq qiymatini va majburiyatlarning ijro etilmaslik tavakkalchiligini hisobga olish zarur. Ijro etilmaslik tavakkalchiligi kontragentning tavakkalchilik funksiyasi (yaʼni, majburiyatni ijro etishga majbur tashkilotning (korxonaning) kredit tavakkalchiligi) hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
494. Ayrim hollarda baholovchi bajarilmagan majburiyatlar tavakkalchiligini hisobga olish maqsadida pul oqimlariga tuzatishlar kiritishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
495. Bozor ishtirokchisi majburiyatni bajarish uchun zarur boʻlgan mablagʻlarni jalb qilish uchun toʻlashi kerak boʻlgan miqdor majburiyatlar bajarilmasligi xavfini miqdoriy baholash toʻgʻrisida tushuncha berishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
496. Ayrim moliyaviy majburiyatlarning davomli xarakterini hisobga olib, baholovchi pul oqimlarida inflyatsiyaning hisobga olinganlik masalasini koʻrib chiqishi hamda diskontlash va pul oqimlarini baholash stavkasi qiyosiy asosda olinganligini kafolatlashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-§. Nomoliyaviy majburiyatlar qiymatini baholashda pul oqimlarini va tavakkalchilik uchun ustamalarni (marjani) aniqlash qoidalari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
497. 6-son MBSning 160 — 166-bandlarida belgilangan qoidalar nomoliyaviy majburiyatlarni baholashda va nomoliyaviy majburiyatlar bilan bogʻliq baholashlarga tatbiq qilinmasligi mumkin. Nomoliyaviy majburiyatlarni baholashda baholovchilar ushbu boʻlimda keltirilgan qoidalarni qoʻllashi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
498. Nomoliyaviy majburiyatlarga oid pul oqimlarining prognozlari oʻlchangan va kuzatilishi mumkin boʻlgan pul oqimlariga oid bir necha ssenariylarni modellashtirishni oʻz ichiga qamrab oladi. Ushbu usul ssenariyli tahlil usuli deb ataladi. Ssenariyli tahlil usuli oʻz ichiga modellashtirishning ayrim usullarini xususan, Monte-Karlo modellashtirish usulini qamrab oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ssenariyli tahlil usuli shartnomada kelgusi toʻlovlar belgilanmagan, kelgusida sodir boʻladigan voqealardan kelib chiqib oʻzgarishi mumkin boʻlgan hollarda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Nomoliyaviy majburiyatlar boʻyicha pul oqimlari tizimli xavflarga duch kelganda, baholovchi boshqa asoslangan usullardan foydalanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
499. Pul oqimlarini baholash jarayonida quyidagi farazlar hisobga olinishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻrib chiqilayotgan majburiyatni ijro etishga zarur boʻlgan vazifalarni bajarishda uchinchi tomon uchun yuzaga keladigan xarajatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uchinchi tomon majburiyatini berishda narxni belgilashga kiritadigan boshqa summalar (masalan, ustama xarajatlar, uskuna uchun haq toʻlash, foyda darajasi va x.k.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uchinchi tomon xarajatlarining summasi va uning muddati turli ssenariylarda va ushbu ssenariylarning nisbiy ehtimolligida qanday oʻzgarishi koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uchinchi tomon talab qiladigan, noaniqlik va kutilmagan holatlar xavfi uchun olishi mumkin boʻlgan narx.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
500. Kutilayotgan pul oqimlari aktivdan kutilayotgan pul oqimlarini hisobga olgan boʻlsada, ular bozor ishtirokchilari bunday pul oqimlarining noaniqligini taʼminlash uchun talab qiladigan kompensatsiyani hisobga olmaydilar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
501. Diskontlash stavkasi bilan qiymat oʻrtasidagi teskari bogʻliqlikni hisobga olib, diskontlash stavkasiga prognozli xavfni aks ettirish uchun tuzatish kiritish zarur (yaʼni, summaga va pul oqimlarini toʻlash muddatiga nisbatan noaniqlik bilan bogʻliq tavakkalchilik uchun kompensatsiya).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
502. Prognozli xavfni diskontlash stavkasiga tuzatish kiritish orqali aks ettirish mumkin. Biroq, mazkur usulni qoʻllash amaliyotda cheklanganligini nazarda tutish lozim. Bunda, baholovchi pul oqimida xavf uchun ustama (marja) kiritishni emas, balki diskontlash stavkasiga tuzatish kiritishni asoslab berish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
503. Xavf uchun ustamani aniqlashda baholovchi quyidagilarni bajarishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xavf ustamasini aniqlash uchun ishlatiladigan usulni hujjatlashtirish va asoslash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xavf uchun ustamani aniqlash boʻyicha dalillarni keltirish, shu jumladan muhim boshlangʻich maʼlumotlarni identifikatsiya qilish va ularning chiqarilishini yoki olish manbasini asoslab berish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
504. Pul oqimlari tarkibidagi xavf uchun ustamani aniqlashda baholovchi quyidagilarni hisobga olishi zarur:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivning hayot muddati (amal qilish muddati, qoplanish muddati) va u boʻyicha maʼlumotlarning kelishilganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivning geografik joylashuvi va/yoki u sotiladigan bozorlarning joylashuvi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
prognoz qilingan pul oqimlari denominatsiya qilingan valyuta;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
prognozda hisobga olinadigan pul oqimining turi (kutilayotgan pul oqimlari, ehtimoliy pul oqimlari, shartnomaviy pul oqimlari va boshqalar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
505. Pul oqimi tarkibidagi xavf uchun ustamani (marjani) belgilashda baholovchi majburiyatlarni ijro etish boʻyicha kutilayotgan xarajatlar va bunday ijro uchun tavakkalchilik boʻyicha ustamaga (marja) ishonch qanchalik kam boʻlsa, tavakkalchilik boʻyicha ustama (marja) shunchalik yuqori boʻlishi kerakligini hisobga olishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
506. Baholovchi oqilona asoslarda foydalanish mumkin boʻlgan barcha maʼlumotlarni hisobga olishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7-§. Oʻtkazishga qoʻyiladigan cheklovlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
507. Nomoliyaviy majburiyatlar oʻtkazish yoki berishga oid cheklovlarga ega boʻladi. Bunday cheklovlar oʻz xarakteriga koʻra shartnomaviy boʻlishi yoki baholanayotgan nomoliyaviy majburiyatga nisbatan nolikvid bozor funksiyasi boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
508. Bozor maʼlumotlariga tayangan holda, baholovchi koʻrib chiqilayotgan nomoliyaviy majburiyatlarning oʻtkazilishi yoki berilishi imkoniyatini hisobga olishi hamda baholashga majburiyatlarni berish boʻyicha mavjud cheklovlarni aks ettiruvchi biron-bir tuzatishlar kiritish kerakligini koʻrib chiqishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
509. Daromad yondashuvini qoʻllashda baholovchi majburiyatlarni berish paytidagi cheklovlarni hisobga olish uchun investor qoʻshimcha ustama (marja) talab qilishini aniqlashi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8-§. Soliqlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
510. Baholovchilar nomoliyaviy majburiyatlarni baholashda soliq toʻlangunga qadar boʻlgan pul oqimlari va diskontlash stavkasidan foydalanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
511. Ayrim hollarda soliq toʻlangandan keyingi pul oqimlarini va diskontlash stavkalarini hisobga olgan holda tahlil qilish maqsadga muvofiq boʻlishi mumkin. Bunday holatlarda baholovchi foyda soligʻini toʻlagandan keyingi baza boʻyicha olingan boshlangʻich maʼlumotlardan foydalanishni asoslab berishi yoki soliq toʻlagandan keyingi baza boʻyicha baholardan foydalanishni taqozo qiluvchi meʼyoriy hujjatlarni va boshqa hujjatlarni qayd etishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
512. Agarda soliq toʻlangandan keyingi baza boʻyicha maʼlumotlardan foydalanilsa, baholashda prognozli pul chiqib ketishi tufayli yaratiladigan soliq amortizatsiyasidan olinadigan foydani hisobga olish maqsadga muvofiq boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9-§. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
513. Nomoliyaviy majburiyatlar uchun xarajat yondashuvi cheklangan holda qoʻllaniladi, chunki bozor ishtirokchilari majburiyatlarni ijro etishdan foyda olishni kutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
514. Xarajatli yondashuvni nomoliyaviy majburiyatlarni baholashda qoʻllash kerakligini aniqlashda baholovchilar 6-son MBSdan foydalanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
XIII boʻlim. Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash (12-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
515. “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 12-son MBS deb yuritiladi) tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash jarayoniga qoʻyiladigan asosiy talablar va ushbu jarayonning xususiyatlarini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
516. Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash 1 — 7-son MBS talablari asosida amalga oshiriladi. 12-son MBS tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholashga doir qoʻshimcha talablarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
517. Baholovchilar tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholashda YAMBSning 7-ilovasida keltirilgan metodikadan foydalanishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
518. 12-son MBS usullari bilan aniqlangan tovar-moddiy zaxiralar qiymati ushbu mulkning belgilangan tartibda moliyaviy hisobotlar uchun aniqlangan qiymatidan jiddiy farq qilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tovar-moddiy zaxiralar oʻz tarkibiga faqat tarixiy xarajatlarni olib, ishlab chiqarish jarayonida olingan va ishlab chiqarishda foydalanadigan aktivlarning (shu jumladan, aylanma kapital, asosiy vositalar, uskuna va nomoddiy aktivlar) daromadliligini aks ettiruvchi foyda balans qiymatiga kapitallashtirilmaydi. Bunda, tovar-moddiy zaxiralarning aniqlangan bozor qiymati balans qiymatidan farq qiladi va undan yuqori boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
519. 12-son MBSga muvofiq tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholashda sotuvlardan keyingi xarajatlar, foyda va shartnomalarni rasmiylashtirish bilan bogʻliq xarajatlar hisobga olinmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
520. Tovar-moddiy zaxiralar deganda keyinchalik sotish maqsadida saqlab turiladigan yoki ishlab chiqarish jarayonida boʻlgan, mahsulot ishlab chiqarishda qoʻllaniladigan yoxud maʼmuriy va ijtimoiy-madaniy vazifalarni amalga oshirish uchun foydalaniladigan quyidagi koʻrinishdagi moddiy aktivlar tushuniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotish uchun moʻljallangan tayyor mahsulot, tovarlar, shu jumladan, yoʻldagi tovarlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tugallanmagan ishlab chiqarish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqarish jarayonida foydalanish yoki ishlarni bajarish va xizmatlar koʻrsatish maqsadlari uchun moʻljallangan xom ashyo, materiallar, xarid qilinadigan yarim tayyor mahsulotlar va butlovchi qismlar, konstruksiya va detallar, yoqilgʻi, tara va idishbop materiallar, ehtiyot qismlar, boshqa moddiy zaxiralar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
521. Baholashga oid vazifa va zarur axborotni toʻplash mazkur YAMBSning tegishli MBS talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Axborotlarni toʻplash va tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
522. Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholashda korxonaning buxgalteriya hisobi va hisobot hujjatlari asosiy axborot manbai hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
523. Baholash obyektining qiymatini baholashda buyurtmachi baholovchiga quyidagilarni taqdim etadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash sanasidan oldingi moliyaviy hisobot hujjatlarining nusxalari hamda tovar-moddiy zaxiralarning miqdori va hisobga olish maʼlumotlarini (narxlar toʻgʻrisida axborotlar va h.k.) oʻz ichiga olgan hujjatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tovar-moddiy zaxiralari moddasi, shu jumladan ularning miqdori va oʻlchov birligi boʻyicha buxgalteriya maʼlumoti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sifat tavsiflarini koʻrsatgan holda tovar-moddiy zaxiralar holatining dalolatnomasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga taalluqli boʻlgan boshqa hujjatlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Zarur xollarda baholovchi tomonidan tovar-moddiy zaxiralarini yuridik shaxslarning balansiga qabul qilish uchun asos boʻluvchi hujjatlar nusxalari (shartnomalar, qabul qilish dalolatnomalari va h.k.) soʻrab olinishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
524. Baholovchi tomonidan qoʻllaniladigan baholash usullari bozor holati va dinamikasi, shuningdek baholash obyekti boʻyicha bitimlar haqidagi (sanasi, narxi, narxni shakllantiruvchi omillar, axborot manbai va boshqalar) axborotdan foydalanishni talab etsa, baholovchi baholash obyektiga tegishli boʻlgan bozor segmenti toʻgʻrisida umumiy axborotni yigʻishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholashda qoʻllaniladigan baholash yondashuvlari va usullari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
525. Tovar-moddiy zaxiralarni baholash xarajat va qiyosiy yondashuvlarni qoʻllagan holda amalga oshiriladi. Baholash yondashuvi va usulini qoʻllashda 6-son MBS talablariga rioya etilishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
526. Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini xarajat yondashuvi bilan baholashda quyidagi usullar qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
almashtirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymatni indeksatsiya qilish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻrtacha hisoblangan qiymat usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻrtacha narx boʻyicha baholash usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
527. Almashtirish usuli ishlab chiqaruvchi korxonaning narxlarini (sotish narxi, preyskurant boʻyicha narx va boshqalar) ustama xarajatlari (toʻgʻridan-toʻgʻri va bilvosita) qiymatini hisobga olgan holda aniqlashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
528. Qiymatni indeksatsiya qilish usuli qimmatlashishning statistik indekslarini hisobga olgan holda tovar-moddiy zaxiralarning dastlabki qiymatini qoʻshimcha baholash orqali tiklash qiymatini aniqlashni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
529. Oʻrtacha hisoblangan qiymat usuli bilan hisoblash tovar-moddiy zaxiralarning turidan kelib chiqib guruhlar va kichik guruhlar tuzishni nazarda tutadi hamda tovar-moddiy zaxiralar qabul qilib olingan vaqtdagi narxlar oʻzgarishi dinamikasiga asosan ularga salmoqlarni berishga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
530. Oʻrtacha narx boʻyicha baholash usuli tovarlarning turdosh guruhlariga nisbatan tovar birligining oʻrtacha qiymatini hisob-kitob qilish yoʻli bilan qoʻllaniladi. Tovar narxlari sezilarli oʻzgarib turganda ushbu usulni qoʻllab boʻlmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
531. Xarajat yondashuvi usullarini tovar-moddiy zaxiralarni baholash doirasida qoʻllashda tiklash qiymati yoki almashtirish qiymati tovar qiymatini yoʻqotish summasiga tuzatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tovar-moddiy zaxiralar doirasida tugallanmagan ishlab chiqarish qiymatini baholaganda, tovar qiymatining yoʻqotish summasiga tuzatish kiritilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
532. Qiyosiy yondashuv oʻxshash obyektlarning sotilishi (yoki taklifi) toʻgʻrisidagi bozor axborotidan tovar bozorida foydalanishni anglatadi. Bunda, sotish (yoki taklif) narxlariga baholash obyekti va analog tavsiflaridagi tafovutlarni hisobga olgan holda tuzatish kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
533. Qiyosiy yondashuv tovar-moddiy zaxiralarni ularning analoglari bilan toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli orqali qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
534. Qonunchilik hujjatlari bilan qayta sotilishi taqiqlangan, monopol va yuqori likvidli tovarlar turlarining qiymatini baholashda qiyosiy yondashuvdan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-bob. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
535. Bir nechta baholash yondashuvlaridan foydalanilganda, baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash uchun olingan natijalarni muvofiqlashtirish 6-son MBS talablari asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
XIV boʻlim. Mashina va uskunalar qiymatini baholash (13-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
536. “Mashina va uskunalar qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 13-son MBS deb yuritiladi) mashina va uskunalar qiymatini baholash jarayoniga qoʻyiladigan asosiy talablar hamda ushbu jarayonning xususiyatlarini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
537. Mashina va uskunalar qiymatini baholash 1 — 7-son MBSlar talablari asosida amalga oshiriladi. 13-son MBS mashina va uskunalar qiymatini baholashga doir qoʻshimcha talablarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
538. Baholovchilar mashina va uskunalarni baholashda YAMBSning 8-ilovasida keltirilgan metodikadan foydalanishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
539. Agar mashina va uskunalarni nomoddiy aktivlardan (dasturiy vositalar, ixtisoslashtirilgan maʼlumotlar bazalari, litsenziyalar, texnik hujjatlar va h.k.) foydalanmasdan ishlatish imkonsiz boʻlsa, u holda baholashga oid vazifaga qarab nomoddiy aktivlar qiymati alohida yoki mashina va uskunalar qiymati tarkibida hisobga olinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
540. Quyidagilar 13-son MBS tatbiq etiladigan baholash obyektlari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bitta alohida olingan mashina va uskuna yoki mashina va uskunaning muayyan qismi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mashina va uskunalarning bir-biridan shartli ravishda mustaqil boʻlgan birliklari (ishlab chiqarish-texnologik tizim yoki liniyaning bir qismi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqarish-texnologik tizimlari (ishlab chiqarish-texnologik jarayon bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan mashina va/yoki uskunalarning majmuasi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
541. Mashina va uskunalarga tegishli foydalanish huquqini baholashda (masalan, ijara shartnomasi asosida) ham ushbu MBS talablariga rioya qilish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Baholashga oid vazifa, axborotni toʻplash va tahlil qilish hamda farazlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
542. Baholashga oid vazifa va baholash uchun zarur boʻlgan axborotni toʻplash 2 va 3-son MBSlar talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
543. Ahamiyatli axborot xususiyati va manbasiga qoʻyilgan talablarga rioya etish maqsadida quyidagi masalalar koʻrib chiqilishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan mashina va uskunalar guruhining tarkibi (har bir mashina va uskuna birligi boʻyicha ularni identifikatsiya qilish uchun yetarli boʻlgan maʼlumotlarni koʻrsatgan holda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mashina va uskunalardan foydalanish uchun zarur boʻlgan nomoddiy aktivlarni (bunday aktivlar mavjud boʻlgan taqdirda) hisobga olish boʻyicha axborot.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
544. Baholovchi aktivning boshqa aktivlarga birlashtirilishi yoki integratsiyalanishi darajasini hisobga olishi zarur. Masalan:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivlar yerga mustahkam bogʻlangan boʻlishi, aktivning oʻzini yoki unga birikkan konstruksiya yoki binoga jiddiy shikast yetkazmasdan koʻchirib boʻlmasligi mumkin;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
alohida mashina integratsiyalangan ishlab chiqarish liniyasining bir qismi boʻlishi, uning ishlashi boshqa aktivlarga bogʻliq boʻlishi mumkin;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uskuna mulkning tarkibiy qismi sifatida tasniflashi mumkin (masalan, isitish, ventilyatsiya va havoni konditsionerlash tizimlari). Bunda, baholashda nimalar hisobga olinishi yoki hisobga olinmasligi aniq belgilab olinishi zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
545. Binoda kommunal xizmatlarni taʼminlash yoki koʻrsatish bilan bogʻliq mashina va uskunalar bino bilan bitta yaxlitlik hosil qilib, oʻrnatilgandan keyin ularni binodan ajratib boʻlmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bu obyektlar koʻchmas mulkka boʻlgan mulkiy huquqlar tarkibiga kiritiladi. Ushbu obyektlarning asosiy funksiyasi binoni elektr energiyasi, gaz, isitish, sovutish yoki ventilyatsiya bilan taʼminlash hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholash maqsadi uchun bunday obyektlarni alohida baholash zarur boʻlsa, baholashga oid vazifada alohida baholanishi kerak boʻlgan obyektlarning qiymati koʻchmas mulkka boʻlgan mulkiy huquqlar tarkibiga kiritilishi va alohida sotilmasligi haqida koʻrsatilgan boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
546. Mashina va uskunalarning funksionalligi va ularni tashish shartlari turlicha boʻlgani bois, aktivlarni baholashdagi vaziyatlar va holatlarni bayon qilish uchun qoʻshimcha quyidagicha farazlarni ham koʻrib chiqish zarur:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mashina va uskunalar ular oʻrnatilgan joyda yaxlit holatda hamda amaldagi biznesning bir qismi sifatida baholanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mashina va uskunalar ular oʻrnatilgan joyda yaxlit holatda, ammo ishlab chiqarish faoliyati hali boshlanmagan degan farazdan kelib chiqib baholanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mashina va uskunalar ular oʻrnatilgan joyda yaxlit holatda, ammo korxona yopilayotganligi haqidagi farazdan kelib chiqib baholanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mashina va uskunalar ular oʻrnatilgan joyda yaxlit holatda, ammo ularni sotishga majbur boʻlishganligi haqidagi farazdan kelib chiqib baholanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mashinalar va uskunalar ularni oʻrnatish joyidan koʻchirish maqsadida alohida baholanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Mashina va uskunalar qiymatini baholashda qoʻllaniladigan baholash yondashuvlari va usullari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
547. Mashina va uskunalar qiymatini baholashda baholovchi 5-son MBSga muvofiq tegishli qiymat turi(lari)ni tanlashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
548. Mashina va uskunalar qiymatini baholash qiyosiy, daromad va xarajat yondashuvlari asosida 6-son MBS talablariga rioya etgan holda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Har bir baholash yondashuvi doirasida 6-son MBSda belgilangan baholash usullarini tanlashni baholovchi baholash maqsadi, baholash obyektining xususiyati va foydalanish imkoniyatlari, cheklovchi shartlar, axborot bazasi mavjudligi va uning toʻliqligidan kelib chiqib mustaqil ravishda amalga oshiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
549. Qiyosiy yondashuvdan turdosh boʻlgan mashinalar va uskunalarni baholash uchun foydalaniladi (masalan, sanoat uskunalari, alohida turdagi ofis uskunalari va boshqalar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mashina va uskunalarning turlari ixtisoslashtirilgan boʻlib, bunday obyektlarni sotish haqida toʻgʻridan-toʻgʻri dalillar boʻlmaganda, daromad yoki xarajatlar asosidagi bozor axborotlari mavjud boʻlmagan hollarda xarajat yondashuvini qoʻllash lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
550. Qiyosiy yondashuv aynan bir xil obyektlar va/yoki analoglarning sotilishiga doir bozor maʼlumotlaridan kelib chiqib, baholash obyektining qiymatini aniqlashga asoslanadi. Aynan bir xil obyekt yoki analog bilan bitimlar toʻgʻrisida axborot mavjud boʻlmaganda, ishlab chiqaruvchilar va yetkazib beruvchilar takliflari toʻgʻrisidagi axborot asosida qiyosiy yondashuvdan foydalanish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
551. Mashina va uskunalar qiymatini baholash qiyosiy yondashuvning quyidagi usullari orqali amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
statistik tahlil usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
552. Qiyosiy yondashuvda sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli aynan bir-xil yoki analog obyektlar narxiga ularning baholash obyektidan farqlanishiga qarab, tegishli tuzatishlar (qiymat va/yoki foiz) kiritish orqali qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
553. Statistik tahlil usuli baholash obyekti bozor qiymatining narxlarni shakllantiruvchi omillarning maʼlum bir toʻplami bilan oʻzaro bogʻliqligini, shuningdek korrelyatsiya va regressiya tahlili usullari bilan amalga oshiriladigan ushbu omillarning oʻzaro bogʻliqligini aniqlashdan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
554. Analoglarni tanlashdagi asosiy talab funksional maqsadiga koʻra tarmoq boʻyicha va konstruktiv-texnologik oʻxshashligi hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
555. Mashina va uskunalar qiymatini baholashda agar aktiv yoki aktiv guruhlariga nisbatan aniq pul oqimlarini taqsimlash mumkin boʻlsa, daromad yondashuvini qoʻllash mumkin (masalan, bozorda sotiladigan mahsulotlarni ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan sanoat moslamasi boʻlgan aktivlar guruhi koʻrib chiqilayotganda).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
556. Mashina va uskunalar qiymatini baholashda daromad yondashuvi qoʻllanilgan taqdirda, aktiv(lar) xizmat muddati davomida shakllanishi kutilayotgan pul oqimlari, shuningdek aktivning foydali muddati oxiridagi qiymati hisobga olinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
557. Daromad yondashuvi mashina va uskunalarni yalpi biznes doirasida baholashda qoʻllanilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
558. Daromad yondashuvi quyidagi usullar yordamida amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydani (daromadni) toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qoldiq usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
teng samarali funksional analog usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
559. Foydani toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli baholash obyektidan keladigan foydani joriy qiymatga keltirishga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholanayotgan obyektni ijaraga berishdan olingan yillik pul oqimlari mulkdorning operatsion xarajatlarini chegirgan holda foyda sifatida qaraladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Foydani toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli texnologik kompleksdan qatʼi nazar, daromad olishga qodir boʻlgan alohida obyektdan iborat baholash obyektlariga nisbatan qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
560. Qoldiq usuli baholash obyekti tomonidan texnologik majmua sifatida yaratiladigan sof operatsion daromadni kapitallashtirishga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qoldiq usulini qoʻllashda baholash obyektini umumiy biznesdan mustaqil ravishda ishlab chiqarish va texnologik siklni taʼminlashga qodir boʻlgan va texnologik kompleks sifatida yalpi biznesning ishlab chiqarish birligini oʻz ichiga oladigan alohida, mustaqil mulkiy majmuaga ajratish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
561. Ishlab chiqarish boʻlinmasini texnologik majmua bilan ajratishning imkoni mavjud boʻlmasa, baholash obyektining qiymatini baholashda daromad yondashuvi qoʻllanilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
562. Teng samarali funksional analog usuli baholash obyektining qiymatini bozor qiymati maʼlum boʻlgan analoglarning funksional va ishlab chiqarish quvvatlari asosida aniqlashni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
563. Mashina va uskunalar qiymatini xarajat yondashuvida baholashda baholash obyektining joriy qiymati tiklash qiymatini (takror ishlab chiqarish qiymati yoki almashtirish qiymati) hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi, unda jamlangan eskirishning aniqlangan elementlari (jismoniy, funksional va iqtisodiy) tufayli yuzaga keladigan qadrsizlanishlar hisobga olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
564. Xarajat yondashuvi koʻproq alohida ixtisoslashtirilgan aktivlarni yoki maxsus maqsadlardagi obyektlarni baholashda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
565. Muayyan holatlarda korxonaning aktivni sotib olish yoki tayyorlashga sarflangan haqiqiy xarajatlari aktivni almashtirish xarajatlari sifatida foydalanish uchun mos kelishi mumkin. Biroq, retrospektiv xarajatlar haqidagi ushbu axborotdan foydalanishdan oldin baholovchi quyidagilarni eʼtiborga olishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
retrospektiv xarajatlarning yuzaga kelish muddatlari. Bunda, korxonaning haqiqiy xarajatlari eskirgan boʻlishi mumkin yoki baholash sanasiga ularning ekvivalentiga muvofiq boʻlishi uchun inflyatsiya/indeksatsiyani hisobga olgan holda tuzatishlar talab etilishi mumkin;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash qiymati. Bunda, baholovchi korxona amalga oshirgan xarajatlar oʻz xususiyatiga koʻra ilgari sodir etilgan bitimlarni yoki foydalanishda boʻlgan mashina va uskunalarni sotib olishni hisobga olish usulini qoʻllashi tufayli tarixiy boʻlmasligi mumkinligi ehtimolini hisobga olishi lozim. Har qanday holatda retrospektiv xarajatlar tegishli indekslardan foydalangan holda baholash sanasiga inobatga olinishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymatga kiritilgan aniq xarajatlar. Bunda, baholovchi barcha kiritilgan jiddiy xarajatlarni, shuningdek bu xarajatlar baholanayotgan aktiv qiymati shakllanishiga hissa qoʻshgan yoki qoʻshmaganligini hisobga olishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozorga oid boʻlmagan komponentlar. Bunda, bozor ishtirokchilari qilmagan yoki ular qila olmagan xarajatlar, ularga berilmagan chegirmalar yoki qoplamalar hisobga olinmasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
566. Tiklash/almashtirish xarajatlari aniqlab olingandan keyin jismoniy, funksional va iqtisodiy eskirishlardan kelib chiqib chegirishlar amalga oshirilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
567. Xarajat yondashuvi doirasida mavjud boʻlgan axborotdan kelib chiqib quyidagi usullardan biri qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
takror ishlab chiqarish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
almashtirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
turdosh obyekt narxi boʻyicha hisoblash usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
elementma-element hisoblash usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymatni indeksatsiya qilish usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
568. Takror ishlab chiqarish usuli qiymatni aniqlash uchun analog obyektlarning narxi haqidagi axborotdan foydalanishni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
569. Almashtirish qiymatini aniqlash uchun almashtirish usuli bir xil obyektlar yoki analoglar toʻgʻrisidagi narx maʼlumotlarini koʻrib chiqishni, ulardan texnik va texnologik xususiyatlardagi farqlarga asoslangan, shuningdek vaqt oʻtishi bilan narx oʻzgarishini hisobga oluvchi tuzatishlar asosida foydalanishni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
570. Turdosh obyekt narxi boʻyicha hisoblash usuli asosiy ishlab chiqarish koʻrsatkichlaridagi farqlanishlarga tuzatishlar kiritish orqali analog-obyekt toʻgʻrisidagi narx maʼlumotlarini (narxi maʼlum boʻlganda) hisobga olgan holda baholash obyekti qiymatini aniqlashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
571. Elementma-element hisoblash usuli baholash obyektining bozor narxi maʼlum boʻlgan bir nechta agregatlardan iborat boʻlganda, shuningdek texnik agregatlarni yigʻish murakkab boʻlmagan va isteʼmolchining oʻzi tomonidan bajarilishi mumkin boʻlgan hollarda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
572. Qiymatni indeksatsiya qilish usuli joriy narxlarga mos keltirish uchun baholash obyektining bazaviy (boshlangʻich yoki tiklanish) qiymatiga narxlar qimmatlashishining statistik indekslarini qoʻllashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
573. Mashinalar va uskunalarni xarajat va qiyosiy yondashuvlardan foydalangan holda baholashda baholash sanasidan keyin analog-obyektlar bilan sodir boʻlgan hodisalar toʻgʻrisidagi narx maʼlumotlaridan foydalanishi mumkin (masalan, narxlarni teskari indeksatsiya qilish). Baholovchi baholash kunidan tegishli voqea sodir boʻlgan kungacha narxlar dinamikasini tahlil qilishi va tegishli tuzatishlar kiritishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-bob. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
574. Bir nechta yondashuvlardan foydalanilganda, baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash uchun olingan natijalarni muvofiqlashtirish 6-son MBSga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-bob. Mashina va uskunalar qiymatini baholashning oʻziga xos xususiyatlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
575. Mashina va uskunalar qiymati uni moliyalashtirish usuliga bogʻliq boʻlmaydi. Ayrim hollarda baholashni oʻtkazishda mashina va uskunalarni moliyalashtirish shartlarining usuli va barqarorligini hisobga olish kerak boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
576. Mashina yoki uskunalar qiymatini baholash maqsadidan kelib chiqib majburiyatlar yuklatilgan har qanday aktivlarni identifikatsiya qilish va ularning qiymatini majburiyatlar yuklatilmagan aktivlardan alohida baholash maqsadga muvofiq boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
577. Operatsion ijara shartlarida saqlab turiladigan mashina va uskunalar obyektlari uchinchi shaxslar mulki boʻlib, ularning ijarasi muayyan mezonlarga mosligi sharti bilan ijarachi aktivlarini baholashda hisobga olinmaydi. Biroq, ushbu aktivlar hisobga olinishi hamda ularning mavjudligi ular bilan birga ishlatiladigan aktivlar qiymatiga taʼsir qilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
XV boʻlim. Xususiylashtirish maqsadida davlat uy-joy fondi qiymatini baholash (14-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
578. “Xususiylashtirish maqsadida davlat uy-joy fondi qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 14-son MBS deb yuritiladi) xususiylashtirish maqsadida davlat uy-joy fondi qiymatini baholash jarayoniga qoʻyiladigan asosiy talablar va ushbu jarayonning xususiyatlarini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
579. Xususiylashtirish maqsadida davlat uy-joy fondi qiymatini baholash 1 — 7-son MBS talablari asosida amalga oshiriladi. 14-son MBS xususiylashtirish maqsadida davlat uy-joy fondi qiymatini baholashga doir qoʻshimcha talablarni belgilaydi. 14-son MBSni qoʻllashda YAMBSning 9-ilovasida keltirilgan metodikadan foydalanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Quyidagilar xususiylashtirish maqsadida davlat uy-joy fondi qiymatini baholash obyektlari (bundan buyon matnda baholash obyekti deb yuritiladi) hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻp kvartirali uylardagi kvartiralar va yakka tartibdagi uy-joy (uylarning qismlari);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aholi koʻchib kirmagan hamda boʻshatilgan kvartiralar, rekonstruksiya va taʼmirlash tugallangandan keyingi yakka tartibdagi uy-joy (uylarning qismlari);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yangi qurilgan uylardagi kvartiralar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Buxgalteriya hisobi standartlari va moliyaviy hisobotlar bilan bogʻliqlik
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
580. Mazkur 14-son MBS maqsadlari uchun quyidagi atamalar va taʼriflar qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshlangʻich qiymat — asosiy vositalarni yaratish (qurish va qurib bitkazish) yoki xarid qilish boʻyicha qilingan xarajatlarning qiymati, shu jumladan toʻlangan va qoplanmaydigan soliqlar (yigʻimlar), shuningdek aktivni undan maqsadga muvofiq foydalanish uchun ishchi holatiga keltirish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan yetkazib berish va montaj qilish, oʻrnatish, ishga tushirish va istalgan boshqa xarajatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qoldiq (balans) qiymat — jamlangan amortizatsiya summasini chegirgan holda asosiy vositalarning boshlangʻich (tiklash) qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
amortizatsiya — foydali xizmat muddati mobaynida aktivning amortizatsiyalanadigan qiymatini asosiy vositalarning vazifasidan kelib chiqqan holda mahsulot (ishlar, xizmatlar) tannarxiga yoki davr xarajatlariga tizimli taqsimlash va oʻtkazish koʻrinishida eskirishning qiymat ifodasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
581. 14-son MBSning moliyaviy hisobot hujjatlaridan asosiy farqi baholash obyektini baholashda qoʻllanadigan qiymatning pul ifodasi tarixiy fakt emas, balki obyektning vaqtning aniq paytidagi foydaliligi bahosidan iborat. Bu baholash qiymati moliyaviy hisobotda aks ettirilgan qiymatdan farq qilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Baholash obyektini baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
582. Xususiylashtirish maqsadida baholash obyektining qiymatini baholash quyidagi bosqichlardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashga oid vazifani belgilash va baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi shartnomani tuzish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini identifikatsiya qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
axborot yigʻish va uni tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yakuniy qiymatni hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Baholashga oid vazifani belgilash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
583. Baholashga oid vazifa 2-son MBS talablariga muvofiq tuziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
584. Davlat uy-joy fondini xususiylashtirishda qoldiq balans qiymati aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Baholash obyektini identifikatsiya qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
585. Baholash obyektini identifikatsiya qilishda baholovchi taqdim qilingan hujjatlar baholash obyektining haqiqiy holatiga hamda unga boʻlgan mulkiy huquqlariga muvofiqligini belgilaydi. Baholash jarayonida vujudga kelishi mumkin boʻlgan ehtimoliy farazlar va cheklovchi shartlarning tahlili oʻtkaziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
586. Baholash obyektini identifikatsiya qilish baholovchi tomonidan buyurtmachi va (yoki) u vakil qilgan shaxs taqdim qilgan hujjatlar (uy-joy yoki turar joyga doir inventar hujjatlar yigʻma jildi) asosida baholash obyektini koʻzdan kechirish, oʻlchab koʻrish, fotosuratga olish, uning amalda mavjudligi va haqiqiy holatini oʻrganish, obyektning nomini, joylashgan yerini, miqdor va sifat tarkibini, texnik tavsiflarini hamda baholash obyektining oʻziga xos xususiyatlarini aks ettiruvchi boshqa maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan tavsiflash yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
587. Turar joyning umumiy maydoni qonunchilikka belgilangan shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiq aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
588. Baholovchi tomonidan baholash obyektini identifikatsiya qilish jarayonida toʻplangan maʼlumotlar balansda saqlovchi tomonidan taqdim qilingan kadastr maʼlumotlariga mos kelmasligi aniqlanganda, baholovchi tomonidan turar joy va yordamchi xonalarning texnik tavsifi dalolatnomasi tuziladi hamda balansda saqlovchi vakillari va baholash obyektida yashovchining baholovchi tomonidan kiritiladigan tuzatishlarga ularning roziligini tasdiqlovchi imzolari qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
589. Buyurtmachi tomonidan baholash obyekti toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga tuzatish kiritish rad etilganda yoki ushbu maʼlumotlarga tuzatish kiritish imkoni boʻlmagan taqdirda, baholovchi baholash oʻtkazishni rad qilishi yoki buyurtmachi bilan kelishgan holda baholash obyektining haqiqiy holatidan kelib chiqib, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda taqdim qilingan hujjatlardagi nomuvofiqliklar faktlari hamda baholash obyektining holatini aks ettirgan holda baholashni amalga oshirishi mumkin. Bunda, koʻrsatilgan cheklovchi shartlar inobatga olinib baholash hisoboti tuzilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Axborot toʻplash va tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
590. Axborot toʻplash va tahlil qilish quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga boʻlgan huquqni belgilovchi hujjatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga doir buxgalteriya hisobi va hisobot maʼlumotlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan foydalanish bilan bogʻliq cheklovlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti va uning tarkibiy qismlarining texnik tavsifi va boshqa axborotlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
591. Baholash obyektlarini baholashda buyurtmachi yoki u vakil qilgan shaxs tomonidan taqdim qilingan dastlabki axborot, shuningdek baholovchi tomonidan buxgalteriya, birlamchi va statistika hisoblaridan olingan maʼlumotlardan foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
592. Quyidagilar buyurtmachi yoki u vakil qilgan shaxs tomonidan taqdim qilinadigan dastlabki axborot hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
turar joyga koʻchib kirish uchun asos boʻladigan order yoki boshqa tasdiqlovchi hujjat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
balansda saqlovchining baholash obyekti toʻgʻrisidagi maʼlumotnomasi (ishga tushgan yili, balans qiymati, eskirish, qoldiq qiymati, umumiy maydon, foydali maydon va boshqalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uy-joy va/yoki turar joy kadastr hujjatlari yigʻma jildining nusxasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi tomonidan baholash obyektining xususiyatlariga qarab boshqa axborot ham soʻrab olinishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
593. Baholash jarayonida foydalaniladigan axborot xususiylashtirilishi lozim boʻlgan davlat uy-joy fondi obyektining qiymatini baholovchi tomonidan aniqlash uchun ishonchli va yetarli boʻlishi lozim. Buyurtmachi yoki u vakil qilgan shaxs taqdim qilgan axborot, shuningdek bevosita baholovchining oʻzi tomonidan yigʻilgan axborot, axborotni taqdim qilgan tashkilotning rahbari tomonidan imzolangan va tasdiqlangan taqdirda ishonchli hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
594. Baholovchi tashkilot, agarda taqdim qilingan axborot hajmi va sifati 14-son MBS talablariga muvofiq baholashni oʻtkazish va baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlash uchun yetarli boʻlmasa, baholash boʻyicha ishlarni bajarishdan bosh tortishga haqlidir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Yakuniy qiymatni hisoblash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
595. Xususiylashtirish maqsadida baholash obyektining qiymatini baholash baholovchi tomonidan qoldiq balans qiymati usulidan foydalangan holda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
596. Qoldiq balans qiymati usuli bilan xususiylashtirilishi lozim boʻlgan turar joyning bahosini hisoblashda kvartiralarning umumiy maydoni 1 (bir) kvadrat metrning qiymati uy-joy qoldiq balans qiymatining uyning barcha kvartiralari umumiy maydoni yigʻindisiga nisbati sifatida aniqlanadi. Uy-joyda noturar joylar mavjud boʻlgan taqdirda ularning qiymati va umumiy maydoni hisobdan chiqarib tashlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
597. Agar baholash obyektining yigʻilgan amortizatsiyasi 90 (toʻqson) va undan yuqori foizni tashkil qilgan taqdirda, qoldiq qiymati sifatida boshlangʻich balans qiymatining 10 (oʻn) foizi qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
598. Turar joyning isteʼmolchilik sifatlari jamlangan koeffitsiyenti baholovchi tomonidan isteʼmolchilik sifatlari koeffitsiyentlarining yigʻindisini chiqarish yoʻli bilan hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
599. Baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda xususiylashtirilishi lozim boʻlgan turar joyning hisoblangan qoldiq qiymatini hamda turar joyning isteʼmolchilik sifatlari koeffitsiyentlarining yigʻindisini koʻrsatadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-§. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
600. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot 4-sonli MBS talablariga muvofiq tuzilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
601. Baholovchi tashkilot baholashning baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilgan natijalari uchun qonunchilikka muvofiq javobgar boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-bob. Axborotni oshkor etishga qoʻyiladigan talablar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
602. Baholash jarayonida foydalanilgan axborotni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda oshkor etish baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchilar baholash jarayoni va baholash obyektining qiymatini aniqlash uchun baholovchi koʻrgan choralarni tushuna oladigan tarzda amalga oshirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
603. Baholash jarayonida qoʻllanilgan barcha axborot oshkor etilishi lozim, bundan maxfiy xususiyatga ega boʻlgan axborot mustasno. Maxfiy axborotni baholovchi faqat buyurtmachi va (yoki) mazkur axborotni taqdim qilgan shaxslar bilan kelishgan holda yoki sudning tegishli qaroriga binoan oshkor etadi. Foydalanilayotgan axborotning maxfiylik darajasi buyurtmachi va (yoki) mazkur axborotni taqdim qiluvchi yoki unga bevosita aloqador boʻlgan shaxslar tomonidan belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
604. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholash obyekti bilan bogʻliq barcha farazlar, cheklovchi shartlar va 14-son MBS talablaridan chetga chiqishlar aks ettiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
605. Baholash retrospektiv sanaga (baholashni amalga oshirish sanasiga mos kelmaydigan) amalga oshirilgan taqdirda, baholash obyektining qiymati faqat retrospektiv sana uchun haqiqiy hisoblanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
XV1 boʻlim. Transport vositalari qiymatini baholash (15-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Transport vositalarini baholashning qoidalari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6051. “Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 15-son MBS deb yuritiladi) transport vositalari qiymatini baholash jarayoniga qoʻyiladigan asosiy talablarni, shuningdek ushbu jarayonning xususiyatlarini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6052. Transport vositalari qiymatini baholash 1 — 7-son MBSlar talablari asosida amalga oshiriladi. 15-son MBS transport vositalari qiymatini baholashga va ularga yetkazilgan moddiy zarar miqdorini aniqlashga doir qoʻshimcha talablarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6053. Baholovchilar transport vositalari qiymatini baholashda YAMBSning 10-ilovasida keltirilgan metodikadan foydalanishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6054. Mazkur MBS doirasida transport vositasi deganda yoʻlovchilarni, bagajni, yuk bagajini, yuklarni, pochta va kuryerlik joʻnatmalarini tashish uchun moʻljallangan qurilmalar tushuniladi (yengil avtomobillar, yuk avtomobillari, avtobuslar, tirkamalar va yarimtirkamalar, maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinalarning shassisidagi avtomobillar, qishloq xoʻjaligi va yoʻl-qurilish texnikalari, mototexnikalar (motonaqliyotlar, mopedlar, skuterlar va h.k) va velosipedlar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6055. Transport vositalari tarkibiga transport vositasi sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazilmaydigan mashinalar kiritilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6056. 15-son MBS bilan baholanadigan baholash obyektlariga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bir birlik transport vositasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining qismlari, uzellari, agregatlari, detallari va boshqa komponentlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Baholashga oid vazifani belgilash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6057. Baholashga oid vazifa 2-sonli MBS talablariga muvofiq tuziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasi qiymatini baholashda basharti baholashni oʻtkazish uchun asos boʻlgan normativ-huquqiy hujjatda yoki baholash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, uning bozor qiymati aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bozor qiymatidan farq qiladigan qiymat turini aniqlash zarur boʻlgan hollarda qiymatni qoʻllash va turini aniqlash sabablari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslangan, ochib berilgan va bayon qilingan boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qiymat turlarini aniqlashda baholovchi 5-son MBS talablariga amal qilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Shikastlangan transport vositalarini baholashda baholovchi shikastlangan transport vositalarining taʼmirlash (tiklash) qiymatini va transport vositasiga yetkazilgan zarar miqdorini hamda ularning tovar qiymatini yoʻqotishni aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektlarining bozor qiymatini aniqlashda ularning oldi-sotdisi bilan bogʻliq tashkiliy tadbirlarga (ommaviy savdolar, reklama va boshqalar) xarajatlar hisobga olinmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Axborotni toʻplash va tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6058. Baholovchi baholash obyekti haqidagi axborotni va bozor axborotini toʻplash hamda tahlil qilishni baholash yondashuvlari va usullarini tanlash va qoʻllash uchun yetarli boʻlgan hajmda amalga oshiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6059. Baholash obyekti haqidagi dastlabki axborot manbalari quyidagilardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
buyurtmachi yoki boshqa vakolatli shaxs tomonidan taqdim etiladigan dastlabki axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchi tomonidan baholash obyektini koʻzdan kechirish chogʻida olingan axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uchinchi shaxslar va tashkilotlardan olingan, shuningdek ommaviy axborot vositalarida va internet tarmogʻida eʼlon qilingan axborot.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60510. Buyurtmachi yoki boshqa vakolatli shaxs tomonidan zaruratga koʻra taqdim etilishi mumkin boʻlgan dastlabki axborot quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining oxirgi hisobot sanasi holatidagi balans qiymati va amortizatsiyasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
huquqni belgilovchi hujjatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining texnik va konstruktiv tavsiflarini oʻz ichiga olgan hujjatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining texnik holati haqidagi dalolatnoma;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining tarkibidagi baholanishi kerak boʻlgan qoʻshimcha butlovchilar (agar boʻlsa) haqidagi maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga boʻlgan huquqlarning cheklovlari (cheklanishlari) haqida maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjatlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholashning maqsadi va baholash obyekti xususiyatlariga qarab, baholovchi buyurtmachidan baholash uchun zarur boʻlgan boshqa axborotni soʻrab olishga haqli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60511. Transport vositasini koʻzdan kechirish buyurtmachi yoki mulkdorning rasmiy vakili bilan birga oʻtkaziladi. Baholovchi baholash obyektini koʻzdan kechirganda, uni identifikatsiya qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60512. Buyurtmachi taqdim etgan, shuningdek ishlarni bajarishga jalb qilingan uchinchi shaxslardan olingan axborot, agar u rahbar (mulkdor)ning imzosi hamda axborotni bergan tashkilot (yuridik shaxslar uchun) muhri bilan tasdiqlangan boʻlsa, ishonchli hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ommaviy axborot vositalaridan, internet tarmogʻidan, soʻrov, suhbat natijalaridan va boshqa shunga oʻxshash manbalardan olingan maʼlumotlar, agar ushbu maʼlumotlarning tegishli manbalari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan boʻlsa, ishonchli hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Buyurtmachi baholash obyekti va baholovchiga taqdim etilgan maʼlumotlarning toʻgʻriligi uchun javobgardir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60513. Zarur boʻlgan hollarda baholovchining soʻroviga koʻra, hujjatlarni taqdim etgan shaxs tegishli hujjatlarga tushuntirishlar (izohlar)ni qoʻshimcha maʼlumotnomalar koʻrinishida rasmiylashtiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Baholash obyektini identifikatsiya qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60514. Baholash obyektini identifikatsiya qilish (baholash obyekti holati tavsiflarini aniqlash) baholash obyektini tashqi koʻzdan kechirish oʻtkazish (bundan buyon matnda koʻzdan kechirish deb yuritiladi) hamda roʻyxatga olish hujjatlarini (avtomototransport roʻyxatdan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomani, boshqa tasdiqlovchi rasmiy hujjatlarni) oʻrganish va transport vositadagi mavjud identifikatsion raqamlar bilan solishtirish orqali amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60515. Baholash obyektini identifikatsiya qilish quyidagilarni nazarda tutadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining jismonan mavjudligini va unga boʻlgan huquqni belgilovchi hujjatlarni aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga boʻlgan mulk huquqlarining turini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining texnik tavsiflari (turi, rusumi, modeli, modifikatsiyasi, ishlab chiqaruvchi haqidagi maʼlumotlar, ishlab chiqarilgan yili, kuzov (shassi) identifikatsion raqami, kuzov turi (kabinalar — yuk mashinalari va traktorlar uchun, platformlar — tirkama uchun), oʻrindiqlar, eshiklar soni, dvigatelning raqami, turi, ishchi hajmi, silindrlari soni va kuchi, uzatgich qutisi (transmissiya) turi, rangi va boʻyash turi, butlovchilari haqidagi maʼlumotlar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini roʻyxatga olish tavsiflari (roʻyxat raqami, texnik pasport seriyasi va raqami, ular boʻlmagan taqdirda hisobvaraq-maʼlumotnoma, oldi-sotdi shartnomasi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining holati koʻrsatkichlari (butlanishining mosligi, spidometr koʻrsatkichlari boʻyicha yurilgan masofa, ishlab berilgan motoresurs, ish davomiyligi, transport vositasining umumiy holati, uzellar va agregatlarning ishga yaroqliligi, koʻrikdan oʻtkazishdan oldin olib borilgan taʼmirlash taʼsirlari (ishlari) yoki transport vositasining kapital taʼmirlangan yoki almashtirilgan qismlari);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti shikastlanishlari tavsiflari (shikastlanishlar, deformatsiyalar turi, oʻlchamlari va zonalari).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Transport vositalari qiymatini baholashda baholash yondashuvlari va usullarini qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60516. Baholash obyektini baholashda baholovchi qiyosiy, daromad va xarajat yondashuvlaridan birini qoʻllaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60517. Baholovchi har bir baholash yondashuvi doirasida baholash usullarini baholashning maqsadi, aniqlanadigan qiymat turi, baholash obyekti xususiyatlari, cheklovchi shartlar, axborot bazasi va uning toʻliqligini hisobga olgan holda tanlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60518. Qiyosiy yondashuv analog-obyektlarning bozor qiymatlari toʻgʻrisidagi axborotga va ularning qiymatini qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatishga asoslangan hisoblash usullari yigʻindisidan iborat. Analog-obyektlarning bozor qiymatlari deganda bitimlar va takliflar narxlari tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60519. Baholash obyekti qiymatini qiyosiy yondashuv bilan aniqlash uchun baholovchi quyidagi usullardan birini qoʻllaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
statistik tahlil usullari (korrelyatsion-dispersion, regression).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60520. Sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli analog-obyektlarning sifat tavsiflarini qiyoslashga hamda qiyoslash elementlari boʻyicha aniqlangan farqlar qismida tuzatishlar kiritish yoʻli bilan baholash obyekti qiymatini aniqlashga asoslangan hisob-kitoblar yigʻindisidan iborat boʻlib, quyidagi asosiy bosqichlarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozorni oʻrganish, analog-obyektlar boʻyicha axborot toʻplash va tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analoglarni tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiyoslash birligini belgilash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiyoslash elementlarini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymatni hisoblash usullarini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatishlarni hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog-obyektlar narxlari (qiymati)ni tuzatish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti qiymatini aniqlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60521. Quyidagilar asosiy qiyoslash birliklari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kuzov turi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
quvvat birligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining birligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60522. Quyidagilar asosiy qiyoslash elementlari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining turi, rusumi, modeli, yoʻlovchi sigʻimi, yuk koʻtarish sigʻimi, vazni, hajmi, dvigatel quvvati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqarilgan yili, yurgan masofasi va texnik holati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
jihozlanishi va boshqa qiyoslash elementlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60523. Sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli quyidagi holatlarda qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mahalliy va Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi (MDH) mamlakatlarida ishlab chiqarilgan transport vositalari uchun — baholash obyektiga analog boʻlgan kamida uchta transport vositasi mavjud boʻlganda (bunda ishlab chiqarilishi toʻxtatilgan transport vositalarga nisbatan kamida ikkita);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xorijda (MDH mamlakatlaridan boshqa mamlakatlarda) ishlab chiqarilgan transport vositalari uchun — baholash obyektiga analog boʻlgan kamida ikkita transport vositasi mavjud boʻlganda.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60524. Statistik tahlil usullari baholash obyektining narxi bilan baholash obyektining narxiga taʼsir qiluvchi parametrlar oʻrtasidagi statistik (korrelyatsion-dispersion, regression) bogʻliqliklarni aniqlashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Daromad yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60525. Daromad yondashuvi tijoratda foydalaniladigan baholash obyektidan olinadigan kelgusidagi daromadlar yigʻindisi sifatida uning joriy qiymatini aniqlashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60526. Mazkur MBS doirasida daromad yondashuvi usullaridan quyidagi hollarda foydalanilishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiyosiy va xarajat yondashuvlari usullarini qoʻllash imkoni boʻlmaganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar baholash obyekti ishlab chiqarish siklida oʻzi mustaqil barqaror daromadni shakllantiradigan maxsus va (yoki) ixtisoslashtirilgan texnika boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar baholash obyekti daromadni shakllantiradigan jamoat yoki noyob (raritet) transport vositasi boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60527. Baholash obyekti qiymatini baholashda daromad yondashuvining toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli qoʻllaniladi va baholash qiymati sof operatsion daromad koʻrsatkichlarini kapitalizatsiya stavkasiga boʻlish orqali aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60528. Baholovchi toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usulidan foydalanganda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapitallashtiriladigan sof operatsion daromad qiymatini hisoblab chiqishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapitallashtirish stavkasini hisoblashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining joriy qiymatini aniqlashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60529. Kapitallashtirish stavkasi kumulyativ qurish usuli va bozor ekstraksiyasi usuli yordamida hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60530. Sof operatsion daromadni aniqlash uchun baholovchi operatsion xarajatlar yoki xizmatlarni koʻrsatishda (ishlarni bajarishda) transport xizmatlarining tannarxi baholash obyektiga operatsion xarajatlar asosida baholash obyektidan foydalanishdan olinadigan sof operatsion daromadni hisobga olgan holda baholash obyektini ijaraga berishdan keladigan pul tushumlaridan foydalanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60531. Sof operatsion daromad baholash sanasi yilidan keyingi toʻliq yil uchun oʻrtacha yillik qiymat miqdorida aniqlanadi. Bunda, baholovchi prognozlarda narxlarning oʻzgarishini hisobga olgan holda, ijara stavkalari yoki transport xizmatlari (ishlar) qiymati oʻzgarishini hisobga olishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60532. Xarajat yondashuvi transport vositasi qiymatini uni tiklash, ishlab chiqarish yoki almashtirish uchun zarur xarajatlar qiymatidan jami eskirishni chegirib tashlash orqali aniqlashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60533. Qiymatni xarajat yondashuvi bilan hisoblash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
toʻliq tiklash — ishlab chiqarish qiymati yoki almashtirish qiymatini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga oʻrnatilgan, baholash obyektining zavod komplektatsiyasiga kirmaydigan qoʻshimcha jihozlanish qiymatini aniqlash (zarur boʻlganda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektida mavjud boʻlgan nuqsonlarni va nosozliklarni bartaraf etish qiymatini aniqlash (zarur boʻlganda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining jamlangan eskirish miqdorini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti qiymatini toʻliq takror ishlab chiqarish qiymati yoki almashtirish qiymati bilan (qoʻshimcha uskunaning qiymatini va baholash obyektida mavjud boʻlgan nuqsonlarini va nosozliklarini bartaraf etish qiymatini hisobga olgan holda) jamlangan eskirishning qiymati koʻrsatkichlari oʻrtasidagi farq sifatida aniqlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60534. Toʻliq takror ishlab chiqarish qiymati yoki almashtirish qiymati quyidagi usullardan biri yordamida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bilvosita usul;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
almashtirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymatni indeksatsiyalash usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Jamlangan eskirish jismoniy, funksional (maʼnaviy) va iqtisodiy (tashqi) eskirish hamda eskirish yigʻindisi sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60535. Mavjud axborotdan kelib chiqqan holda transport vositasining jismoniy eskirishi quyidagi usullardan biri yordamida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
statistik mezonlar usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
normativ eskirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydalanish boshlangandan boshlab xronologik yosh va bosib oʻtgan masofasi/ishlagan vaqtini inobatga olishga oid jismoniy eskirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi, shuningdek ularning tarkibiy qismlari uchun tabiiy jismoniy eskirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
texnik holatini tavsiflovchi usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60536. Funksional eskirish — avtomobil sanoatidagi ilmiy va texnologik taraqqiyot, ishlab chiqarish, import, tovar bozorlari va transport vositalarining ishlashiga davlat tomonidan qoʻyilgan cheklovlar, transport vositalarini ishlab chiqarishni tugatish, shu jumladan, ular uchun ehtiyot qismlar ishlab chiqarishni toʻxtatish va boshqa omillar taʼsirida foydaliligining pasayishi tufayli transport vositasining qiymatining nisbiy pasayishidan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60537. Iqtisodiy (tashqi) eskirish — bozor konyunkturasining baholanayotgan obyektga salbiy taʼsiri natijasida baholanayotgan obyekt qiymatining pasayishidan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60538. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish 6-son MBS talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60539. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish turli baholash yondashuvlari yordamida olingan baholash natijalari uchun qiyoslash choralarini belgilash yoʻli bilan amalga oshiriladi. Bunda, baholovchi quyidagilarni hisobga olishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashning maqsadi hamda baholash natijalaridan moʻljallanayotgan foydalanish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining xususiyati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymat turi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash yondashuvlarini qoʻllaganda foydalaniladigan axborotning miqdori va sifati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60540. Oʻlchovlarni kelishish va qiyoslash usullarini tanlashda baholovchining barcha farazlari va taxminlari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslab berilgan boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-bob. Shikastlangan transport vositalari qiymatini baholash hamda transport vositalariga yetkazilgan zararni aniqlash xususiyatlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Shikastlangan transport vositalari qiymatini baholashning umumiy qoidalari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60541. Transport vositalari shikastlanishining asosiy sabablari yoʻl-transport hodisalari, ishlab chiqarishdagi yirik avariyalar, tabiiy ofatlar, zilzilalar, sel, qulashlar, toshlar oʻpirilishi, koʻchkilar, toshqinlar, suv bosishi, shuningdek transport vositasining shikastlanishiga olib kelgan qasddan yoki qasddan boʻlmagan (ehtiyotsizlik oqibatidagi) harakatlar boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60542. Shikastlanishdan zarar (moddiy zarar) — transport vositasining olingan shikastlanishlar natijasida arzonlashish qiymati yoki uni tiklashga qilingan xarajatlar miqdori hisoblanadi. Zarar transport vositasi qiymatining shikastlanish oqibatida haqiqiy yoʻqotilishi yoki shikastlangan transport vositasini uning shikastlanishdan bevosita oldingi texnik holatigacha tiklashga ketgan xarajatlar hamda uni tiklash boʻyicha ishlar olib borish natijasida uning qiymati yoʻqotilishi miqdori (tovar qiymatining yoʻqotilishi) yigʻindisi sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, moddiy zarar miqdoriga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taʼmirlash uchun zarur boʻlgan materiallarning qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taʼmirlash jarayonida ularning eskirishini hisobga olgan holda almashtiriladigan ehtiyot qismlarining qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taʼmirlash ishlari uchun xarajatlar, shu jumladan ustalarning ish haqi xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taʼmirlash bilan bevosita bogʻliq xarajatlar va qoʻshimcha xarajatlar (ish soatlarining umumiy qiymati).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tovar qiymatining yoʻqotilishi qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yoʻqotilgan daromad (boy berilgan foyda) ushbu MBS doirasida aniqlanmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60543. Taʼmirlash (tiklash) qiymati — transport vositasi shikastlanishlarini bartaraf etish qiymati hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60544. Tovar qiymatining yoʻqotilishi qiymati — transport vositasida mavjud boʻlgan nuqsonlar yoki ularni bartaraf etish izlari mavjudligi yoki nuqsonlar bartaraf etilganligi toʻgʻrisida ishonchli maʼlumotlar mavjudligi sababli transport vositasining isteʼmol xususiyatlarining yomonlashishi natijasida transport vositasi (mahsulot) qiymatining pasayishi hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, tovar qiymatining yoʻqotilishi transport vositasini taʼmirlash (tiklash) boʻyicha ishlar bajarilgandan keyin uning geometrik parametrlaridagi, konstruktiv materiallar fizik-kimyoviy xossalaridagi va ish jarayonlari tavsiflaridagi qaytmas oʻzgarishlar bilan bogʻliq boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60545. Baholovchi oldiga qoʻyilgan vazifalarning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi uchun buyurtmachi transport vositasini baholovchiga koʻzdan kechirish uchun taqdim etadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60546. Baholovchi tomonidan koʻzdan kechirish natijasida baholash uchun zarur boʻlgan baholash obyektining shikastlanishlari va nuqsonlari haqidagi, shu jumladan quyidagi maʼlumotlar:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasini identifikatsiya qilish, transport vositasi va uning agregatlari raqamlarining taqdim etilgan hujjatlardagi (roʻyxat raqami, indentifikatsiyalash raqami (VIN — transport vositasining 17 ta belgidan iborat noyob kodi), kuzov raqami, rama yoki shassi raqami, dvigatel raqami va h.k.) yozuvlarga mosligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining odometr boʻyicha yurgan masofa koʻrsatkichi, aks ettirilgan kattalikning ishonchliligini baholagan holda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining jihozlanishi, qoʻshimcha uskunalarning mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uzellar, agregatlar va qimmatbaho butlovchi qismlar almashtirilganligi yoki almashtirilmaganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasida ekspluatatsion shikastlanishlar, nuqsonlarning mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yoʻl transport hodisasi yoki boshqa hodisa natijasida vujudga kelgan shikastlanishlar, nuqsonlarning mavjudligi, turi, murakkabligi, xarakteri, ularning oʻlchamlari va joylashuvi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining kuzovi ilgari taʼmirlanganligi, uning hajmi, xarakteri va sifati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aniqlangan shikastlanishlar, nuqsonlarni bartaraf etish imkoniyati va usullari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aniqlangan shikastlanishlar, nuqsonlarning mazkur yoʻl-transport yoki boshqa hodisalarga muvofiqligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tiklash yoki taʼmirlash ishlarini bajarish mumkinligi, har bir alohida agregat, uzel, detallar boʻyicha ularni bajarish usullari va hajmi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasini tiklash uchun zarur ehtiyot qismlari roʻyxati aniqlanadi va koʻzdan kechirish dalolatnomasiga kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Koʻzdan kechirishni oʻtkazish chogʻida aniqlanadigan shikastlanishlarni aniq qayd etib, fotosuratga olish kerak. Transport vositasining umumiy koʻrinishlari fotosuratlaridan keyin alohida shikastlangan elementlarning uzelli va detalli fotosuratlari joylashtiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60547. Transport vositasini koʻzdan kechirish natijalarini baholovchi baholash hisobotining tadqiqot qismida aks ettiradi. Transport vositasini koʻzdan kechirish natijasida qayd etilgan maʼlumotlar baholovchiga qoʻyilgan baholashga oid vazifalarga muvofiq hisob-kitoblarni amalga oshirishni boshlash imkonini beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Shikastlangan transport vositalari qiymatini baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60548. Transport vositasining shikastlanishidan koʻrilgan zarar miqdorini hisoblashda tiklovchi taʼmirlash usulidan foydalangan holda xarajat yondashuvi qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60549. Qayta tiklash taʼmirlashi — bu transport vositasining bevosita shikastlanishiga qadar boʻlgan holatigacha tiklash uchun zarur ishlar majmuasidir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60550. Shikastlangan transport vositasini tiklash boʻyicha amalga oshirish boʻlgan zarur ishlar roʻyxatini belgilash mazkur rusumdagi transport vositasini taʼmirlash boʻyicha texnologik hujjatlar talablarini hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60551. Taʼmirlash ishlarining hajmi, turlari va uslublari baholovchi tomonidan alohida detallarning shikastlanishi, (korrozion yemirilishi)ning xarakteri va darajasiga qarab, ularni ajratish/yigʻish, moslash, sozlash, boʻyash, korroziyaga hamda shovqinga qarshi ishlov berish va boshqalarni hisobga olgan holda transport vositasini ishlab chiqargan korxona tomonidan belgilangan taʼmirlash texnologiyasiga muvofiq, tayyorlovchi korxonaning taʼmirlash texnologiyasi toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlmagan taqdirda esa mavjud analoglar va tayyorlovchi korxonalarning rasmiy vakolatxonalari maʼlumotlari boʻyicha ushbu ehtiyot qismlarning texnik holatiga baho berish yoʻli bilan belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60552. Baholovchi agregat, uzel, detallarni tiklashning texnik imkoniyati boʻlmaganda yoki uni tiklash iqtisodiy maqsadga muvofiq boʻlmaganda, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga, tarmoq normativlari va ishlab chiqaruvchi korxonalar normativlariga (mavjud boʻlgan taqdirda) asoslangan holda ularni almashtirish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60553. Transport vositasining detallar, uzellar, agregatlar narxini aniqlashda hamda baholash hisobotini tuzishda baholovchi ishlab chiqaruvchi korxonalarning rasmiy vakolatxonalaridagi original ehtiyot qismlar va materiallar narxlaridan, ularning mazkur mintaqada shakllangan oʻrtacha bozor narxlaridan, bunday maʼlumotlar boʻlmagan taqdirda chakana narxlardan kelib chiqishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60554. Shikastlangan transport vositasini tiklash uchun zarur taʼmirlash ishlariga haq toʻlash uchun xarajatlar transport vositalariga texnik xizmat koʻrsatish va ularni taʼmirlash boʻyicha ishlarni tartibga soladigan amaldagi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga (transport vositalariga texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlashning mehnat sigʻimi normativlari (ish soatlari), transport vositasini joriy taʼmirlash boʻyicha qoʻllanmalar, transport vositasini joriy taʼmirlash texnologiyalari va boshqalar) muvofiq aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60555. Agar ayrim ishlar turlariga normativlar belgilanmagan boʻlsa, transport vositasining taʼmirlash ish soatlari transport vositasining analogini tanlash yoʻli bilan, transport vositasining turi, rusumi va ishlab chiqarilgan sanasini hisobga olib analog transport vositalariga tegishli ish soatlaridan foydalanish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Shikastlangan transport vositasini tiklash uchun zarur boʻlgan ishlarning baholash sanasidagi bir ish soati qiymati tanlanma kuzatuv natijalari boʻyicha aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60556. Tanlanma kuzatuv transport vositasini baholash joyida transport vositalarini taʼmirlash boʻyicha xizmatlar bozori doirasida olib boriladi. Bunda, ish soatlarining qiymati transport vositasini taʼmirlash boʻyicha ustaxonalardan olingan maʼlumotlar asosida amalga oshiriladi, agar mintaqada bunday ustaxonalar mavjud boʻlmasa, analog transport vositalarini taʼmirlash ustaxonalaridagi qiymatlar qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60557. Transport vositasini yangilash ehtimolligini hisobga olib, uni tiklash xarajatlari va tovar qiymatining qoʻshimcha yoʻqotilishi alohida hisoblanadi hamda baholash toʻgʻrisidagi hisobotda alohida bobda keltiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Shikastlangan transport vositalarining tovar qiymati yoʻqotilishini baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60558. Tovar qiymatining yoʻqotilishi qiymati transport vositalarini taʼmirlashdan oldin yoki keyin aniqlanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60559. Transport vositasi tovar qiymatining yoʻqotilishini hisoblash koʻzdan kechirishda aniqlangan quyidagi taʼmirlash turlarini amalga oshirish zarurati tugʻilganda hisoblanishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kuzovning qiyshiqligini bartaraf etish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kuzovning yechilmaydigan elementlarini almashtirish (toʻliq yoki qisman);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kuzovning alohida (yechiladigan yoki yechilmaydigan) elementlarini (shu jumladan plastik kopot, qanotlar, eshiklar, yukxona eshigini) taʼmirlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kuzov va bamperlarning tashqi yuzalarini toʻliq yoki qisman boʻyash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
salonni, uning zavodda yigʻilgan sifatini buzilishi bois, toʻliq demontaj qilish.
(XV1 boʻlim Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2025-yil 6-maydagi 01/14-11/38-sonli buyrugʻiga (roʻyxat raqami 3487-2, 05.06.2025-y.) asosan kiritilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 09.06.2025-y., 10/25/3487-2/0497-son)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
XVI boʻlim. Yakuniy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
606. Mazkur YAMBS talablarini buzganlikda aybdor shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
607. Mazkur YAMBS boʻyicha yuzaga keladigan nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
608. Baholovchi tashkilotlar tomonidan mazkur YAMBS talablariga rioya etilishini nazorat qilish baholovchi tashkilotlarining professional jamoat birlashmalari tomonidan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga

1-ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Baholash yondashuvlari va usullari” Milliy baholash standartining (6-son MBS) baholash natijalarini muvofiqlashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
METODIKASI
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur Metodika 6-son “Baholash yondashuvlari va usullari” MBSda koʻrsatilgan baholash natijalarini muvofiqlashtirishni qoʻllash tartibini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Baholovchilar baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikka, YAMBSga hamda baholashning xalqaro tajribasiga zid boʻlmagan boshqa usullardan ham foydalanishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Axborotni toʻplash, oʻrganish va tahlil qilish, shuningdek baholash obyektini identifikatsiya qilish baholovchi tomonidan 3-sonli MBS talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish deganda baholashga nisbatan turli yondashuvlarni qoʻllash orqali olingan natijalarni oʻlchash va taqqoslash yoʻli bilan baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash tushuniladi. Bunda, har bir yondashuvning muayyan vaziyatda ahamiyati va qoʻllanilishi hisobga olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish turli baholash yondashuvlari bilan olingan baholash natijalari uchun solishtirma oʻlchovlarni belgilash orqali amalga oshiriladi. Bunda, baholovchi quyidagilarni hisobga olishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash maqsadi va baholash natijalaridan foydalanish moʻljali;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan baholash obyektining xususiyatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymat turi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash yondashuvlarini qoʻllashda foydalanilgan axborot hajmi va sifati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash yondashuvlarining baholash obyektiga xos boʻlgan narx belgilovchi omillar tuzilishini hisobga olishga qodirligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yondashuv(lar)ni baholash obyektiga oʻxshash obyektlarning xaridorlari va sotuvchilarining xohishini aks ettirishga qodirligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
maʼlumotlarning toʻliqligi va ishonchliligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish va solishtirma oʻlchovlarni aniqlash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish uchun qiymatlarning solishtirma oʻlchovlarini aniqlash kerak va bunda ilgari olingan qiymatlar baholovchining ekspert xulosasi asosida barcha muhim parametrlarni hisobga olgan holda baholash obyektining yakuniy qiymatini tashkil qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Turli yondashuvlar bilan olingan natijalarni muvofiqlashtirish quyidagi formulaga muvofiq amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ki = Kd*S1 + Ks*S2 + K3*S3
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ki — baholash obyektining yakuniy qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kd, Ks, K3 — tegishlicha daromadga oid, qiyosiy va xarajatga oid yondashuvlar bilan aniqlangan qiymatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S1, S2, S3 — har bir baholash yondashuvi uchun tanlangan tegishli solishtirma ogʻirliklar vazni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, quyidagi shart bajarilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S1 + S2 + S3 = 1 (bir)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholash jarayonida yondashuvlardan biron-biri qoʻllanilmasa, tegishli K va C koeffitsiyentlariga nol qiymati qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Kelishishda muayyan vaziyatda qoʻllanilgan yondashuvlarning afzalliklari va kamchiliklarini hisobga olish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Hisob-kitoblar jarayonida qiymatlarni yaxlitlashga faqat hisoblashning yakuniy bosqichida ruxsat beriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Solishtirma ogʻirliklarni aniqlash va olingan natijalarni muvofiqlashtirish usullari orasida quyidagilarni taʼriflash mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mantiqiy tahlil qilish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mezonlar boʻyicha moslashtirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
iyerarxiyalarni tahlil qilish usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Mantiqiy tahlil qilish usuli barcha muhim parametrlarni hisobga olgan holda baholovchining mantiqiy tahlil (fikrlash) va sezgi asosida baholash natijalarini muvofiqlashtirishda aniq solishtirma ogʻirliklarni tanlashdan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mantiqiy tahlil qilish usulidan foydalanganda, usullarning har biriga (hisoblash natijalariga) maʼlum bir vazn (foiz yoki daraja) berilgan deb taxmin qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Mantiqiy tahlil usuli baholash mezonlarini darajaga boʻlib baholash usulini oʻz ichiga oladi. Har bir yondashuv natijasida olingan baholash natijalari uchun oʻziga xos solishtirma ogʻirliklarni aniqlash quyidagi asosiy mezonlarga muvofiq darajaga boʻlish asosida taxmin qilinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash maqsadini hisobga olish qobiliyati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozor sharoitlarini hisobga olish qobiliyati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
obyektning fizik va iqtisodiy parametrlarini hisobga olish qobiliyati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
axborot sifati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Solishtirma ogʻirliklarni hisoblashni quyidagi bosqichlarga boʻlish mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) koʻrib chiqilayotgan mezonlar boʻyicha qoʻllaniladigan har bir yondashuvga asoslangan daraja beriladi (masalan, yuqori, oʻrta yoki past darajalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) ballar mos ravishda belgilanadi (masalan, yuqori — 2, oʻrta — 1, past — 0);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) har bir yondashuv uchun umumiy ball hisoblanadi va jami ustuniga kiritiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) baholangan obyekt tomonidan olingan ballarning umumiy miqdori foydalanilgan yondashuvlar yigʻindisidan kelib chiqqan holda aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d) har bir yondashuvning vazn koeffitsiyenti tegishli yondashuvning umumiy balining jami ballga nisbati sifatida hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. Turli yondashuvlarning oʻziga xos solishtirma ogʻirliklarini aniqlash uchun mezonlar boʻyicha moslashtirish usuli baholovchining ixtiyoriga koʻra tanlangan toʻrt yoki undan ortiq obyektiv mezonlardan foydalanadi, ular maʼlum bir obyektni baholash xususiyatlarini hisobga olgan holda qoʻllaniladigan hisoblash usulining individual afzalliklari yoki kamchiliklarini tavsiflaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. Mezonlar boʻyicha moslashtirish usulida qoʻllanilgan usullarning solishtirma ogʻirliklarini hisoblash quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) omillar matritsasi tuzilib, unda har bir yondashuvga toʻrtta mezonga muvofiq toʻrt turdagi ball beriladi. Mezonlar ichida quyidagilarni aniqlash mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tahlil va hisob-kitoblar oʻtkazilgan maʼlumotlarning ishonchliligi va yetarliligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
obyektga xos boʻlgan narx omillari tarkibini hisobga olish yondashuvining qobiliyati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yondashuvning xaridor/sotuvchining xohishi va/yoki haqiqiy niyatlarini aks ettirish qobiliyati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yondashuvning hisoblanayotgan qiymat turiga muvofiqligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) har bir yondashuv uchun ballar yigʻindisi aniqlanadi va barcha foydalanilgan yondashuvlarning ballari qoʻshiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) har bir yondashuvning hisoblangan ogʻirligi ushbu yondashuv ballari summasini barcha foydalanilgan yondashuvlar ballari summasining umumiy yigʻindisiga nisbati sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. Olingan qiymatlar har bir mezonning oʻziga xos solishtirma ogʻirliklarining yakuniy qiymatini ifodalaydi. Yakuniy qiymat mazkur Metodikaning 5-bandida keltirilgan formula boʻyicha hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. Iyerarxiyalarni tahlil qilish usuli baholashning turli yondashuvlari bilan olingan natijalarni muvofiqlashtirish hamda uning muammolarini qismlarga boʻlish va uni iyerarxiya koʻrinishida taqdim etishni ifodalaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Natijalarni muvofiqlashtirish maqsadlari uchun quyidagi koʻrinishlarga ega boʻlgan uch darajali iyerarxiyadan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yuqori daraja — maqsad — bozor qiymatini baholash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oraliq daraja — muvofiqlashtirish mezonlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
quyi daraja — alternativlar — turli usullar bilan olingan baholash natijalari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash maqsadlari uchun muvofiqlashtirishning quyidagi mezonlaridan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
potensial investor, xaridor yoki sotuvchining haqiqiy maqsadlarini aks ettirish imkoniyati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tahlil oʻtkazilishiga asos sanalgan maʼlumotlarning turi, sifati, kengligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydalanilayotgan usullar parametrlarining konyunktura tebranishlarini hisobga olishga qodirligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
obyektning qiymatiga taʼsir qilayotgan oʻziga xos xususiyatlarini (joylashgan joyi, miqdori, potensial daromadliligini) hisob olishga qodirligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Natijalarni muvofiqlashtirish muammolari qismlarga boʻlinganidan va iyerarxiya koʻrinishida taqdim qilingandan keyin quyidagi izchillikdagi harakatlar bajariladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) mezonlardagi ustuvorliklar juft-jufti bilan taqqoslash orqali aniqlanadi. Buning uchun teskari simmetrik matritsa quriladi, juft-jufti bilan taqqoslash uchun esa quyidagi nisbatlar shkalasidan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Baholash parametrlarining muhimligi

“1 — 9”

Bir xil muhimlik

1.

Sezilarsiz ustunlik

3.

Sezilarli ustunlik

5.

Yaqqol ustunlik

7.

Mutlaq ustunlik

9.

2, 4, 6, 8 — oraliq miqdorlar.

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) kelgusida har bir mezon uchun quyidagi formula boʻyicha oʻlchov aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
W΄j — mezon oʻlchovi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
P — indekslar koʻpaytmasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aij — mezonning (indeksning) muhimligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — mezonlar soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) olingan oʻlchovlar quyidagi formula boʻyicha meʼyorlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Olingan miqdorlar har bir mezonlarning yakuniy oʻlchov qiymatini ifodalaydi hamda quyidagi harakatlar amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir mezon boʻyicha har bir alternativa uchun ustuvorliklarni aniqlashning tavsiflangan tartib-jarayonlarini amalga oshirish oʻtkaziladi va har bir alternativaning oʻlchov miqdorlari aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir alternativaning narx belgilovchi omillar oʻlchovlarining koʻpaytmalari summasiga teng boʻlgan hamda ularning har bir omillar boʻyicha alternativalari oʻlchovlariga muvofiq boʻlgan yakuniy oʻlchovlarini hisoblash oʻtkaziladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
alternativalar oʻlchovlari koʻpaytmalari summasiga teng boʻlgan va ularning oʻlchovlariga mos keluvchi bozor qiymatini hisoblash oʻtkaziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Yakuniy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. Har bir aniq vaziyatda baholovchi maqsadga muvofiqlik tamoyiliga asoslangan holda u yoki bu usulni ongli ravishda tanlashi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. Baholash hisobotida koʻrsatilgan baholash obyektining qiymati baholovchining fikri hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. Baholash obyekti bilan tuzilgan bitimning bahosi baholovchi tomonidan baholash hisobotida belgilangan qiymatdan farq qilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga

2-ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi tashkilot ichki qoidalarining
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
NAMUNAVIY SHAKLI
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi tashkilotning blanki yoki burchak shtampi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rahbarning tasdiqlovchi yozuvi, imzosi, sanasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ichki qoidalarning toʻliq nomlanishi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tartib raqami (indeks, kod)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Hujjatni tayyorlovchi: (departament, boʻlim, xodim)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Hujjat tayyorlangan sana
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Hujjatning tuzilishi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1.1. Hujjatni tuzish maqsadi va asoslari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1.2. Foydalanish zarurati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1.3. Qoʻllash sohasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1.4. Baholash standartlari (shu jumladan, xalqaro baholash standartlari) bilan oʻzaro bogʻliqligi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1.5. Avval qabul qilingan ichki qoidalar bilan izchilligi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1.6. Amal qilish muddati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Asosiy tushunchalar va taʼriflar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Ichki qoidalarning mohiyati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3.1. Asosiy talablar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3.2. Koʻrsatilgan muammoni hal etish uslubiyoti
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
....
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Mulkni baholashda qoʻllaniladigan meʼyoriy hujjatlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Ilovalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5.1. Baholovchining ish hujjatlari maketlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5.2. Savollar va testlar (zarur hollarda)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5.3. Baholash tartiblari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
....
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Hujjatni tayyorlash boʻyicha rahbar imzosi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga

3-ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

_______-son hisobot boʻyicha

EKSPERT XULOSASI

“_____________________________________________________________________________________”

(baholash toʻgʻrisidagi hisobotning nomi)

20__ yil “___” _________

Toshkent shahri

1. Umumiy maʼlumotlar

Ekspertizani oʻtkazish asosi:

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Ekspertiza predmeti:

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Ekspertiza turi:

________________________________________________________________________

Ekspertiza oʻtkazilgan sana: 20___ yil “____”_______________

Ekspert: F.I.O., lavozimi, baholovchining malaka sertifikati tartib raqami va uning berilgan sanasi_____________________________________________________

20__ yil “___” _______ dagi “_______________” -son hisobot (keyingi oʻrinlarda Hisobot deb ataladi) 20__ yil “___” _______ da “____________” jamoat birlashmasiga aʼzo boʻlgan “______________” baholovchi tashkilot tomonidan 20__ yil “___” ________ da berilgan ______-son baholovchining malaka sertifikatiga ega boʻlgan baholovchi ______ tomonidan 20__ yil “___” __________ dagi _______ -son Shartnoma boʻyicha ________________ maqsadida bajarilgan.

_________________________________________________________________________________________

(obyektning baholash sanasida identifikatsiya qilish imkonini beruvchi aniq tavsifi, yuridik shaxsga tegishli boʻlgan baholash obyekti boʻyicha esa yuridik shaxsning rekvizitlari)baholash obyekti hisoblanadi.

2. Baholanuvchi obyektga borgan holda baholanuvchi mol-mulkni tekshirish natijalari (dala sharoitida ekspertiza oʻtkazishda):

Dala sharoitida ekspertiza oʻtkazishda qoʻshimcha ravishda quyidagilar aniqlandi:

(soʻngra ekspert tomonidan baholash obyektiga borgan holda baholanayotgan mol-mulkni tekshirish va baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan maʼlumotlarni tasdiqlash uchun mol-mulkning taqqoslanuvchi obyektlarini tekshirish natijalari keltiriladi)

3. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga muvofiqligi

Hisobotda quyidagilar keltirilgan:

_________________________________________________________________________________________

(soʻngra ekspert tomonidan baholash toʻgʻrisida taqdim etilgan hisobotning baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikka baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi hisobot mazmuniga qoʻyiladigan umumiy talablarga rioya qilinishi boʻyicha muvofiqligi haqidagi xulosalar keltiriladi).

Baholash maqsadlari uchun Hisobotda quyidagi yondashuvlardan foydalanilgan:

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

(soʻngra ekspert tomonidan hisobotda Baholovchi tomonidan u yoki bu baholash yondashuvlaridan foydalanishning (yoki foydalanishni rad etishning) asoslanganligi toʻgʻrisidagi xulosalar keltiriladi). Daromad boʻyicha yondashuvdan foydalanish:

Tanlangan yondashuv doirasida Baholovchi __________________________ metodidan foydalandi.(soʻngra ekspert tomonidan foydalanilgan yondashuv doirasida Baholovchi tomonidan aniq metodni tanlashning toʻgʻriligi va asoslanganligi toʻgʻrisidagi xulosalar keltiriladi. Baholashning tanlangan metodi doirasida baholashni amalga oshirishda Baholovchi tomonidan foydalanilgan axborotlarning toʻliqligi va haqqoniyligi, hisoblashda Baholovchi tomonidan foydalanilgan miqdorlarning haqqoniyligi va asoslanganligini tahlil qilish natijalari keltiriladi).

Qiyosiy yondashuvdan foydalanish:

_________________________________________________________________________________________

Tanlangan yondashuv doirasida baholovchi __________________________ metodidan foydalandi.

(soʻngra ekspert tomonidan foydalanilgan yondashuv doirasida Baholovchi tomonidan aniq metodni tanlashning toʻgʻriligi va asoslanganligi toʻgʻrisidagi xulosalar keltiriladi. Baholashning tanlangan metodi doirasida baholashni amalga oshirishda Baholovchi tomonidan foydalanilgan axborotlarning toʻliqligi va haqqoniyligi, hisoblashda Baholovchi tomonidan foydalanilgan miqdorlarning haqqoniyligi va asoslanganligini tahlil qilish natijalari keltiriladi)

Xarajat boʻyicha yondashuvdan foydalanish:

_________________________________________________________________________________________

Tanlangan yondashuv doirasida baholovchi _______________________________ metodidan foydalandi.

(soʻngra ekspert tomonidan foydalanilgan yondashuv doirasida Baholovchi tomonidan aniq metodni tanlashning toʻgʻriligi va asoslanganligi toʻgʻrisidagi xulosalar keltiriladi. Baholashning tanlangan metodi doirasida baholashni amalga oshirishda Baholovchi tomonidan foydalanilgan axborotlarning toʻliqligi va haqqoniyligi, hisoblashda Baholovchi tomonidan foydalanilgan miqdorlarning haqqoniyligi va asoslanganligini tahlil qilish natijalari keltiriladi)

Joriy etilgan chegirishlar va mukofotlar:

(Ushbu boʻlimda ekspert tomonidan hisoblashda Baholovchi tomonidan foydalanilgan chegirishlar va mukofotlar miqdorlarini qoʻllaganlikning asoslanganligi va ularning haqqoniyligi, shuningdek ularni aniqlashning haqqoniyligi toʻgʻrisidagi xulosalar keltiriladi)

Baholashning har qaysi yondashuvi salmogʻini asoslash:

_________________________________________________________________________________________

Baholovchi _______________________________ (baholashda qiymatni aniqlashga yondashuvlarda foydalanilgan salmoqni belgilash metodidan) foydalandi.

(soʻngra ekspert tomonidan Baholovchi yondashuvlarining salmogʻini (koeffitsiyentlarini) belgilashning asoslanganligi toʻgʻrisidagi xulosalar keltiriladi)

4. Oʻtkazilgan ekspertiza xulosalari:

Yuqorida bayon qilinganlarga asoslanib, 20_____ yil “____” ___________ dagi “_______________________”ni baholash toʻgʻrisidagi koʻrib chiqilgan (hisobot nomi) _____ -son hisobot_______________________________ deb eʼtirof etiladi.

(haqqoniy/haqqoniy emas)

Ekspertizani oʻtkazgan ekspert ____________ (imzo)

Ekspertizani oʻtkazgan

baholovchi tashkilot rahbari _____________ (imzo)

Baholovchi tashkilot muhri

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Izoh: ushbu ekspert xulosasi faqat ilova qilinayotgan hisobotning toʻliq matnini hisobga olgan holda, unda mavjud boʻlgan barcha yoʻl qoʻyishlar va farazlarni, shuningdek ekspertizani oʻtkazishda foydalanilgan hujjatlarni eʼtiborga olib talqin etilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga

4-ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Biznesni va biznesda ishtirok etish huquqi qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (9-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
METODIKASI
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur Metodika 9-son “Biznesni va biznesda ishtirok etish huquqi qiymatini baholash” MBSni qoʻllash tartibini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Ushbu Metodika YAMBSga muvofiq biznesni va unda ishtirok etish huquqi (bundan buyon matnda baholash obyekti deb yuritiladi) qiymatini baholash uchun zarur boʻlgan minimal usullarni belgilaydi. Baholovchilar baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikka, YAMBSga hamda baholashning xalqaro tajribasiga zid boʻlmagan boshqa usullardan ham foydalanishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ushbu Metodika maqsadida quyidagi asosiy atama va taʼriflardan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
investitsiya qilingan kapitalga olingan sof pul oqimi (Cash Flow to Invested Capital CFIC) — korxona kapitalining xususiy va qarz turlari oʻrtasida kelgusidagi daromadlarni hamda moliyaviy majburiyatlarni taqsimlashdan oldingi pul mablagʻlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
muntazam tavakkalchilik — makroiqtisodiy omillar taʼsirida butun bozor konyunkturasining oʻzgarishlari bilan bogʻliq boʻlgan, diversifikatsiya yoʻli bilan bartaraf etib boʻlmaydigan tavakkalchilik;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nazorat — korxonani boshqarishga va uning siyosatiga taʼsir koʻrsatish imkoniyati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nazorat elementi yoʻqligi uchun chegirma — biznesdagi aksiyalar paketi (ulush)ning 100 (yuz) foizi qiymatiga mutanosib miqdordan chegiriladigan, ayrim yoki barcha nazorat vakolatlarining yoʻqligini aks ettiruvchi summa yoki foiz;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nazorat elementi mavjudligi uchun mukofot — nazorat ulushining mutanosib qiymati korxonadagi nazorat qilinmaydigan ulushning mutanosib qiymatidan oshib ketadigan summa yoki foiz;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nomuntazam tavakkalchilik — korxona faoliyatining investitsiyalash samaradorligiga salbiy taʼsir koʻrsatayotgan ichki omillari bilan bogʻliq boʻlgan tavakkalchilik;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tavakkalchilik uchun mukofot — tavakkalchilikni aks ettirish uchun tavakkalsiz stavkaga qoʻshiladigan daromad stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xususiy kapitalga olingan pul oqimi (Cash Flow to Equity — CFE) — soliqlar, qarz mablagʻlaridan foydalanganlik uchun foizlar va qarzning asosiy summasi qaytarilgandan keyin aksiyadorlar ixtiyorida qoladigan pul mablagʻlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Baholashga oid vazifani belgilashda baholovchi baholash sanasi baholash maqsadlaridan kelib chiqib belgilanishini hisobga olishi lozim. Baholovchi faqat baholash sanasida mavjud boʻlgan holatlarni va baholash sanasiga qadar yuz bergan voqealarni eʼtiborga olishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Biznesni baholashda baholash sanasi, qoida tariqasida, baholash oʻtkazilishini belgilagan voqea yuz bergunga qadar tuzilgan soʻnggi moliyaviy hisobot sanasi bilan mos keladi. Baholash sanasi (moliyaviy hisobot tuzilgan sana bilan mos kelmaydigan) oraliq sanaga belgilanishi ham mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Baholash obyektiga nisbatan uchinchi shaxslarning hujjat bilan tasdiqlangan mulkiy huquqlari, mazkur obyektdan foydalanishda cheklashlar va unga doir majburiyatlar boʻlmagan holda, uning qiymatini baholovchi, agar baholashga oid vazifada oʻzgacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, koʻrsatilgan huquqlar, cheklashlar va majburiyatlar yoʻqligi haqidagi farazdan kelib chiqib aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Baholash obyektini baholash maqsadi uning bozor qiymatini aniqlash boʻlib, quyidagilar baholash maqsadlari boʻlishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
faoliyat koʻrsatayotgan korxona yoki uning ulushini oldi-sotdi qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshqaruv qarorlarini qabul qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonani qayta tashkil etish (birlashish, qoʻshilish, ajratish, boʻlinish);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning oʻz aksiyalarini sotib olish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshqa korxona ustav kapitaliga aksiya paketini kiritish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Normativ-huquqiy hujjatlar yoki baholashga oid vazifada bozor qiymatini aniqlash uchun boshqa baholash maqsadlari ham belgilanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Baholash obyekti qiymatini baholashda investitsiya yoki tugatish qiymatini oʻz ichiga olishi mumkin boʻlgan bozor qiymatidan farqli qiymat turlari aniqlanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Axborot va moliyaviy hisobotlarni toʻplash va tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Baholovchi baholash yondashuvi va usullarini qoʻllash va tanlashni asoslantirish uchun baholash obyektini tahlil qilishni amalga oshiradi. Baholash obyektini tahlil qilish uchun zarur boʻlgan axborotlar turi va miqdori baholash maqsadi, aniqlanayotgan qiymat turi, baholash obyekti xususiyati, cheklovchi farazlar va shartlardan kelib chiqib, baholovchi tomonidan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Axborotni toʻplash, oʻrganish va tahlil qilishda, shuningdek baholash obyektini identifikatsiya qilishda baholovchi 3-sonli MBS talablariga amal qilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi baholanayotgan obyekt haqidagi yigʻilgan axborot asosida:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning rivojlanish tendensiyalarini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
daromadlarni prognoz qiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan biznesga xos boʻlgan nomuntazam tavakkalchilik omillarini aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Baholovchi makroiqtisodiy axborotni tahlil qilish jarayonida oʻrganishi va baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirishi lozim boʻlgan asosiy koʻrsatkichlarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
iqtisodiy oʻsish (yalpi ichki mahsulotning oʻsish) surʼatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sanoat ishlab chiqarish hajmi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
inflyatsiya darajasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
milliy valyutaning ayirboshlash kursi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foiz stavkalari darajasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
fond bozori koʻrsatkichlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
soliq tizimi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining xususiyati va baholash maqsadlariga qarab baholovchi makroiqtisodiy koʻrsatkichlarning roʻyxatini kengaytirishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Baholovchi baholash obyektiga mansub boʻlgan bozorni aniqlashi va uni tahlil qilishi lozim. Tahlil qilish va baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirish talab etiladigan bozorga oid asosiy koʻrsatkichlarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti mansub boʻlgan tarmoqning oʻsish surʼatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tarmoqdagi oʻrtacha daromadlilik koʻrsatkichlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
potensial investorlar uchun tarmoqning jozibadorligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tarmoqning rivojlanish istiqbollari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tarmoq segmentatsiyasi va baholangan korxona tegishli boʻlgan segmentni aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tarmoqni meʼyoriy-huquqiy tartibga solish va tarmoq korxonalari faoliyatiga nisbatan oʻziga xos cheklovlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Bozorga oid axborot tahlili natijalariga koʻra baholash toʻgʻrisidagi hisobotda bozorning mazkur segmentini tavsiflovchi quyidagi parametrlar boʻyicha xulosalar aks ettirilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
narxlar dinamikasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
asosiy raqobatchilar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning tarmoqdagi oʻrni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning imkoniyatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. Quyidagilar moliyaviy hisobot maʼlumotlarini tahlil qilishning asosiy turlari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) yagona bazaga muvofiq tahlil (vertikal tahlil). Ushbu maqsadda buxgalteriya balansi moddalari aktivlar summasiga nisbatan foizda, moliyaviy natijalar haqidagi hisobot moddalari esa daromadlarning umumiy summasiga nisbatan foizda ifodalanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) gorizontal tahlil. Tahlil davri mobaynida moliyaviy hisobot asosiy koʻrsatkichlari oʻzgarishining tahlilini oʻz ichiga oladi. Asosiy koʻrsatkichlarga sotishdan tushgan tushumning oʻsish surʼatlari, daromad (foyda)ning oʻsish surʼatlari, aktivlarning oʻsish surʼatlari va boshqalar kiradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) moliyaviy koeffitsiyentlar tahlili. Mazkur tahlil hisoblangan koeffitsiyentlarni normativ koʻrsatkichlar, boshqa korxonalarning koeffitsiyentlari bilan yoki tarmoqqa oid oʻrtacha koʻrsatkichlar bilan taqqoslashni amalga oshirish imkoniyatini beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. Korxonani baholashda quyidagi asosiy moliyaviy koeffitsiyentlar qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning ish faolligini tavsiflaydigan aylanuvchanlik koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxona ishining daromadliligini, xarajatlarning iqtisodiy samara berish darajasini va mablagʻlardan foydalanish darajasini tavsiflaydigan, shuningdek korxona sof yoki operatsion daromadining korxona faoliyatining u yoki bu parametriga nisbatini aks ettiradigan daromadlilik va rentabellik koeffitsiyentlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning oʻz va qarz mablagʻlari nisbatini aks ettiruvchi va uning moliyaviy mustaqillik darajasini tavsiflovchi moliyaviy barqarorlik koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning qisqa muddatdagi toʻlov qobiliyatini tavsiflaydigan likvidlik koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. Baholash obyektining xususiyatlaridan kelib chiqib baholovchi foydalaniladigan koeffitsiyentlar soni va turini mustaqil ravishda belgilaydi, shuningdek, boshqa mos keladigan koeffitsiyentlarni ham hisoblashi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. Zarur hollarda baholovchi korxonaning moliyaviy hisobotlariga baholash jarayonida qoʻllanilishi mumkin boʻlgan, qoʻyidagilarni oʻz ichiga oluvchi tuzatishlar kiritishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxona aktivlari va passivlarining bozor qiymatini hisoblash uchun zarur boʻlgan buxgalteriya balansi maʼlumotlariga tuzatishlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotdagi baholanayotgan korxona uchun xos boʻlmagan daromadlar va xarajatlarga tegishli boʻlgan tuzatishlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tuzatishlar natijalariga koʻra korxonaning moliyaviy hisoboti quyidagicha boʻlishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tarmoqning oʻxshash korxonalari yoki tarmoqqa oid oʻrtacha koʻrsatkichlar bilan taqqoslash mumkin boʻlishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning pul oqimlarini prognozlashda foydalanish uchun qoʻllanila olishi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tuzatishlar kiritilgan moliyaviy hisobot (balanslari va moliyaviy natijalar haqidagi hisobotlar)dan faqat baholash maqsadida foydalaniladi va baholash hisobotida aks ettiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. Korxona moliyaviy hisoboti maʼlumotlari tahlilining natijalari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiriladi va quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash sanasiga qadar soʻnggi uch yil uchun buxgalteriya balanslari va moliyaviy natijalar haqidagi hisobotlar tahlilining natijalari izohlar va xulosalar bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash sanasiga qadar soʻnggi uch yil uchun moliyaviy koeffitsiyentlarning asosiy guruhlari boʻyicha yakuniy hisob-kitoblar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. Qiyosiy yondashuv oʻxshash korxonalar yoki ularning ulushlarini sotuv narxlari tahliliga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qiyosiy yondashuv doirasida kapital bozori usulidan va taqqoslanuvchi bitimlar usulidan foydalanganda baholovchi kamida uchta analog-korxonani tanlab olishi lozim. Taqqoslash uchun oʻxshash korxonalarni tanlash qiyosiylik mezonlari tarkibi baholash shartlari va zaruriy axborot mavjudligi bilan belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Quyidagilar baholovchi hisobga olishi lozim boʻlgan asosiy mezonlar hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti va analog-korxonalarning bir tarmoqqa mansubligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti va analog-korxonalarning miqdor jihatidan qiyosiyligi, ularning sotuvlar hajmi, aktivlarning umumiy qiymati,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozor kapitallashuvi va boshqa koʻrsatkichlar bilan ifodalanishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti va analog-korxonalarning daromadlarning oʻsish surʼatlari jihatidan qiyosiyligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. Baholash obyektining bozor qiymatini qiyosiy yondashuv usullari bilan aniqlash uchun quyidagi formula boʻyicha hisoblanadigan multiplikatorlar qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
M — multiplikator;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
N — oʻxshash korxonaning sotuv narxi (yoki boshqa qiymatni belgilovchi koʻrsatkich);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K — korxona faoliyatini tavsiflovchi moliyaviy, ishlab chiqarishga oid yoki moddiy koʻrsatkich.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mos ravishda, baholash obyektining narxi (R) moliyaviy koʻrsatkichni tegishli multiplikatorga koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlanishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R = M * K
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Multiplikatorlar umuman korxona boʻyicha yoki bir aksiyaga nisbatan hisoblanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. Biznesni baholashda multiplikatorlarning quyidagi asosiy turlaridan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
narx/daromad (foyda, pul oqimi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
narx/dividendlar. Bu multiplikator amalda toʻlangan dividendlar asosida yoki bunday toʻlovlarga xos boʻlgan oʻxshash korxonalar boʻyicha dividend toʻlovlari asosida hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
narx/sotishdan tushgan tushum;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
narx/ishlab chiqarishning fizik hajmi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
narx/xususiy kapital (sof aktivlar)ning balans qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyekti va analog-korxonalarning xususiyatlariga qarab baholovchi boshqa turdagi multiplikatorlarni qoʻllashi ham mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektini baholash uchun mos boʻlgan multiplikatorlar tanlanishini asoslash va hisoblash tartibining tavsifi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. Baholash obyektining bozor qiymati qiyosiy yondashuv yordamida multiplikatorlarning tanlangan qiymatlarini baholash obyektining tegishli moliyaviy yoki boshqa koʻrsatkichlariga koʻpaytirish orqali olingan natijalarni muvofiqlashtirish va quyidagi yakuniy tuzatishlar kiritish yoʻli bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar investitsiya qilingan kapitalning qiymati qiymatni aniqlash uchun asos sifatida qabul qilinsa, uzoq muddatli qarz chegirib tashlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xususiy aylanma kapitalning taqchilligi chegirib tashlanadi (ortiqcha aylanma kapital qoʻshiladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
daromadni shakllantirishda ishga solinmagan aktivlarning bozor qiymati qoʻshiladi (agar ular mavjud boʻlsa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qoida tariqasida, xaridor uchun jozibador boʻlmagan ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilishda portfel chegirmasi ayirib tashlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mulkning baholanayotgan ulushi uning oʻxshashlari bilan taqqoslaganda beradigan nazorat qilish imkoniyati darajasiga qarab, nazoratning yoʻqligi uchun chegirma ayirib tashlanadi yoki nazorat uchun mukofot qoʻshiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Analog korxonalar toʻgʻrisida bozor axboroti mavjud boʻlmaganda, nazorat elementlari yoʻqligiga (mavjudligiga) qiymatga nisbatan chegirmalar (mukofotlar) quyidagi tarzda hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Biznesning qiymati 100% toʻliq nazoratni hisobga olgan holda aniqlanadigan holatda quyidagi jadval boʻyicha chegirma belgilanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Baholanayotgan aksiyalar paketi miqdori

(ustav kapitaliga nisbatan foizda)

Nazorat elementlari yoʻqligi uchun chegirma

(qiymatga nisbatan foizda)

(75% +1 oddiy aksiya)dan 100%gacha

0%

(50% +1 oddiy aksiya)dan 75%gacha

5%

(25% +1 oddiy aksiya)dan 50%gacha

10%

(10% +1 oddiy aksiya)dan 25%gacha

15%

10% va undan kam

20%
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Biznesning qiymati toʻliq nazoratni hisobga olmagan holda aniqlanadigan holatda quyidagi jadval boʻyicha mukofot belgilanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Baholanayotgan aksiyalar paketi miqdori

(ustav kapitaliga nisbatan foizda)

Nazorat elementlari mavjudligi uchun mukofot

(qiymatga nisbatan foizda)

(75% +1 oddiy aksiya)dan 100%gacha

25%

(50% +1 oddiy aksiya)dan 75%gacha

20%

(25% +1 oddiy aksiya)dan 50%gacha

10%

(10% +1 oddiy aksiya)dan 25%gacha

5%

10% va undan kam

0%
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Daromad yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
21. Baholash obyekti qiymatini daromad yondashuvida baholashda pul oqimlarini diskontlash usuli (POD) yoki daromadni kapitallashtirish usuli qoʻllanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
22. Daromad yondashuvi boʻyicha baholashda baholash obyekti qiymati pul oqimlarini diskontlash usuli (POD) yordamida baholash obyektidan prognoz davrida kutilayotgan pul oqimlarining joriy qiymatlari va baholash obyektining prognoz davridan keyingi joriy qiymatini qoʻshish yoʻli bilan aniqlanadi. Bunda koʻrsatilgan qiymatlar baholash sanasidagi diskontlash stavkasi boʻyicha keltiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining joriy qiymatini POD usuli bilan hisoblash formulasi pul oqimlari prognoz davrining har yili oxirida tushadi deb faraz qilinganda, quyidagi koʻrinishga ega boʻladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
PV — joriy qiymat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i — prognoz davri yilining raqami;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — prognoz davrining oxirgi yili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
CFi — prognoz davri i -chi yilining pul oqimi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D — diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FV — baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Pul oqimlari yilning oʻrtasida tushadi deb faraz qilinganda (ular yil mobaynida mutanosib ravishda tushganda), i oʻrniga daraja koʻrsatkichi i-0,5, n oʻrniga tegishlicha n-0,5 ishlatiladi. Bunda, quyidagi formula qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
23. Baholash obyekti qiymatini POD usuli bilan baholashda baholash maqsadi, baholash obyektining oʻziga xos xususiyatlari va kapital tarkibiga qarab, nominal yoki real miqdorda soliqdan oldin yoki soliqdan keyin hisoblangan xususiy yoki investitsiya qilingan kapitalga olingan pul oqimlari qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) xususiy kapitalning qiymatini baholash uchun foydalaniladigan pul oqimlarining asosiy turi xususiy kapitalga olingan sof pul oqimlari boʻlib, sof foydaga nisbatan quyidagi amallar bajariladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
amortizatsiya ajratmalari qoʻshiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xususiy aylanma kapitalning kamayishi (koʻpayishi) qoʻshiladi (ayiriladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivlarni sotishdan olingan daromad qoʻshiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapital qoʻyilmalar (aktivlarga investitsiyalar) ayiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uzoq muddatli qarzning koʻpayishi (kamayishi) qoʻshiladi (ayiriladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kreditlar boʻyicha foiz toʻlovlarining kamayishi (oʻsishi) qoʻshiladi (ayiriladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yangi qarz majburiyatlarining vujudga kelishidan tushumlar (qimmatli qogʻozlar) qoʻshiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
imtiyozli aksiyalar boʻyicha dividendlar (mazkur aksiyalar mavjud boʻlsa) ayiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) korxona kapitalining tuzilishida jalb qilingan kapital ulushi ancha koʻp (oʻttiz foizdan ortiq) boʻlsa, investitsiya qilingan kapitalga olingan sof pul oqimi qoʻllaniladi va sof foydaga nisbatan quyidagi amallar bajariladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
amortizatsiya ajratmalari qoʻshiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xususiy aylanma kapitalning kamayishi (koʻpayishi) qoʻshiladi (ayiriladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivlarni sotishdan olingan daromad qoʻshiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapital qoʻyilmalar (aktivlarga investitsiyalar) ayiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sof foyda miqdori kamaygan kreditlar boʻyicha foizlar qoʻshiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sof daromadni hisoblashda ilgari chegirib tashlangan uzoq muddatli qarzlar boʻyicha foizlar toʻlovlari qoʻshiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
toʻlangan foizlar miqdoriga toʻgʻri keladigan foyda soligʻining bir qismi ayiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Haqiqiy retrospektiv pul oqimlari va xaridor duch kelishi kerak boʻlgan oqimlar oʻrtasidagi farqlarni aks ettirish uchun tegishli tuzatishlar kiritish maqsadga muvofiq boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
24. Daromad va xarajatlarni prognoz qilishda baholovchi quyidagi omillarni aniqlaydi, tahlil qiladi va hisobga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) daromadlarni prognoz qilishda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
chiqarilayotgan mahsulot assortimenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqarish hajmlari va mahsulot narxlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
chiqarilayotgan mahsulotga boʻlgan talab;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
inflyatsiya surʼatlari (nominal pul oqimi uchun);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning mavjud ishlab chiqarish quvvatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapital qoʻyilmalarni amalga oshirish rejasi va oqibatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
talab imkoniyatlarini belgilaydigan iqtisodiyotdagi umumiy vaziyat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tarmoqdagi vaziyat va raqobat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan korxonaning bozordagi ulushi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
prognoz davri tugaganidan soʻng daromadlarning oʻsish surʼatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) xarajatlarni prognoz qilishda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xarajatlar tarkibini, doimiy va oʻzgaruvchan xarajatlar nisbatining tahlili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bir martalik va favqulodda xarajatlar moddalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
amortizatsiyalanadigan aktivlar mavjudligi, ularning boʻlgʻusi koʻpayishi va hisobdan chiqarilishi prognozidan kelib chiqib, amortizatsiya ajratmalari miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qarz mablagʻlari boʻyicha foiz toʻlovlari miqdori, ushbu mablagʻlarning prognoz qilinayotgan miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning asosiy vositalar va aylanma mablagʻlarga boʻlgan ehtiyojining prognozi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxona xususiy aylanma kapitalining ortiqchaligi yoki taqchilligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uzoq muddatli qarzlar hajmining oʻzgarishlari (xususiy kapitalga hisoblangan pul oqimlari uchun).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
25. Diskontlash stavkasini hisoblash uchun pul oqimi turiga qarab quyidagi usullarning biridan foydalanilishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xususiy kapitalga olingan pul oqimi uchun — kapital aktivlarni hisoblash modeli (CAPM), kumulyativ tuzish usuli va diskontlangan pul oqimini tahlil qilish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
investitsiya qilingan kapitalga olingan pul oqimi uchun — kapitalning oʻrtacha hisoblangan qiymati (WACC) usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Diskontlash stavkasi qoʻllanishi mumkin boʻlgan (soliqqa tortishdan oldin yoki keyin) pul oqimi, qiymat turi (nominal yoki real) va hisob-kitoblarni amalga oshirish valyutasida hisoblanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26. Diskontlash stavkasini kapital aktivlarni hisoblash modeli (CAPM) bilan hisoblash fond bozorining erkin muomaladagi aksiyalar daromadlilik darajasining oʻzgarishiga doir axborotni tahlil qilish asosida quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D = Rf + β×(Rm — Rf ) + S1 + S2 + C
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D — diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rf — davlat qimmatli qogʻozlarining foiz stavkasi, yaʼni tavakkalsiz stavka;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
β — muayyan aksiyalarning bozor daromadlarining oʻzgarishiga qanchalik sezgir ekanligini anglatadigan koeffitsiyent.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar bozor indeksining qiymati oʻrtacha 1% ga oʻzgarganda, korxona aksiyalari ham 1% ga oʻzgarsa, korxonaning betasi 1 ga teng. Agar indeks 1% ga oʻzgarganda, korxona aksiyalari 1,5% ga oʻzgaradi, beta 1,5 ga teng. Koeffitsiyent statistik maʼlumotlar asosida hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rm — bozorning umumiy daromadlilik darajasi (daromadlilikning bozordagi oʻrtacha meʼyori);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(Rm — Rf) — investitsiya xavfi uchun foiz mukofoti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S1 — kichik korxonalarga tavakkalchilik uchun mukofot boʻlib, ustav kapitali miqdori yirik korxonalar bilan taqqoslaganda uncha katta boʻlmagan korxonalarning past darajadagi kredit qobiliyati va moliyaviy barqarorligi bilan belgilanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S2 — aniq korxonaga investitsiyalar qilish tavakkalchiligi uchun mukofot (spetsifik tavakkalchiliklar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S — mamlakat xavfi, bu faqat boshqa mamlakatlarning bozor maʼlumotlarini formulaning elementlari sifatida ishlatishda hisobga olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
27. Diskontlash stavkasini kumulyativ tuzish usulida hisoblash tavakkalsiz stavkasini baholanayotgan korxonaga investitsiyalar qilish tavakkalchiligi uchun mukofotlarni qoʻshish yoʻli bilan quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D = Rf + RPm + RPs + RPu
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D — diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rf — davlat qimmatli qogʻozlarining foiz stavkasi, yaʼni tavakkalsiz stavka;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
RPm — tavakkalsiz investitsiyalar bilan taqqoslaganda aksiyalarga sarmoya kiritish xavfi uchun mukofot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
RPs — kichik korxonalarga tavakkalchilik uchun mukofot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
RPu — aniq korxona yoki tarmoqqa xos boʻlgan tavakkalchilik uchun mukofot boʻlib, uning doirasida tavakkalchilikning quyidagi omillari baholanishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonaning menejmentiga bogʻliqlik;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonani moliyalashtirish manbalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tovar va hududiy diversifikatsiya;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mijozlarning diversifikatsiyalanganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan korxonaga xos boʻlgan boshqa tavakkalchiliklar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
28. Diskontlash stavkasini pul oqimini diskontlash (POD) usuli yordamida hisoblash baholash obyektining joriy qiymatini POD usuli bilan hisoblash formulasida diskontlash stavkasi qiymatini, qolgan parametrlar maʼlum boʻlganda, mazkur formula elementlarining tengligiga erishgunga qadar ketma-ket oʻzgartirish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
29. Diskontlash stavkasini kapitalning oʻrtacha hisoblangan qiymati (WACC) usulida hisoblash xususiy kapital va jalb qilingan mablagʻlarga iqtisodiy samara olishning oʻlchangan stavkalarini qoʻshish yoʻli bilan (bu yerda oʻlchovlar sifatida xususiy va jalb qilingan mablagʻlarning kapital tarkibidagi ulushlari amal qiladi) quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
WACC=kd (1-tc) wd+kpwp+ksws
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kd — qarz mablagʻlari boʻyicha bank foiz stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tc — korxonaning foyda soligʻi stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
wd — korxonaning kapital tarkibidagi qarz kapitalining ulushi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kp — imtiyozli aksiyalar boʻyicha daromad stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
wp — korxona kapitali tarkibida imtiyozli aksiyalar ulushi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ks — oddiy aksiyalar boʻyicha daromad stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ws — korxona kapitali tarkibida oddiy aksiyalar ulushi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
30. Diskontlash stavkasini hisoblash usulining tanlanishi va hisoblashda olingan qiymatlar va farazlar baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslantirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
31. Baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymati quyidagi usullardan biri yordamida hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) eskirish va kapital qoʻyilmalarning qiymatlari teng deb faraz qilinganda, prognozdan keyingi davrda barqaror daromadlar olish prognoziga asoslangan Gordon (doimiy oʻsish) modeli yordamida:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FV — baholash obyektining prognoz davri tugagandan keyingi qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
CF(t +1) — prognozdan keyingi davrning birinchi yili uchun pul oqimi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D — diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g — pul oqimining uzoq muddatli oʻsish surʼati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) moʻljallanayotgan sotuv usuli baholash obyektini sotish majburiyati mavjud boʻlgan yoki bunday sotish muayyan turdagi biznesga xos boʻlgan holda qoʻllaniladi. Sotuv narxini hisoblash pul oqimlarini quyidagilar asosida olingan koeffitsiyentlardan foydalanilgan holda narx koʻrsatkichlariga aylantirishdan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslanuvchi baholash obyektlarini sotish maʼlumotlarini tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sof aktivlar qiymati doirasida;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tugatish (likvidatsiya) qiymati doirasida.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
32. Baholash obyektining bozor qiymatini hisoblash uchun quyidagi tuzatishlarni kiritish talab etiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
pul oqimini shakllantirishda ishtirok etmagan aktivlarning (agar ular mavjud boʻlsa) qiymati qoʻshiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xususiy aylanma kapitalning ortiqcha qismi qoʻshiladi (taqchilligi ayiriladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar korxona xususiy kapitalining qiymatini hisoblash uchun investitsiya qilingan kapitalga olingan pul oqimidan foydalanilayotgan boʻlsa, uzoq muddatli qarzlar summasi ayirib tashlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholash obyekti biznesdagi ulush boʻlsa, baholovchi nazorat va likvidlik darajasiga tegishli tuzatishlar kiritadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
33. Baholash obyekti qiymatini daromadni kapitallashtirish usuli yordamida aniqlash ayrim davr (qoida tariqasida bir yil) mobaynida olingan daromad miqdorini shu daromadga muvofiq boʻlgan kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
PV — joriy qiymat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
CF — yil (yoki boshqa tanlangan davr) mobaynida olish kutilayotgan daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R — kapitallashtirish stavkasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
34. Kapitallashtirilishi lozim boʻlgan daromad miqdori quyidagi usullardan biri orqali hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
joriy daromadlar usuli — kapitallashtirilishi lozim boʻlgan daromad miqdori sifatida soʻnggi hisobot davri koʻrsatkichlari olinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
daromadning oddiy oʻrtacha miqdorini hisoblash usuli — kutilayotgan daromad miqdori retrospektiv davrdagi daromadning oʻrtacha miqdoriga teng deb olinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
daromadning oʻlchangan oʻrtacha miqdorini hisoblash usuli — kutilayotgan daromad miqdori retrospektiv davrdagi daromadning oʻlchangan oʻrtacha miqdoriga teng deb olinadi, bunda daromadni olish davri baholash sanasiga qancha yaqin boʻlsa, uning koʻrsatkichi vazni shuncha salmoqli boʻladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mavjud tendensiyalar davom etadi degan farazga asoslangan statistik usul (trend) — oxirgi uch yil uchun retrospektiv maʼlumotlarga asoslanib trend tuzish va quyidagi formuladan foydalanishni nazarda tutadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
y = a + bxn+1
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
y — prognozdan keyingi davrning birinchi yilidagi daromad miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xn+1 — prognozdan keyingi davrning birinchi yiliga mos keladigan davr raqami;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a va b — aniqlanishi lozim boʻlgan nomaʼlum oʻzgaruvchilar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — oʻtgan davrlar soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
x — davr raqami.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
35. Kapitallashtirish stavkasi quyidagi usullardan biri orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga oʻxshash obyektlarning daromadlari miqdorlari va sotuv narxlari haqidagi bozor axboroti tahliliga asoslangan bozor ekstraksiyasi usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
diskontlash stavkasidan baholash obyektidan olingan daromadlar oʻsishining yillik oʻrtacha surʼatini ayirish usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kapitallashtirish stavkasi bozor ekstraksiyasi usuli bilan quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R0 — baholash obyekti uchun kapitallashtirish stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — analog-obyektlar soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ki — i -chi analog-obyektning oʻlchov koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ri — i -chi analog-obyekt uchun kapitallashtirish stavkasi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ri = Ii / Vi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ii — i-chi obyektning baholash obyektining kapitallashtirilayotgan turdagi daromadiga mos keladigan daromadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vi — i-chi obyektning sotuv narxi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kapitallashtirish stavkasining diskontlash stavkasi bilan oʻzaro aloqasi quyidagi formula bilan ifodalanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R0 = D — g
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D — diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g — oʻsish surʼatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi daromadning oʻsish surʼatlari yoʻqligini prognoz qilgan boʻlsa, kapitallashtirish stavkasi miqdor jihatidan diskontlash stavkasiga tenglashtiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
36. Baholash obyektining joriy qiymati kapitallashtirish usuli yordamida yil (yoki boshqa davr) mobaynida olinishi kutilayotgan daromad miqdorini kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining bozor qiymatini olish uchun pul oqimlarini shakllantirishda ishga solinmagan aktivlarning (agar ular mavjud boʻlsa) bozor qiymatini qoʻshish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholash obyekti biznesdagi ulush boʻlsa baholovchi nazorat va likvidlik darajasiga tuzatishlar kiritadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar butun investitsiya qilingan kapitalga pul oqimi (daromad) baholash asosida boʻlsa, yuz foizdan kam boʻlgan aksiyalar paketini baholashda aksiyalar paketining tegishli miqdori uchun nazorat elementlari yoʻqligiga chegirma qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar bir dona oddiy aksiya pul oqimi (daromad) baholash bazasi boʻlsa, aksiyalar paketining tegishli miqdoriga nazorat elementlari mavjudligi uchun mukofot qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Analog korxonalar toʻgʻrisida bozor axboroti mavjud boʻlmaganda, nazorat elementlari yoʻqligi (mavjudligi) uchun chegirmalar (mukofotlar) quyidagi tarzda hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Biznesning qiymati 100% toʻliq nazoratni hisobga olgan holda aniqlanadigan holatda quyidagi jadval boʻyicha chegirma belgilanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Baholanayotgan aksiyalar paketi miqdori

(ustav kapitaliga nisbatan foizda)

Nazorat elementlari yoʻqligi uchun chegirma

(qiymatga nisbatan foizda)

(75% +1 oddiy aksiya)dan 100%gacha

0%

(50% +1 oddiy aksiya)dan 75%gacha

5%

(25% +1 oddiy aksiya)dan 50%gacha

10%

(10% +1 oddiy aksiya)dan 25%gacha

15%

10% va undan kam

20%
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Biznesning qiymati toʻliq nazoratni hisobga olmagan holda aniqlanadigan holatda quyidagi jadval boʻyicha mukofot belgilanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Baholanayotgan aksiyalar paketi miqdori

(ustav kapitaliga nisbatan foizda)

Nazorat elementlari mavjudligi uchun mukofot

(qiymatga nisbatan foizda)

(75% +1 oddiy aksiya)dan 100%gacha

25%

(50% +1 oddiy aksiya)dan 75%gacha

20%

(25% +1 oddiy aksiya)dan 50%gacha

10%

(10% +1 oddiy aksiya)dan 25%gacha

5%

10% va undan kam

0%
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
37. Xarajat yondashuvi doirasida baholash obyektini baholash usulini tanlash baholovchi tomonidan qabul qilingan baholash shartiga bogʻliq boʻladi. Ishlab turgan korxona baholanganda sof aktivlar usuli, korxonani tugatish sharti nazarda tutilgan holda baholanganda esa tugatish qiymati usuli qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Xarajatga oid yondashuv usullari quyidagi umumiy formula orqali hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sr = Sa — So
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sr — korxona qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sa — aktivlar qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
So — majburiyatlar qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
38. Ishlab turgan korxonani sof aktivlar usuli bilan baholash uchun baholovchi baholash sanasiga qadar soʻnggi korxona buxgalteriyasi (yoki mavjud boʻlganda konsolidatsiya qilingan/birlashtirilgan) balansi asosida baholash (iqtisodiy) balansini tuzadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash (iqtisodiy) balansida korxonaning barcha, shu jumladan buxgalteriya balansida hisobga olinmagan aktivlari va majburiyatlari bozor qiymati boʻyicha hisobga olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi baholash (iqtisodiy) balansini tuzishda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) koʻchmas mulk, mashinalar, uskunalar va transport vositalarining bozor qiymatini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) nomoddiy aktivlarning bozor qiymatini aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Aktivlarning tarmoq boʻyicha oʻrtacha daromadliligi haqida axborot mavjud boʻlsa, gudvill qiymati quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi (bunda korxonaning balansida aks ettirilgan, xususiylashtirish (sotib olish) paytida gudvill sifatida korxona xususiy kapitalining balans qiymati va baholash qiymati oʻrtasidagi farq tarzida yuzaga kelgan nomoddiy aktivlar baholashga kiritilmaydi):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

CHP — RSA * SDA

Gudvill = –––––––––––––––––––––––––––––––

SK

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
CHP — korxonaning sof foydasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
RSA — korxona aktivlarining bozor qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
SDA — aktivlarning tarmoq boʻyicha oʻrtacha daromadliligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
SK — kapitallashtirish stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) korxona moliyaviy qoʻyilmalarining (aksiya, ulush va x.k.) bozor qiymatini, shu jumladan korxonaning qimmatli qogʻozlarga va boshqa tashkilotlarning ustav kapitallariga investitsiyalarni, shuningdek boshqa tashkilotlarga berilgan qarzlarni aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Fond bozorida kotirovka qilinadigan qimmatli qogʻozlarga investitsiyalarning bozor qiymatini baholashda baholovchi ushbu qimmatli qogʻozlarning bozor kotirovkalariga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Fond bozorida kotirovka qilinmaydigan qimmatli qogʻozlarga va boshqa tashkilotlarning ustav fondlariga qilingan investitsiyalar qiymatini baholash investitsiyalarning nazorat sifatlaridan kelib chiqib:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1) 50 (ellik) foizdan ortiq boʻlgan moliyaviy qoʻyilmalar (aksiyalar paketlari, ulushlar va boshqalar) qiymatini baholash 9-son MBS asosida amalga oshiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2) 50 (ellik) foizgacha (qoʻshib hisoblaganda) boʻlgan moliyaviy qoʻyilmalar (aksiyalar paketlari, ulushlar va boshqalar) qiymatini baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
fond bozorida kotirovka qilinadigan aksiyalar qiymatini baholash mazkur aksiyalarning baholash sanasidan oldingi kotirovkalarga muvofiq amalga oshiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
dividendlar koʻrinishida daromadlar keltiradigan investitsiyalar qiymatini baholash soʻnggi uch yil uchun dividend koʻrinishidagi oʻrtacha yillik daromadni baholash sanasidagi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi boʻyicha kapitallashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Daromad keltirmaydigan investitsiyalar qiymatini baholash xususiy kapital miqdoridan kelib chiqib quyidagi formula asosida amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sak = Bin * Ssk / Suf * (1-Kkontr)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sak — aksiyalar paketining hisoblangan qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bin — aksiyalar paketining balans qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ssk — xususiy kapitalning balans boʻyicha miqdori (xususiy mablagʻlar manbalari);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Suf — balans boʻyicha ustav kapitalining miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kkontr — nazorat koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Aksiyalar qiymatini hisoblashda baholanayotgan aksiyalar paketining nazorat darajasini inobatga olish zarur. Nazorat elementlari yoʻqligi uchun chegirma mazkur metodikaning 39-bandiga asosan hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Investitsiya qiymatining yakuniy qiymati sifatida hisoblangan natijalarning eng yuqori qiymatini beruvchi natijasi qabul qilinadi. Bunda aksiyalar paketining aniqlangan qiymati uning balans qiymatidan kam boʻlishi mumkin emas;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) nihoyasiga yetkazilmagan kapital qoʻyilmalar — tugallanmagan qurilish obyektlari va oʻrnatilishi lozim boʻlgan uskunalarning bozor qiymatini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d) tovar-moddiy zaxiralarining qiymatini ularning balans qiymati boʻyicha qabul qiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
e) kelgusi davrlar xarajatlarini balans qiymati boʻyicha qabul qiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
j) kechiktirilgan xarajatlar va daromadlarning qiymatini quyidagi tarzda aniqlaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar ular buxgalteriya hisobi standartlarida belgilangan aktivlar va majburiyatlarni tan olish mezonlariga javob bersa, ularning qiymati balans qiymatiga teng holda qabul qiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar ular buxgalteriya standartlarida belgilangan aktivlar va majburiyatlarni tan olish mezonlariga javob bermasa, ularning qiymati toʻlanadigan foyda soligʻi (muddati kechiktirilgan daromadlar uchun) yoki ushbu soliqdan tejalgan summa (muddati kechiktirilgan xarajatlar uchun) boʻyicha hisoblaydi. Bunda toʻlanishi kerak boʻlgan soliq yoki uning tejash summasi ushbu soliqning amaldagi stavkasini kechiktirilgan xarajatlar va daromadlarning balans qiymatiga koʻpaytirish yoʻli bilan hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
z) pul mablagʻlari qiymatiga tuzatish kiritmaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i) har bir debitor boʻyicha uzoq muddatli debitorlik qarzining bozor qiymatini kutilayotgan qarz toʻlovlari va qarz boʻyicha foizlarni diskontlash stavkasi boʻyicha qarzni uzish muddatlari va ehtimolini hisobga olgan holda aniqlaydi. Agar bozor maʼlumotlari boʻlmasa, diskontlash stavkasi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilangan asosiy stavkasi miqdorida olinadi. Joriy debitor qarz balans qiymatiga teng deb olinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
k) uzoq muddatli majburiyatlarning bozor qiymatini kutilayotgan qarz toʻlovlari va qarz boʻyicha foizlarni diskontlash stavkasi boʻyicha toʻlov muddatlari grafiklarini hisobga olgan holda diskontlash orqali aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
l) joriy majburiyatlarning bozor qiymatini aniqlaydi, bu majburiyatlar balans qiymatiga teng deb hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m) baholanayotgan korxonaga tegishli boʻlgan, balansdan tashqari hisobda turgan, foydalanishda boʻlgan xoʻjalik inventari balansdan tashqari hisobda koʻrsatilgan qiymati boʻyicha 50 (ellik) foiz miqdoridagi eskirishni ayirib tashlagan holda baholaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n) hisobga olinmagan majburiyatlarning (agar ular mavjud boʻlsa) bozor qiymatini aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
39. Korxona xususiy kapitalining bozor qiymati sof aktivlar usuli yordamida aktivlar summasining bozor qiymatidan majburiyatlar summasining bozor qiymatini ayirib tashlash yoʻli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholanayotgan ulushning bozor qiymati korxona xususiy kapitali qiymatiga nisbatan mutanosib ravishda hisoblanadi. Mulkning nazorat huquqini bermaydigan ulush (aksiyalarning nazorat huquqini bermaydigan paketi) baholanganda ayrim (yoki barchasi) nazorat funksiyalarining yoʻqligi uchun chegirma qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bozor axboroti mavjud boʻlmaganda, nazorat elementlari yoʻqligi uchun chegirmalar quyidagi tarzda hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Baholanayotgan aksiyalar paketi miqdori

(ustav kapitaliga nisbatan foizda)

Nazorat elementlari yoʻqligi uchun chegirma

(qiymatga nisbatan foizda)

(75% +1 oddiy aksiya)dan 100%gacha

0%

(50% +1 oddiy aksiya)dan 75%gacha

5%

(25% +1 oddiy aksiya)dan 50%gacha

10%

(10% +1 oddiy aksiya)dan 25%gacha

15%

10% va undan kam

20%
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
40. Tugatish qiymati usuli korxona tugatilganda va uning aktivlari alohida sotilganda mulkdor olishi mumkin boʻlgan qiymatni aniqlashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Aktivlarning joriy qiymatini bu aktivlarning moʻljallanayotgan sotish sanasida aniqlangan, baholash sanasida aktivni sotish bilan bogʻliq tavakkalchilikni hisobga oluvchi diskontlash stavkasi boʻyicha keltirilgan bozor qiymati sifatida aniqlanadi. Tugatish shartlari bilan bunday aktivni sotishga xos boʻlgan muddatdan kamroq sotish muddati belgilangan boʻlsa, aktivning bozor qiymatidan qisqartirilgan sotish muddatiga chegirmani ayirib tashlash talab etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tugatish xarajatlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tugatish uchun toʻgʻridan-toʻgʻri xarajatlar — vositachilarga haq, jalb qilinadigan tashkilotlarga xizmat haqi, aktivlarni sotishda toʻlanadigan soliqlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aktivlarga ular sotilgunga qadar egalik qilish bilan bogʻliq xarajatlar — tayyor mahsulot zaxiralari, tugallanmagan ishlab chiqarish, uskunalar, mashinalar, mexanizmlar, koʻchmas mulk obyektlarini saqlab turish xarajatlari va korxonani tugatish yakunlangunga qadar uning ishini tashkil qilish boʻyicha boshqaruv xarajatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
41. Korxonaning tugatish qiymati tugatish xarajatlari ayirib tashlangan aktivlarning joriy qiymati bilan korxona majburiyatlarining joriy qiymati oʻrtasidagi farq sifatida aniqlanadi. Mulk ulushining qiymati korxonaning tugatish qiymatiga mutanosib ravishda hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
42. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash 6-son “Baholash yondashuvlari va usullari” MBS va “Baholash yondashuvlari va usullari” Milliy baholash standarti (6-son MBS)ning baholash natijalarini muvofiqlashtirish tartibi metodikasi asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga

5-ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Koʻchmas mulk qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (10-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
METODIKASI
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur Metodika 10-son “Koʻchmas mulk qiymatini baholash” MBSni qoʻllash tartibini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Ushbu Metodika koʻchmas mulk va ularga boʻlgan huquqlar qiymatini, YAMBSga muvofiq baholash uchun zarur boʻlgan minimal usullarni belgilaydi. Baholovchilar baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikka, YAMBSga hamda baholashning xalqaro tajribasiga zid boʻlmagan boshqa usullardan ham foydalanishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ushbu Metodika maqsadida quyidagi atama va taʼriflardan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bartaraf etib boʻladigan eskirish — shunday bir eskirish boʻlib, uni bartaraf etish xarajatlari bartaraf etish natijasida koʻchmas mulk obyektiga qoʻshiladigan qiymatidan kamroq yoki unga tengdir;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bartaraf etib boʻlmaydigan eskirish — shunday bir eskirish boʻlib, uni bartaraf etish xarajatlari bartaraf etish natijasida koʻchmas mulk obyektiga qoʻshiladigan qiymatidan koʻproqdir;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchastkasi — yer fondining qayd etilgan chegaraga, maydonga, joylashish manziliga, huquqiy rejimga hamda davlat yer kadastrida aks ettiriladigan boshqa xususiyatlariga ega boʻlgan qismidir;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
jismoniy eskirish — tabiiy eskirish, notoʻgʻri foydalanish, konstruktiv nuqsonlar, shuningdek yaxshilash elementlarining mexanik shikastlanishlari bilan belgilangan yoʻqotish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ixtisoslashtirilgan koʻchmas mulk — oʻz xususiyatiga (konstruktiv xususiyatlari, ixtisosligi, oʻlchami, joylashgan yeriga yoki mazkur omillar birikmasiga) koʻra undan foydalanishning muayyan turi bilan cheklangan foydali xossalarga ega boʻlgan va ochiq bozorda kamdan-kam sotiladigan (korxonaning bir qismi sifatida sotilgan hollar bundan mustasno) koʻchmas mulk;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ixtisoslashtirilmagan koʻchmas mulk — ochiq bozorda sotib olinadigan, sotiladigan va ijaraga beriladigan koʻchmas mulk;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
iqtisodiy xizmat muddati — shunday bir davr muddati boʻlib, uning oʻtishi mobaynida yaxshilashlar koʻchmas mulk obyektining qiymatiga hissa qoʻshadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yigʻilgan eskirish — koʻchmas mulk obyektining jismoniy eskirishi, shuningdek funksional va tashqi qadrsizlanishi bilan bogʻliq umumiy qiymatning yoʻqolishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tavakkalchilik uchun mukofot — tavakkalsiz stavka boʻyicha qoʻyilmalar bilan taqqoslaganda, koʻchmas mulkka qoʻyilmalarga xos boʻlgan tavakkalchilik darajasini aks ettiradigan daromadning qoʻshimcha normasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tashqi (iqtisodiy) eskirish — koʻchmas mulk obyekti qiymatining mazkur obyektga tashqi omillar taʼsiri natijasida pasayishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
funksional eskirish — yaxshilashlar toʻlaligicha yoki ayrim elementlariga koʻra bozor talablariga muvofiq emasligi bilan belgilangan yaxshilashlar qiymatidagi yoʻqotish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
eng samarali foydalanish — yer uchastkasi bilan koʻchmas mulk obyektidan eng ehtimoliy, oqilona va ruxsat etilgan foydalanish hisoblanib, quyidagi mezonlarga javob berishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
jismoniy mumkin;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qonuniy ruxsat etilgan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
moliyaviy jihatdan maqsadga muvofiq;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
eng yuqori iqtisodiy samarani taʼminlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
haqiqiy yosh — yaxshilashlarning ularning holati va foydali xossalariga muvofiq boʻlgan, yaxshilashlarning iqtisodiy xizmat muddatidan ularning qolgan iqtisodiy xizmat muddatini ayirish yoʻli bilan hisoblanadigan yoshi. Foydalanish sharoitlariga qarab yaxshilashlarning haqiqiy yoshi ularning amaldagi (xronologik) yoshidan kichik, unga teng yoki undan katta boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Baholashga oid vazifani belgilash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Baholashga oid topshiriqni tuzishda buyurtmachi baholovchi bilan birgalikda boʻsh turgan yer uchastkasi (yaxshilanmagan) yoki qurilgan (yaxshilangan) yer uchastkasi sifatida qabul qilinadigan baholash obyektini belgilaydi va tavsiflaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining qiymati unga boʻlgan mulkiy (ashyoviy va majburiyatga oid) huquqlar, mazkur huquqlarga doir cheklashlar va ularga boshqa shaxslar huquqlarining yuklanishini hisobga olib aniqlanadi. Bunday huquqlarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
toʻliq mulk huquqi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
egalik qilish huquqi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tasarruf etish huquqi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydalanish huquqi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchastkasiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchastkasidan doimiy (muddatsiz) foydalanish huquqi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ijara huquqi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
servitut;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qonunchilik hujjatlari bilan taqiqlanmagan boshqa huquqlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash shartnomasi shartlariga va baholash obyektining xususiyatlariga muvofiq toʻla mulkdorlik huquqini yoki ayrim mulkiy huquqlarni baholash belgilanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Yer uchastkasini yaxshilashlarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchastkasida joylashgan alohida binolar, inshootlar va ularning guruhlari, mazkur uchastkaga tegishli boʻlgan yer osti inshootlar yoki ularning qismlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
binolarga barcha uzoq muddatli ulanishlar, jumladan ichki suv taʼminoti, isitish va sovutish tizimlari, elektr taʼminoti, gaz tarmoqlari, shuningdek oʻrnatilgan statsionar qurilmalar (mashinalar, asbob-uskunalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchastkasiga va binolarning ichki tarmoqlariga bogʻliq muhandislik inshootlari, kommunikatsiyalar va tarmoqlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mazkur yer uchastkasiga tegishli boʻlgan, lekin uning chegarasidan tashqarida joylashgan xoʻjalik, transport va muhandislik taʼminoti elementlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchastkasi hududini obodonlashtirish obyektlari, shu jumladan koʻp yillik oʻsimliklar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
infratuzilma obyektlaridagi mulk ulushi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan mulk bilan yaxlit majmuani hosil qiluvchi, konstruktiv yoki funksional jihatdan uning ajralmas qismi boʻlgan boshqa obyektlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Binoda va yer uchastkasida oʻrnatilgan statsionar qurilmalar baholash maqsadlarida ikki toifaga boʻlinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mulk qiymatiga kiritilgan binolarga texnik xizmat koʻrsatish tizimlarining tarkibiy qismlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulk obyektida olib borilayotgan biznesda foydalaniladigan yer uchastkasi va yaxshilashlardan alohida baholanadigan statsionar qurilmalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Koʻchmas mulk qiymatiga kiritilgan statsionar qurilmalar, mashinalar va asbob-uskunalarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
elektr taʼminoti — markaziy quvvatlantiruvchi kabellar, transformatorlar, qalqonli, zaxiradagi generatorlar va noishlab chiqarish ehtiyojlari uchun moʻljallangan elektr tarmoqlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
gaz taʼminoti — gaz stansiyalarigacha va ularning doirasidagi gaz quvur yoʻllari, shuningdek binolar doirasidagi noishlab chiqarish ehtiyojlarini qondirish uchun moʻljallangan gaz quvur yoʻllari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
suv taʼminoti — rezervuarlar, quduqlar va skvajinalar, nasoslar, suv tozalash uskunalari, baklar, taqsimlash tarmoqlari, drenaj qurilmalari va kanalizatsiya tizimlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
isitish va havo haroratini sovutish — qozonlar va tegishli asbob-uskunalar, yonilgʻi baklari, radiatorlar, kaloriferlar, konditsionerlar uchun asbob-uskunalar, havo yoʻnaltirish quvurlari, ventilyatorlar va noishlab chiqarish maqsadlarida foydalaniladigan boshqa asbob-uskunalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
liftlar va yuk koʻtargichlar — bino tuzilishining ajralmas qismini shakllantiradigan va notijorat maqsadlarida foydalaniladigan yoʻlovchi va yuk liftlari, eskalatorlar, transportyorlar, yuk koʻtargichlar va tirkovichlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Baholash maqsadi qiymat turini tanlashning asosiy mezonidir. Koʻchmas mulkni baholashda aniqlanadigan qiymatning asosiy turi bozor qiymatidir. Koʻchmas mulk qiymatini baholashda aniqlanishi mumkin boʻlgan bozor qiymatidan farqlanuvchi boshqa turdagi qiymatlarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
investitsiya qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
almashtirishning qoldiq qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sugʻurtaga oid qiymat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yoʻq qilish (utilizatsiya) qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tugatish qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
soliqqa oid qiymat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Baholash sanasi baholash maqsadlaridan kelib chiqib belgilanadi va qoida tariqasida, baholovchi tomonidan baholash obyektini koʻzdan kechirish sanasiga muvofiq boʻladi. Baholovchi baholash sanasidagina mavjud boʻlgan holatlarni va baholash sanasiga qadar yuz bergan voqealarni eʼtiborga olishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Axborotni yigʻish va tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Axborotni toʻplash, oʻrganish va tahlil qilishda, shuningdek baholash obyektini identifikatsiya qilishda baholovchi 3-sonli MBS talablariga amal qilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining bozor qiymati toʻgʻrisida asoslantirilgan hisob-kitob qilish uchun baholovchi mintaqadagi ijtimoiy-iqtisodiy vaziyat, koʻchmas mulk bozori, baholash obyekti joylashgan yer va baholash obyektining tavsiflari haqida axborotni yigʻishi va uni tahlil qilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Mintaqadagi ijtimoiy-iqtisodiy vaziyatni tahlil qilishda baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mintaqaning tabiiy-iqlim xususiyatlarini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
asosiy makroiqtisodiy koʻrsatkichlarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
iqtisodiyot tarmoqlarning asosiy koʻrsatkichlari, ularning oʻzgarish dinamikasi va baholash obyektining bozordagi holatiga taʼsirini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ijtimoiy rivojlanishning asosiy koʻrsatkichlari, ularning oʻzgarish dinamikasi va baholash obyektining bozordagi holatiga taʼsirini oʻrganadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mintaqadagi ijtimoiy-iqtisodiy vaziyat tahlilining natijalariga koʻra baholovchi tomonidan baholash obyektining bozordagi joriy va boʻlgʻusi holati asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Koʻchmas mulk bozorini tahlil qilishda baholovchi tomonidan:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti joylashgan mintaqadagi koʻchmas mulk bozorining umumiy tavsiflari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulk bozorining ishtirokchilari va tuzilishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulk bozorining ayrim segmentlari boʻyicha talab va taklif omillari miqdoriy tahlil va tendensiyalar tahlili bilan birga oʻrganiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bozor tendensiyalarining tahlili uchun zarur boʻlgan bozorni segmentlarga ajratish koʻchmas mulkning quyidagi toifalari boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
turar joy koʻchmas mulki;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tijorat koʻchmas mulki;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sanoat koʻchmas mulki;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qishloq xoʻjaligi koʻchmas mulki;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ixtisoslashtirilgan koʻchmas mulk.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining muayyan xususiyatlari va baholash shartnomasining shartlaridan kelib chiqib, koʻchmas mulk toifalarining har biri yanada kichikroq segmentlarga ajratilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Koʻchmas mulk bozorining tahlili natijalariga koʻra, baholovchi koʻchmas mulk bozorida yuz berishi mumkin boʻlgan oʻzgarishlarni baholash obyektining koʻchmas mulk bozoridagi joriy va kelgusi holatini muqobil foydalanish imkoniyatini hisobga olgan holda asoslaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. Baholovchi baholash obyektining joylashgan joyini tahlil qilishda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
atrofdagi yerdan foydalanish xususiyatini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport qatnovi qulayligini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
muhandislik tarmoqlari va kommunal xizmat koʻrsatishni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ijtimoiy infratuzilmani;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
iqtisodiy oʻrnini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tutash hududning ekologik holatini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ijtimoiy obroʻsini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshqa qulay va noqulay taʼsirlarni oʻrganadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyekti joylashgan joyi tahlilining natijalariga koʻra, baholovchi baholash obyekti joylashgan yerning mazkur obyekt qiymatiga taʼsir etishi mumkin boʻlgan ijobiy va salbiy tavsiflari hamda imkoniyatlarini asoslaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. Baholovchi baholash obyekti tavsiflarini tahlil qilishda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining konstruktiv yechimi xususiyatlarini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining muhandislik taʼminoti xususiyatlarini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
konstruktiv elementlar va muhandislik uskunalarining texnik holatini oʻrganadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining xususiyatlarini tahlil qilish natijalariga koʻra, baholovchi baholash obyektining texnik xususiyatlari oʻxshash foydali xususiyatlarga ega koʻchmas mulkdan foydalanish va funksionallik nuqtai nazaridan zamonaviy bozor talablariga muvofiqligini aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tashqi koʻzdan kechirishni amalga oshirishda baholovchi ayrim konstruktiv elementlar boʻyicha yaxshilashlarni koʻzdan kechiradi. Mazkur konstruktiv elementlarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
poydevor holati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer osti qismi qurilmalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻtarib turuvchi asosni tashkil etadigan konstruksiyalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qavatlararo ulanishlarning elementlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tom-yopma moslamalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
devor va eshik tirqishlarining toʻldirgichlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
pollar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tashqi pardoz;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ichki pardoz;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ichki muhandislik sistemalar va asbob-uskunalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-bob. Koʻchmas mulkdan eng samarali foydalanish tahlili
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. Koʻchmas mulkdan (baholash obyektidan) eng samarali foydalanish (bundan buyon matnda ESF deb yuritiladi) tahlili ikki bosqichda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boʻsh turgan (yaxshilanmagan) deb qaraladigan yer uchastkasi uchun;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasi uchun.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi har bir bosqichda ESF tahlilini amalga oshirishda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulk obyektidan foydalanishning qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan, ehtimol tutilgan variantlarini zonalarga ajratish meʼyorlari, shaharsozlikka oid cheklashlar, qurilish meʼyorlari va qoidalari hamda yuridik cheklashlarni hisobga olgan holda tahlil qiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydalanishning ruxsat etilgan variantlaridan mazkur yer uchastkasida jismonan amalga oshirish mumkin boʻlganlarini yer uchastkasining fizik tavsiflari, atrofdagi imoratlar va yer uchastkasiga tutash hududdagi ijtimoiy vaziyatni hisobga olgan holda qoldiradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchastkasidan foydalanishning jismonan amalga oshirish mumkin boʻlgan va qonun yoʻli bilan ruxsat etilgan variantlarining moliyaviy samaradorligini qurilish yoki yaxshilashlarni rekonstruksiya qilish xarajatlarini va koʻchmas mulk obyekti yaratishi mumkin boʻlgan daromadlarni hisobga olgan holda tahlil qiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymati eng yuqori boʻlgan koʻchmas mulk obyektidan ESF variantini tanlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. ESF tahlilini amalga oshirishda baholovchi baholash sanasida koʻchmas mulk obyektiga xos boʻlgan va qoida tariqasida investorlar tomonidan qabul qilinadigan foydalanish variantlarini oʻrganishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. Boʻsh turgan yer uchastkasi uchun ESFni tahlil qilish quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) jismoniy jihatdan mumkin boʻlgan, qonuniy ruxsat etilgan va iqtisodiy jihatdan asoslangan variantlarning har biri uchun quyidagilar aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozorda shakllangan sharoitdan kelib chiqib, potensial va effektiv foydalilik;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
operatsion xarajatlar va sof operatsion daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xarajat yondashuvining usullaridan foydalangan holda, mavjud imoratni buzish xarajatlari (agar shunday imorat boʻlsa) va yangi tijorat obyektini qurish xarajatlari (masalan, savdo markazi, restoran, ofis binosi va boshqalar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) har bir muqobil foydalanish uchun tegishli mos kapitalizatsiya koeffitsiyentlari aniqlanadi. Bunda, koʻchmas mulk bozorining aniq segmenti uchun investitsiya tavakkalchilik darajasini, kapitalning qaytish muddatini, oʻz mablagʻlari va qarz kapitali nisbatini, koʻchmas mulk qiymatining prognozlashtirilgan oʻzgarish surʼatini, inflyatsion kutilmalar va boshqa omillarni aks ettiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) kapitalizatsiyaning u yoki boshqa texnikasini qoʻllash bilan daromad keltiruvchi koʻchmas mulkning qiymati aniqlanadi va mazkur qiymatdan yer uchastkasiga tegishli qiymati ajratiladi. Yer uchastkasining maksimal qiymatini taʼminlaydigan varianti boʻsh turgan yer uchastkasi uchun ESFga muvofiq hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ESFni tahlil qilishda quyidagi jadvalda koʻrsatilgan holatlar boʻlishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Holatlar

Boʻsh turgan yer uchastkasi uchun (yaxshilanmagan) ESFni tahlil qilishni amalga oshirish ketma-ketligi

A. Binolar va yer uchastkasi (YEU) kapitallashuv koeffitsiyentlari turlicha

A.1. Bozordagi taklif va talablarni inobatga olib, shartli boʻsh turgan yer uchastkasi (YEU)da muayyan foydalanishga moʻljallangan bino va inshootlarni qurish qiymatini aniqlash.

A.2. Potensial yalpi daromadni hisoblash (PYAD).

A.3. Yuklanganlik koeffitsiyenti va toʻlovlarni hamda boshqa daromadlarni yigʻishdagi yoʻqotishlarga tuzatishlar kiritish.

A.4. Haqiqiy yalpi daromadni baholash (HYAD).

A.5. Operatsion xarajatlarni hisoblash (OX).

A.6. Kapital taʼmirlash uchun zaxira xarajatlarini hisoblash.

A.7. Sof operatsion daromadni hisoblash (SOD).

A.8. Bino uchun kapitalizatsiya koeffitsiyentini hisoblash.

A.9. Bino va inshootga tegishli daromadni hisoblash.

A.10. YEUga tegishli daromadni hisoblash.

A.11. YEU uchun kapitalizatsiya koeffitsiyentini hisoblash.

A.12. YEU qiymatini baholash yer uchastkasiga tegishli YEU uchun kapitalizatsiya koeffitsiyentiga boʻlish orqali baholanadi.

B. Bino va yer uchastkasi (YEU) uchun kapitallashuv koeffitsiyenti teng

B.1. Bozordagi taklif va talablarni inobatga olib, shartli boʻsh turgan YEUda muayyan foydalanishga moʻljallangan bino va inshootlarni qurish qiymatini aniqlash.

B.2. PYADni hisoblash.

B.3. Yuklanganlik koeffitsiyenti va toʻlovlarni hamda boshqa daromadlarni yigʻishdagi yoʻqotishlarga tuzatishlar kiritish.

B.4. HYADni baholash.

B.5. Ekspluatatsiya xarajatlarini (EX) hisoblash va kapital taʼmirlashga zaxira xarajatlarini hisoblash.

B.6. SODni hisoblash.

B.7. Umumiy kapitalizatsiya koeffitsiyentini hisoblash.

B.8. Koʻchmas mulk va yer uchastkasini yaxlit tarzda kapitalizatsiya usuli bilan koʻchmas mulkning SODni hisoblash.

B.9. YEU qiymatini koʻchmas mulkning hisoblangan qiymati va yaxshilashlar uchun sarflangan xarajatlar farqi sifatida baholanadi.

V. Koʻchmas mulkning moʻljallangan maqsad uchun sotuvdagi narxi maʼlum boʻlgan holat uchun

V.1 Tahlil qilinayotgan YEUda aniq moʻljallangan maqsad uchun qurilayotgan yaxlit koʻchmas mulkning bozor qiymatini baholash.

V.2. Investorning foydasini inobatga olib, qurilish qiymati hisoblanadi.

V.3. YEUning qiymati yaxlit koʻchmas mulk obyektining bozor qiymati va qurilish qiymati oʻrtasidagi farq sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. Boʻsh turgan yer uchastkasi uchun (yer uchastkasidagi yaroqsiz holatdagi qurilishlarni buzish va mazkur yer uchastkasida yangi qurilishlarni qurish shartida) ESFni hisoblashda quyidagilarni aniqlash kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) ijaraga berilayotgan va qurilishi moʻljallangan inshootning foydali maydoni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) yangi yaxshilashlar uchun ijara stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) ijaraga berishdan olingan potensial yalpi daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) toʻliq toʻldirilmaganligi va yigʻimlarning toʻliq olinmasligi natijasida koʻrilgan yoʻqotishlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d) haqiqiy yalpi daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
e) operatsion xarajatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
j) almashtirishlar uchun zaxiralar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
z) koʻchmas mulk obyekti boʻyicha toʻliq sof operatsion daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i) mavjud qurilishni buzish va undan qaytadigan materiallarni inobatga olish xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
k) yangi obyekt qurish uchun xarajatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
l) buzishni inobatga olgan xolda yaxshilashlarning yakuniy qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m) qurilishi moʻljallangan bino uchun kapitallashuv koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n) binodan olinadigan daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
o) yer uchastkasi uchun daromadni obyektning toʻliq sof operatsion daromad va bino keltiradigan daromad oʻrtasidagi farq sifatida aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
p) yer uchastkasi uchun kapitallashuv koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
r) boʻsh turgan yer uchastkasi qiymatini, yer uchastkasidan olinadigan daromadning yer uchun kapitallashuv koeffitsiyenti nisbati sifatida aniqlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. Yaxshilangan yer uchastkasini tahlil qilishda taʼmirlash, rekonstruksiya, mavjud obyektni qayta ixtisoslashtirishlar ESFning variantlari boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yer uchastkasidan amaldagi foydalanish yer uchastkasi qiymati undan optimal foydalanganda va joriy foydalanishda mavjud qurilishni buzish boʻyicha xarajatlar chegirilgan holda yer uchastkasining umumiy qiymatini oshirmagan holatga kelguncha davom etadi. ESFning eng oxirgi varianti mavjud qurilishni buzish hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ESFning har bir variantini tahlil qilishda potensial va effektiv daromadlilik, operatsion xarajatlar aniqlanadi hamda sof operatsion daromad hisoblanadi. Kapitallashtirish orqali koʻchmas mulkning har bir foydalanish holati uchun olingan kelajakdagi daromadning joriy qiymati maqsadli foydalanish holatlariga muvofiq, qayta ixtisoslashtirish xarajatlarini hisobga olgan holda aniqlanadi. Koʻchmas mulkning har bir variant boʻyicha joriy qiymati daromadning joriy qiymati bilan qayta ixtisoslashtirish, taʼmirlash va rekonstruksiya xarajatlari oʻrtasidagi farq sifatida hisoblanadi. Koʻchmas mulkning maksimal qiymatini taʼminlovchi qiymati ESFga muvofiq keladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qurilishi mavjud yer uchastkasi uchun ESFni tahlil qilishda quyidagi ketma-ketlikdagi harakatlar amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Sodir boʻlishi

Qurilishi mavjud yer uchastkasi (YEU) uchun ESFni tahlil qilishdagi harakatlar ketma-ketligi

A. Bino va inshootlar qurilgan yer uchastkasi (YEU)da mavjud obyektni taʼmirlash, rekonstruksiya qilish, qayta ixtisoslashtirishlarni talab qilinadi

A.1. Potensial yalpi daromadni hisoblash (PYAD)

A.2. Yuklanganlik koeffitsiyenti va toʻlovlarni hamda boshqa daromadlarni yigʻishdagi yoʻqotishlarga tuzatishlar.

A.3. Haqiqiy yalpi daromadni baholash (HYAD).

A.4. Operatsion xarajatlarni hisoblash (OX).

A.5. Koʻchmas mulk va yer uchastkasini yaxlit tarzda kapitalizatsiya usuli bilan koʻchmas mulkning SODini hisoblash.

A.6. Umumiy kapitalizatsiya koeffitsiyentini hisoblash.

A.7. Kapitalizatsiyalash usuli bilan koʻchmas mulkni baholash.

A.8. Mavjud koʻchmas mulk obyektini taʼmirlash, rekonstruksiya qilish, qayta ixtisoslashtirish xarajatlarni hisoblash.

A.9.Mavjud obyekti taʼmirlash, rekonstruksiya qilish, qayta ixtisoslashtirish hisobiga koʻchmas mulk uchun qiymatning oshishini baholash.

B. Qurilgan YEUdagi bino va inshootlar mavjud obyektni taʼmirlash, rekonstruksiya qilish, qayta ixtisoslashtirish boʻyicha qoʻshimcha xarajatlarni talab qilmaydi.

“A” vaziyatga oʻxshash bosqichlar amalga oshiriladi, bunda A.8. va A.9. bosqichlari inobatga olinmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. Yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasi uchun ESFni tahlil qilish mavjud qurilishni almashtirishning quyidagi variantlari hisobga olinib oʻtkaziladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mavjud yaxshilashlarni oʻzgarishsiz qoldirgan yoki uni kapital taʼmirlashni amalga oshirgan holda foydalanish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mavjud yaxshilashlarni rekonstruksiya qilish bilan uning negizida boshqa koʻchmas mulkni yaratish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yaxshilangan yer uchastkasi uchun ESFni hisoblashda quyidagilarni aniqlash kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) mavjud holatdagi ijaraga berilayotgan binoning foydali maydoni va boshqa obyektga aylantirishga oid rekonstruksiya variantlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) qabul qilingan variant boʻyicha ijara toʻlovi stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) potensial yalpi daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) yuklanmaganlik va toʻlovlarni yigʻishdagi yoʻqotishlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d) haqiqiy yalpi daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
e) ekspluatatsiya xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
j) almashtirish xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
z) sof operatsion daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i) bino uchun kapitalizatsiya koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
k) kelgusi daromadning joriy qiymati. Bunda, kelgusi daromadning joriy qiymati sof operatsion daromadning bino uchun kapitalizatsiya koeffitsiyentiga nisbati bilan aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
l) rekonstruksiya qilish va kapital taʼmirlash xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m) koʻchmas mulkning qiymati. Bunda, koʻchmas mulkning qiymati kelgusi daromadning joriy qiymati bilan rekonstruksiya qilish va kapital taʼmirlash xarajatlari oʻrtasidagi farq sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. ESF tahlili natijalariga koʻra baholovchi tomonidan:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) koʻchmas mulk obyektidan foydalanishdagi yuqori qiymatni taʼminlovchi varianti qabul qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) yer uchastkasidan joriy foydalanish undan eng samarali foydalanishga qay darajada muvofiq ekanligi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi va baholashning eng maqsadga muvofiq yondashuvlari va usullarini tanlash amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasidan ESF boʻsh turgan deb qaraladigan yer uchastkasidan ESF bilan muvofiq boʻlgan taqdirda barcha baholash yondashuvlari qoʻllaniladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasidan ESF boʻsh turgan deb qaraladigan yer uchastkasidan ESF bilan muvofiq boʻlmagan taqdirda va yaxshilashlar saqlanganda baholashning xarajat va daromad yondashuvlari qoʻllaniladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasidan ESF boʻsh turgan deb qaraladigan yer uchastkasidan ESF bilan muvofiq boʻlmagan, mavjud yaxshilashlarni rekonstruksiya qilish zarur boʻlgan holda xarajat yondashuvi va daromad yondashuvining pul oqimlarini diskontlash usuli qoʻllaniladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlar mavjud boʻlgan yer uchastkasidan ESF boʻsh turgan deb qaraladigan yer uchastkasidan ESF bilan muvofiq boʻlmagan, mavjud yaxshilashlarni buzib tashlash zarur boʻlgan holda buzish xarajatlarini hisobga olib, qiyosiy yondashuv va daromad yondashuvining pul oqimlarini diskontlash usuli qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
21. Baholash obyekti qiymatini aniqlashda qiyosiy yondashuvdan foydalanish uchun baholovchi kamida uchta analogni tanlab olishi lozim. Analoglarni tanlashning asosiy mezoni baholash obyektiga oʻxshash eng samarali foydalanish hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
22. Baholash obyekti qiymatini sotuvlarni taqqoslash usuli bilan baholashda taqqoslash elementlarini tanlash, qoida tariqasida, koʻchmas mulk tipi bilan belgilanadi. Taqqoslash elementlari sifatida quyidagilar qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bino yoki yer uchastkasining maydon birligi (kvadrat metr, sotix, gektar) narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
binoning hajm birligi (kub metr) narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tijorat salohiyatiga muvofiq baholanadigan baholash obyektlari uchun oʻrin, nomer narxi va boshqa oʻlchov birliklari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
23. Baholovchi qaysi taqqoslash elementi boʻyicha analog va baholash obyekti oʻrtasidagi farqni aniqlagan boʻlsa, shu taqqoslash elementi analogining narxiga quyidagi hollarda tuzatishlar kiritadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
berib yuboriladigan mulkiy huquqlarga tuzatishlarni hisoblash uchun analogning daromad manbalari, tuzilishi va uni ijaraga berish shartlari haqida axborot mavjud boʻlishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
moliyalashtirish shartlariga muvofiq tuzatishlar kiritish analog bilan bitimlar tuzishda baholash obyektiga nisbatan kreditlash sxemalari va haq toʻlash shakllarida farqlar mavjud boʻlgan holda amalga oshiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotuv shartlariga qarab kiritiladigan tuzatishlar xaridor va sotuvchi oʻzaro munosabatlarining tahlili asosida aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xariddan keyingi xarajatlarga masalan, bino yoki uning bir qismini demontaj qilish xarajatlari, yer uchastkasining ifloslanishini bartaraf etish xarajatlari kabi xarajatlar kiradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozor shartlariga muvofiq tuzatishlar kiritish analog bilan bitim tuzilgan sanadan baholash obyektini baholash sanasiga qadar oʻtgan vaqtga qarab sotuvlarning narxlariga tuzatishlar kiritishni oʻz ichiga oladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog joylashgan yerdan kelib chiqib uning narxiga tuzatish kiritishni amalga oshirish uchun baholovchi taqqoslanayotgan obyektlar joylashgan yer bilan bogʻliq farqlarni aniqlashi va koʻchmas mulk obyektining narxiga bu farqlar qoʻshgan hissani hisoblashi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
fizik tavsiflar farqiga qarab tuzatish kiritish qiymatga mazkur farq qoʻshgan hissa bilan belgilanadi. Tuzatish kiritishni amalga oshirish chogʻida oʻrganiladigan fizik tavsiflarga binoning katta-kichikligi, qurilish sifati, qurilish materiallari, arxitekturaviy uslubi, binoning yoshi va holati, funksional jihatdan foydaliligi, yer uchastkasi hajmi va unda qurilgan imoratlar maydoni, jozibadorligi, obodonlashtirilganligi va qulayliklari, uchastka ekologiyasi kiradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
iqtisodiy tavsiflar farqiga qarab tuzatish kiritishda obyektning uning daromadiga taʼsir etadigan tavsiflari, yaʼni foydalanish xarajatlari, boshqarish sifati, ijarachilarning ishonchliligi, ijara narxidagi chegirmalar, ijara shartnomasi shartlari, ijara shartnomasi tugaydigan muddat, ijarani uzaytirish variantlari oʻrganiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydalanish turiga qarab tuzatish kiritish analog sifatida baholash obyekti bilan muvofiq kelmaydigan eng samarali foydalanishli obyekt tanlangan holda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar analog qiymatiga koʻchmas mulk hisoblanmaydigan komponentlar (masalan, biznes uchun asbob-uskunalar, mebel) kiritilgan boʻlsa, ularning qiymati analog qiymatidan chegirib tashlanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
24. Analoglar soni bilan tuzatishlar kiritish amalga oshirilayotgan taqqoslash elementlarining nisbatiga doir axborotga qarab baholovchi tuzatishlarni hisoblashning quyidagi miqdoriy va sifatga oid usullarini qoʻllaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) agar analoglar soni analoglarni birlikka koʻpaytirilgan baholash obyekti bilan taqqoslashni amalga oshirishda qoʻllanilayotgan taqqoslash elementlari sonidan koʻproq yoki unga teng boʻlsa, baholash uchun tuzatishlarni hisoblashning miqdoriy usullaridan foydalaniladi. Mazkur usullarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslash elementiga qarab kiritiladigan tuzatishni mazkur elementga koʻra farq qiladigan ikki obyektni taqqoslash yoʻli bilan aniqlash imkoniyatini beradigan maʼlumotlar juftligini tahlil qilish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
vaqt yoki joy belgisiga koʻra qiymat oʻzgarishining statistik qonuniyatlarini aniqlash maqsadida maʼlumotlarni sotuv vaqti yoki joylashgan yeri kabi oʻzgaruvchilar boʻyicha guruhlashni nazarda tutadigan maʼlumotlar guruhlarini tahlil qilish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
chiziqli tenglamalar sistemalarini matritsa sifatida yechishga asoslangan chiziqli algebra usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulk obyektlarini korrelyatsion-regression yoki klasterli tahlil yordamida baholash usuli. Bu usulni analoglar soni taqqoslash elementlari sonidan besh baravar koʻproq boʻlgan holda qoʻllash maqsadga muvofiq hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
grafik tahlil usuli. Bunda, baholovchi narxlarning oʻzgarish grafiklari tahlili asosida qiymatning oʻzgarish xususiyati haqida xulosalar chiqaradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xarajatlarni tahlil qilish usuli. Bunda, analogning texnik yoki huquqiy tavsiflarini baholash obyektiga keltirish uchun mazkur analogga nisbatan qilinishi lozim boʻlgan xarajatlar haqidagi maʼlumotlardan foydalanishga asoslanadi hamda tuzatishlar oʻrtacha bozor koʻrsatkichlariga muvofiq kelishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulk boʻyicha ixtisoslashgan nashrlarda keltirilgan tavsiyalarga asoslangan ikkilamchi maʼlumotlarni tahlil qilish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti bilan taqqoslaganda analogning kamchiliklari yoki afzalliklari bilan belgilangan ijara stavkalaridagi tafovutni kapitallashtirish yoʻli bilan tuzatishlarni hisoblashga asoslangan ijara farqlarini kapitallashtirish usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) agar analoglar soni analoglarni birlikka koʻpaytirilgan baholash obyekti bilan taqqoslashni amalga oshirishda qoʻllanilayotgan taqqoslash elementlari sonidan kamroq boʻlsa, baholash uchun tuzatishlarni hisoblashning sifatga oid usullaridan foydalaniladi. Mazkur usullarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analoglar narxlarining oʻsib yoki kamayib boruvchi qatorida baholash obyektining oʻrnini aniqlash maqsadida baholash obyekti va analoglarning qiyosiy tahliliga asoslangan nisbiy qiyosiy tahlil usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholovchining yoki jalb qilingan ekspertlarning baholash obyekti va analoglar xususidagi subyektiv fikriga asoslangan ekspertiza yoʻli bilan baholash usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
25. Baholashda qoʻllaniladigan tuzatishlar usullari va soni baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslantiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Daromad yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26. Koʻchmas mulk qiymatini baholash toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli yoki pul oqimlarini diskontlash usuli bilan amalga oshirilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
27. Toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli koʻchmas mulkning eng tipik yillik daromadini koʻchmas mulk qiymatiga toʻgʻridan-toʻgʻri oʻzgartirishga asoslangan. Bunda, koʻchmas mulk daromadi kapitallashtirish stavkasiga (baholash obyektiga oʻxshash koʻchmas mulk obyektlari qiymatiga nisbati haqidagi bozor maʼlumotlari tahlili asosida hisoblangan) boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
V — baholash obyektining qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
I — sof operatsion daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R — kapitallashtirish umumiy stavkasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli daromad oqimlari uzoq muddat mobaynida barqaror boʻlganda yoki daromad oqimlari barqaror va moʻtadil surʼatlarda oʻzgarganda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholash obyekti jiddiy taʼmirlashni (rekonstruksiya qilishni) talab qilsa yoki tugallanmagan qurilish holatida boʻlsa, toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli, qoida tariqasida, qoʻllanilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
28. Koʻchmas mulk qiymatini toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan hisoblash uchun daromadning asosiy manbasi baholash obyekti ijarasidir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Koʻchmas mulk obyektidan olinadigan boshqa daromadlar koʻchmas mulkning ijara haqiga kirmasligi mumkin (masalan, garaj yoki avtotransport uchun toʻxtash joyidan foydalanganlik uchun haq, saqlash kameralarini taqdim etishdan olingan daromad). Bunda, daromad manbasi baholash obyekti bilan bevosita va uzviy bogʻliq boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
29. Ijara stavkalari quyidagicha farqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozor ijara stavkalari — ushbu mintaqada baholash obyekti tegishli boʻlgan bozor segmentiga xos stavkalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kontrakt ijara stavkalari — ular ijara shartnomasi bilan belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bozor ijara stavkasidan koʻchmas mulk obyektiga boʻlgan mulk huquqini baholashda foydalaniladi. Kontrakt ijara stavkasi ijaraga beruvchining qisman mulkiy huquqlarini baholash uchun qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
30. Daromad qiymati sifatida, qoida tariqasida, kutilayotgan sof operatsion daromad(SOD)dan foydalaniladi. SOD quyidagi ketma-ketlikda hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulk obyektidan yil davomida olinadigan potensial yalpi daromad (PYAD) ijaraga berish uchun moʻljallangan maydonni ijara stavkasiga koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
haqiqiy yalpi daromad (HYAD) maydondan toʻla foydalanmaslikdan va ijara haqini yigʻishdagi yoʻqotishlarni potensial yalpi daromad (PYAD)dan ayirish va boshqa daromadlarni qoʻshish yoʻli bilan aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
haqiqiy yalpi daromaddan operatsion xarajatlarni ayirib, sof operatsion daromad olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
31. Maydondan toʻla foydalanmaslikdan va ijara haqini yigʻishdagi yoʻqotishlar mazkur bozordagi boshqaruvning tipik darajasi uchun bozor koʻrsatkichlari boʻyicha hisoblanadi. Qiyosiy obyektlar boʻyicha bozor koʻrsatkichlarini hisoblash uchun zarur axborot boʻlmasa, yoʻqotishlar qiymati baholash obyektiga doir retrospektiv va joriy axborot tahlili asosida hamda ular kelgusida oʻzgarishi mumkinligini hisobga olgan holda aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
32. Operatsion xarajatlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
miqdori koʻchmas mulkning ekspluatatsion yuklanganlik darajasiga bogʻliq boʻlmagan shartli oʻzgarmas xarajatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
miqdori koʻchmas mulkning ekspluatatsion yuklanganlik darajasiga qarab oʻzgaradigan shartli oʻzgaruvchan (ekspluatatsion) xarajatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
almashtirish xarajatlari (zaxiralar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Shartli oʻzgarmas xarajatlarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mol-mulk soligʻi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mol-mulkni sugʻurtalash xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xizmat koʻrsatuvchi xodimlar maoshi (agar u binoning yuklanishiga bogʻliq boʻlmasa) va unga solinadigan soliqlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Shartli oʻzgaruvchan xarajatlarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshqaruv xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kommunal xarajatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
hududni saqlash xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
joriy taʼmirlash ishlari uchun xarajatlar (ekspluatatsion xarajatlar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xizmat koʻrsatuvchi xodimlar ish haqi va unga solinadigan soliqlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xavfsizlikni taʼminlash xarajatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Almashtirish xarajatlariga tom, pol toʻshami, elektr uskunalari va boshqa tez eskiradigan yaxshilashlarni vaqti-vaqti bilan almashtirish xarajatlari kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
33. Kapitallashtirish stavkasini bozorni siqish usuli bilan hisoblash analog obyektlarning sotuv narxlari va SOD qiymatlari haqidagi bozor maʼlumotlariga asoslanadi va quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R — kapitallashtirish stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — qiyosiy koʻchmas mulk obyektlari soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ii — i-chi baholash obyektining sof operatsion daromadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vi — i-chi analog obyektining sotuv narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
wi — i-chi natijaning oʻlchovi (salmogʻi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
34. Kapitallashtirish stavkasini kapital xarajatlar qoplanishini hisobga olish usuli koʻchmas mulk qiymatining oʻzgarishi prognoz qilinganda qoʻllaniladi va quyidagi ikki qismdan iborat boʻladigan kapitallashtirish stavkasini hisoblashni oʻz ichga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
pul mablagʻlaridan foydalanganlik uchun tavakkalchiliklarni va muayyan investitsiyalar bilan bogʻliq boshqa omillarni hisobga olgan holda investorga toʻlanishi lozim boʻlgan kompensatsiya hisoblanadigan xususiy kapital uchun daromadlilik stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshlangʻich qoʻyilmalar summasining qaytishini belgilaydigan va aktivlarning eskiradigan qismiga qoʻllaniladigan kapitalning qaytish meʼyori.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R = re + r1
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R — kapitallashtirish stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
re — xususiy kapital uchun daromadlilik stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
r1 — kapitalning qaytish meʼyori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Xususiy kapital uchun daromadlilik stavkasi kumulyativ tuzish usuli bilan hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
re = rf + p1 + p2 + p3
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
rf — tavakkalsiz daromad stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
p1 — koʻchmas mulkka investitsiya qilish tavakkalchiligi uchun mukofot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
p2 — koʻchmas mulkning past likvidliligi uchun mukofot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
p3 — investitsion menejment uchun mukofot.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tavakkalsiz daromad stavkasi — investor uchun mavjud boʻlgan va daromadlilik kafolatiga ega boʻlgan yuqori likvidli aktivlarning daromadlilik darajasi, yaʼni buning uchun hech qanday xavf yoʻq;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Koʻchmas mulkka investitsiya qilish tavakkalchiligi uchun mukofot — obyektning isteʼmol qiymatining tasodifiy yoʻqolishi ehtimoli hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Koʻchmas mulkning past likvidliligi uchun mukofot — koʻchmas mulk obyektiga qoʻyilgan investitsiyalarni darhol qaytarishning mumkin emasligi hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Investitsion menejment uchun mukofot — investitsiya qanchalik xavfli va murakkab boʻlsa, u shunchalik malakali boshqaruvni talab qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kapitalning qaytish meʼyorini (r1) hisoblashning uchta usuli mavjud:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ring usuli — investitsiyalangan kapital teng ulushlarda qoplanishini nazarda tutadi (toʻgʻridan-toʻgʻri qaytish):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
r1 = 1 / n
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — mulkning qoldiq xizmat qilish muddati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Invud usuli — kapitalning qaytish summalarini kapital uchun daromadlilik stavkasi boʻyicha qayta investitsiyalashda foydalaniladi (annuitet usuli):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
r1 = sff(p, re) = re / ((1+re)n — 1)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
re — xususiy kapital uchun daromadlilik stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
r1 — kapitalning qaytish meʼyori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sff(p, re) — qoplash fondi omili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — investitsiyalar qaytarilishi nazarda tutilayotgan vaqt davri;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Xoskold usuli — dastlabki investitsiyalarning daromadlilik darajasi yuqori boʻlganda va ushbu daromadlilik darajasi boʻyicha qayta investitsiya qilish ehtimoli yoʻqligida qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
r1 = sff(p, rf) = rf / ((1+rf)n — 1)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
r1 — kapitalning qaytish meʼyori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
rf — tavakkalsiz daromad stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sff(p, rf) — qoplash fondi omili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — investitsiyalar qaytarilishi nazarda tutilayotgan vaqt davri.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
35. Kapitallashtirish stavkasini bogʻliq investitsiyalar usuli bilan hisoblash koʻchmas mulk obyekti jalb qilingan qarz mablagʻlardan foydalanib xarid qilingan holda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kapitallashtirish umumiy stavkasi oʻrtacha oʻlchangan qiymat sifatida hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R = m*Rm + (1 — m) Re
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rm — jalb qilingan mablagʻlar uchun kapitallashtirish stavkasi (ipoteka oʻzgarmas stavkasi) boʻlib, u kredit boʻyicha har yilgi toʻlovlarning ipoteka krediti summasiga nisbati sifatida aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Re — xususiy kapital uchun kapitallashtirish stavkasi boʻlib, u qiyosiy obyektlarning sotilishi haqidagi bozor maʼlumotlariga koʻra daromadning soliq solingunga qadar qiymatini xususiy kapital miqdoriga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m — ipoteka qarzi koeffitsiyenti boʻlib, u investitsiyalarning umumiy summasida jalb qilingan mablagʻlar ulushini koʻrsatadi va ipoteka krediti summasini investitsiyalarning umumiy summasiga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
36. Qoʻllanilayotgan kapitallashtirish stavkasi daromad turi, valyutasi va qiymati (nominal yoki real)ga muvofiq boʻlishi lozim. Kapitallashtirish stavkasini nominal qiymatdan real qiymatga va real qiymatdan nominal qiymatga qayta hisoblash quyidagi formulalar yordamida amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rn = Rr + Iinf + Rr * Iinf,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rr = (Rn — Iinf) / (1 + Iinf)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rn — kapitallashtirish nominal stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rr — kapitallashtirish real stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Iinf — inflyatsiya indeksi (inflyatsiyaning yillik surʼati).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, inflyatsiya indeksi hisoblash uchun tanlangan valyutaga muvofiq boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
37. Koʻchmas mulk elementlaridan biri boʻlgan yer uchastkasining qiymatini toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan hisoblash uchun zarur maʼlumotlar mavjud boʻlgan taqdirda, qoldiq texnikasi qoʻllaniladi. Yer uchastkasi qiymati qoldiq texnikasi yordamida quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vz — yer uchastkasi qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vu — yaxshilashlar qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
I — koʻchmas mulk obyektidan olingan sof operatsion daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rz — yer uchastkasidan olingan daromadlar uchun kapitallashtirish stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ru — yaxshilashlardan olingan daromadlar uchun kapitallashtirish stavkasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yaxshilashlar qiymati qoldiq texnikasi yordamida quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
38. Pul oqimlarini diskontlash (POD) usuli — baholash obyektining qiymatini diskontlash hamda baholanayotgan koʻchmas mulkdan foydalanishning har bir yilidagi pul oqimlarini, shu jumladan mazkur koʻchmas mulkka egalik davrining oxirida uni qayta sotishdan keladigan pul oqimini qoʻshish orqali aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vs — baholash obyektining qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ii — i-chi yilning prognoz davri pul oqimi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D — diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vn — baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i — prognoz davri yilining raqami;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — prognoz davrining oxirgi yili.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
39. Kumulyativ tuzish usuli boʻyicha diskontlash stavkasi tavakkalsiz stavka va tavakkalchilik uchun mukofotlarni qoʻshish orqali aniqlanadi. Bunda tavakkalchilik uchun mukofotlarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mazkur qoʻyilmaga xos boʻlgan nolikvidlik tavakkalchiligi uchun mukofot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mazkur turdagi qoʻyilmalar uchun talab etiladigan boshqaruv ishi hajmi bilan belgilangan investitsion menejment tavakkalchiligi uchun mukofot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga xos boʻlgan qoʻshimcha (tizimli) tavakkalchilik uchun mukofot.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tavakkalsiz stavka sifatida davlat qimmatli qogʻozlari boʻyicha foiz stavkasi yoki Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qiymatlarni va qabul qilingan farazlarni asoslantirish baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
40. Baholovchi diskontlash stavkasini analog-obyektlarning sotilishi haqidagi bozor maʼlumotlaridan ajratish usuli bilan hisoblash uchun:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analoglarni tanlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir analog uchun prognoz davridagi pul oqimlarini va prognoz davridan keyingi qiymatni hisoblaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
maʼlum sotuv narxini va hisoblangan koʻrsatkichlarni pul oqimlarini diskontlash formulasiga solib, izchil yaqinlashish yoʻli bilan har bir analog boʻyicha diskontlash stavkasini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti uchun diskontlash stavkasini barcha analoglar boʻyicha oʻrtacha oʻlchangan qiymat sifatida aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
41. Diskontlash stavkasini muqobil investitsiyalarni taqqoslash usuli bilan hisoblash, qoida tariqasida, koʻchmas mulkning investitsiya qiymatini aniqlash vaqtida amalga oshiriladi. Bunda, diskontlash stavkasi sifatida:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
investor tomonidan talab qilinayotgan daromadlilik darajasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
muqobil loyihalarning va investor ixtiyorida mavjud boʻlgan moliyaviy vositalarning kutilayotgan daromadlilik darajasi olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
42. Qoʻllanilayotgan diskontlash stavkasi daromad turi, valyutasi va qiymati (nominal yoki real)ga muvofiq boʻlishi lozim. Diskontlash stavkasini nominal qiymatdan real qiymatga va real qiymatdan nominal qiymatga qayta hisoblash kapitallashtirish stavkasini qayta hisoblash bilan ayni bir tartibda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
43. Xarajat yondashuvi bilan aniqlanadigan baholash obyektining qiymati yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatidan va yigʻilgan eskirish chegirib tashlangan holda yaxshilashlarni tiklash qiymati hamda tadbirkor daromadini oʻz ichiga oladigan almashtirish qiymatidan iboratdir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
44. Xarajat yondashuvi usullari yangi qurilishga xarajatlarni, eskirishni, yer uchastkasidan foydalanish huquqining bozor qiymatini, tadbirkorning koʻchmas mulk bozorida talab va taklifning nisbiy muvozanati sharoitidagi foydasini aniq baholash mumkin boʻlgan taqdirda obyektiv natijalarni beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur yondashuv quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bino va inshootlarning takror ishlab chiqarish/almashtirishning toʻliq xarajatlarini baholash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
jamlangan eskirishni baholash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tadbirkorning foydasini baholash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchastkasidan foydalanish huquqining bozor qiymatini baholash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bino va inshootlarning takror ishlab chiqarish/almashtirishning qiymatini eskirishga tuzatish va yer uchastkasidan foydalanishga boʻlgan huquq qiymatini qoʻshish yoʻli bilan obyektning yakuniy qiymatini hisoblash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Koʻchmas mulkning bozor qiymati quyidagi formula yordamida hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sk = Se + (St.q. + TF — In)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sk — koʻchmas mulk obyektining qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Se — yer uchastkasiga mulk huquqining qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
St.q. — koʻchmas mulk obyektining tiklanish qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
TF — tadbirkor foydasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
In — jamlangan eskirish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
45. Baholash obyekti tarkibiga kiruvchi yer uchastkasiga boʻlgan mulk huquqining qiymatini aniqlash mazkur yer uchastkasini boʻsh turgan (yaxshilanmagan) deb qarash va undan eng samarali foydalanishni faraz qilgan holda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
46. Baholovchi yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini sotuvlarni qiyosiy tahlil usuli bilan hisoblashda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan yer uchastkasiga analog yer uchastkalarining sotuvlariga doir rasmiy nashr etilgan axborotni tahlil qiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan yer uchastkasini oʻxshash yer uchastkalari bilan taqqoslashda qoʻllaniladigan taqqoslash elementlarini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir taqqoslash elementi boʻyicha tuzatishlar kiritadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini analog yer uchastkalarining tuzatish kiritilgan narxlarini muvofiqlashtirish yoʻli bilan hisoblaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
47. Yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati taqsimlash usuli bilan yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar va yaxshilashlar narxining koʻchmas mulk tiplari boʻyicha guruhlangan koʻchmas mulkning umumiy narxidagi tipik nisbatiga doir statistik axborot asosida aniqlanadi. Baholovchi yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini taqsimlash usuli bilan hisoblash uchun:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analoglar roʻyxatini tuzadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti va analoglarni taqqoslashda qoʻllaniladigan taqqoslash elementlarini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir analog uchun taqqoslash elementlari boʻyicha tuzatishlar kiritishni amalga oshiradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analoglarning tuzatishlar kiritilgan narxlarini muvofiqlashtirish yoʻli bilan baholash obyektining qiymatini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini koʻchmas mulk yagona obyektining qiymatida yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlarning eng odatiy ulushi asosida aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
48. Baholovchi yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini ajratish usuli bilan hisoblash uchun:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti bilan taqqoslaganda yer uchastkalarining tavsiflari eng yaqin boʻlgan analoglarni tanlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir analog boʻyicha yaxshilashlar qiymatini xarajat yondashuvi usullari bilan tadbirkor daromadini hisobga olgan holda aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir analog boʻyicha yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini sotuv narxidan yaxshilashlar qiymatini ayirish yoʻli bilan aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini sotuvlarni qiyosiy tahlil qilish usuli bilan olingan natijalardan foydalangan holda aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
49. Yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati yer rentasini kapitallashtirish usuli bilan baholash sanasidan keyingi birinchi yil uchun yer rentasi qiymatini kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yer rentasi sifatida yer uchastkasini ijaraga berishdan olingan, bozor maʼlumotlariga koʻra hisoblangan daromad olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kapitallashtirish stavkasi analoglar boʻyicha kapitallashtirish stavkalarini muvofiqlashtirish yoʻli bilan yoki tavakkalsiz stavkani mazkur yer uchastkasiga investitsiya kiritish bilan bogʻliq boʻlgan tavakkalchilik uchun mukofot qiymatiga oshirish yoʻli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
50. Baholovchi yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini yer uchun qoldiq usuli bilan hisoblashda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxlit koʻchmas mulk obyektining (yer uchastkasi va yaxshilashlar) sof operatsion daromadini bozor ijara stavkasi asosida aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlar qiymatini yer uchastkasidan eng samarali foydalanishga muvofiq boʻlgan yaxshilashlarni takror ishlab chiqarish qiymati yoki almashtirish qiymati sifatida hisoblaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlar uchun kapitallashtirish stavkasini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlarga toʻgʻri keladigan sof operatsion daromadni yaxshilashlarni takror ishlab chiqarish qiymati yoki almashtirish qiymatini yaxshilashlar uchun kapitallashtirish stavkasiga koʻpaytirish yoʻli bilan hisoblaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer rentasi qiymatini yaxlit koʻchmas mulk obyektining sof operatsion daromadidan yaxshilashlarga toʻgʻri keladigan sof operatsion daromadni ayirish yoʻli bilan hisoblaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchastkasi uchun kapitallashtirish stavkasini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini yer rentasi qiymatini yer uchastkasi uchun kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan hisoblaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Zarur axborot mavjud boʻlsa, yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati yer uchun qoldiq usuli bilan yaxlit koʻchmas mulk obyekti qiymatidan yaxshilashlar qiymatini ayirish yoʻli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
51. Yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati moʻljallanayotgan foydalanish usuli bilan quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vz — yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i — yilning tartib raqami;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
j — yer uchastkasida yaxshilashlarni yaratish boʻyicha xarajatlarni amalga oshirish davrining soʻnggi yili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ei — xarajatlarni amalga oshirishning i-chi yilida yer uchastkasidan foydalanishning tanlangan variantiga muvofiq mazkur uchastkada yaxshilashlarni yaratish boʻyicha xarajatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ii — prognoz davrining i-chi yilida yaxshilashlardan foydalanishdan olingan daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D — diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — prognoz davrining oxirgi yili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vn — baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
52. Yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki almashtirish qiymati toʻgʻridan-toʻgʻri va bilvosita xarajatlar yigʻindisi sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) qurilish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan toʻgʻridan-toʻgʻri xarajatlarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qurilish materiallari, jihozlar, qurilmalar va muhandislik asbob-uskunalari qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishchilar mehnatiga toʻlanadigan haq;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qurilish mashinalari va mexanizmlaridan foydalanish qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qurilishga yoʻldosh boʻlgan vaqtinchalik binolar, inshootlar va muhandislik tarmoqlari, qurilish davridagi kommunal xizmatlar qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
pudratchining foydasi va qurilish ishlab chiqarishining umumiy sharoitlarini yaratish, uni tashkil etish va unga xizmat koʻrsatish uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha xarajatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qurilish jarayoni va qurilish obyektini ishga tushirish ustidan nazorat tadbirlarining qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) qurilishga bevosita taalluqli boʻlmagan bilvosita xarajatlarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yerga qilingan investitsiyalar qiymati va yer uchastkasini ajratish xarajatlari (shu jumladan, ruxsat etuvchi hujjatlar toʻplamiga xarajatlar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
loyiha-smeta hujjatlarini ishlab chiqish va ekspertiza xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishchilarga qoʻshimcha toʻlovlar va nafaqalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
barcha turdagi soliqlar va majburiy ajratmalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kreditga xizmat koʻrsatish xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
marketing, sugʻurta va reklama xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ijaraga olingan mol-mulkka qoʻshimcha investitsiyalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
quruvchining maʼmuriy xarajatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
53. Yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatini qiyosiy birlik usuli bilan hisoblash bunday yaxshilashlar uchun qabul qilingan qiyosiy birlikni yaratish xarajatlariga doir maʼlumotlardan foydalanishga asoslanadi. Yaxshilashlarni takror ishlab chiqarish yoki almashtirish xarajatlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
TX = TXi * N yoki AX = AXi * N
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
TX — yaxshilashlarni tiklash xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
AX — yaxshilashlarni almashtirish xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
TXi — i-chi qiyosiy birlikka toʻgʻri keladigan tiklash xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
AXi — i-chi qiyosiy birlikka toʻgʻri keladigan almashtirish xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
N — qiyosiy birliklar soni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i-chi qiyosiy birlikka toʻgʻri keladigan tiklash yoki almashtirish xarajatlari oʻxshash yaxshilashlarning qurilish qiymati haqidagi rasmiy bozor maʼlumotlariga koʻra yoki zamonaviy rasmiy toʻplamlaridan foydalangan holda tegishli tuzatishlar kiritish yoʻli bilan hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
54. Yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatini komponentlarga ajratish usuli bilan hisoblash qurilish-montaj ishlarining umumiy hajmini yirik komponentlarga (masalan, tuproq ishlari, poydevorlar, devorlar) ajratishdan iborat. Mazkur usulga muvofiq bir yoki bir nechta asosiy komponentlarni yaratish xarajatlari hisoblanadi va ularning foiz hisobidagi ulushi aniqlanadi. Mazkur ulushga muvofiq yaxshilashning umumiy qiymati hisoblab chiqariladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
55. Yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatini bir narxni belgilash usuli bilan hisoblash baholanayotgan obyektni tiklash (almashtirish) uchun toʻgʻridan-toʻgʻri va bilvosita xarajatlarni batafsil hisoblashdan iborat. Qoʻllanilayotgan narxlarning turiga qarab, bir narxni belgilash usuli quyidagi turlarga boʻlinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
joriy narxlarda hisoblashda resurs usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
hisoblash bazis (muayyan yildagi) narxlarda amalga oshirilganda bazis-indeks usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
56. Baholovchi resurs usulidan foydalanganda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan yaxshilashni qurishga asosiy qurilish materiallari, qurilmalar va jihozlar sarfini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mintaqada qurilish materiallari bilan ulgurji va mayda ulgurji savdo maʼlumotlariga koʻra qurilish materiallari, qurilmalar va jihozlarning joriy qiymatini hisoblaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshqa toʻgʻridan-toʻgʻri va bilvosita xarajatlarni hisoblaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlarni tiklash qiymati (almashtirish qiymati)ni toʻgʻridan-toʻgʻri va bilvosita xarajatlar yigʻindisi sifatida hisoblaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Joriy narxlarda tuzilgan va oʻrnatilgan tartibda tasdiqlangan loyiha-smeta hujjatlari mavjud boʻlgan taqdirda, mazkur hujjatlarning maʼlumotlaridan ular tuzilgan sanadan baholash sanasiga qadar narxlarning oʻzgarishini hisobga olgan holda foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
57. Bazis-indeks usulining qoʻllanilishi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tasdiqlangan loyiha-smeta hujjatlarining bazis narxlardagi maʼlumotlaridan foydalanishni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bazis narxlardan joriy narxlarga qayta hisoblash koeffitsiyentlari (indekslari)ni qoʻllashni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
58. Yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatini analoglar usuli bilan hisoblash oʻxshash yaxshilashlarni qurish xarajatlariga doir axborotdan foydalanishga, texnik tavsiflarga koʻra baholash obyektining analogdan farqlariga hamda qurilish vaqtiga qarab mazkur axborotga tuzatishlar kiritishga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
59. Tadbirkor foydasi qiymatini analoglar usuli bilan hisoblash analoglarning bozor qiymatidan yaxshilashlarni yaratish xarajatlari va yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini ayirish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tadbirkor foydasi qiymatini ekspertiza soʻrovi usuli bilan hisoblash baholash obyektiga investitsiyalash tavakkalchiliklari xususida investorlar oʻrtasida soʻrov oʻtkazish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tadbirkor foydasi qiymatini kiritilgan xarajatlar usuli bilan hisoblash baholash obyektiga investitsiyalar bilan bogʻliq boʻlgan kiritilgan xarajatlarni baholashga asoslanadi. Bunda, kiritilgan xarajatlar deganda shartli ravishda hisoblanadigan xarajatlar (masalan, mazkur pul summasiga, agar u baholash obyektiga investitsiya qilinganda, olinishi mumkin boʻlgan foizlar) tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60. Yigʻilgan eskirish qiymati iqtisodiy yosh usuli bilan quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
In = (DV / SES) * SU
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
In — yigʻilgan eskirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
DV — yaxshilashlarning haqiqiy yoshi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
SES — iqtisodiy xizmat muddati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
SU — yaxshilashlar qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
61. Baholovchi yigʻilgan eskirish qiymatini bozor ekstraksiyasi usuli bilan hisoblashda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
haqiqiy yosh jihatidan baholash obyekti bilan muvofiq keladigan analoglarni tanlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir analog uchun yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir analog uchun yaxshilashlar qiymatini sotuv narxlaridan yer uchastkasiga boʻlgan mulkiy huquqlar qiymatini ayirish yoʻli bilan aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir analog uchun yaxshilashlarning tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatini hisoblaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analoglar uchun yigʻilgan eskirish qiymatini yaxshilashlarning tiklash qiymati (almashtirish qiymati) va yaxshilashlarning sotuv narxidan ajratilgan qiymati oʻrtasidagi farq sifatida aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir analog uchun yigʻilgan eskirish qiymatini yigʻilgan eskirish qiymatini yaxshilashlarni tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatiga boʻlish yoʻli bilan foiz hisobida aniqlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining yigʻilgan eskirish qiymatini foiz hisobida barcha analoglar boʻyicha yigʻilgan eskirishning oʻrtacha oʻlchangan qiymati sifatida hisoblaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
62. Yigʻilgan eskirish qiymati ajratish usuli bilan quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Inak = 1 — ((1 — Ifiz) * (1 — Ifunk) * (1 — Ivn))
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Inak — baholash obyektining yigʻilgan eskirish koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ifiz — baholash obyektining jismoniy eskirish koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ifunk — baholash obyektining funksional eskirish koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ivn — baholash obyektining tashqi eskirish koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ajratish usulidan bozor ekstraksiyasi usuli yoki iqtisodiy yosh usulini qoʻllash uchun zarur axborot boʻlmaganida foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
63. Jismoniy eskirishni aniqlashda baholovchi bartaraf etib boʻladigan yoki bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirishni hisoblaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qoida tariqasida, yaxshilashlardan qoniqarsiz foydalanilganda vujudga keladigan bartaraf etib boʻladigan jismoniy eskirish qiymati yaxshilashning normal foydalanish tavsiflarini tiklash xarajatlari asosida hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirish qiymati jismoniy eskirishni aniqlashga doir normativ-huquqiy hujjatlardan foydalanish asosida xizmat muddati uzoq va qisqa elementlar boʻyicha alohida hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yaxshilashning xizmat muddatiga teng boʻlgan xizmat muddati uzoq elementlar boʻyicha bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirish qiymatini hisoblash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirish darajasi yaxshilash haqiqiy yoshining uning umumiy jismoniy xizmati (normativ foydalanish muddati)ga nisbati sifatida hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
eskirishni hisoblash hajmi elementning takror ishlab chiqarish qiymati (almashtirish qiymati) bilan uning bartaraf etib boʻladigan jismoniy eskirishi va xizmat muddati qisqa elementlarning qoldiq tiklash qiymati yigʻindisi oʻrtasidagi farq sifatida hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirish qiymati eskirish darajasining eskirishni hisoblash bazasiga koʻpaytmasi sifatida hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Xizmat muddati qisqa elementlar, yaʼni yaxshilashlarning xizmat koʻrsatish muddati mobaynida vaqti-vaqti bilan almashtirishlarni talab qiladigan elementlar boʻyicha bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirishini hisoblash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirish darajasi elementlar haqiqiy yoshining ularning umumiy jismoniy xizmati (normativ foydalanish muddati)ga nisbati sifatida hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
eskirishni hisoblash hajmi elementning tiklash qiymati (almashtirish qiymati) bilan uning bartaraf etib boʻladigan jismoniy eskirishi oʻrtasidagi farq sifatida hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bartaraf etib boʻlmaydigan jismoniy eskirish qiymati eskirish darajasining eskirishni hisoblash bazasiga koʻpaytmasi sifatida hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Xizmat muddati qisqa elementlardan foydalanish muddatlari turli ahamiyatga molik binolar va inshootlarni taʼminlash va ulardan foydalanishga doir tegishli maʼlumot materiallari boʻyicha olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
64. Jismoniy eskirish koʻchmas mulkning alohida konstruktiv elementlari eskirish koʻrsatkichlarining yigʻindisi sifatida aniqlanadi va quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ii — i-chi konstruktiv elementning jismoniy eskirishi, foiz hisobida;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ki — koʻchmas mulk obyektining umumiy massasida i-chi konstruktiv element ulushi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i — koʻchmas mulk obyektining konstruktiv elementlar soni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi koʻchmas mulk obyektining har bir konstruktiv elementining jismoniy eskirish hajmini ularning haqiqiy holatiga qarab qurilish normalariga muvofiq (koʻzdan kechirish jarayonida) aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
65. Funksional eskirish qiymatini aniqlashda baholovchi bartaraf etib boʻladigan yoki bartaraf etib boʻlmaydigan funksional eskirishni hisoblaydi. Yaxshilash ayrim elementlarining yoʻqligi, yetarli emasligi yoki keragidan ortiqligiga qarab funksional eskirishning quyidagi tiplari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlar bozorning hozirgi talablariga muvofiqligining muqarrar omili sanalgan elementning yoʻqligi bilan bogʻliq va mavjud yaxshilashlarda yetishmayotgan elementni oʻrnatish xarajatlari bilan baholash sanasidagi yangi qurilishda mazkur elementni yaxshilashlarga oʻrnatish xarajatlari oʻrtasidagi farqqa teng boʻlgan bartaraf etib boʻladigan funksional eskirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlar bozorning hozirgi talablariga muvofiqligining muqarrar omili sanalgan elementning yoʻqligi hamda sof operatsion daromad yoʻqotishlarining joriy qiymatlari bilan yaxshilash elementining yoʻqligi bilan bogʻliq har qanday xarajatlar yigʻindisiga teng boʻlgan bartaraf etib boʻlmaydigan funksional eskirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulk obyektining isteʼmol xossalarini pasaytiradigan yaxshilashlar elementining keragidan ortiqligi bilan belgilangan va mazkur elementni uning jismoniy eskirishini hisobga olgan holda tiklash qiymati va uni demontaj qilish xarajatlarining qaytariladigan materiallar qiymati chegirib tashlangan yigʻindisiga teng boʻlgan bartaraf etib boʻladigan funksional eskirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
koʻchmas mulk obyektining isteʼmol xossalarini pasaytiradigan yaxshilashlar elementining keragidan ortiqligi bilan belgilangan va mazkur elementni uning jismoniy eskirishini hisobga olgan holda tiklash qiymati, sof operatsion foyda yoʻqotishlarining joriy qiymatlari va yaxshilashning keragidan ortiq elementi mavjudligi tufayli qilingan xarajatlar bilan mazkur element mavjudligi bilan bogʻliq iqtisodiy samaraning joriy qiymati oʻrtasidagi farqqa teng boʻlgan bartaraf etib boʻlmaydigan funksional eskirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlarning foydalanishga yaroqli boʻlgan, lekin bozorning hozirgi talablariga muvofiq kelmaydigan elementlarini almashtirish yoki modernizatsiya qilishni talab etadigan bartaraf etib boʻladigan funksional eskirish. Yaxshilashlarning almashtirilayotgan yoki modernizatsiya qilinayotgan elementlarining ularning jismoniy eskirishi chegirib tashlangan qiymati mazkur elementni demontaj qilishning qaytariladigan materiallar qiymati chegirib tashlangan xarajatlari va mavjud yaxshilashlarda yetishmayotgan elementlarni oʻrnatish xarajatlari bilan baholash sanasidagi yangi qurilishda mazkur elementni yaxshilashlarga oʻrnatish xarajatlari oʻrtasidagi farq yigʻindisi sifatida hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaxshilashlarning foydalanishga yaroqli boʻlgan, lekin bozorning hozirgi talablariga muvofiq kelmaydigan elementlarini almashtirish yoki modernizatsiya qilishni talab etadigan va sof operatsion foyda yoʻqotishlarining joriy qiymatlari bilan yaxshilashlarning maʼnaviy eskirgan elementlari mavjudligi tufayli qilingan xarajatlar yigʻindisiga teng boʻlgan bartaraf etib boʻlmaydigan funksional eskirish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
66. Tashqi (iqtisodiy) eskirish qiymati mavjud axborot xususiyatiga qarab, quyidagi usullardan biri bilan hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
juft maʼlumotlarni (sotuvlarni) tahlil qilish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ijaraga oid zararlarni kapitallashtirish usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tashqi eskirishni juft maʼlumotlarni tahlil qilish usuli bilan hisoblashda baholovchi koʻchmas mulk obyektlarining sotuvlariga doir axborotni tashqi eskirishga ega boʻlgan koʻchmas mulk obyektlari va tashqi eskirishga ega boʻlmagan koʻchmas mulk obyektlarining narxlarini taqqoslash yoʻli bilan tahlil qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi tashqi eskirishni ijaraga oid zararlarni kapitallashtirish usuli bilan hisoblashda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ijaraga oid zararlarni aniqlash uchun bozor maʼlumotlarini tahlil qiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti qiymatining pasayishini ijaraga oid zararlarni kapitallashtirish yoʻli bilan hisoblaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
hisoblangan qiymatning pasayishini baholash obyektining elementlari (yer uchastkasi va yaxshilashlar) oʻrtasida taqsimlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholovchi ijaraga oid zararlar doimiy xususiyatga ega boʻlishini prognoz qilgan boʻlsa, ularni kapitallashtirish toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholovchi ijaraga oid zararlar vaqtinchalik xususiyatga ega boʻlishini prognoz qilgan boʻlsa, ularni kapitallashtirish POD usuli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
67. Tashqi eskirishni ijara haqidagi yoʻqotishlarni kapitallashtirish yoʻli bilan aniqlash bartaraf etilmaydigan funksional eskirishni hisoblash uchun belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tashqi eskirishni juft maʼlumotlarni (sotuvlarni) tahlil qilish usuli bilan quyidagi formula boʻyicha aniqlash mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ivnesh = Abvn — Asvp
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Abvp — baholash obyektining tashqi eskirish belgilari mavjud boʻlmagan analog qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Asvp — baholash obyektining tashqi eskirish belgilari mavjud boʻlgan analog qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
68. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash 6-son “Baholash yondashuvlari va usullari” MBS hamda “Baholash yondashuvlari va usullari” Milliy baholash standarti (6-son MBS)ning baholash natijalarini muvofiqlashtirish tartibi metodikasi asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga

6-ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (11-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
METODIKASI
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur Metodika 11-son “Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholash” MBSni qoʻllash tartibini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Ushbu Metodika YAMBSga muvofiq nomoddiy aktivlarni (bundan buyon matnda NMA deb yuritiladi) va intellektual mulk obyektlari (bundan buyon matnda IMO deb yuritiladi) qiymatini baholash uchun zarur boʻlgan minimal usullarni belgilaydi. Baholovchilar baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikka, YAMBSga hamda baholashning xalqaro tajribasiga zid boʻlmagan boshqa usullardan ham foydalanishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarini identifikatsiya qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. NMA va IMOga (bundan buyon matnda baholash obyekti deb yuritiladi) boʻlgan huquqlarni identifikatsiya qilishda baholovchi mulkiy huquqlarga qonuniy egalik qilinishini tasdiqlovchi hujjatlarning mavjudligiga ishonch hosil qilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ushbu hujjatlarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
huquqiy muhofaza qiluvchi hujjatlar (patentlar, guvohnomalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
litsenziya shartnomalari, huquqlarni boshqaga oʻtkazish shartnomalari, kompleks tadbirkorlik litsenziyasi (franshizing) shartnomalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshqa korxonalar yoki korxonaning boʻlinmalari tomonidan baholash obyektini yaratishga buyurtma (moliyalashtirish) shartnomalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xizmat vazifasi sifatida korxonaning oʻzida baholash obyektini yaratishga buyurtmalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxona va baholash obyektining ishlab chiquvchilari oʻrtasidagi kontraktlar va mualliflik litsenziyasi shartnomalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga boʻlgan huquqlarni haq toʻlash yoki begʻaraz topshirishdagi qabul qilish-topshirish dalolatnomalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korxonalarni qayta tashkil qilish, bankrot deb eʼlon qilish, xususiylashtirishda IMO va NMAlar boʻyicha davlat hokimiyati organlari tomonidan qabul qilinadigan qarorlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mulkiy huquqlarni identifikatsiya qilish bilan bogʻliq boʻlgan boshqa hujjatlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Baholovchi buyurtmachi bilan birgalikda quyidagilardan iborat boʻlgan baholash uchun identifikatsiya (boshlangʻich maʼlumotlar) dalolatnomasini toʻldiradi va tasdiqlaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining u qaysi IMO (NMA)ga mansubligi koʻrsatilgan toʻliq nomi toʻgʻrisidagi axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan huquqlar toʻgʻrisidagi axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
huquq egalari va ishlab chiquvchilar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
huquqiy muhofaza qiluvchi hujjat va uning amal qilish muddati koʻrsatilgan holda baholash obyektining huquqiy muhofazasi toʻgʻrisidagi axborot (agarda bunday hujjat mavjud boʻlsa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan ishlab chiqarish faoliyatida foydalanish boshlangan muddatlar toʻgʻrisidagi axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining ishlab chiqarishga tayyorligi darajasi, uning foydaliligini belgilovchi texnik-iqtisodiy tavsiflar toʻgʻrisidagi axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaratilishida baholash obyektidan foydalaniladigan mahsulotlar, xizmatlarning texnik, isteʼmol, ekspluatatsiya, ekologik va iqtisodiy koʻrsatkichlaridan iborat boʻlgan tavsiflari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan foydalanishdan olinadigan tushum, tannarx, daromadning haqiqiy koʻrsatkichlari (agarda mavjud boʻlsa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga boʻlgan huquqlarni topshirish boʻyicha litsenziya shartnomalari mavjudligi (mavjud emasligi) toʻgʻrisida axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga boʻlgan huquqlarni yaratishga (xarid qilishga) sarflangan xarajatlar toʻgʻrisidagi axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tushumning rejalashtirilayotgan koʻrsatkichlari, tannarx, daromad, ishlab chiqarishga tayyor holatga keltirish xarajatlari, soliq solish toʻgʻrisidagi hamda baholashni oʻtkazish uchun ahamiyatli boʻlgan baholash obyektidan ishlab chiqarishda foydalanish xususiyatlarini tavsiflovchi boshqa axborot.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining xususiyatiga qarab mazkur axborot toʻldirilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Axborotni toʻplash va tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Axborotni toʻplash, oʻrganish va tahlil qilish, shuningdek baholash obyektini identifikatsiya qilishda baholovchi 3-son MBS talablariga amal qilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Baholash obyektini tahlil qilish uchun zarur axborot turi va hajmi baholovchi tomonidan baholash maqsadi, aniqlanayotgan qiymat turi, baholash obyektining xususiyatlari, farazlar va cheklovchi shartlarga qarab aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Baholash obyekti qiymatini aniqlashda uning ilmiy-texnik, tijorat va huquqiy tavsiflari, maqsadlari, shartlari va marketing tadqiqotlari vositasida olingan foydalanish natijalari, agarda ular baholash buyurtmasida mavjud boʻlsa, tahlil qilinadi. Baholovchi baholash obyekti mansub boʻlgan bozorni aniqlashi va agarda imkon boʻlsa, uni tahlil qilishi ham lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Baholash obyektining bozor qiymatini qiyosiy yondashuvdan foydalangan holda aniqlash analoglar narxlariga ularning baholash obyektidan farqini bartaraf qilish imkonini beruvchi tuzatishlar kiritish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Qiyosiy yondashuv tegishli solishtirish elementlari asosida tanlab olinadigan analoglar narxlaridan foydalangan holda qoʻllaniladi. Solishtirish elementlariga baholash obyektining bozor qiymatiga taʼsir qiluvchi omillar hamda baholash obyekti bilan bogʻliq bitimlar tavsiflari kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Solishtirish elementlari quyidagilar hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti boʻlgan baholanayotgan mulkiy huquqlar hajmi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti bilan bogʻliq bitimlarni moliyalashtirish shartlari (shaxsiy va qarz mablagʻlarining nisbati, qarz mablagʻlarini taqdim qilish shartlari);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog bilan bogʻliq bitim tuzilgan sanadan boshlab baholash oʻtkazilgan sanagacha boʻlgan davrda baholash obyekti narxlarining oʻzgarishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti foydalanilgan yoki foydalanilishi mumkin boʻlgan sanoat tarmogʻi;v
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti hamda analogga boʻlgan taqdim etilayotgan huquqlar amal qiladigan hudud;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining analogga nisbatan funksional, texnologik, iqtisodiy tavsiflari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan foydalangan holda ishlab chiqarilishi yoki sotilishi mumkin boʻlgan mahsulotga talab;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
raqobatlashuvchi takliflarning mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan foydalangan holda ishlab chiqarilgan mahsulotni (ishlarni, xizmatlarni) sotishning nisbiy hajmi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti hamda analogning foydali xizmat qilish muddati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqarishda baholash obyektini hamda analogni oʻzlashtirish xarajatlarining darajasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
toʻlov shartlari hamda baholash obyekti bilan bogʻliq bitimlarni tuzish holatlari va boshqalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Analog hamda baholash obyektining taqqoslanuvchi parametrlari aynan bir bozordagi sotilish yoki taklif sanasi, iqtisodiy shartlari, fizik tavsiflari va raqobatdoshligiga nisbatan oʻxshash boʻlishi, yaʼni talab va taklif jihatdan ular bir xil holatda boʻlishi lozim. Aks holda, taqqoslanayotgan analogdan qiymat koʻrsatkichlarini koʻchirish xato natijalarga olib kelishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Tuzatishlar miqdorlari quyidagi usullar bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bir solishtirish elementi boʻyicha bir-biridan farq qiluvchi analoglar narxlarini toʻgʻridan-toʻgʻri solishtirish hamda shu tarzda olingan axborot asosida ushbu solishtirish elementi boʻyicha tuzatishlarni aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bir solishtirish elementi boʻyicha bir-biridan farq qiluvchi ikkita analoglarning daromadini (foydasini) toʻgʻridan-toʻgʻri solishtirish hamda daromadlardagi farqlarni kapitallashtirish yoʻli bilan ushbu solishtirish elementi boʻyicha tuzatishlarni aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analogning baholash obyektidan farq qiladigan solishtirish elementi tavsifining oʻzgarishi bilan bogʻliq xarajatlarni aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analoglar narxlariga tuzatishlarni ekspert yoʻli bilan asoslash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. Qiyosiy yondashuv quyidagi bosqichlardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga oʻxshash boʻlgan obyektlar bilan tuzilgan bitimlar va ularning sotilish takliflari toʻgʻrisidagi axborotni yigʻish maqsadida bozorni oʻrganish oʻtkaziladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog NMA va IMOlar yoki ular asosiy aktivi boʻlgan korxonalar boʻyicha tuzilgan bitimlar toʻgʻrisida axborot toʻplanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti hamda uning analogini taqqoslash oʻtkaziladigan solishtirish elementlari roʻyxati aniqlanadi, taqqoslanayotgan obyektlarning farqlanuvchi xususiyatlari ularning qiymatiga taʼsir darajasi aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini, tanlab olingan bozorda sotilgan yoki sotishga taklif qilinayotgan analog-obyektlar bilan alohida koʻrsatkichlar boʻyicha solishtirish oʻtkaziladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog-obyekt qiymatiga nisbatan solishtirish elementlari boʻyicha tuzatishlar aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
haqiqiy bitim narxlari baholash obyektlari taqqoslash elementlarining qiymatlarini hisobga olgan holda tuzatiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining qiymati taqqoslanuvchi bitimlar boʻyicha tuzatishlar kiritilgan haqiqiy maʼlumotlar (yoki analoglar) asosida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. Baholash obyektini baholashning qiyosiy yondashuvida baholashning quyidagi usullaridan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslanuvchi bitimlar usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog-korxonalar usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. Taqqoslanuvchi bitimlar usuli — baholash obyektining analogi uning bozor qiymatini aks ettirayotgan narx boʻyicha bozorda sotib olinganligini nazarda tutadi. Mazkur usul baholash obyektining bozor qiymatini hisoblash uchun foydalanilishi mumkin hamda baholash obyekti va uning analogining taqqoslanishini taʼminlovchi tuzatishlar kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. Taqqoslanuvchi bitimlar usuliga binoan baholash obyektining bozor qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
V = Vkor ± Kor
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
V — baholash obyektining bozor qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vkor — analog qiymatining tuzatilgan miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kor — baholash sanasi holatiga taqqoslanayotgan analogning tuzatilgan qiymati miqdoriga umumiy tuzatishlar miqdori.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyekti analogining tuzatilgan qiymati miqdori narxning amal qilishi sanasi holatiga quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vkor = Pa * Kinf — A
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Pa — sotuv kuni holatiga taqqoslanayotgan obyektning (analogning) sotilish narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kinf — analog bilan bitim tuzilgan sanadan boshlab baholash sanasiga qadar boʻlgan davr uchun inflyatsiya indeksining oʻzgarishlarini inobatga oluvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
A — analog bilan bitim tuzilgan sanadan boshlab baholash sanasiga qadar boʻlgan davr uchun eskirish miqdori.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. Analog-korxonalar usuli asosiy aktivlari NMA va IMO boʻlgan korxonalarning qiymati toʻgʻrisida maʼlumot mavjud boʻlganda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, analog-korxonaning qiymati toʻgʻridan-toʻgʻri bitimning qiymati sifatida yoki korxonaning fond bozorida sotilgan aksiyalarining qiymati orqali aniqlanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. Baholash obyektining isteʼmolchilik xususiyatlari koʻp sonli parametrlar bilan aniqlanadi va baholash sanasi holatiga uning toʻliq analogi yoki oʻxshash obyektlar bilan tuzilgan bitimlar boʻyicha axborot umuman boʻlmasligi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. Qiyosiy yondashuv bilan hisob-kitob qilinganda, mutlaqo bir xil boʻlgan NMA va IMOlar boʻlmasligi hamda ulardan bir xilda foydalanish shartlari boʻlmasligini tushunish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Daromad yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. Daromad yondashuvi boʻyicha baholash obyektining qiymati uning kelgusidagi pul oqimlarining sof joriy qiymatiga yoki ushbu aktivga egalik qilish orqali kamaygan xarajatlarning joriy qiymatiga tenglashtirilishini nazarda tutadi. Baholash obyekti oʻz egasiga mahsulot ishlab chiqarishda (xizmatlar koʻrsatishda) kelgusida foyda olishini taʼminlaydi. Kelgusidagi pul oqimlarining oʻzgarishi hajm jihatidan quyidagilarga bogʻliq boʻladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mazkur baholash obyektidan foydalanuvchi korxonaning ishlab chiqarish quvvatlari va moliyaviy imkoniyatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mahsulotlar ishlab chiqarish va sotishni baholash obyekti ishtiroki bilan orttirish rejalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarning ortib borayotgan hajmi isteʼmoli boʻyicha bozor imkoniyatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. Daromad yondashuvi baholash obyektiga boʻlgan huquqlarga ega shaxs olayotgan yoki olishi mumkin boʻlgan foyda miqdorini aniqlash mumkin boʻlgan hollarda baholash obyektini baholash uchun qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
21. Baholash obyektidan foydalanishdan olinadigan foydaning asosiy shakllari quyidagilar hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mahsulotlar (xizmatlar) ishlab chiqarish va sotish xarajatlarini tejash va/yoki asosiy va aylanma mablagʻlarga investitsiyalarni, shu jumladan xarajatlarni amalda pasaytirish, baholash obyektidan foydalanish huquqlarini olishda xarajatlarning yoʻqligi (masalan, litsenziya toʻlovlarining yoʻqligi, foydadan litsenziarning ehtimoliy ulushini ajratish zaruratining mavjud emasligi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqarilayotgan mahsulot (xizmatlar) birligi narxining oshishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqarilayotgan mahsulot (xizmatlar) sotuvlari hajmining oshishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan foydalanishdan keladigan pul oqimining yaxshilashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yuqorida koʻrsatilgan shakllarning turli xil kombinatsiyalari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
22. Baholash obyektidan olinadigan foyda baholash obyektini ishlatishdan tushadigan pul oqimining hajmi, tavakkalchiligi va vaqtini, baholash obyektining egasi uni ishlatmasdan olishi mumkin boʻlgan pul oqimining hajmi, tavakkalchiligi va vaqti bilan toʻgʻridan-toʻgʻri solishtirish asosida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
23. Baholash obyektidan foydalanish huquqi taqdim etilganligi uchun toʻlovlar hajmi bitim taraflari barcha zarur axborotga ega boʻlgan tarzda oqilona harakat qilganda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan eng koʻp ehtimoliy qiymat asosida hisoblanadi hamda toʻlovlar hajmida hech qanday favqulodda holatlar aks etmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
24. Baholash obyektidan foydalangan holda mahsulot birligining tannarxi va narxini hisoblashda xom ashyo, materiallar, butlovchi buyumlar narxlari elementlarini, tovarni ishlab chiqarish va sotishdagi oylik maoshni, boshqa xarajatlarni, shu jumladan binolar ijarasi, kommunal toʻlovlar, asbob-uskunaning eskirishi va hokazolarni aniqlash zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
25. Baholash obyektidan foydalanishdan tushadigan pul oqimini tuzish uchun quyidagi asosiy usullardan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ortiqcha foyda olish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
royaltidan ozod qilish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydadagi ustunlik usuli (oldin va keyin usuli);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Grinfild usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
distribyutor usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotish hajmidagi ustunlik usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tannarxidagi yutuq usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
litsenziatning foydasida litsenziarning ulushini ajratish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspert yoʻli bilan foyda ulushini ajratish usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26. Foydadagi ustunlik usuli (oldin va keyin usuli) baholash obyektidan foydalanishdan olingan qoʻshimcha daromadni hisobga olishga asoslanadi. Foydadagi ustunlik deganda NMA va IMOdan iborat mahsulotni sotayotgan korxonaning NMA va IMOdan foydalanish sharti bilan olayotgan, oʻxshash mahsulotni ishlab chiqarayotgan yoki oʻxshash xizmatlar turini koʻrsatayotgan, lekin bunday NMA va IMOga ega boʻlmagan korxona foydasiga nisbatan qoʻshimcha sof foyda tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻxshash korxonalar boʻyicha bunday axborot boʻlmaganda, baholanayotgan korxonaning baholash obyektidan foydalanishdan oldin va keyin faoliyatining natijalarini bir korxona doirasida solishtirish orqali qiyoslash mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
27. Baholash obyektidan foydalanish natijasida yuzaga keladigan foydadagi ustunlikning shakllanish manbasi quyidagilar boʻlishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mahsulotlar (xizmatlar) birligini sotish narxlarining oshirilishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mahsulotlar (xizmatlar) sotishning natural shaklda amalga oshirilishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mahsulotlar (xizmatlar) ishlab chiqarilishi va/yoki sotilishi bilan bogʻliq xarajatlarning qisqartirilishi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
28. Foydadagi ustunlik retrospektiv va baholash obyektiga boʻlgan huquqlardan foydalanishning samarali muddatining qolgan davrida foydaning kutilayotgan koʻrsatkichlariga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
29. Foydadagi ustunlik usuli quyidagi bosqichlardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan foydalangan holda ishlab chiqarilgan mahsulotning (xizmatning) narxini baholash obyektidan foydalanmasdan ishlab chiqarilgan mahsulotning (xizmatning) narxi bilan solishtirma tahlili amalga oshiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan foydalanish orqali mahsulotni (xizmatlarni) sotishdan olinishi kutilayotgan qoʻshimcha daromad aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mazkur ustunlik kutilayotgan vaqt davri aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
30. Baholash obyektiga boʻlgan huquqlardan foydalanishdan keladigan daromad (pul oqimi) baholash obyektidan foydalanish bilan amalga oshirilayotgan faoliyatdan olinadigan foyda hamda bunday faoliyatni baholash obyektidan foydalanmagan holda amalga oshirishdan olingan foyda oʻrtasidagi tafovut sifatida shakllanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
31. Foydadagi ustunlik quyidagi formula bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ADPi = Vi *[(Pbefore — SPbefore) (Pafter — SPafter)]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ADPi — i-chi yilda olingan foydadagi ustunlik (qoʻshimcha foyda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vi — i-chi yilda baholash obyektidan foydalanish orqali ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Pafter, Pbefore — baholash obyektidan foydalanish orqali ishlab chiqarilgan mahsulotning narxi hamda tegishlicha baholash obyektidan foydalanish boshlangunga qadar ishlab chiqarilgan mahsulotning narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
SPafter, SPbefore — tegishlicha baholash obyektidan foydalanish orqali ishlab chiqarilgan mahsulotning tannarxi hamda baholash obyektidan foydalanish boshlangunga qadar ishlab chiqarilgan mahsulotning tannarxi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
32. Royaltidan ozod qilish usuli baholash obyektiga boʻlgan mulkiy huquqlar litsenziya shartnomasi boʻyicha boshqa shaxsga taqdim qilingan yoki taqdim qilinishi mumkin boʻlganda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
33. Royaltidan ozod qilish usuli baholash obyektining huquq egasi agarda u baholash obyektining egasi boʻlmaganda, baholash obyektiga boʻlgan huquqlardan foydalanganligi uchun uning egasiga royaltini (davriy toʻlovlarni) toʻlashga majbur boʻlishini taxmin qiladi. Biroq, ushbu toʻlovlar oʻtkazilmaydi va hosil boʻlgan tejash baholash obyekti bilan yaratiladigan qoʻshimcha foydaga tenglashtiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
34. Royaltidan ozod qilish usulida potensial yillik toʻlovlarning miqdori baholash obyektini qoʻllagan holda chiqarilgan mahsulotlarni (xizmatlarni) sotishdan tushgan yillik tushumni royalti stavkasiga koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlanadi. Mazkur toʻlovlar (royalti) baholash obyektidan foydalanish orqali olinadigan sof daromad (pul oqimi) sifatida qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
35. Royaltidan ozod qilish usuli quyidagi bosqichlardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
royalti toʻlanishi kutilayotgan davrdagi baholash obyektiga boʻlgan huquqlarning foydalanish muddati aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan foydalangan holda ishlab chiqarilgan mahsulotning (xizmatlarning) qiymat va natura hajmlari prognozi tuziladi. Bu koʻrsatkichlarning qiymatlari potensial royalti toʻlovlarining hisobi uchun asos hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
royalti stavkasi aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yillik toʻlovlar (royalti) litsenzion mahsulotlarni (xizmatlarni) sotish hajmidan foiz ajratmalarni hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
huquqiy muhofaza qiluvchi hujjatni kuchda saqlab turish bilan bogʻliq boʻlgan barcha xarajatlar hamda baholash obyektidan foydalanishni tashkiliy-huquqiy taʼminlash bilan bogʻliq xarajatlar aniqlanadi (agarda mavjud boʻlsa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sof royalti toʻlovlari oqimlari baholash obyektining huquqiy muhofaza qiluvchi hujjatini kuchda saqlab turish hamda foydalanishni tashkiliy-huquqiy taʼminlash bilan bogʻliq barcha xarajatlarni ayirish yoʻli bilan hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
36. Royaltidan ozod qilish usuli bilan baholash obyektidan olingan daromad (pul oqimi) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
PRi = (Vi * Pi * R) — Si
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
PRi — i-chi yilda baholash obyektidan olingan daromad (pul oqimi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vi — i-chi yilda baholash obyektidan foydalangan holda ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Pi — i-chi yilda baholash obyektidan foydalangan holda ishlab chiqarilgan mahsulotning narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R — royalti stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Si — huquqiy muhofaza qiluvchi hujjatni kuchida saqlab turish hamda baholash obyektidan foydalanishni tashkiliy-huquqiy taʼminlash bilan bogʻliq boʻlgan xarajatlar (agarda mavjud boʻlsa).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
37. Quyidagilar royaltini toʻlash asosi boʻlishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yalpi daromad (sotishdan tushadigan tushum, sotish hajmi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
soliq solishgacha boʻlgan sof daromad (foyda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
soliq solishdan keyingi sof daromad (foyda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini sotib olgan yoki foydalanayotgan korxonada vujudga keluvchi qoʻshimcha foyda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mahsulot (xizmatlar) birligining (partiyasining) narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tannarx;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqarish quvvati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
38. Royalti stavkasi quyidagi usullar asosida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
muayyan mahsulot yoki sanoat tarmogʻi boʻyicha yuzaga kelgan hamda ommaviy axborot vositalarida chop etiladigan royaltining standart stavkalaridan foydalanishga asoslangan usul;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
litsenziar bilan avval tuzilgan litsenziya shartnomalaridan olingan analoglarni tahlil qilishga asoslangan usul;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ushbu sanoat tarmogʻi uchun oʻxshash mahsulotlar boʻyicha avval tuzilgan litsenziya shartnomalaridan olingan royalti stavkalarini qoʻllashga asoslangan usul;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
litsenziatning qoʻshimcha foydasi miqdorini hisoblash usuli (eng soʻnggi royalti usuli deb ham ataladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
litsenziarning litsenziat yalpi daromadidagi hissasini hisobga olishga asoslangan royalti stavkasini hisoblab chiqish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
solishtirma xarajatlar koʻrsatkichlarini hisobga olishga asoslangan royalti stavkasini hisoblash usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi litsenziya shartnomasi loyihasi shartlaridan kelib chiqqan holda royalti stavkasini belgilashi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
39. Daromad hisoblanganidan va baholash obyekti tomonidan keltirilayotgan pul mablagʻlari oqimi tahlil qilinganidan keyin ular joriy qiymatga aylantirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
40. Baholash obyektidan keladigan har yillik daromadning uning joriy qiymatiga aylantirilishi baholash obyektidan foydalanishdan keladigan daromadni toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish yoki baholash obyektidan foydalanishdan keladigan pul oqimlarini diskontlash orqali oʻtkaziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
41. Pul oqimlarini diskontlash usuli kelgusidagi pul oqimlarining darajasi bir meʼyorda boʻlmaganda, joriy pul oqimlaridan jiddiy farq qilganda, prognoz qilinayotgan kelgusidagi pul oqimlari prognoz yillari uchun ijobiy miqdor hisoblanganda ishlatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
42. Pul oqimlarini diskontlash usulini qoʻllash quyidagi asosiy bosqichlarni nazarda tutadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
diskontlanadigan pul oqimining miqdorini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
diskontlash stavkasini hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
diskont koʻpaytiruvchilarini har yillik daromadlarning tushish davrlariga muvofiq hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti qiymati miqdorini baholash obyektidan keluvchi har yillik daromadlarga tegishli diskont koʻpaytiruvchisi boʻyicha koʻpaytirish orqali aniqlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
43. Pul oqimlarini tahlil qilishda maʼlum bir davr uchun pul oqimlari prognozi tuziladi, u moliyaviy oqimlardagi har qanday oʻzgarishlarni aks ettirishi mumkin va ushbu oqimlarga taʼsir qiluvchi koʻplab omillarni hisobga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Prognoz davri barqaror oʻsish surʼatlariga yoki oʻzgaruvchansiz pul oqimiga erishgunga qadar korxona faoliyatidan daromad va foydaning kutilayotgan oʻsish surʼatlarini eng aniq prognoz qilish imkonini beradigan davr hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Prognoz davri korxona oʻsish surʼati barqarorlashguncha davom etadi (davrning qolgan qismida barqaror uzoq muddatli oʻsish surʼati yoki bir darajadagi doimiy daromad oqimi nazarda tutiladi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholash obyektidan foydalanish muddati cheklanmagan va foydalanishning prognoz muddati prognoz davridan uzoqroq boʻlsa, baholash obyekti terminal (prognozdan keyingi) qiymatga ega boʻlishi mumkin (masalan, savdo belgisi yoki nouxau).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
44. Diskontlash stavkasi investitsiyalarning baholash sanasidagi tavakkalchilik darajasi bilan taqqoslanuvchi muqobil variantlar boʻyicha daromad stavkasi sifatida hisoblanishi mumkin. Diskontlash stavkasini hisoblash qoʻllanilayotgan (soliq toʻlangunga qadar yoki soliq toʻlanganidan keyingi) pul oqimiga mos keladigan asosda, qiymatda (nominal yoki real qiymatda) va hisoblash valyutasida amalga oshirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
45. Baholash obyekti tomonidan yaratiladigan pul oqimlari uchun diskontlash stavkasi quyidagi usullar bilan aniqlanishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kumulyativ tuzish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapitalning oʻrtacha oʻlchangan qiymati usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kapital aktivlarni baholash usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
46. Kumulyativ tuzish usuli bilan diskontlash stavkasini hisoblashda investitsiyalarning tavakkalsiz stavkasi baholash obyektidan xoʻjalikda foydalanish tavsifiga mos keluvchi tavakkalchilikka koʻpaytirilishi lozim. Baholash obyektini boshqarishda eng koʻp uchraydigan tavakkalchiliklar quyidagilar hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga qoʻyiladigan investitsiyalardan keladigan daromad investor tomonidan avvaldan hisoblab chiqilgan daromaddan kam boʻlganligi tufayli yuzaga keluvchi investitsion tavakkalchilik;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektidan foydalangan holda mahsulot ishlab chiqarishda yuzaga keluvchi tavakkalchilik, shu jumladan bekor turib qolish, xom ashyo, materiallar yetishmovchiligi va boshqalarni aks ettiruvchi ishlab chiqarish tavakkalchiligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining foydaliligi prognoz koʻrsatkichlarini hisoblashda yuzaga keluvchi foydani prognoz qilish tavakkalchiligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
obyektni sotishdagi bozor ekspozitsiyasining davomliligiga tuzatishni yoki taxmin etilayotgan investorni qidirish vaqtini ifodalovchi baholash obyektining ularning tijoriy sotilishidagi yuzaga keluvchi past likvidlilik tavakkalchiligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
47. Kapitalning oʻrtacha hisoblangan qiymati usuli faoliyati qarz va shaxsiy mablagʻlar yordamida moliyalashtiriladigan korxonalar uchun ishlatiladi. Kapitalning oʻrtacha hisoblangan qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
WACC = EWc — DWz * (1 — NP)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
WACC — kapitalning oʻrtacha oʻlchangan qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
E — xususiy kapital qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Wc — korxona kapitalidagi shaxsiy mablagʻlar ulushi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D — qarz mablagʻlar qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Wz — korxona kapitalidagi qarz mablagʻlar ulushi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
NP — foyda soligʻi stavkasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
48. Diskontlash stavkasini kapital aktivlarni hisoblash modeli (CAPM) bilan hisoblash fond bozorining erkin muomaladagi aksiyalar daromadlilik darajasining oʻzgarishiga doir axborotni tahlil qilish asosida quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D = Rf + β×(Rm — Rf ) + S1 + S2 + C
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D — diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rf — davlat qimmatli qogʻozlarining foiz stavkasi, yaʼni tavakkalsiz stavka;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
β — beta koeffitsiyenti, tizimli tavakkalchilik koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rm — bozorning umumiy daromadlilik darajasi (daromadlilikning bozordagi oʻrtacha meʼyori);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(Rm — Rf) — investitsiya xavfi uchun foiz mukofoti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S1 — kichik korxonalarga tavakkalchilik uchun mukofot boʻlib, ustav kapitali miqdori yirik korxonalar bilan taqqoslaganda uncha katta boʻlmagan korxonalarning past darajadagi kredit qobiliyati va moliyaviy barqarorligi bilan belgilanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S2 — aniq korxonaga investitsiyalar qilish tavakkalchiligi uchun mukofot (spetsifik tavakkalchiliklar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S — mamlakat xavfi. Bu faqat boshqa mamlakatlarning bozor maʼlumotlarini formulaning elementlari sifatida ishlatishda hisobga olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
49. Daromadni toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli kelgusi sof daromadlar joriy daromadlarga teng boʻlishi kutilganda yoki ularning oʻsish surʼati moʻtadil va bashorat qilsa boʻladigan hollarda ishlatiladi. Sof daromadni kapitallashtirish baholash obyektini ishlatishdan tushadigan daromad barqaror boʻlgan hollarda yetarli aniqlik bilan baholash obyektining qiymatini aniqlashga imkon beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
50. Kapitallashtirish usulidan foydalanishda sof daromadlar miqdori baholash obyektini ishlatishdan tushgan sof daromadlarni uning qiymatiga qaytadan hisob-kitob qilish uchun kapitallashtirish koeffitsiyentiga boʻlinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
51. Kapitalizatsiya stavkasi diskontlash stavkasi summasi (investitsiyalar uchun daromad meʼyorlari) va bu investitsiyalarni qaytarish stavkasi sifatida hisoblanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
52. Baholash obyekti bilan yaratiladigan pul oqimlari uchun kapitallashtirish koeffitsiyenti oʻxshash NMA va IMO bilan yaratiladigan pul oqimi miqdorini uning narxiga boʻlish orqali ham aniqlanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
53. Xarajat yondashuvi baholash obyektini tiklash xarajatlari miqdorini baholash obyektini yaratish uchun ragʻbatlantirish sifatida kalkulyatsiyaga qoʻyiladigan tadbirkorlik daromadini inobatga olgan holda qadrsizlanishni chegirgan tarzda joriy narxlarda hisoblab chiqishdan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
54. Quyidagilar xarajat yondashuvining asosiy usullari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaratish qiymati usuli (haqiqiy xarajatlarni indeksatsiya qilish usuli);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
takror ishlab chiqarish xarajatlari qiymati usuli (joriy qiymatlarda xarajatlarning kalkulyatsiyasini modellashtirish);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
almashtirish qiymati usuli (oʻxshash obyektlar boʻyicha xarajatlar asosida xarajatlar kalkulyatsiyasi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
55. Yaratish qiymati usuli doirasida muqaddam amalda sarflangan baholash obyektini yaratish xarajatlari indeksatsiya qilish orqali joriy qiymatga keltiriladi. Baholash obyektining qiymati joriy narxlarda baholangan va investitsiya uchun daromad stavkasiga koʻpaytirilgan barcha xarajatlarni jamlash bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
56. Yaratish qiymati usuli quyidagi bosqichlardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini yaratish va harakatga keltirish bilan bogʻliq barcha haqiqiy xarajatlar, jumladan uni foydalanishga yaroqli holatga keltirish boʻyicha xarajatlar aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash sanasiga xarajatlar yuzaga kelgan paytdan boshlab narxlar indeksi (inflyatsiya) qiymati boʻyicha tuzatiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tuzatilgan xarajatlar jamlanadi va qabul qilingan rentabellilik koeffitsiyentiga (investitsiya uchun daromad stavkasiga) koʻpaytiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining eskirish summasi aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tuzatilgan xarajatlar summasi hamda baholash obyektining eskirish summasi oʻrtasidagi farq sifatida baholash obyektini yaratish qiymati aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
57. Baholash obyektining qiymati yaratish qiymati usuli asosida quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Val — baholash obyektining qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rate — investitsiyalar uchun daromad meʼyori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kt — baholash obyektining eskirish koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — baholash obyektini yaratilgan paytdan boshlab baholash sanasigacha oʻtgan yillar soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ci — i-chi yilda ishlab chiqarilgan baholash obyektini toʻliq yaratishning haqiqiy xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
KIndi — i-chi yildagi xarajatlarning baholash sanasiga indeksatsiya koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
58. Baholash obyektini yaratishning haqiqiy xarajatlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S= S1 + S2 + S3
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S — baholash obyektini toʻliq yaratishning haqiqiy xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S1 — baholash obyektini yaratishning haqiqiy xarajatlari rentabellilikni inobatga olgan holda hisoblab chiqilgan ilmiy tadqiqot ishlarini toʻliq hajmda bajarish hamda texnik hujjatlarning (masalan, eskizdan boshlab ish loyihasigacha) barcha bosqichlarini ishlab chiqish uchun amalda sarflangan xarajatlar summasi hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, ilmiy-tadqiqot ishlari uchun xarajatlar qidiruv ishlari, jumladan muammoni dastlabki oʻrganib chiqish, nazariy tadqiqotlar, tajribalarni oʻtkazish va hisobotni tasdiqlash hamda boshqa shu kabi xarajatlardan tashkil topadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Texnik hujjatlarni ishlab chiqish xarajatlari eskiz, texnik va ish loyihalarini bajarish, hisob-kitoblarni bajarish, sinovlar oʻtkazish, tashqi tashkilotlarning xizmatlari, muallif nazoratini oʻtkazish va boshqalar uchun xarajatlardan iborat boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Texnologik va loyiha hujjatlari qisman bajariladigan yoki baholash obyektini yaratishdan oldin faqat ilmiy-tadqiqot ishlari oʻtkaziladigan hollarda baholash obyektining qiymatini hisoblash amalda bajarilgan ishlar xarajatlari boʻyicha amalga oshiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S2 — baholash obyektini huquqiy muhofaza qilishning haqiqiy xarajatlari (patent (guvohnoma) olish uchun buyurtma materiallarini rasmiylashtirish, buyurtma boʻyicha yozishmalar, buyurtma topshirish, ekspertiza oʻtkazish, huquqiy muhofaza qiluvchi hujjatni olish, uni kuchda saqlab turish va boshqalar uchun bojlar toʻlash);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S3 — baholash obyektini ishlab chiqarishga va tijoriy sotishga tayyor holga yetkazish uchun haqiqiy xarajatlar hamda boshqa xarajatlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
59. Indeksatsiya koeffitsiyenti — nisbiy muayyan vaqt davrida tovarlar narxlarining oʻzgarishini tavsiflovchi koʻrsatkichdir. Indeksatsiya oʻtkazishda xarajatlarning elementlari boʻyicha narxlar oʻzgarishi indekslariga amal qilish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Xarajatlar elementlari boʻyicha narxlar oʻzgarishi indekslari toʻgʻrisida olish oson boʻlgan ishonchli axborot mavjud boʻlmaganda tegishli sanoat tarmoqlari boʻyicha narxlar oʻzgarishi indekslari yoki boshqa tegishli indekslar ishlatilishi mumkin boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Indeksatsiya qilishning tegishli koeffitsiyenti ish haqi, valyuta, materiallar, butlovchi qismlar yoki tayyor mahsulot narxlarining oʻzgarishini aks ettiruvchi koʻrsatkich sifatida hisoblanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60. Indeksatsiya koeffitsiyenti quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kind = P1 / P0
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kind — indeksatsiya koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
P1 — tovarlar narxlari, ish haqi miqdori yoki baholash sanasidagi valyutalar kursining oʻzgarishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
P0 — tovarlar narxlari, ish haqi miqdori yoki xarajatlarni amalga oshirish sanasidagi valyutalar kursining oʻzgarishi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
61. Investitsiyalar uchun daromad meʼyori (Rate) baholash obyektining investitsiyalash tavakkalchiligi darajasiga oʻxshash boʻlgan (masalan sanoatning tegishli tarmogʻidagi) kapital uchun unumdorlik stavkalaridan kelib chiqib hisoblanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
62. Baholash obyektining eskirishi oʻxshash NMA va IMOlarning paydo boʻlishi bilan bogʻliq boʻlgan maʼnaviy eskirishdan iborat. Maʼnaviy eskirish sotuvlarning tushishi va baholash obyekti daromadliligining pasayishi bilan baravar yuz beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
63. Baholash obyektining eskirishi uning foydali xizmat qilish muddati va huquqiy muhofaza hujjatining qolgan muddati asosida aniqlanishi mumkin. Bunda, baholash obyektini foydali xizmat qilish muddati shartnoma boʻyicha baholash obyektidan foydalanish huquqi berilishi mumkin boʻlgan muddat sifatida yoki baholash obyekti egasining shaxsiy ishlab chiqarishida (biznesida) ishlatilishi mumkin boʻlgan muddat sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
64. Baholash obyektining eskirish koeffitsiyenti quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kt = 1 — FP/ LP
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kt — baholash obyektining eskirish koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FP — huquqiy muhofazasiga ega boʻlgan baholash obyektlar uchun ustuvorlik sanasidan (huquqiy muhofaza qiluvchi hujjatga binoan) baholash sanasigacha boʻlgan haqiqiy muddat yoki huquqiy muhofazaga ega boʻlmagan baholash obyektlari uchun ulardan ishlab chiqarish faoliyatida foydalanish boshlangan haqiqiy muddat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
LP — huquqiy muhofazaga ega boʻlgan baholash obyektlari uchun huquqlarning (huquqiy muhofaza qiluvchi hujjatga binoan) nominal amal qilish muddati yoki huquqiy muhofazaga ega boʻlmagan baholash obyektlari uchun ishlab chiqarish faoliyatida foydalanish muddati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
65. Takror ishlab chiqarish xarajatlari qiymati usulida korxona daromadi miqdorini inobatga olgan holda tiklash xarajatlarini hisoblash asosida baholash obyektiga boʻlgan huquqlarning qiymati aniqlanadi. Ushbu tiklash baholash obyektini baholash sanasi holatiga joriy narxlarda toʻliq asl holatda tiklashni (modellashtirishni) nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
66. Takror ishlab chiqarish xarajatlari qiymati usuli baholash obyektini yaratish uchun haqiqiy maʼlumotlar bilan hujjatli tasdiqlash imkoniyati mavjud boʻlmagan taqdirda eng maqbul usul hisoblanadi. Mazkur usulni ishlatishda baholash obyektining takror ishlab chiqarish qiymati (tiklash qiymati) uning yangi aniq nusxasini yaratish uchun zarur boʻlgan xarajatlar summasi sifatida aniqlanadi. Mazkur xarajatlar aynan oʻxshash xom ashyo, materiallar, energiya manbalari, tarmoqdagi oʻrtacha mehnatga haq toʻlash va boshqa xarajatlarga nisbatan baholash sanasida amaldagi narxlar asosida hisoblanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
67. Takror ishlab chiqarish xarajatlari qiymati usuli quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini yaratish va rejalashtirilgan maqsadlarda foydalanishga tayyor holga keltirish bilan bogʻliq boʻlgan barcha zarur xarajatlar aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash sanasi holatiga xom ashyo, materiallar, energiya manbalari, butlovchi buyumlar, tarmoqda tegishli malakaga ega boʻlgan ishchilarning mehnatiga oʻrtacha haq toʻlash boʻyicha axborot hamda baholash obyekti uchun xos boʻlgan boshqa tarkibiy qismlarga nisbatan narxlar belgilanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektini yaratish qiymatining kalkulyatsiyasi aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining tiklash qiymati tadbirkor daromadiga (investitsiya uchun daromad stavkasi) koʻpaytirilgan xarajatlar summasi sifatida aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining ehtimoliy eskirish miqdori hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining qiymati uning tiklanish qiymati hamda eskirish miqdori oʻrtasidagi farq sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
68. Almashtirish qiymati usuli baholanayotgan baholash obyektining aniq nusxasini asl holatida yaratish mumkin boʻlmaganda, lekin isteʼmolchilik xususiyatlari bilan baholash obyektiga oʻxshash boʻlgan, biroq tashqi koʻrinishi va tarkibiy elementlari boʻyicha aynan bir xil boʻlmagan analogi bilan almashtirilishi mumkin boʻlganda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
69. Baholash obyektini almashtirish qiymati oʻzining isteʼmolchilik, funksional, iqtisodiy koʻrsatkichlari boʻyicha baholash obyektining teng qiymatli oʻrnini bosuvchisi boʻlishi mumkin boʻlgan, undan eng samarali foydalanilishini taʼminlay oladigan baholash obyektining analogini yaratish (ishlab chiqish) yoki sotib olish xarajatlarining baholash sanasi boʻyicha joriy qiymati toʻgʻrisidagi axborotga asosan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
70. Almashtirish qiymati usulida baholash obyekti qiymati oʻxshash foydalilik yoki isteʼmolchilik qiymatiga ega boʻlgan NMA va IMOni sotib olishda toʻlanishi lozim boʻlgan narx asosida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
71. Almashtirish qiymati usuli quyidagi bosqichlardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozor oʻrganib chiqiladi va baholash obyektining oʻxshash foydalilik yoki boshqa xususiyatlariga ega boʻlgan analoglari aniqlanadi, ularning bozor qiymati yoki ularni yaratish xarajatlari summasi belgilanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agarda analogni sotish (yoki taklif etish) sanasi baholash obyektini baholash sanasidan farq qilsa, analoglar qiymati (yoki yaratish xarajatlari) baholash sanasi holatiga indeksatsiya yoʻli bilan keltiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining analogiga nisbatan baholash obyektining eskirish miqdori aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining bozor qiymatini baholash obyektiga oʻxshash boʻlgan yangi obyektni yaratish xarajatlaridan baholash obyektining qadrsizlanish miqdorini chegirib tashlash yoʻli bilan hisoblanadi yoki teng foydalilikka ega analogni sotib olishda toʻlanishi lozim boʻlgan eng kam narxdan kelib chiqib baholash obyektining qiymati aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
72. Baholash obyektiga oʻxshash yangi obyektni yaratish xarajatlari summasi analogni yaratish hamda uni foydalanish uchun tayyor holatga keltirish bilan bogʻliq bevosita va bilvosita xarajatlarni, shuningdek baholash obyektini yaratishga investitsiya uchun eng ehtimoliy mukofot miqdorini (tadbirkor daromadini) oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
73. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash 6-son MBS “Baholash yondashuvlari va usullari” hamda “Baholash yondashuvlari va usullari” Milliy baholash standarti (6-son MBS)ning baholash natijalarini muvofiqlashtirish tartibi metodikasi asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-bob. Alohida obyektlarni baholashning xususiyatlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
74. Tijorat foydalarini olish uchun ishlatilmaydigan, ekologik, ijtimoiy, ilmiy yoki taʼlim vazifalarini yechishda foydalaniladigan noyob NMA va IMOlarni baholashda ularning bozor qiymatini baholashning yagona yondashuvi sifatida xarajat yondashuvidan foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
75. Tovar belgisini baholashning xususiyati shundan iboratki, tovar belgisini baholashda baholash obyektining qiymatini baholash asoslanadigan fundamental prinsiplarga amal qilish tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tovar belgisiga boʻlgan huquqlarning qiymati faqat ushbu huquqlardan mavjud yoki eng yaxshi foydalanishda ularning egasiga keltiriladigan daromadlar bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
76. Tovar belgisini xarajat yondashuvi asosida baholashda xarajatlar sifatida quyidagi xarajat turlari hisobga olinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tovar belgisini yaratish xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tovar belgisini huquqiy va boshqa muhofazasi xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan tovar belgisi ostidagi mahsulotlarning (xizmatlarning) marketing tadqiqotlari xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
reklama tadbirlari xarajatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
77. Amaldagi tovar belgisini baholashdan oʻtkazish uchun korxonaning soʻnggi uch yil uchun moliyaviy hisobotlari tahlili oʻtkaziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
78. Tovar belgisidan olinadigan daromadlarni daromad yondashuvi doirasida baholashda quyidagi asosiy usullar qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydadagi ustunlik usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ortiqcha foyda usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tovar belgisidan olinadigan qoʻshimcha daromadni ajratib olish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
royaltidan ozod qilish usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
79. Daromad yondashuvidan foydalanishda tovar belgisi mahsulotlar (xizmatlar) qiymatini yaratishda boshqa aktivlar (koʻchmas mulk, asbob-uskuna va b.) bilan birgalikda ishtirok etishi taxmin qilinadi. Mashhur tovar belgisi oʻxshash tovarlarga boʻlgan oʻrtacha bozor narxi bilan taqqoslaganda narxni oshirish imkonini beradi. Aynan shu farq foydadagi ustunlik usulidan foydalanish asosida hisoblab chiqilishi mumkin boʻlgan tovar belgisidan foydalanish hisobiga yaratiladigan qiymat hisoblanadi. Baholovchidan rentabellilikning qoʻshimcha foizini hisoblashda korxonaning sotuvlari prognozini tuzish va qoʻshimcha foydaning joriy summasini aniqlash talab qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
80. Ortiqcha foyda usuli iqtisodiy jihatdan foydadagi ustunlik usuliga oʻxshash, biroq gudvill qiymatini baholash uchun qoʻllaniladi. Ushbu usuldan tovar belgisini baholash uchun foydalanish ham mumkin. Bunda, korxona tomonidan tovar belgisini ishlatishdan olinadigan qoʻshimcha foyda alohida tovarlar va xizmatlarga nisbatan emas, balki xususiy kapitaldan foydalanish rentabelliligini aniqlash yoʻli bilan hisoblab chiqiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rentabellilikning hisoblab chiqilgan foizi oʻrtacha tarmoq foizi bilan solishtiriladi, olingan farq xususiy kapital miqdoriga koʻpaytiriladi. Bu esa ortiqcha foyda yoki tovar belgisining bozor qiymati hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
81. Tovar belgisidan olinadigan qoʻshimcha daromadni ajratib olish usuli bilan foydani (pul oqimini) aniqlashda qiymatni hisob-kitob qilish uchun quyidagi formuladan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
P = Kad * Pei * Rate
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R — foyda (pul oqimi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kad — tovar belgisini qoʻllash bilan bogʻliq qoʻshimcha foydani inobatga oluvchi va tovar belgisi ostida mahsulotlar ishlab chiqarish (xizmatlar koʻrsatish) tavsifiga bogʻliq boʻlgan koeffitsiyent. Ushbu koeffitsiyentning qiymati mazkur Metodikaning ilovasida keltirilgan shkala boʻyicha aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Pei — i-chi yilda sotilgan mahsulotlar (xizmatlar) hajmini i-chi yildagi mahsulotlar (xizmatlar) birligining ehtimoliy narxiga koʻpaytirish natijasi sifatida aniqlanadigan i-chi yildagi tovar belgisini ishlatishdan olingan tushum (yalpi foyda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rate ― investitsiyalar uchun foyda meʼyori.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
82. Xarajat yondashuviga muvofiq tovar belgisini baholash uchun boshlangʻich xarajatlar usulidan foydalanishda mos ravishda tovar belgisining uni yaratish xarajatlarini hisobga olishdagi xususiyatlarini tavsiflovchi bir qator koeffitsiyentlarni inobatga olish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
83. Boshlangʻich xarajatlar usuli asosida tovar belgisining qiymati quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Val — tovar belgisi qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ci — i-chi yilda qilingan tovar belgisini yaratish va rivojlantirish (shu jumladan dizayni, huquqiy muhofazasi, marketing, reklama va boshqalarga) xarajatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — tovar belgisidan foydalanish boshlangan paytdan boshlab baholash sanasiga qadar oʻtgan yillar soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
KInd — xarajatlarni indeksatsiya qilish koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rate — investitsiyalar uchun foyda meʼyori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kt — tovar belgisidan foydalanish vaqti koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Km — tovar aylanmasi hajmi boʻyicha aniqlanadigan tovar belgisidan foydalanishning koʻlamliligi koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ke — estetik qabul qilish koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
84. Koʻlamlilik va estetik qabul qilish koeffitsiyentlari qiymatlari mazkur Metodikaning ilovasiga muvofiq aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
85. Tovar belgisidan foydalanish vaqti koeffitsiyenti quyidagi formula boʻyicha hisoblanishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kt = 1 + FP/ LP
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kt — tovar belgisidan foydalanish vaqti koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FP — tovar belgisining haqiqiy xizmat muddati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
LP — tovar belgisining nominal xizmat muddati (muddatni 10 yil qilib koʻrsatish maqsadga muvofiq, chunki tovar belgisiga beriladigan guvohnoma shu muddat davriga, guvohnomaning muddatini uzaytirishni hisobga olmagan holda beriladi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
86. IMOga boʻlgan huquqlardan gʻayriqonuniy foydalanganligi uchun zararlar miqdori ushbu obyektdan gʻayriqonuniy foydalanish natijasida kontrafakt mahsulotni ishlab chiqarish va/yoki sotish hajmlaridan kelib chiqqan holda IMOning huquq egasi va/yoki litsenziatning olinmagan foydasining (daromadning) toʻplanishi baholash jarayonini qoʻllash orqali baholash sanasi holatiga aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
87. IMOdan gʻayriqonuniy foydalanilganligi oqibatidagi zarar deganda quyidagilar nazarda tutiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
huquqi buzilgan shaxs tomonidan qilingan yoki qilinishi lozim boʻlgan xarajatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ushbu shaxs fuqarolik muomalasi sharoitlarida, agarda uning huquqi buzilmaganda, olishi mumkin boʻlgan (boy berilgan foyda), olinmagan daromadlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
88. Huquq egasining xarajatlariga uning dalillar toʻplash bilan bogʻliq chiqimlari, ekspertizalar oʻtkazish (shu jumladan, zararni va boy berilgan foydani baholash boʻyicha) xarajatlari, sud xarajatlari, maʼmuriy chiqimlari (shu jumladan notarial tasdiqlatish) va boshqa xarajatlari kiradi. Xarajatlarning jamlangan miqdori tasdiqlovchi hujjatlar asosida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholash metodikasiga

ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Tovar belgisini qoʻllash bilan bogʻliq qoʻshimcha daromadni hisobga oluvchi Kad koeffitsiyenti qiymati:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kad = 0,1 gacha — yakka tartibda ishlab chiqarish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kad = 0,1-0,2 — kichik seriyali ishlab chiqarish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kad = 0,2-0,3 — seriyali ishlab chiqarish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kad = 0,3-0,4 — yirik seriyali ishlab chiqarish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kad = 0,4-0,5 — ommaviy ishlab chiqarish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ke estetik qabul qilish koeffitsiyenti qiymati:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ke = 1,3 — 10 yildan ortiq ishlatilgan va dunyo miqyosidagi isteʼmolchilar orasida mashhurlik;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ke = 1,2 — 5 yildan ortiq ishlatilgan va keng miqyosda taniqli boʻlish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ke = 1,1 — 5 yildan kam ishlatilgan va isteʼmolchilarning ishlab chiqaruvchi toʻgʻrisida barqaror tasavvuri;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ke = 1,05 — kamida 3 yil ishlatilgan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ke = 1 — 1 yil mobaynida ishlatish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Tovar aylanmasining quyidagi hajmida tovar belgisining ishlatilishi koʻlamliligi Km koeffitsiyenti qiymati:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oyiga 10 ming AQSH dollarigacha Km = 1,0;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oyiga 10 — 50 ming AQSH dollarigacha Km = 1,2;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oyiga 50 — 100 ming AQSH dollarigacha Km = 1,4;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oyiga 100 — 500 ming AQSH dollarigacha Km = 1,6;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oyiga 500 ming AQSH dollaridan — 1 mln AQSH dollarigacha Km = 1,8;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oyiga 1 mln AQSH dollaridan yuqori Km = 2,0.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga

7-ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash” Milliy baholash standartiga (12-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
METODIKASI
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur Metodika 12-son “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash” MBSni qoʻllash tartibini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Ushbu Metodika YAMBSga muvofiq tovar-moddiy zaxiralar (bundan buyon matnda baholash obyekti deb yuritiladi) qiymatini baholash uchun zarur boʻlgan minimal usullarni belgilaydi. Baholovchilar baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikka, YAMBSga hamda baholashning xalqaro tajribasiga zid boʻlmagan boshqa usullardan ham foydalanishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ushbu Metodika maqsadida quyidagi asosiy tushuncha va taʼriflardan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aynan bir xil obyekt — kimyoviy tarkibi va fizik xossalariga koʻra baholash obyektiga oʻxshash hamda tabiiy kelib chiqishi (standarti) boʻyicha baholash obyektidan biror-bir farqlanishlari mavjud boʻlmagan obyekt;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tovar-moddiy zaxiralar — keyinchalik sotish maqsadida normal faoliyat yuritish jarayonida tutib turiladigan va ishlab chiqarish jarayonida boʻlgan, shuningdek mahsulot ishlab chiqarish jarayonida yoxud maʼmuriy va ijtimoiy-madaniy vazifalarni amalga oshirish uchun foydalaniladigan moddiy aktivlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tovar qiymatining yoʻqotilishi — isteʼmol xossalarining pasayishi yoki yomonlashuvi sababli tovar-moddiy zaxiralarning qiymati pasayadigan nisbiy miqdor.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Axborotni toʻplash va tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Baholash obyekti toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni toʻplash va tahlil qilish baholash obyekti boʻyicha hujjatlarni olish, baholash obyektini koʻzdan kechirish jarayonida olingan maʼlumotlarni oʻrganish, tovar bozori haqidagi maʼlumotlarni oʻrganish, maʼlumotlarni tahlil qilish, baholash obyektini tavsiflashni oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Tovar-moddiy zaxiralardan foydalanish, egalik qilish va ularni tasarruf etish huquqi qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi va nazorat qilinishi lozim boʻlgan taqdirda, baholovchi tegishli roʻyxatga olish va/yoki ruxsat berish hujjatlarini talab qilishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Analoglar toʻgʻrisidagi axborotni yigʻishda import tovarga qoʻshimcha xarajatlar (soliqlar va yigʻimlar, transport xarajatlari, boshqa xarajatlar) hisob-kitobiga xolis yondashish maqsadida baholash obyekti va analoglarning ishlab chiqarilgan mamlakati muvofiq kelishi toʻgʻrisidagi shartlarga rioya etilishi zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Obyektlarning boshqa parametr va tavsiflari baholash obyekti uchun narxni shakllantiruvchi omil hisoblangan taqdirda, ularni ham qiyoslash lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Baholash obyektining analoglari toʻgʻrisida axborot yigʻishda analoglarni tanlash elementlarining talablarini hisobga olish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyekti muayyan tovar belgisi ostida ishlab chiqarilgan tovar hisoblangan taqdirda, baholovchi aynan oʻxshash baholash obyektini tanlashda baholash obyektining tovar belgisiga alohida eʼtibor qaratishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Axborotni toʻplash, oʻrganish va tahlil qilishda, shuningdek baholash obyektini identifikatsiya qilishda baholovchi 3-son MBS talablariga amal qilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash hamda qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Qiymatni qiyosiy yondashuv boʻyicha hisoblash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozorni tadqiq etish, analog-obyektlar boʻyicha axborotni tahlil qilish va yigʻish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslash analoglarini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslash birliklarini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslash elementlarini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymatni hisoblash usullarini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslash elementlari boʻyicha tuzatishlarni hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog-obyektlar narxiga (qiymatiga) tuzatishlar kiritish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti qiymatini aniqlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Baholash obyektlari bozori analog-obyektlarga doir bitimlar (takliflar) toʻgʻrisida axborot olish maqsadida tadqiq va tahlil qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Taqqoslash analoglarini tanlash asosan mahalliy bozorda amalga oshiriladi (masalan, kelib chiqishiga koʻra import boʻlgan analoglar uchun). Mahalliy bozorda analoglar mavjud boʻlmaganda, 12-son MBS talablarini hisobga olgan holda xorijiy bozorlar analoglari toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Baholash obyektining taqqoslash birliklarini aniqlash baholash obyekti oʻlchov birliklarini hisobga olish xususiyatlariga muvofiq amalga oshiriladi (masalan, ogʻirlik (tonna, kilogramm, gramm, litr va h.k.), uzunlik (kilometr, metr, santimetr va h.k.), maydon (kvadrat metr, kvadrat santimetr va h.k.) oʻlchov birligi yoki uyumlangan oʻlchov birligi (vagon, konteyner va h.k.).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. Taqqoslash elementlarini tanlash faqat narxni shakllantiruvchi va analoglar narxiga sezilarli taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan quyidagi elementlar yordamida amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mulkiy huquqlar (cheklanishlar, cheklovlar va h.k.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
moliyalashtirish shartlari (boʻlib-boʻlib toʻlash, imtiyozli toʻlovlar va h.k.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
alohida shartlar (toʻlovlar va yetkazib berishning bozorga oid boʻlmagan shartlari);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozor shartlari (vaqt mobaynida narxlarning oʻzgarishi va h.k.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
joylashgan joyi (mahalliy va xorijiy bozorlar va h.k.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
jismoniy tavsiflari (xossalari, tarkibi va h.k.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
iqtisodiy xossalari (tannarxi, xarajatlarni tejashi va h.k.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
narxni shakllantirishning boshqa xususiyatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholashni qiyosiy yondashuv usullari bilan oʻtkazayotganda, baholovchi obyektning yakuniy qiymatiga taʼsir koʻrsatuvchi boshqa taqqoslash elementlarini ham koʻrib chiqishi mumkin. Baholovchi buni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirishi va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlashda hisobga olishi zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. Qiyosiy yondashuv usullarini qoʻllashda kamida uchta analog-obyekti toʻgʻrisidagi axborotni yigʻish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. Baholash obyekti qiymatini qiyosiy yondashuv vositasida baholash analog bilan toʻgʻridan-toʻgʻri taqqoslash usuli orqali amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. Analog bilan toʻgʻridan-toʻgʻri taqqoslash usuli oʻxshash mahsulot ishlab chiqaruvchi korxonalarning narxlaridan foydalanishni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. Analog bilan toʻgʻridan-toʻgʻri taqqoslash usuli analoglarning narxlariga tegishli tuzatishlarni kiritish orqali amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S = San * K1 * K2 * K3* … * Kn
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S — baholash obyektining narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
San — analog obyektning narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K1, K2, K3,…Kn — baholanayotgan obyekt va analogning parametrlari qiymatlaridagi farqlarni hisobga oluvchi tuzatuvchi koeffitsiyentlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. Baholashda xorijiy bozor toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanilgan holda, joylashgan joyiga qarab tuzatish kiritiladi. Joylashgan joyiga qarab tuzatishni hisoblash ketma-ketligi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analogning shartnomaviy narxi aniqlanadi hamda u analogning sotish (taklif) va yetkazib berish (transport xarajatlari) narxlari yigʻindisiga teng;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
import qilishda soliqlar va yigʻimlar qonunchilik hujjatlariga muvofiq hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport xarajatlari haqiqatdagi tashish xarajatlariga qarab qabul qilinadi. Tashish xarajatlarining haqiqatdagi miqdorini aniqlash yoki hisob-kitob qilishning imkoni boʻlmaganda, transport xarajatlari analog-obyektni sotish/taklif qiymatining besh foizi miqdorida qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. Jismoniy holatga tuzatish baholash obyektining va tanlangan analoglarning jismoniy holati darajasini solishtirish asosida quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi (tovar qiymatining yoʻqotilishi sifatida aniqlanadi):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K — tovar qiymati yoʻqotilishiga tuzatish kirituvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Iobyekt — baholash obyekti jismoniy holatining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ianalog — analog-obyekt jismoniy holatining koeffitsiyent koʻrsatkichi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. Analog-obyektlarning narxiga (qiymatiga) qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatish kiritish quyidagi qoidalardan kelib chiqib amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog-obyektlarning narxiga (qiymatiga) qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatish baholash obyektiga nisbatan kiritiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar taqqoslash elementi boʻyicha baholash obyekti analog-obyekt bilan solishtirganda yaxshiroq koʻrsatkichlarga ega boʻlsa, analog-obyektning narxi (qiymati) tuzatish miqdoriga oshiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar taqqoslash elementi boʻyicha baholash obyekti analog-obyekt bilan solishtirganda yomonroq koʻrsatkichlarga ega boʻlsa, analog-obyektning narxi (qiymati) tuzatish miqdoriga kamaytiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Analoglar orasidagi narx diapazoni 30 foizdan oshmasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. Tuzatishlar foiz va/yoki pul ifodasida kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
21. Baholash obyektini baholashda xarajat yondashuvi tovar qiymati yoʻqotilishini chegirgan holda baholash obyektining toʻliq tiklash qiymatini yoki almashtirish qiymatini aniqlashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
22. Baholash obyektining qiymatini xarajat yondashuvi bilan baholashda hisob-kitoblarning quyidagi bosqichlariga rioya etish talab etiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tiklash qiymatini (takror ishlab chiqarish qiymati yoki almashtirish qiymati) aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining tovar qiymati yoʻqotilishi hajmini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining qiymatini toʻliq tiklash qiymati yoki almashtirish qiymati va tovar qiymati yoʻqotilishining qiymat koʻrsatkichi oʻrtasidagi farq sifatida aniqlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
23. Tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatini aniqlash quyidagi usullardan birini qoʻllash orqali amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
takror ishlab chiqarish/almashtirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymatni indeksatsiyalash usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻrtacha hisoblangan qiymat usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻrtacha narx boʻyicha baholash usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
24. Takror ishlab chiqarish usuli bilan baholash obyektining tiklash qiymati yangi aynan bir xil obyekt yoki analog-obyektning narxiga qarab aniqlanadi. Tavsiflarga doir tafovutlar boʻlgan taqdirda, analogning narxiga tuzatishlar kiritilishiga yoʻl qoʻyiladi. Baholash obyektining takror ishlab chiqarish qiymati ishlab chiqaruvchi zavodning sotish narxiga (yoki rasmiy dilerlarning sotish narxiga) tenglashtiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Almashtirish usuli tovar-moddiy zaxiralarning qiymatini aynan bir xil obyektlarni sotish (savdolashish uchun chegirmani hisobga olgan holda taklif) yoki agar aynan bir xil obyekt ishlab chiqarishdan chiqarib tashlangan boʻlsa, unga yaqin analoglar narxiga qarab baholashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Almashtirish usuli bilan baholash obyektining tiklash qiymati aynan bir xil obyektlarni sotish (yoki savdolashish uchun chegirmani hisobga olgan holda taklif) narxiga asoslangan holda aniqlanadi, agar aynan bir xil obyekt ishlab chiqarishdan chiqarib tashlangan boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
25. Analog-obyekt Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida boʻlgan hollarda mazkur analogning narxiga joylashgan joyiga qarab tuzatish kiritish zarur. Quyidagi xarajatlarni hisobga olgan holda narxga tuzatish kiritiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻzbekiston Respublikasiga yetkazib berish (tashish);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash vaqtiga qonunchilik hujjatlarida belgilangan soliqlar va yigʻimlar turlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26. Turgan joyiga qarab tuzatishni hisoblash ketma-ketligi quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analogning shartnomaviy narxi aniqlanadi. Bu narx analogning sotish (taklif) va yetkazib berish (transport xarajatlari) narxi qoʻshilmasiga teng;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
import qilishda soliqlar va yigʻimlar qonunchilik hujjatlariga muvofiq hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport xarajatlari haqiqiy tashish xarajatlari boʻyicha qabul qilinadi. Tashish xarajatlarining haqiqiy miqdorini aniqlash yoki hisob-kitob qilishning imkoni boʻlmaganda transport xarajatlari analog-obyektni sotish/taklif qiymatidan besh foiz miqdorida qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
27. Qiymatni indeksatsiyalash usuli statistika organlari belgilaydigan narxlarning qimmatlashish indeksini qoʻllash orqali amalga oshiriladi. Bunda indekslar narxlar indekslari hisoblangan davrga qarab, balansga qabul qilingan sanadan boshlab baholash obyektining bazaviy (boshlangʻich, tiklanish) qiymatiga nisbatan qoʻllanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bazaviy qiymat sifatida buxgalteriya hisobi maʼlumotlari yoki ishlab chiqaruvchilarning (yoki dilerlar, yetkazib beruvchilarning) retrospektiv sanadagi narx axborotidan foydalanish mumkin (bunda, aynan bir xil analog narxlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalanish zarur).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
28. Oʻrtacha hisoblangan qiymat usuli turdosh tovar-moddiy zaxiralarning guruh va kichik guruhlarini shakllantirishni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Guruhlash tovar-moddiy zaxiralarning oʻziga xos tavsiflaridan (turi, foydalanish sohasi, modellari va boshqalar) kelib chiqib amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tovar-moddiy zaxiralarning kichik guruhlariga oʻrtacha hisoblangan qiymatni hisoblashga solishtirma oʻlchovlar berish asos hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Solishtirma oʻlchovlar korxona balansiga kelib tushayotgan har bir tovarlar turkumiga beriladi. Balans narxi joriy bozor narxlariga yaqinroq boʻlgan kichik guruhlarga kattaroq solishtirma oʻlchov berilishi zarur. Kichikroq solishtirma oʻlchovni balansga birinchi boʻlib qabul qilingan kichik guruhga berish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻrtacha hisoblangan qiymat usuli quyidagi formula bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ssv = (S1 * U1) + (S2 * U2) + … + (Sn * Un)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ssv — baholash obyekti bir tovar pozitsiyasining oʻrtacha hisoblangan qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S1, S2, …, Cn — baholash obyekti bir tovar pozitsiyasining balans qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
U1, U2, …, Un — har bir tovar pozitsiyasi solishtirma oʻlchovi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tovar pozitsiyalarining solishtirma oʻlchovlarining umumiy koʻrsatkichi 1 (bir)ga teng boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyekti bir tovar pozitsiyasining balans qiymati har bir guruh (yoki kichik guruh) umumiy balans qiymatini mazkur guruhning (yoki kichik guruhning) tovar-moddiy zaxiralar miqdoriga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
29. Oʻrtacha narx boʻyicha baholash usuli hisobot davrida xarid qilingan, turkumlarning umumiy miqdoriga boʻlingan yetkazib berishlarning qoldigʻida va har bir turkumida mavjud boʻlgan tovarlar birliklari qiymatlarining summasini aniqlash yoʻli bilan qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ssr — xarid qilingan tovar birligining oʻrtacha tannarxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Si — i-turkumdagi birlikning xarid qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — davr uchun tovarlar xaridi turkumlarining soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
So — qoldiqdagi tovar birligining hisobot davri boshidagi tannarxi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
30. Baholash sanasida baholash obyekti tovar qiymatining yoʻqotilishi jismoniy, funksional va iqtisodiy yoʻqotishlarning yigʻindisi sifatida belgilanadi. Tovar qiymatining yoʻqotilishi 100 (yuz) foizdan ortiq boʻlishi mumkin emas.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Jismoniy yoʻqotishda tovar-moddiy zaxiralar qiymatining yoʻqotishlari baholash obyektining foydalanishga yaroqlilik xossalarini, shu jumladan tabiiy eskirish, tabiat hodisalarining taʼsiri, avariyalar, boshqa jismoniy taʼsirlar natijasida qisman yoki toʻliq yoʻqotishi bilan bogʻliq boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Funksional yoʻqotish isteʼmol jihatidan afzalliklar, texnik innovatsiyalar yoki bozor standartlarining oʻzgarishi oqibatida yuzaga keladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Iqtisodiy yoʻqotish baholash obyektiga nisbatan tashqi vaziyatning oʻzgarishi (shu jumladan, tovar bozoridagi oʻzgarishlar, ijtimoiy, moliyaviy, qonunchilik, ekologik va boshqa sharoitlarning oʻzgarishi) natijasida yuzaga keladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tovar qiymatining yoʻqotilishi toʻliq tiklash qiymati boʻyicha (koeffitsiyent koʻrsatkichi) foizlarda yoki ulushlarda, shuningdek almashtirish qiymati boʻyicha (mutlaq miqdor) pul ifodasida belgilanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
31. Xom ashyo materiali hisoblangan tovar-moddiy zaxiralar, jismoniy (texnik) xossalarini yoʻqotmagan taqdirda, tovar qiymati yoʻqotilishining miqdori nolga teng boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
32. Tovar qiymati yoʻqotilishining miqdori, quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
UTS= 1 — (1 — UTSfiz) * (1 — UTSfunk) * (1 — UTSek)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
UTS — baholash obyekti tovar qiymati yoʻqotilishining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
UTSfiz — baholash obyekti jismoniy yoʻqotishining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
UTSfunk — baholash obyekti funksional yoʻqotishining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
UTSek — baholash obyekti iqtisodiy yoʻqotishining koeffitsiyent koʻrsatkichi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
33. Baholash obyektining jismoniy yoʻqotishi quyidagi usullar bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydalilik usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspert hisob-kitobi usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
34. Foydalilik usuli jismoniy yoʻqotishni bartaraf etishga moʻljallangan xarajatlar (qoʻshimcha tovarlarni xarid qilish, turli xil qoʻshimcha va ingrediyentlarni qoʻshish, foydalilikni oshirish va h.k.) yigʻindisi sifatida hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
35. Ekspert hisob-kitobi usuli quyidagi jadvalda keltirilgan jismoniy holatning ekspert baholari shkalasiga muvofiq aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Holatning bayoni

Holatning tavsifi

Tovar qiymatining yoʻqotilishi, %

Yangi

Yangi holatda, foydalanish muddati tugallanmagan, biron-bir oʻzgartirish yoki qoʻshimchalarsiz foydalanishga yaroqli.

0 — 5

Juda yaxshi

Deyarli yangi, belgilangan foydalanish muddati oʻtgan, lekin tovar oʻzgartirish yoki qoʻshimchalarsiz foydalanishga yaroqli, tovarning toʻliq massasi (butun hajmi) saqlangan holatda (yoʻqotishlarsiz), qayta qadoqlash, foydalanish yoki saqlash shartlarini oʻzgartirish talab qilinmaydi.

6 — 20

Yaxshi

Tovar foydaliligini oshirish uchun mayda xarajatlarni hisobga olganda foydalanishga yaroqli, qayta idishga solishni (qayta qadoqlashni) talab qiladi, qisqa foydalanish muddatiga ega, yangi tovar bilan birgalikda ishlatilishi mumkin, asosiy elementlarini almashtirmagan holda mayda taʼmirlash ishlari oʻtkaziladi (agar tovar mexanizm hisoblansa yoxud mexanik yoki elektron asosda ishlasa).

21 — 40

Qoniqarli

Tarkibiy jihatdan qayta ishlangandan soʻng foydalanishga yaroqli, tovarning isteʼmol xossalarini oshiruvchi muayyan qoʻshimchalar qoʻshilganda, foydalilik sifatlari oshirilganda qoʻllanilishi mumkin, tovardan foydalanish alohida qoʻllash sharoitlarini (yangi tovar bilan kam-kam qismlarini birgalikda ishlatishni talab qiladi), asosiy elementlarini almashtirgan holda yirik taʼmirlash ishlari oʻtkaziladi (agar tovar mexanizm hisoblansa yoxud mexanik yoki elektron asosda ishlasa).

41 — 60

Qoniqarsiz

Chiqindi materiallari, ikkilamchi xom ashyo yoki parchalar yoxud ehtiyot qismlar sifatida foydalanishga yaroqli.

61 — 80
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
36. Qiymatning funksional yoʻqotishi baholash obyektining tavsiflari (yaxshilashlar va/yoki ularning elementlari) isteʼmol bozorining joriy talablariga nomuvofiqligini yuzaga keltirgan toʻliq tiklash qiymati yoki almashtirish qiymati miqdorida tuzatish kiritish orqali aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Funksional yoʻqotish miqdorini aynan bir xil obyekt va zamonaviyroq analogning narxlaridagi farq sifatida hisoblash mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
37. Iqtisodiy yoʻqotish baholash obyekti qiymatiga tashqi omillarning salbiy taʼsirini yuzaga keltirgan baholash obyektining tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatining pasayish miqdorini bildiradi. Bozordagi vaziyat, foydalanishdagi cheklovlar, infratuzilmaning yoki qonunchilik hujjatlarining oʻzgarishi va boshqalar tashqi omillarga kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Iqtisodiy qimmatlashishni aniqlash analog-obyektlardan biri iqtisodiy yoʻqotishga ega boʻlib, ularni sotish narxi yoki bozor qiymatini taqqoslashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
38. Xarajat yondashuvi qoʻllanganda, baholash obyektining qiymati tovar qiymatining yoʻqotilishi miqdorini chegirgan holda tiklash qiymati (yoki almashtirish qiymati) sifatida aniqlanadi. Baholash obyektining qiymati quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S = Sv(z) * (100% — UTS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sv(z) — baholash obyektining takror ishlab chiqarish qiymati yoki almashtirish qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
UTS — baholash obyekti tovar qiymatining yoʻqotilishi, foizda.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
39. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash 6-son MBS “Baholash yondashuvlari va usullari” hamda “Baholash yondashuvlari va usullari” Milliy baholash standarti (6-son MBS)ning baholash natijalarini muvofiqlashtirish tartibi metodikasi asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga

8-ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Mashina va uskunalar qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (13-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
METODIKASI
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur Metodika 13-son “Mashina va uskunalar qiymatini baholash” MBSni qoʻllash tartibini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Ushbu Metodika YAMBSga muvofiq mashina va uskunalar (bundan buyon matnda baholash obyekti deb yuritiladi) qiymatini baholash uchun zarur boʻlgan minimal usullarni belgilaydi. Baholovchilar baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikka, YAMBSga hamda baholashning xalqaro tajribasiga zid boʻlmagan boshqa usullardan ham foydalanishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ushbu Metodika maqsadida quyidagi asosiy atama va taʼriflardan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aynan bir xil obyekt — baholanayotgan obyekt bilan bir xil modeldagi (modifikatsiyadagi) obyekt boʻlib, uning standart (zavoddagi) konstruksiyasi, jihozlanishi, parametrlari va qoʻllaniladigan materiallari boʻyicha baholash obyektidan biror-bir farqlanishlari mavjud boʻlmagan obyekt;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
jamlangan eskirish — jismoniy eskirish, shuningdek funksional va iqtisodiy (tashqi) eskirish turlari taʼsirida mashina va uskunalarning texnik-iqtisodiy tavsiflarini yoʻqotishi bilan birga kechadigan qadrsizlanishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
jismoniy eskirish — foydalanilishi davomida ishlab chiqarish omillari (korpus, agregatlar, materiallarning eskirishi, ishqalanish, zanglash, vibratsiya va boshqalar) taʼsirida baholash obyekti tavsiflarining tabiiy yomonlashuvi, shuningdek avariyalar, tabiiy ofatlar va boshqalar natijasida yomonlashuvi oqibatida mashina va uskunalar qiymatining pasayishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mashinalar — xoʻjalik yurituvchi subyektning ekspluatatsion talablaridan kelib chiqqan holda ixtisoslashtirilgan texnologik jarayonlarni bajarish uchun foydalaniladigan energiya, materiallar va axborotni bir turdan boshqa turga oʻzgartirish maqsadida mexanik xarakterdagi harakatlarni amalga oshiradigan texnik qurilmalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mashina parki — majmuada mavjud boʻlgan (masalan, ishlab chiqarish sexi koʻrinishida), biroq texnologik jihatdan oʻzaro bogʻliq boʻlmagan, yakka tartibdagi texnikadan iborat mashina va uskunalar birliklarining yigʻindisi. Mashina va uskunalar ishlab chiqarish jarayonida yagona siklning bosqichma-bosqich funksiyalarini bajarishi mumkin, biroq mashina parki texnikasining har bir birligi materialga ishlov berishning tugallangan jarayonini amalga oshirishi munosabati bilan mashina parkini texnologik majmuadan farqlash zarur;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tashqi eskirish — mashina va uskunalarga isteʼmol talabiga taʼsir koʻrsatuvchi tashqi omillar (iqtisodiy, ekologik va boshqa) oʻzgarishi oqibatida ushbu mashina va uskunalar qiymatining pasayishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
texnologik majmua — korxonaning ishlab chiqarish faoliyatida foydalaniladigan hamda uzluksiz ishlab chiqarish jarayonini taʼminlovchi texnologik va tashkiliy jihatdan oʻzaro bogʻliq mashina va uskunalarning, shuningdek komponentlarning (instrumentlar, materiallar, dasturiy taʼminotlar va boshqalar) yigʻindisi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
funksional eskirish — ishlab chiqarishning arzonlashishi yoki yangilariga nisbatan ishlab chiqarish unumdorligi pastroqligi sababli mashina va uskunalar isteʼmol qiymatining qisman yoʻqotilishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uskunalar — ish yoki ishlab chiqarishda ishlatiladigan mashinalar, mexanizmlar, asboblar, qurilmalar jamlanmasi, shuningdek korxonani tashkiliy-texnologik taʼminlash uchun foydalaniladigan ularning butlovchi qismlari, aksessuarlari, inventarlari va asboblari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Baholashga oid vazifani tuzishda baholash obyekti barcha texnik parametrlar va konstruktiv elementlar, shuningdek barcha huquq va majburiyatlarni hisobga olgan holda tavsiflanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Axborotni toʻplash va tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Axborotni toʻplash, oʻrganish va tahlil qilishda, shuningdek baholash obyektini identifikatsiya qilishda baholovchi 3-sonli MBS talablariga amal qilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Baholash obyekti toʻgʻrisida axborot yigʻish buyurtmachidan baholash obyektiga doir hujjatlarni olish, baholash obyektini koʻzdan kechirayotganda olingan axborotni oʻrganish, mashina va uskunalar bozoriga doir axborotni izlash va oʻrganish, axborotni tahlil qilish, baholash obyektini tavsiflashni oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Axborot va taqdim etilgan hujjatlar tahlil qilinganda baholash obyektini koʻzdan kechirish natijalari hisobga olinadi. Ularda nomuvofiqliklar, qarama-qarshiliklar aniqlanganda yoki ularning ishonchliligiga shubha tugʻilganda baholovchi dastlabki maʼlumotlarni aniqlashtirishga va ularni kelgusi hisob-kitoblarda qoʻllashga yoki baholash uchun boshqa asoslangan axborotdan foydalanishga haqlidir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Buyurtmachi baholash obyektini koʻzdan kechirayotganda, baholash obyektining pasportini, baholash obyektining pasporti boʻlmagan taqdirda, uning texnik tavsiflarini oʻz ichiga olgan hujjatni taqdim etishi shart. Qonunchilik hujjatlarida baholash obyektini davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi nazarda tutilgan taqdirda, buyurtmachi uning roʻyxatdan oʻtkazish hujjatlarini ham taqdim etadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektini roʻyxatdan oʻtkazish hujjatlari boʻlmagan taqdirda, koʻzdan kechirish vaqtida hisob-faktura, oldi-sotdi (hadya) shartnomasi yoki uning yetkazib berish shartnomasi maʼlumotlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Baholash obyekti va analog-obyektlarning parametr va tavsiflari solishtirilganda, unumdorligi va quvvati toʻgʻrisidagi tavsiflarni, shuningdek obyektlarning butligi va jismoniy holatini solishtirish taomilini oʻtkazish majburiy hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar parametr va tavsiflar baholash obyekti uchun narxni shakllantiruvchi ahamiyatga ega boʻlsa, obyektlarning boshqa parametr va tavsiflarini solishtirish ham majburiy hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Analogni tanlashda bitta ishlab chiqaruvchi tomonidan va bitta mamlakatda ishlab chiqarilgan, shuningdek bir xil maqsadga (umumiy, ixtisoslashtirilgan, maxsus va boshqalar) ega boʻlgan obyektlarga ustunlik berish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Analog-obyektlar haqidagi baholash jarayonida toʻplangan axborot quyidagi koʻrsatkichlar boʻyicha tahlil qilinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qatʼiy belgilangan narxning amal qilish vaqti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
narx aks ettirilgan pul birligi (valyutasi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kelib chiqish manbasi boʻyicha (internet, maʼlumotnomalar va h.k.) narxning xususiyati (ulgurji, chakana, birja va h.k.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotish joyi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
obyektning eskirishi (foizda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
narxda mahalliy soliqlarning bor-yoʻqligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotuvchining narxdagi transport va boshqa chiqimlarining mavjudligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Mashina va uskunalar qiymatini baholashda analog-obyektlarni tanlash va ular toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanishning quyidagi ustuvor jihatlari oʻrnatiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
afzal holatda baholash uchun aynan bir xil obyektlar toʻgʻrisidagi axborotdan foydalaniladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aynan bir xil obyektlar toʻgʻrisidagi axborot mavjud boʻlmaganda analoglar toʻgʻrisidagi axborotdan foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Analoglar toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanishda quyidagi talablarga rioya etish zarur:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analoglar va baholash obyektining tarmoqdagi maqsadi (foydalanish, qoʻllash sohasi) bir xil boʻlishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti va tanlangan analoglar bitta savdo markasiga (brendga) ega boʻlishi kerak, bundan savdo markasi ishlab chiqarishdan olib qoʻyilgan yoki mazkur savdo markasi ostida analoglarni ishlab chiqarish toʻxtatilgan hollar mustasno;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektlari va bitta mamlakatda ishlab chiqarilgan tanlangan analoglar, shuningdek yagona mintaqaviy sotish bozori (Yevropa, Osiyo va boshqalar) toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning mavjudligi. Analoglarning narxlari (sotish yoki takliflar) toʻgʻrisida axborot mavjud boʻlmaganda, tegishli tuzatishlarni kiritgan holda boshqa mintaqaviy bozorlardagi axborotdan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. Axborot toʻplash jarayonida mashina va uskunalarni quyidagilarga ajratish mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
quvvat mashinalari va uskunalari — yadro reaktorlari, qozonxonalar, bugʻ dvigatellari, turbinalar, quvvat transformatorlari, ichki yonuv dvigatellari va boshqalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlaydigan mashinalar va uskunalar — mehnat obyektlariga mexanik, termik, kimyoviy yoki boshqa texnologik taʼsir koʻrsatish uchun moʻljallangan stanoklar, apparatlar, agregatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻlchash va nazorat qilish asbob va uskunalari hamda laboratoriya jihozlari — tarozilar, dozatorlar, manometrlar, termostatlar, signalizatsiya uskunalari, tadqiqot laboratoriyalari, seysmik stansiyalar uchun uskunalar va boshqalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boshqa mashina va uskunalar — telefon stansiyalarining jihozlari va oldingi guruhlarga kirmagan boshqa mashina va uskunalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Baholash obyektini identifikatsiya qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. Baholash obyektini identifikatsiya qilish koʻzdan kechirish, uning pasporti va roʻyxatdan oʻtkazish hujjatlarini (mavjud boʻlganda) oʻrganish yoʻli bilan oʻtkaziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. Oʻrnatilgan qoʻshimcha uskunaga buyurtmachi va/yoki manfaatdor shaxs tomonidan tegishli texnik, ruxsat berish hujjatlari va balans qiymati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (yuridik shaxslar uchun) taqdim etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. Baholash obyektini koʻzdan kechirish va identifikatsiya qilish yakunlari boʻyicha baholash obyektining texnik holatini koʻzdan kechirish dalolatnomasi tuziladi hamda unda baholash obyektining texnik holati aks ettiriladi, identifikatsiya qilish, butlash natijalari, nosozliklar, ekspluatatsion va boshqa nuqsonlari toʻgʻrisida xulosalar shakllantiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur metodikaning 1-ilovasiga muvofiq baholash obyektining texnik holatini koʻzdan kechirish dalolatnomasi rasmiylashtiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. Koʻzdan kechirish dalolatnomasida mazkur Metodikaning 2-ilovasida keltirilgan mashina va uskunalar jismoniy holatining ekspert baholari shkalasiga muvofiq baholash obyektining texnik tavsiflari koʻrsatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. Funksional jihatdan bir xil boʻlgan koʻplab mashina va uskunalardan tarkib topgan mashina parki baholash obyekti boʻlgan hollarda, mashina va uskunalarning turdosh guruhlarini (rusumi yoki funksional yoʻnalishiga koʻra) shakllantirish yoʻli bilan yoppasiga identifikatsiya (ommaviy identifikatsiya) qilishga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yoppasiga identifikatsiya tarkibiga kamida 30 ta texnika kiradigan mashina parki baholash obyekti hisoblangan taqdirdagina oʻtkaziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yoppasiga identifikatsiya har bir guruhda kamida ikkita baholash obyektini tanlab identifikatsiya qilishni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Qiyosiy yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. Qiymatni qiyosiy yondashuv bilan hisoblash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozorni tadqiq etish, analog-obyektlar boʻyicha axborotni tahlil qilish va yigʻish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslash analoglarini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslash birliklarini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslash elementlarini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymatni hisoblash usullarini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taqqoslash elementlari boʻyicha tuzatishlarni hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog-obyektlar narxiga (qiymatiga) tuzatishlar kiritish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti qiymatini aniqlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. Mashina va uskunalar bozori analog-obyektlarga doir bitimlar (takliflar) toʻgʻrisida axborot olish maqsadida tadqiq va tahlil qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. Qiyosiy yondashuv usullarini qoʻllashda kamida uchta analog-obyektlar toʻgʻrisida axborot yigʻish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
21. Taqqoslash birliklari baholash obyekti va analog-obyektlar toʻgʻrisida axborot mavjudligiga qarab aniqlanadi. Quyidagilar mashina va uskunalar qiymatini baholashda asosiy taqqoslash birliklari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
texnik tavsiflar — unumdorligi yoki quvvati, yuk koʻtarishi, yuk tortishi, ish makoni hajmlari, aniqlik toifasi, avtomatlashtirish darajasi va boshqalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydalanish tavsiflari — avtomatik, yarim avtomatik yoki noavtomatik foydalanilishi, toʻxtovsiz ishlashi, chidamliligi, taʼmirga yaroqliligi, but saqlanganligi va boshqalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
konstruktiv tavsiflar — ogʻirligi, asosiy konstruktiv materiallarining tarkibi va boshqalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
iqtisodiy tavsiflar — mashinalar vaqt birligida, mahsulot yoki ishlar birligida faoliyat koʻrsatganda turli resurslarning sarflanishi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi oʻzida mavjud axborot va baholash obyektining xususiyatlaridan (noyobligi) kelib chiqib, baholash obyektining boshqa tavsiflaridan ham taqqoslash birliklari sifatida foydalanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
22. Baholash obyekti va analog-obyektlarni taqqoslash birligi boʻyicha solishtirish asosida quyidagi taqqoslash elementlari tanlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mulkiy huquqlar — baholash obyekti va (yoki) analog-obyektlar sotilganda oʻtadigan mulkiy huquqlar tahlil qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
moliyalashtirish shartlari — baholash obyekti va (yoki) analog-obyektning bozor qiymatiga taʼsir koʻrsatadigan toʻlov shartlari (boʻlib toʻlash, kredit, lizing va boshqalar) tahlil qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozor holati (sotish vaqti) — analog-obyektlar narxlarining oʻzgarishi tahlil qilinadi va hisobi yuritiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotish shartlari — sotuvchi va xaridor oʻrtasidagi bozorga xos boʻlmagan munosabatlar aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
fizik tavsiflar — baholash obyekti va analog-obyektlarning texnik-foydalanish tavsiflari tahlil qilinadi va hisobi yuritiladi. Hajmlardagi, konstruktiv qismlardagi (elementlardagi), texnik holatidagi (eskirish foizi), joriy foydalanish xususiyatidagi, qoʻshimcha butlanishidagi va boshqa farqlar tahlil qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydalanish shartlari — baholash obyekti va analog-obyektlardan foydalanishdagi farqlar (joriy foydalanish, funksional foydalanish), shuningdek mazkur farqlarning analog-obyektlar narxiga taʼsiri aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining narxiga taʼsir koʻrsatuvchi boshqa taqqoslash elementlari ham tahlil qilinishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
23. Taqqoslash elementlari sifatida fizik tavsiflarni ikki guruhga ajratish mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining konstruksiyasiga (standart butlanishiga) tegishli boʻlgan taqqoslash elementlari (ishlab chiqaruvchi tomonidan oʻrnatilgan turkum butlash qismlarining mavjud emasligi, qoʻshimcha butlashning mavjudligi, turkum ishlab chiqariladigan konstruksiyaning jiddiy oʻzgartirilganligi bilan bogʻliq tuzatishlar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining haqiqatdagi texnik holatiga tegishli boʻlgan taqqoslash elementlari (baholash obyektidan intensiv foydalanish rejimi, baholash obyekti asosiy tizimlari va qismlarining jiddiy boʻlmagan foydalanish nuqsonlari, foydalanishdagi, avariyaviy jiddiy shikastlanish va nuqsonlar, baholash obyekti tovar koʻrinishining (qiymatining) yoʻqotilishi bilan bogʻliq tuzatishlar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
24. Qiyosiy yondashuv quyidagi usullarning biridan foydalangan holda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
statistik tahlil usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
25. Sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usulini qoʻllashda baholovchi aynan bir xil obyektlarning sotilish narxlari va/yoki sotish takliflari toʻgʻrisida axborotga ega boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26. Aynan bir xil obyektning narxi (yoki sotish haqidagi taklifi) baholash obyektining qiymatini tayinlash uchun asos boʻlib xizmat qiladi. Toʻliq almashtirish qiymati tuzatishlar kiritilgan analogning narxiga tengdir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
27. Sotishlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli analoglarning narxlariga tegishli tuzatishlarni kiritish yoʻli bilan quyidagi formulaga asosan amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S = San * (Kfv/ (1 — Kiz)) * K1 * K2 * K3* … * Kn +/- Sdop ,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S — baholash obyektining narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
San — analog-obyektining narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kfv — analoglar narxlarining vaqt omili boʻyicha (ishlab chiqarilgan paytidan boshlab baholash paytigacha) oʻzgarishini hisobga oluvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kiz — ishlab chiqarilgan paytidan boshlab baholash paytigacha foydalanish davrida analogning jismoniy eskirishini hisobga oluvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K1, K2, K3 … Kn — baholanayotgan obyekt va analogning parametrlari qiymatidagi farqlarni hisobga oluvchi tuzatuvchi koeffitsiyentlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sdop — analog-obyekt qoʻshimcha qurilmalarning mavjudligi bilan farqlanib turadigan narx.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
28. Vaqt omili boʻyicha tuzatishlar (vaqt omili boʻyicha analoglar narxlarining oʻzgarishini hisobga oluvchi tuzatish (ishlab chiqarilgan paytidan boshlab baholash paytigacha) analog ishlab chiqarilgan yil bilan uni baholash yili oʻrtasidagi vaqt davrida xuddi shunday obyektlar narxlari oʻzgarishining oʻrtacha koeffitsiyent koʻrsatkichi sifatida aniqlanadi. Analog bir yilning oʻzida ishlab chiqarilgan va baholanganda tuzatish kiritilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vaqtga koʻra mashina va uskunalar narxlari oʻzgarishi dinamikasining tahlili asosida vaqt omili boʻyicha tuzatish koeffitsiyentini aniqlashning imkoni boʻlmaganda tegishli guruh boʻyicha mahsulot narxlari qimmatlashishining statistik indekslaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
29. Ishlab chiqarilgandan boshlab baholash vaqtigacha foydalanish davrida analogning jismoniy eskirishini hisobga oluvchi koeffitsiyent quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kiz — eskirishga tuzatish kirituvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Iobyekt — baholash obyektining jismoniy eskirishining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ianalog — analog-obyektning jismoniy eskirishining koeffitsiyent koʻrsatkichi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
30. Baholashda xorijiy bozorning mashina va uskunalari toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanilgan hollarda ham analog-obyektlarning narxlariga joylashgan joyiga qarab tuzatish kiritiladi. Joylashgan joyiga qarab tuzatishni hisoblashda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analogning shartnomaviy narxi aniqlanadi va u analogning sotish (taklif) hamda yetkazib berish (transport xarajatlari) narxlari yigʻindisiga teng;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
import qilishda soliqlar va yigʻimlar qonunchilik hujjatlariga muvofiq hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport xarajatlari haqiqatdagi tashish xarajatlariga qarab qabul qilinadi. Tashish xarajatlarining haqiqatdagi miqdorini aniqlash yoki hisob-kitob qilishning imkoni boʻlmaganda, transport xarajatlari analog-obyektni sotish/taklif qiymatining besh foizi miqdorida qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
31. Narxlar (sotish va/yoki takliflar) toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanganda tuzatishlar quyidagi ketma-ketlikda kiritiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotishning noodatiy shartlarini bartaraf etadigan tuzatishlar (yetkazib berishning tezlashtirilgan muddatlari, kafolat muddati, chegirmalar, butlash, qoʻshimcha xizmatlar va boshqalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qoʻshilgan qiymat soligʻi (QQS) mavjudligiga qarab tuzatishlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
vaqt omili boʻyicha tuzatishlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ikkinchi va uchinchi guruhlardagi tuzatishlar doim amalga oshiriladi, birinchisi esa uning belgilanganligi va ahamiyatliligini hisobga olib amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
32. Analoglarni sotish narxlari va/yoki takliflari toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalanganda baholash narxlar (sotish va/yoki takliflar) va obyektlarning asosiy parametrlari oʻrtasidagi munosabatni aniqlashga asoslanadi (masalan, darajali bogʻliqlikni aniqlash).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur norma quyidagi formulada aks ettiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R1, R2 — analoglar narxlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
N1, N2 — analoglar asosiy parametrlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — texnik qurilmalarning aniq turiga bogʻliq boʻlgan darajali koeffitsiyent (narxni toʻxtatib turish koeffitsiyenti*).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
* Toʻxtatib turish koeffitsiyenti (Chilton koeffitsiyenti) obyekt qiymatiga asosiy parametr (qiymat omili) taʼsirining kuchini tavsiflovchi koʻrsatkich hisoblanadi. Mashina va uskunalar uchun asosiy parametr unumdorlik, quvvat, energiya sarfi, atrof-muhitga mosligi, obyektning miqyosi (hajmi, sigʻimi) va boshqalar boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
33. Qiyosiy yondashuvning barcha usullarini qoʻllashda tuzatishlar kiritishning yagona tartibiga rioya etish zarur (dastlab qiymat tuzatishlari, undan keyin foizli tuzatishlar kiritiladi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
34. Analoglarning tuzatilgan narxlarini yagona qiymati foydalanilgan axborotning toʻliqligi, batafsilligi va ishonchliligidan kelib chiqib, oʻrtacha arifmetik, oʻrtacha oʻlchangan yoki mediana qiymatlarini hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
35. Statistik tahlil usullari, analog-obyektlar narxlarining korrelyatsion-regression tahlildan foydalangan holda taqqoslash elementlariga bogʻliqligini aniqlash yoʻli bilan baholash obyekti qiymatini belgilashga imkon beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur usulni qoʻllaganda, modellashtirish ehtimoliy potensial narx bilan korrelyatsion bogʻliqlikda boʻlgan analoglarning bir yoki bir nechta asosiy ishlab chiqarish va/yoki funksional parametrlarining tahlili asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
36. Oʻzgaruvchan miqdorlar oʻrtasidagi statistik bogʻliqliklar korrelyatsion va regression tahlil usullari orqali oʻrganiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Korrelyatsion tahlil baholash obyekti/analoglar narxi va ularning asosiy parametrlari (bir va bir nechta) oʻrtasidagi aloqani oʻrnatishga imkon beradi. Korrelyatsion tahlilning asosiy vazifasi tasodifiy miqdorlar oʻrtasidagi aloqani aniqlash va baholashdan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Regression tahlil usullari bilan esa aniq matematik modelni tanlash va tanlangan modelning adekvatligini baholash mumkin boʻladi (model xossalarining (funksiyalari/parametrlari/tavsiflari va boshqalar) hamda modellanayotgan obyektning tegishli xossalariga toʻgʻri kelishi). Regression tahlilning asosiy vazifasi shaklni belgilash va tasodifiy miqdorlar oʻrtasidagi bogʻliqlikni oʻrganishdan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
37. Korrelyatsion tahlil, bir alomatning (asosiy koʻrsatkichning) oʻzgaruvchanligi boshqasining (narxning, qiymatning) oʻzgaruvchanligiga mos kelishini aks ettiruvchi alomatlarning kelishtirilgan oʻzgarishini ifodalaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Juft korrelyatsiya ikkita tasodifiy miqdorlar oʻrtasidagi, koʻp tarmoqli korrelyatsiya — koʻp sonli miqdorlar oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlikni oʻrganadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Korrelyatsion tahlil elementlari: (α, β) tasodifiy miqdor kuzatuvlaridan n tanlanganda, (x1, y1), ..., (xn, yn) ikki oʻlchamli normal taqsimlanishga ega boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Koordinatalarning dekart tizimida tanlov elementlarini nuqtalar bilan tasvirlab, tarqalish diagrammasi yoki korrelyatsion maydonga ega boʻlamiz. Korrelyatsion maydonning koʻrinishiga qarab, korrelyatsiyaning tanlov koeffitsiyenti asosida α va β oʻrtasida aloqaning mavjudligi va tavsifi xususida taxmin qilsa boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Korrelyatsiyaning tanlov koeffitsiyenti quyidagicha son hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
| rvib | ≤ 1
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Asos sifatida koeffitsiyentlari koʻproq darajada 1 (bir) raqamiga intiladigan analoglarning narxlari olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
38. Regression tahlil — mustaqil oʻzgaruvchan miqdorning mustaqil boʻlmagan bir yoki bir nechta oʻzgaruvchan miqdorlar oʻrtasidagi aloqani oʻrganadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(α, β) ikki oʻlchamli tasodifiy miqdorning (x1, y1),..., (xn, yn) qiymatlari kuzatiladi. β tasodifiy miqdorining α tasodifiy miqdoriga bogʻliqligi tekshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Umumiy olganda regression model quyidagi koʻrinishga ega:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
y = ƒ (x, βk0, βk1, …, βkn)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
βk0, βk1, …, βkn — parametrlari regressiya koeffitsiyentlari deb nomlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Regression tahlilning vazifalaridan biri — regressiya koeffitsiyentlarini baholash. Regressiya koeffitsiyentlarini baholash uchun, qoida tariqasida, eng kichik kvadratlar usuli qoʻllaniladi. Eng kichik kvadratlar usuli kvadratlar summasini kamaytirishga asoslangan boʻlib, bunda kuzatilayotgan qiymatlarning ogʻish kvadratlari summasini kamaytiradigan parametrlarning qiymatlari baholash sifatida qabul qilinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar oʻzgaruvchilar oʻrtasidagi aloqa chiziqli deb faraz qilinsa, tegishli regressiya modeli quyidagi koʻrinishga ega boʻladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
y = βk0 + βk1 x
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda, βk0 va βk1 — chiziqli regressiya koeffitsiyentlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Daromad yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
39. Daromad yondashuvi mashina va uskunalarning joriy qiymatini ulardan foydalanishdan (ekspluatatsiya qilishdan) olinadigan kelgusidagi daromadlarning yigʻindisi sifatida aniqlashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
40. Mazkur MBS doirasida daromad yondashuvi quyidagi usullarni qoʻllash yoʻli bilan amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydani (daromadni) toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qoldiq usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
teng samarali funksional analog usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
41. Daromad yondashuvi usullari baholash obyektidan foydalanishdan olingan sof operatsion daromad miqdorini kapitallashtirishga asoslangan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sof operatsion daromad operatsion xarajatlar summasini yalpi daromad miqdoridan ayirish yoʻli bilan aniqlanadi. Bunda, sof operatsion daromadning miqdori savdo markasi (brend) uchun pul ustamasidan tozalangan boʻlishi zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sof operatsion daromadning oʻrtacha yillik miqdoriga, joriy moliya yili davomida baholash obyektining yuklanganligini hisobga olgan holda tuzatish kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
42. Foydani (daromadni) toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli quyidagi formulaga muvofiq hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S — baholash obyektining qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
CHOD — sof operatsion daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rk — kapitallashtirish stavkasi (koeffitsiyent ifodasida).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
43. Qoldiq usulini, texnologik majmuani yalpi biznes doirasidagi mulkiy majmua (yoki ishlab chiqarish sexi) sifatida ajratish imkoniyati mavjud boʻlgan hollarda qoʻllash mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
44. Qoldiq usuli texnologik majmua ulushiga toʻgʻri keladigan sof operatsion daromadning bir qismini kapitallashtirish asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
45. Texnologik majmuaning ishlab chiqarish faoliyatidan sof operatsion daromadni hisoblash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) korxonaning butun mulkiy majmuasidan uskunasi baholanishi lozim boʻlgan majmua (yalpi, shartli ravishda mustaqil) ajratiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) ushbu majmuaga toʻgʻri keladigan korxona sof daromadining ulushi hisob-kitob qilinadi (korxonaning moliyaviy hisoboti va/yoki ishlab chiqarish hisoboti asosida);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) sof daromad ulushidan texnologik majmua joylashgan yer uchastkasiga tegishli qism aniqlanadi. Hisob-kitob quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
CHDzem = Szem * Rzem
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
CHDzem — yer uchastkasi hisobidan olingan sof daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Szem — yer uchastkasining bozor qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rzem — kapitallashtirish stavkasi (yer uchastkasi uchun);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) baholanayotgan texnologik majmuaga toʻgʻri keladigan sof daromad ulushidan mazkur texnologik majmuaning binosiga toʻgʻri keladigan qismi ajratiladi. Hisob-kitob quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
CHDzd = Szd * Rzd
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
CHDzd — binolar hisobidan olingan sof daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Szd — binoning bozor qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rzd — kapitallashtirish stavkasi (bino uchun);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d) texnologik majmuaning mashinalari/uskunalariga toʻgʻri keladigan sof daromad ulushi (CHDob) yer uchastkasi va binolar hisobidan olingan sof daromadlar miqdorini ayirish yoʻli bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
CHDob = CHDik — CHDzem — CHDzd
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda, CHDik — korxonaning (yalpi biznesning) mulkiy majmuasiga toʻgʻri keladigan sof daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
e) baholanayotgan mashinalar/uskunalarga toʻgʻri keladigan sof daromad ulushi qoldiq usuli bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sob — baholanayotgan uskunaning qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
CHDob — baholanayotgan uskunaga toʻgʻri keladigan sof daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rk — kapitallashtirish stavkasi (koeffitsiyent ifodasida).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yer uchastkasi va koʻchmas mulkning bozor qiymati 10-son MBSda belgilangan tartibda aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
46. Teng samarali funksional analog usuli quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bir xil funksiyalarni bajaruvchi, lekin unumdorligi, xizmat muddati, uning yordamida tayyorlangan mahsulot sifati, boshqa koʻrsatkichlari boʻyicha baholash obyektidan farqlanishi mumkin boʻlgan analog (tayanch analog) tanlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholanayotgan obyektdan olinadigan daromad aniqlanadi, lekin toʻliq hajmda emas, balki baholanayotgan obyektning daromadi analog (tayanch analog) obyektdan farqlanadigan qismida.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
47. Baholash obyekti va tayanch analog bir xil foyda keltirgan taqdirda, baholash obyektining qiymati tayanch analog narxidan kelib chiqib aniqlanadi. Ushbu usul samaradorlik nazariyasi qoidalariga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
48. Agar samaradorlik nolga teng (teng samaradorlik sharti) deb faraz qilinsa, bunda qoʻllaniladigan matematik model qiyosiy iqtisodiy samarani hisoblash formulasidan olinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S — baholash obyektining qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sb — tayanch analogning narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
I, Ib — tegishli ravishda baholash obyekti va tayanch analogning yillik foydalanish chiqimlari (eskirishni hisoblamaganda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ka, Ka.b. — qoplash fondi omiliga asosan hisoblab chiqariladigan, tegishli ravishda baholash obyekti va tayanch analogning eskirish koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Q, Qb — tegishli ravishda baholash obyekti va tayanch analog tomonidan ishlab chiqariladigan mahsulotning yillik hajmi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rk — kapitallashtirish stavkasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Teng samarali funksional analog usulida baholanayotgan obyekt qiymati, basharti ular bir xil samara keltirsa, tayanch analog narxidan chiqariladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
49. Mashina va uskunalar qiymatini baholashga daromad yondashuvi usullarini qoʻllash kapitallashtirish stavkasidan foydalanishni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
50. Mavjud axborotga qarab kapitallashtirish stavkasi bozor ekstraksiyasi usuli yoki kumulyativ tuzish usuli bilan hisoblanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
51. Bozor ekstraksiyasi usuliga muvofiq kapitallashtirish stavkasi sof operatsion daromad va aynan bir xil obyektlarni sotish narxi toʻgʻrisidagi bozor maʼlumotlarining tahlili asosida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
CHOD — har bir sotilgan obyekt boʻyicha sof operatsion daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S — sotish narxi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
52. Kumulyativ tuzish usuli bilan kapitallashtirish stavkasi tavakkalsiz daromad keltirish normasi hamda baholash obyektiga egalik qilish va undan foydalanish tavakkalchiligi uchun baholash obyektiga xos boʻlgan daromad keltirish normasining summasi sifatida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rk = Ro + Rs + Rl + Rin + nk
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rk — kapitallashtirish stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ro — tavakkalsiz foiz stavkasi (foizda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rs — tarmoq tavakkalchiligi (foizda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rl — past likvidlilikka mukofot (foizda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rin — baholash obyektiga investitsiyalash tavakkalchiligi (foizda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nk — kapitalga qaytish normasi (foizda).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kapitalning qaytish normasini hisoblashda 10-son MBSning Metodikasida aks ettirilgan Ring usuli, Invud usuli va Xoskold usullaridan foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
53. Baholash obyekti qiymati daromad yondashuvi bilan hisob-kitob qilinishi asos qilib olinadigan daromad shakllangan davrga muvofiq keluvchi davr uchun baholash obyektining eskirishini hisobga olgan holda kapitallashtirish stavkasiga tuzatish kiritish zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
54. Baholash obyekti tavsiflari va undan foydalanish sohasining oʻziga xosligidan kelib chiqib, tavakkalchilik uchun daromad keltirish normalari muayyan obyektga xos boʻlgan tavakkalchiliklarning boshqa turlari bilan toʻldirilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
55. Baholash obyektini baholashda xarajat yondashuvi jamlangan eskirishni chegirgan holda baholash obyektining qismlari va (yoki) qoʻshimcha uskuna qiymatini hisobga olib, baholash obyektining tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatini aniqlashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
56. Baholash obyektining qiymatini baholashda xarajat yondashuvi hisob-kitoblarning quyidagi bosqichlariga rioya etishni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
toʻliq tiklash qiymatini yoki almashtirish qiymatini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga oʻrnatilgan, baholash obyektining standart butlanishiga kirmaydigan qoʻshimcha uskunaning qiymatini aniqlash (zarur hollarda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining tovar qiymati yoʻqotilishi hajmini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qoʻshimcha uskuna qiymati va jamlangan eskirishning qiymat koʻrsatkichini hisobga olgan holda toʻliq tiklash qiymati yoki almashtirish qiymati oʻrtasidagi farq sifatida baholash obyektining qiymatini aniqlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
57. Tiklash qiymati yoki almashtirish qiymatini aniqlash quyidagi usullardan birini qoʻllash orqali amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
takror ishlab chiqarish/almashtirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
turdosh obyekt narxi boʻyicha hisoblash usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
elementma-element hisoblash usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymatni indeksatsiyalash usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
58. Takror ishlab chiqarish/almashtirish usuli analog (aniq yoki taxminiy) obyektlar toʻgʻrisidagi narx axborotidan (bitim dalillari va/yoki yetkazib beruvchilarning takliflari toʻgʻrisidagi axborot) foydalangan holda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Analog-obyektlarning bitim yoki taklif narxiga tuzatishlarning quyidagi asosiy turlari kiritilishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqarish, texnik, texnologik, funksional tavsiflari, butlanishi, jihozlanishi va boshqalar boʻyicha tafovutlarga qarab tuzatish kiritish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tashish, bitimni rasmiylashtirish, soliq va yigʻimlarga qarab tuzatish kiritish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog-obyektning joylashgan joyiga qarab tuzatish kiritish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
narxlar oʻzgarishi dinamikasini hisobga olib tuzatish kiritish (analoglarga doir bitimlar va takliflar toʻgʻrisidagi axborot olinganiga bir yildan ortiq boʻlgan taqdirda qoʻllaniladi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bitimlar va takliflarning narxlariga narxni shakllantiruvchi boshqa omillarni hisobga olib tuzatishlar kiritilishi ham mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
59. Turdosh obyekt narxi boʻyicha hisoblash usulini qoʻllagan holda baholash obyektining qiymati quyidagi tartibda aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) baholanayotgan obyekt uchun avvalo tayyorlash texnologiyasi, foydalanadigan materiallari, konstruksiyalari boʻyicha baholanayotgan obyektga oʻxshash turdosh obyekt tanlanadi. Turdosh obyektning narxi maʼlum boʻlishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) turdosh obyektni ishlab chiqarishning toʻliq tannarxi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sp.od — turdosh obyektni ishlab chiqarishning toʻliq tannarxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sod — turdosh obyekt narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Nds — qoʻshilgan qiymat soligʻi stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Npr — foyda soligʻi stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kr — rentabellik koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
rentabellik koʻrsatkichi talab yuqori boʻlgan mahsulotlar uchun 0,25 — 0,35 oraligʻida, talab oʻrtacha boʻlgan mahsulotlar uchun 0,1 — 0,25 oraligʻida, talab past boʻlgan mahsulotlar uchun 0,05 — 0,1 oraligʻida qabul qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) baholash obyektining toʻliq tannarxi hisoblab chiqiladi. Buning uchun turdosh obyekt tannarxiga asosiy tavsifga qarab tuzatishlar kiritiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sp — baholanayotgan obyektni ishlab chiqarishning toʻliq tannarxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Go va God — tegishincha baholanayotgan va turdosh obyektlarning asosiy tavsifi koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ks va Ks/o — tegishincha baholanayotgan va turdosh obyektlarni ishlab chiqarishning turkumliligi koeffitsiyenti (turkumlilik koeffitsiyenti ishlab chiqarish turiga bogʻliq, u yirik turkumda boʻlsa 1 ga teng, oʻrtacha turkumda — 1,1 ga, mayda turkumda — 1,2 ga, yagona ishlab chiqarishda — 1,3 ga teng).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholanayotgan obyektning tiklanish qiymati quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60. Elementma-element hisoblash usuli qoʻllanganda baholash quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining butlovchi uzellari va agregatlari roʻyxati tuziladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
butlovchi uzellar va agregatlar narxiga doir axborot yigʻiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
quyidagi formula boʻyicha baholash obyektining toʻliq tannarxi aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sp = ∑ Se + V
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sp — obyektning toʻliq tannarxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Se — butlovchi uzel va agregatning qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
V — tayyorlovchining oʻz xarajatlari (yigʻish qiymati, xodimlarning ish haqi va boshqalar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholanayotgan obyektning tiklanish qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sv — baholanayotgan obyektning tiklanish qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
61. Qiymatni indeksatsiyalash usuli statistika organlari tomonidan belgilanadigan narxlarning qimmatlashuvi indekslarini qoʻllash orqali amalga oshiriladi. Bunda, indekslar narxlar indekslari hisoblangan davrga qarab, asosiy vositalarni soʻnggi qayta baholash sanasidan boshlab baholash obyektining bazaviy (boshlangʻich, tiklanish) qiymatiga nisbatan qoʻllanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bazaviy qiymat sifatida buxgalteriya hisobi maʼlumotlari yoki tayyorlovchilarning (yoki dilerlar, yetkazib beruvchilarning) retrospektiv sanadagi narxga oid axborotdan foydalanish mumkin (bunda, aynan bir xil butlangan aniq analog narxlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalanish zarur).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
62. Baholash obyektining baholash sanasidagi jamlangan eskirishi uning jismoniy holatidan (jismoniy eskirish), baholash obyekti bozorning zamonaviy talablariga muvofiqligidan (funksional eskirish), shuningdek tashqi omillarning taʼsiri ostida qiymatining pasayishidan (tashqi/iqtisodiy eskirish) kelib chiqib, baholash obyektini koʻzdan kechirish natijalari boʻyicha aniqlanadi. Jamlangan eskirish 100 foizdan ortiq boʻlishi mumkin emas.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Jamlangan eskirish tiklash qiymatidan (koeffitsiyent koʻrsatkichi) yoki pul ifodasida almashtirish qiymatidan (mutlaq miqdor) foizlarda yoki ulushlarda aniqlanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
63. Jamlangan eskirish quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Inak = 1 — (1 — Ifiz) * (1 — Ifunk) * (1 — Ivn)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Inak — baholash obyekti jamlangan eskirishining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ifiz — baholash obyekti jismoniy eskirishining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ifunk — baholash obyekti funksional eskirishining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ivn — baholash obyekti tashqi eskirishining koeffitsiyent koʻrsatkichi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
64. Baholash obyektining jismoniy eskirishi quyidagi usullardan biri bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
asosiy parametrning yomonlashuvi usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
normativ eskirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
jismoniy eskirishni oʻlchashning toʻgʻridan-toʻgʻri usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xronologik yoshga tuzatish kiritish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tiklanish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻrtacha oʻlchangan eskirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yoshni va qilingan kapital taʼmirlashlarni hisobga olish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspert-tahliliy usul.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
65. Asosiy parametrning yomonlashuvi usuli jismoniy eskirish baholash obyektiga xos muayyan bir foydalanish parametrining (unumdorligi, aniqligi, quvvati, yonilgʻi sarfi va h.k.) yomonlashuvida namoyon boʻlishini nazarda tutadi. Agar mazkur turdagi mashina/uskunalar uchun shunday parametr topilgan boʻlsa, u holda jismoniy eskirish quyidagi tartibda hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
X, Xo — baholash obyektining undan foydalanila boshlagunga qadar va baholash paytidagi asosiy parametri qiymatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — asosiy parametrning baholash obyekti qiymatiga taʼsir kuchini tavsiflovchi daraja koʻrsatkichi (0,6 — 0,8).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
66. Normativ eskirish usuli baholash obyekti haqiqatdagi xizmat muddatining normativ muddatga nisbati sifatida jismoniy eskirish hisoblanishini anglatadi. Mazkur usulni normativ-texnik hujjatlarda bosib oʻtadigan masofasi normativi yoki xizmat qilish muddatini belgilangan baholash obyektlari uchun qoʻllash maqsadga muvofiqdir. Bunda jismoniy eskirish quyidagi formula bilan hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tef — baholash obyektining baholash sanasidagi samarali yoshi (ishlagan vaqti);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tn — hisobdan chiqarish yoki kapital taʼmirlashgacha normativ xizmat muddati (ishlagan vaqti).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining unumdorlik yoshi quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tost — qoldiq xizmat muddati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
67. Jismoniy eskirishni oʻlchashning toʻgʻridan-toʻgʻri usulida eskirishni bartaraf etish uchun talab qilinishi mumkin boʻlgan baholash obyektining alohida elementlarini (pul ifodasida) almashtirish xarajatlari summasi hisoblanadi. Ushbu summa yangi (analogik) obyektning qiymati bilan solishtiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sr — eskirishni bartaraf etish uchun talab qilinadigan taʼmirlash qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sa — yangi analogning qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
68. Xronologik yoshga tuzatish kiritish usuli bilan jismoniy eskirishni hisob-kitob qilish, baholash obyektini ishlab chiqarish xususiyati, foydalanish muhiti, ishning smenaliligi va sharoitlariga asoslanadi. Hisob-kitob quyidagi formulaga muvofiq amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ifiz = T * Kxp * Kur * Ksm
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
T — uskunaning xronologik yoshi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kxp — ishlab chiqarish xususiyati koeffitsiyenti (0,9-1 ommaviy ishlab chiqarish uchun, 0,67 — 0,77 turkum ishlab chiqarish uchun, 0,5 — 0,65 yagona ishlab chiqarish uchun);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kur — ish sharoitlari koeffitsiyenti (sex binosida ishlaganda 1, alohida xonada ishlaganda 0,6-0,7, ishning zararli sharoitlarida 1,3 — 1,5);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ksm — smenalilik koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Smenalilik koeffitsiyenti har bir uskunaning oʻrtacha necha smenada ishlashini koʻrsatadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Uskuna ishlashining smenalilik koeffitsiyenti quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
MC 1, MC 2, MS Z — sutkada haqiqatda ishlagan mashina-smenalarining miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
N yct — oʻrnatilgan uskunalarning umumiy soni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
69. Tiklanish usuli baholash obyektini yangi holatga keltirish xarajatlarining yigʻindisini hisoblash yoʻli bilan jismoniy eskirishni quyidagi tartibda hisoblashni nazarda tutadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
keyinchalik foydalanishga yaroqliligidan qatʼiy nazar, alohida asosiy agregatlar va qismlarni (uzellarni) yangilariga almashtirish bilan kapital taʼmirlash xarajatlari jamlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yangi baholash obyektini xarid qilish bilan bogʻliq xarajatlar summasini hisob-kitobda nazarda tutadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ifiz = ∑ Skr + ∑ Sp
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Skr — kapital taʼmirlashni oʻtkazishga xarajatlar summasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sp — yangi baholash obyektini xarid qilish bilan bogʻliq xarajatlar summasi (transport xarajatlari, majburiy toʻlovlar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
70. Oʻrtacha oʻlchangan eskirish usuli jismoniy eskirishni hisob-kitob qilishga asoslangan boʻlib, bunda baholash obyektini alohida konstruktiv elementlarning umumiy baholash obyekti qiymatidagi salmogʻini hisobga olgan holda aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Jismoniy eskirishni aniqlash usuli ishlab chiqaruvchining texnik hujjatlariga muvofiq salmoqlarning normativlari mavjud boʻlgan taqdirda qoʻllanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyekti va uning butlovchi qismlari uchun jismoniy eskirish quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ifiz i — baholanayotgan baholash obyekti i-konstruktiv elementining (uzelining) jismoniy eskirishi, foizda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ai — butun baholash obyektining tannarxida i-uzel tannarxining salmogʻi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — baholanayotgan baholash obyektining konstruktiv elementlari (uzellari) soni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
71. Yoshni va qilingan kapital taʼmirlashlarni hisobga olish usuli texnik hujjatlar bilan rejali kapital taʼmirlashlarni oʻtkazish nazarda tutilgan baholash obyektlariga nisbatan qoʻllaniladi. Eskirish quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
α — bir marta kapital taʼmirlash oʻtkazilgandan keyin jismoniy eskirish kattalashadigan doimiy miqdor, foizda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
k — baholash sanasiga qadar oʻtkazilgan kapital taʼmirlashlarning soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
e — natural logarifmaning asosi, e ≈ 2,72;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tk — oxirgi kapital taʼmirlash oʻtkazilgan paytdan boshlab baholash obyektining baholash sanasidagi haqiqatdagi xizmat muddati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tnkr — baholash obyektining kapital taʼmirlashga qadar boʻlgan normativ xizmat muddati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bir marta kapital taʼmirlash oʻtkazilgandan keyin jismoniy eskirish kattalashadigan α doimiy miqdori oʻrtacha 20 foizga teng deb qabul qilinadi (agar texnik hujjatlarda boshqacha miqdor belgilangan boʻlsa, texnik hujjatlardagi maʼlumotlar asos sifatida qabul qilinadi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
72. Hisoblash uchun zarur boʻlgan dastlabki maʼlumotlar mavjud boʻlsa, baholash obyektining jismoniy eskirishini aniqlashda hisoblash va analitik usullar qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
73. Hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan dastlabki maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda, baholovchi mazkur Metodikaning 2-ilovasida keltirilgan mashina va uskunalarning jismoniy holatini ekspert baholash shkalasidan foydalanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
74. Funksional eskirish baholash obyektining ishlab chiqarishdan olib tashlanishi xuddi shunday mashina va uskunalarni ishlab chiqarish sohasida yangi texnologiyalarning rivojlanishi munosabati bilan baholash obyekti u yoki bu xossalarining isteʼmol jozibadorligi pasayishi bilan belgilanadi. Funksional eskirish maʼnaviy va texnologik eskirishga boʻlinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Maʼnaviy eskirish — xuddi shunday qurilmalarning xossalari va tavsiflarining yaxshilashi (texnik parametrlari yoki konstruktiv yechimlarining oʻzgarishi, yangi imkoniyatlarining vujudga kelishi, ekologik xususiyati, energiya sarfini tejashi va boshqalar) yoki ular turkum ishlab chiqarilishining arzonlashuvi sababli yuzaga kelgan eskirish hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Texnologik eskirish — xuddi shunday qurilmalarda foydalaniladigan konstruktiv materiallarning dizayni va tarkibidagi farqlanish, ishlab chiqarish (ishlov berish) texnologik siklining oʻzgarishi, qulayliklar va mexanika oʻrniga elektronika tufayli yangi funksiyalarning qoʻshilishi bilan bogʻliq eskirish hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
75. Funksional eskirish quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ifunk = 1 — (Po / Pan) n
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Po — baholash obyektining unumdorlik koʻrsatkichi (natural birliklarda yoki pul ifodasida);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Pan — funksional takomillashuv alomatlari boʻlgan yangi analogning unumdorlik koʻrsatkichi (natural birliklarda yoki pul ifodasida);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — qoʻllanilayotgan parametrning baholash obyekti qiymatiga taʼsir kuchini tavsiflovchi daraja koʻrsatkichi (narxni toʻxtatish koeffitsiyenti 0,6 — 0,8).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
76. Baholash obyektining funksional eskirishini hisoblashda texnologik va funksional eskirishni hisobga olish zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
77. Tashqi eskirish baholash obyektining qiymatiga tashqi omillarning salbiy taʼsir koʻrsatishi bilan yuzaga kelgan eskirishdan iborat. Tashqi omillarga bozordagi vaziyat, moliyalashtirish shartlari, foydalanishdagi cheklovlar, infratuzilma va qonunchilik hujjatlarining oʻzgarishi hamda boshqalar kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
78. Baholash obyektining jalb etilmagan zaxiralarini (ishlab chiqarish quvvatlari) va buning oqibatida foyda (daromad) darajasining yoʻqotilishini aniqlash tashqi eskirishni hisoblashni taqozo etadi hamda bu baholash obyekti qiymatining pasayishida aks etadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
79. Tashqi eskirishning hisob-kitobi quyidagi formula asosida amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Np — baholash obyektini real quvvati yoki real ishlab chiqarishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
NN — baholash obyektini nominal quvvati yoki nominal ishlab chiqarishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — toʻxtatib turish koeffitsiyenti (Chilton koeffitsiyenti).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
80. Xarajat yondashuvini qoʻllaganda baholash obyektining qiymati jamlangan eskirishni chegirgan va tashqi qimmatlashuvni hisobga olgan holda baholash obyektining tiklash qiymati (almashtirish qiymati) sifatida aniqlanadi. Baholash obyekti qiymatini hisoblash formulasi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S = Sv * (100% — Isov)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sv — baholash obyektining tiklash qiymati yoki almashtirish qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Isov — baholash obyektining jamlangan eskirishi, foizda.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
81. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash 6-son MBS “Baholash yondashuvlari va usullari” hamda “Baholash yondashuvlari va usullari” Milliy baholash standarti (6-son MBS)ning baholash natijalarini muvofiqlashtirish tartibi metodikasi asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Mashina va uskunalar qiymatini baholash metodikasiga

1-ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Baholash obyektining texnik holatini koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisida

DALOLATNOMA

(namunaviy shakl)

________ shahar

20__ yil “___” _________

Komissiya tarkibi:

1. ____________________________________________________

2. ____________________________________________________

…

Quyidagilar ishtirokida:

1. ____________________________________________________

2. ____________________________________________________

…

Baholash obyektining nomi (texnik hujjatlarga muvofiq koʻrsatiladi; texnik hujjatlar boʻyicha nomi buxgalteriya hujjatlaridagi nomi bilan tafovut qilganda keyingisi drob orqali koʻrsatiladi):

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Modeli (ishlab chiqaruvchini koʻrsatgan holda rusumi):

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Joylashgan joyi (joriy):

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Inventar raqami:

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Balans qiymati:

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Qoldiq qiymati:

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Ishlab chiqarilgan yili:

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Foydalanishga topshirilgan sanasi:

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Tasnifi: ishlab chiqarish / noishlab chiqarish.

Huquqlar: mulkda / egalikda / foydalanishda.

Maqsadi (asosiy): _______________________________________________________

Xizmat muddati: normativ _____________________________

qoldiq ____________________________

Qilingan oxirgi taʼmir: kapital (ishlarning turi va hajmi)

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

joriy (ishlarning turi va hajmi)

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Baholash obyektining jismoniy holati:

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Koʻzdan kechirishda foydalanilgan material va uskunalar:

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Koʻzdan kechirishda ishtirok etganlarning alohida fikr-mulohazalari:

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Dalolatnomaga ilova qilinadigan hujjatlar:

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Koʻzdan kechirishda ishtirok etganlarning imzolari:

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

1. _________________________________

2. _________________________________

3. _________________________________

4. _________________________________

5._________________________________

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Izoh: baholash obyektining texnik holati toʻgʻrisidagi dalolatnoma namunaviy hisoblanadi hamda zarur hoshiyalar va ustunlar, boshqa zarur axborot bilan toʻldirilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Mashina va uskunalar qiymatini baholash metodikasiga

2-ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mashina va uskunalar jismoniy holatining ekspert baholari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
SHKALASI
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Holatning bayoni

Texnik holatning tavsifi

Xizmat muddatining qoldigʻi, foizda

Eskirish, foizda

Yangi

Yangi, biroq davlat organlarida roʻyxatdan oʻtkazilmagan, aʼlo darajadagi holatda, savdoga tayyorlashdan keyingi davrda foydalanish belgilari mavjud emas.

100

95

0

5

Juda yaxshi

Deyarli yangi, foydalanishning kafolatli davrida texnik xizmatlar hajmi koʻrsatilgan va taʼmirga yoki biror-bir qismini almashtirishga ehtiyojsiz.

90

85

10

15

Yaxshi

Foydalanishning kafolatli davridan keyingi davrda texnik xizmatlar hajmi koʻrsatilgan, joriy taʼmirga yoki biror-bir qismini almashtirishga ehtiyojsiz. Mukammal taʼmirdan soʻng.

80

75

70

65

20

25

30

35

Qoniqarli

Oldin foydalanishda boʻlgan, texnik xizmatlar hajmi koʻrsatilgan, joriy taʼmirga yoki ayrim detallarni almashtirishga ehtiyoj bor, lok-boʻyoq qoplamasining biroz zararlanishi mavjud.

60

55

50

45

40

40

45

50

55

60

Shartli-yaroqli

Oldin foydalanishda boʻlgan, agregatlar joriy taʼmirdan chiqqach, kuzov (kabina) taʼmirlangach (almashtirilgach) keyinchalik foydalanishga yaroqli.

35

30

25

20

65

70

75

80

Qoniqarsiz

Oldin foydalanishda boʻlgan, raqamli agregatlarning (dvigatel, kuzov, ramalar) mukammal taʼmirlanishi yoki almashtirilishi, toʻliq boʻyalishi talab qilinadi.

15

10

85

90

Qoʻllashga yaroqsiz yoki lom

Oldin foydalanishda boʻlgan, bajarilishi iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiqlikdan oshadigan hajmda taʼmirga talab bor, buni bajarish uchun texnik imkoniyat yoʻq, foydalanishga va taʼmirga yaroqli emas.

2,5

0

97,5

100
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga

9-ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Xususiylashtirish maqsadida davlat uy-joy fondi qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (14-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
METODIKASI
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur Metodika 14-son “Xususiylashtirish maqsadida davlat uy-joy fondi qiymatini baholash” MBSni qoʻllash tartibini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Ushbu Metodika YAMBSga muvofiq xususiylashtirish maqsadida davlat uy-joy fondi (bundan buyon matnda baholash obyekti deb yuritiladi) qiymatini baholash uchun zarur boʻlgan minimal usullarni belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Baholashga oid vazifani aniqlash 2-son MBSga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Axborotni toʻplash va tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Axborotni toʻplash, oʻrganish va tahlil qilishda, shuningdek baholash obyektini identifikatsiya qilishda baholovchi 3-son MBS talablariga amal qilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Baholash obyektini identifikatsiya qilishda baholash obyektining amaldagi holatidan kelib chiqib uning sifat va miqdor koʻrsatkichlarining buyurtmachi va (yoki) uning vakili taqdim etgan hujjatlarda koʻrsatilgan maʼlumotlarga muvofiqligi aniqlanadi hamda baholovchi tomonidan mazkur Metodikaning 1-ilovasiga muvofiq shakldagi kvartiraning (uyning) turar joy va yordamchi xonalari texnik tavsifi toʻldiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektiga boʻlgan mulkiy huquqlarning mulkka boʻlgan huquqni tasdiqlovchi hujjatlarga muvofiqligi oʻrganiladi. Zaruratga koʻra baholovchining soʻroviga binoan, hujjatlarni taqdim qilgan shaxs tomonidan tegishli hujjatlarga aniqliklar (izohlar) qoʻshimcha maʼlumotnomalar koʻrinishida rasmiylashtiriladi. Baholash obyektini identifikatsiya qilish bilan bogʻliq barcha bajarilgan ishlar baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Buyurtmachi tomonidan quyidagi hujjatlar ham taqdim qilinishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
turar joyga koʻchib kirish uchun asos boʻladigan order yoki boshqa tasdiqlovchi hujjat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
balansda saqlovchi tomonidan beriladigan baholash obyekti toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma, jumladan uy-joyning qurilgan yili, uy-joy joylashuvi, uning boshlangʻich balans qiymati (oʻtkazilayotgan qayta baholashni koʻrsatgan holda), yigʻilgan amortizatsiyasi, qoldiq balans qiymati, uy-joyning noturar joylar maydoni ajratilgan holdagi umumiy maydoni toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uy-joy joylashgan yer uchastkasining soliq solish zonalari va kvartirani qayta qurish toʻgʻrisidagi maʼlumotlar majburiy koʻrsatilgan holda, baholash obyektining kadastr hujjatlarining nusxasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Baholash usulini qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Baholash obyektining qiymatini baholashda faqat qoldiq balans qiymatini aniqlash usulidan foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Baholash obyektining qiymatini baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) balansda saqlovchining buxgalteriya maʼlumotlaridan uy-joyning boshlangʻich qiymati, uy-joy tarkibiga kiradigan noturar joylarning (mavjud boʻlganda) boshlangʻich qiymati, shuningdek toʻplangan amortizatsiya aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) kadastr hujjatlari boʻyicha uy-joy hamda uy-joy tarkibiga kiradigan noturar joylar (mavjud boʻlganda) maydoni aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v) 1 m2 turar joyning qiymati uyning barcha kvartiralari umumiy maydonining yigʻindisiga nisbatan uy-joy qoldiq balans qiymatining nisbati sifatida hisoblanadi. Uy-joyda noturar joylar mavjud boʻlgan taqdirda, ularning qiymati hamda umumiy maydoni hisobdan chiqarib tashlanadi va quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S — umumiy maydon 1 m2 ning qoldiq balans qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sb — uyning balans qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Snt — noturar joylarning balans qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Q — yigʻilgan amortizatsiya meʼyori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Fobsh — uyning umumiy maydoni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Fnp — noturar joylarning maydoni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
g) baholanayotgan turar joyning qiymati quyidagi formula boʻyicha 1 m2 ning qoldiq balans qiymatini kvartiraning umumiy maydoniga koʻpaytirish yoʻli bilan hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sf = S * Fkv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sf — baholanayotgan turar joyning qoldiq balans qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S — umumiy maydon 1 m2 ning qoldiq balans qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Fkv — kvartiraning umumiy maydoni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Yigʻilgan amortizatsiya 90 va undan yuqori foizni tashkil qilgan taqdirda qoldiq balans qiymati sifatida boshlangʻich qiymatining 10 foizi qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Baholovchi tomonidan turar joyning isteʼmolchilik sifatlari koeffitsiyenti mazkur Metodikaning 2-ilovasida keltirilgan isteʼmolchilik sifatlari koeffitsiyentlarini qoʻshish yoʻli bilan hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholovchi baholash obyektining qoldiq balans qiymatini hamda isteʼmolchilik sifatlari koeffitsiyentlarining yigʻindisini koʻrsatishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Baholovchining 14-son MBS talablarini qisman yoki toʻliq bajarish uchun imkoni boʻlmagan taqdirda, baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda ushbu holatni asoslab berishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Xususiylashtirish maqsadida davlat uy-joy fondi qiymatini baholash metodikasiga

1-ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

_________________________ manzilidagi kvartiraning (uyning) turar joy va yordamchi xonalari

TEXNIK TAVSIFI

(yer tuzish, roʻyxatga olish va koʻchmas mulk kadastri xizmatining maʼlumotlari hamda balansda saqlovchining maʼlumotlari asosida toʻldiriladi)

1.1. Kvartiraning turar joy va yordamchi xonalari qavatda joylashgan va quyidagilardan iborat alohida (umumiy) kvartiradir (uyning chetki qismida yoki chetki qismida emasligi koʻrsatiladi):

a) yashash xonalari, maydoni bilan

kv. m

№ 1

kv. m

№ 2

kv. m

№ 3

kv. m

№ 4

kv. m

Butun kvartiraning yashash maydoni

kv. m

b) oshxona (umumiy maydoni)

kv. m

v) vannaxona

kv. m

g) tualet

kv. m

d) yoʻlak

kv. m

e) joylashtirilgan shkaflar

kv. m

j) balkonlar

kv. m

z) lodjiyalar (peshayvonlar)

kv. m

Noturar joy maydoni

Kvartiraning umumiy maydoni

kv. m

1.2. Xonalarning balandligi

m

1.3. Kvartira/domning balans boʻyicha qiymati

soʻm

1.4. Qoldiq balans qiymati

soʻm

2. Uyga doir umumiy maʼlumotlar:

Loyiha seriyasi

Tashqi devorlar materiali

Tom yopqich materiali

Qavatlar soni

Jihozlangan, shu jumladan:

suv oʻtkazgichlar tizimi

kanalizatsiya tizimi

isitish tizimi

telefon aloqasi

elektr yoritgichlar tizimi

axlat tashlash quvuri

liftlar

Tuzdi: _______________________________________

Kelishildi:

Balansda saqlovchi _________________________

Kvartirada yashovchi ____________________________

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Xususiylashtirish maqsadida davlat uy-joy fondi qiymatini baholash metodikasiga

2-ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Uy-joyning isteʼmolchilik sifatlari koeffitsiyentlarini
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
HISOBLASH
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

I. Hududiy joylashtirilganlik koeffitsiyentlari

K1d. Uy-joyning qurilish zonalar boʻyicha joylashuvi

Zonalari

Fuqarolarga yakka tartibdagi uy-joy qurish uchun berilgan yer uchastkalari uchun undiriladigan yer soligʻining har yili tasdiqlanadigan stavkalari

Har bir zona uchun solishtirma ulushlari

1 zona

2 zona

3 zona

4 zona

..... zona

..... zona

..... zona

K1d. fuqarolarga yakka tartibdagi uy-joy qurish uchun berilgan yer uchastkalari uchun undiriladigan har yili tasdiqlangan yer soligʻi stavkalari asosida hisoblanadi.

Koeffitsiyentni hisoblash har bir zona uchun solishtirma ulushlarini berish yoʻli bilan oʻtkaziladi, yaʼni barcha zonalar boʻyicha soliq stavkasi qoʻshiladi va har bir zona uchun solishtirma ulush chiqariladi.

Olingan solishtirma ulushlar uy-joy imoratining har bir zonasi uchun hududiy joylashtirilganlik koʻrsatkichi hisoblanadi.

Izoh: Bunda uy-joy imorati zonalari boʻyicha uy-joyning joylashuvi koeffitsiyenti tasdiqlanadigan fuqarolardan yakka tartibda uy-joy qurishga taqdim qilinganligi uchun undiriladigan yer soligʻi stavkalari bazasidan kelib chiqqan holda har yili qaytadan hisoblab chiqiladi.

Koʻrsatkichlar

Tavsifi

Qiymatning oʻzgarishi (foizda)

oshishi

kamayishi

K2d. Uy-joyning kvartal ichida joylashganligi

Shovqin darajasi pasaygan, mikroiqlim yaxshilashi

6.0

K3d. Uy-joyning magistral koʻchalar boʻylab joylashganligi

Transport harakatidan chiqadigan shovqin, gazlanganlik (asosiy old tomoni bilan (magistral koʻchalarning) qizil chizigʻidan chiqib ketgan uy-joylar uchun)

6.0

K4d. Uy-joyning jamoat transporti bekatidan 500 m narida joylashganligi

Jamoat transportidan foydalanishning qulayligi

6.0

K5d. Uy-joyning savdo va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalaridan 500 m narida joylashganligi

Tovarlar sotib olish va maishiy xizmatlardan foydalanishning qulayligi

6.0

K6d. Uy-joyning yirik ishlab chiqarish obyektlari, aerodromlar, temir yoʻllardan uzoqlashish zonalariga yaqin joylashganligi

Atmosferaning samolyotlar parvozi va temir yoʻllar tarkibi harakatidan, zararli chiqindilardan gazlar bilan toʻlganligi

10.0

II. K7d. Uyning isteʼmolchilik xususiyatlari

5 qavatdan ortiq qavatli uylarda liftning yoʻqligi

3

Galereya turidagi uy

1

Oilaviy yotoqxona turidagi uy

Ishlaydigan axlat tashlash quvuri mavjudligi

2

Uy devorlarining konstruktiv tavsiflari

daraxt

10

gʻisht

10

III. Kvartiralarning sifat koʻrsatkichlari

K1k. Kvartiralarning uyning oxirgi qavatida joylashganligi

Yil fasllari boʻyicha xona ichki haroratining bir meʼyorda boʻlmasligi

Sifat koʻrsatkichiga taʼsir qiluvchi foizlarni hisoblash quyida keltirilgan

K2k. Kvartiralarda markazlashtirilgan issiqlik taʼminotining yoʻqligi

Suvni isitish va xonalarni isitishdagi noqulayliklar

5.0

K3k. Sanuzellarning (vanna va hojatxonaning) bir xonaga joylashganligi

3

K4k. 7m2dan katta oshxona maydoni

4 va har bir 3 m2ga oshishda 0,2 dan qoʻshib boriladi

K5k. Yirik panelli uylar uchun kvartiralarning chetki qismlarda joylashganligi

Xonalardagi harorat-namlik rejimining yetarli emasligi

4.0

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
IV. Kvartirani isteʼmolchilik xususiyatlarining qavatlarga bogʻliq holdagi koeffitsiyentlari (foizlarda)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. 4 qavatgacha boʻlgan kvartiralar uchun
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K1 — (+3) — 1 qavatga va (-3) oxirgi qavat uchun;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K2 — 0 — barcha oraliqdagi qavatlar uchun.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Qavat (5 qavatli uy):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K1 — (+3) — 1, 2, 3-qavatlardagi va (-3) 5-qavatdagi kvartiralar uchun;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K2 — 0 — 4-qavatdagi kvartiralar uchun.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Qavat (9 qavatli uy):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K1 — (+3) — 1 dan boshlab 4-qavatlardagi va (-3) 9-qavatdagi kvartiralar uchun;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K2 — 0 — 7, 8-qavatlardagi kvartiralar uchun; K3 — (+1) — 5, 6-qavatlardagi kvartiralar uchun.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Qavat (12 qavatli uy):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K1 — (+3) — 1 dan boshlab 4-qavatlardagi va (-3) 12-qavatdagi kvartiralar uchun;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K2 — (-2) — 9 dan boshlab 11-qavatlardagi kvartiralar uchun;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K3 — 0 — 7, 8-qavatlardagi kvartiralar uchun; K4 — (+1) — 5, 6-qavatlardagi kvartiralar uchun.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Qavat (16 qavatli uy)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K1 — (+3) — 1 dan boshlab 5-qavatlardagi va (-) 16-qavatdagi kvartiralar uchun;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K2 — (-2) — 12 dan boshlab 15-qavatlardagi kvartiralar uchun;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K3 — 0 — 9 dan boshlab 11-qavatlardagi kvartiralar uchun;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K4 — (+1) — 6 dan boshlab 8-qavatlardagi kvartiralar uchun.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Xonalarning balandligi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K1 — (-4) — balandligi 2,5 m dan kam boʻlgan kvartiralar uchun;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K2 — 0 — balandligi 2,5 m dan 2,7 m gacha boʻlgan kvartiralar uchun;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K3 — (+2) — balandligi 2,7 m dan 3 m gacha boʻlgan kvartiralar uchun;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K4 — (+5) — balandligi 3 m dan ortiq kvartiralar uchun.
Oldingi tahrirga qarang.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga

10-ILOVA

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
METODIKASI
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur Metodika 15-son “Transport vositalari qiymatini baholash” MBSni qoʻllash tartibini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Mazkur Metodika YAMBSga muvofiq transport vositalari qiymatini baholash uchun zarur boʻlgan minimal usullarni belgilaydi. Baholovchilar baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikka, YAMBSga hamda baholashning xalqaro tajribasiga zid boʻlmagan boshqa usullardan ham foydalanishlari mumkin. Bunda baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda tanlangan baholash usulini koʻrsatishi va asoslashi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ushbu Metodikada quyidagi asosiy atama va taʼriflar qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi — yoʻlovchilarning, bagajning, yuk bagajining, yuklarning, pochta va kurerlik joʻnatmalarining yoki maxsus ishlarni amalga oshirish uchun uskunalarning yoʻllarda harakatlanishi yoki tashilishi uchun moʻljallangan qurilma;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mexanik transport vositasi — dvigatel bilan harakatga keltiriladigan transport vositasi. Bu atama barcha traktor va oʻzi yurar moslamalarga ham taalluqlidir;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yengil avtomobil — yoʻlovchilarni tashish uchun moʻljallangan va haydovchi oʻrindigʻini hisobga olmaganda 8 tadan ortiq boʻlmagan oʻrindiqqa ega transport vositasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
avtobus — yoʻlovchilarni tashish uchun moʻljallangan va haydovchi oʻrindigʻini hisobga olmaganda 8 dan ortiq oʻrindiqqa ega transport vositasi. Avtobuslar mikroavtobuslar, shahar, shahar atrofi, shaharlararo va turistik avtobuslarga boʻlinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yuk avtomobili — yuk tashish uchun moʻljallangan transport vositasi. Yuk mashinalari bortli yuk mashinalariga, shu jumladan tirkamali (bortli tortuvchi), yarim tirkamali (egarli tortuvchi), oʻzi agʻdaruvchi va ixtisoslashtirilgan mashinalarga boʻlinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tirkama — mexanik transport vositasi tarkibida harakatlanishga moʻljallangan va dvigatel bilan jihozlanmagan transport vositasi. Ushbu atama yarim tirkama va uzaytiriladigan tirkamalarga ham taalluqlidir;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ixtisoslashtirilgan mashina — muayyan turdagi yuklarni tashish uchun moʻljallangan va buning uchun maxsus kuzov va (yoki) moslamalar bilan jihozlangan, shu jumladan yarim tirkamali yoki tirkamali (koʻptirkamali) yuk mashinasi. Ixtisoslashtirilgan transport vositalariga furgonli (umumiy maqsadli, izotermik, refrijerator, non uchun, mebel uchun, kiyim-kechak uchun, hayvonlar uchun va h.k.) yoki sisternali (suyuq va sochiluvchan yuklar uchun) mashinalar, konteyner tashuvchilar, almashtiriladigan (olinadigan) kuzovli mashinalar, uzun oʻlchamli yuklarni tashish uchun jihozlangan mashinalar, ogʻir yuk tashuvchi, panel tashuvchi, blok tashuvchi, plita tashuvchi, toʻsin tashuvchi, santexnika kabinalari tashuvchi, avtomobil tashuvchi mashinalar va h.k.lar kiradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
maxsus mashina — maxsus funksiyalarni, koʻproq notransport ishlarni (asosan statsionar sharoitda) bajarish uchun moʻljallangan va qayd etilgan funksiyalarni bajarish uchun maxsus uskunalar bilan jihozlangan mashina. Maxsus mashinalarga oʻt oʻchirish mashinalari, narvonli yuk mashinalari, avtokranlar, avtobetonqorgichlar, avtobeton nasoslari, avtominoralar, avtoburgʻulash qurilmalari, avtoustaxonalar va h.k.lar kiradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yoʻl-qurilish texnikasi — avtomobil yoʻllarini qurish va taʼmirlash uchun moʻljallangan transport vositalari. Yoʻl-qurilish texnikasi tarkibiga ekskavatorlar, frontal yukortgichlar, skreperlar, avtogreyderlar, buldozerlar, asfalt yotqizuvchilar, yoʻl katoklari, markalash mashinalari, yoʻl frezalari, yoʻl taʼmirlagichlar va hk.lar kiradi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
seriyali komplektatsiya (butlanma) (seriyali uskunalar) — transport vositasini ishlab chiqaruvchi zavod tomonidan ushbu modifikatsiyadagi (seriyadagi) barcha transport vositalariga majburiy tartibda oʻrnatiladigan uskunalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qoʻshimcha uskunalar — ishlab chiqaruvchi zavod tomonidan ushbu seriyadagi barcha transport vositalariga individual buyurtma boʻyicha oʻrnatilishi mumkin boʻlgan jihozlar, shuningdek transport vositasiga undan foydalanish jarayonida seriyali jihozdan tashqari oʻrnatilgan jihozlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
butlovchi qismlar — transport vositasi konstruksiyasiga kiradigan agregatlar, uzellar, detallar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agregat — toʻliq oʻzaro almashinish qobiliyatiga ega boʻlgan, transport vositasining boshqa qismlaridan yoki umuman transport vositasidan alohida yigʻilish imkoniyatiga va transport vositasi tarkibida yoki mustaqil ravishda muayyan funksiyani bajarish layoqatiga ega boʻlgan yigʻish birligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uzel — buyumning boshqa tarkibiy qismlaridan yoki butun mahsulotdan alohida yigʻish mumkin boʻlgan va bir maqsaddagi mahsulotlarda faqat boshqa tarkibiy qismlar bilan birgalikda maʼlum funksiyalarni bajarishi mumkin boʻlgan yigʻish birligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
detal — yigʻish amaliyotlaridan foydalanmagan holda nomi va rusumi boʻyicha bir turdagi materialdan tayyorlangan buyum;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yoʻl-transport hodisasi — transport vositasining yoʻlda harakatlanish jarayonida va uning ishtirokida sodir boʻlgan, fuqarolar vafot etgan yoki ularning sogʻligʻiga zarar yetkazilgan, transport vositalari, inshootlar, yuklar shikastlangan yoxud boshqa moddiy zarar yetkazilgan hodisa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tiklovchi taʼmirlash qiymati — shikastlangan transport vositasini taʼmirlash, transport vositasini ishlab chiqaruvchi zavodning meʼyoriy-texnik hujjatlarida nazarda tutilgan, transport vositasining bevosita shikastlanishdan oldin ega boʻlgan ekspluatatsion xususiyatlari va isteʼmol sifatini tiklash uchun zarur boʻlgan xarajatlar (shu jumladan ish, ehtiyot qismlar va materiallar sarfi) miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
takror ishlab chiqarish qiymati (tiklash qiymati) — bir xil materiallar va texnologiyalardan foydalangan holda, baholash obyekti bilan bir xil boʻlgan yangi obyektni yaratish uchun sarflangan xarajatlar miqdori (baholash sanasi holatiga amalda boʻlgan bozor narxlarida);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
almashtirish qiymati — zamonaviy materiallar va texnologiyalardan foydalangan holda, foydaliligi baholash obyekti bilan teng boʻlgan yangi obyektni yaratish uchun sarflangan xarajatlar miqdori (baholash sanasi holatiga amalda boʻlgan bozor narxlarida);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaroqli qoldiqlar — transport vositasining soz holatdagi, qoldiq qiymatiga ega boʻlgan, kelgusida foydalanish uchun yaroqli boʻlgan, shikastlangan transport vositasidan ajratib olish va sotish mumkin boʻlgan detallari, uzellari va agregatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yaroqli qoldiqlar qiymati — shikastlangan qayta tiklanmaydigan transport vositasining yaroqli qoldiqlarining bozor qiymati boʻlib, u boʻyicha yaroqli qoldiqlar sotuvdan oldingi xarajatlarni (yaʼni qismlarga ajratish, nuqsonlarini aniqlash; saqlash va sh.k.) va savdo chiqimlarini hisobga olgan holda bozorda sotilishi mumkin. Yaroqli qoldiqlar qiymati ushbu transport vositasining utilizatsiya qiymatidan kam boʻlmasligi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tovar qiymatining yoʻqolishi (bundan buyon matnda TQY deb yuritiladi) — nuqsonlar (shikastlar) yoki ularni bartaraf etish izlari mavjudligi yoki nuqsonlar (shikastlar) bartaraf etilganligi toʻgʻrisida ishonchli maʼlumotlar mavjudligi sababli transport vositasining isteʼmol xususiyatlari yomonlashishi natijasida transport vositasi qiymatining pasayishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
identifikatsiya raqami (vehicle identification number) (bundan buyon matnda VIN deb yuritiladi) — ishlab chiqaruvchi zavod tomonidan transport vositasiga beriladigan noyob raqam;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasini koʻzdan kechirish — transport vositasini identifikatsiya qilish, uning ishlash layoqatini aniqlash, shikastlar yoki nuqsonlar, taʼmir izlarini aniqlash bilan bogʻliq tartib-taomil;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bosib oʻtilgan masofa — transport vositasi tomonidan muayyan vaqt ichida bosib oʻtilgan masofaning kilometrlardagi miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofa — transport vositasining shartli ravishda oʻxshash transport vositalari bosib oʻtgan masofaning oʻrtacha statistik miqdoriga teng deb qabul qilingan yillik bosib oʻtgan yoʻli miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kuzovdagi kamchiliklarni bartaraf etish — bu oynalar, eshiklar, kapot, yukxona qopqogʻi, lonjeronlarb salon karkasi va kuzov asosidagi quvvat agregati, transmissiya va ilgaklarni mahkamlash uchun bazaviy nuqtalarning geometrik parametrlarini tiklash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xronologik yosh — baholash obyekti ishlab chiqarilgan vaqtdan boshlab baholash sanasigacha oʻtgan vaqt (yillar) miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ekspluatatsion eskirish — transport vositasi va uning elementlarining texnik holatini tavsiflovchi, transport vositasini ekspluatatsiya qilish natijasida erishilgan jismoniy qarishning miqdoriy koʻrsatkichi (foizlarda). Ekspluatatsion eskirish eng koʻp darajada transport vositasining sinfiga, bosib oʻtgan masofasiga (ishlashiga), ekspluatatsiya muddatiga, ekspluatatsiya qilish (jumladan texnik ekspluatatsiya) tartibi va shartlariga, ekspluatatsiya qilish nuqsonlariga bogʻliq boʻladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tiklovchi (qayta tiklash) taʼmirlash — bu transport vositasining shikastlanishdan oldin darhol ega boʻlgan texnik xususiyatlarini va isteʼmolchi xususiyatlarini tiklash uchun bajarilishi kerak boʻlgan ishlar toʻplami;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
eskirish — jismoniy eskirish, shuningdek funksional (maʼnaviy) va iqtisodiy (tashqi) eskirish turlari taʼsirida transport vositalarining texnik-iqtisodiy tavsiflarini yoʻqotishi bilan birga kechadigan qadrsizlanishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
zarar — huquqi buzilgan shaxsning buzilgan huquqini tiklash uchun qilgan yoki qilishi lozim boʻlgan xarajatlari, uning mol-mulki yoʻqolishi yoki shikastlanishi (haqiqiy zarar), shuningdek bu shaxs oʻz huquqlari buzilmaganida odatdagi fuqarolik muomalasi sharoitida olishi mumkin boʻlgan, lekin ololmay qolgan daromadlari (boy berilgan foyda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nuqson — mahsulotning meʼyoriy-texnik hujjatlari talablariga mos kelmasligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
jiddiy nuqson — nuqson yoki nuqsonlar yigʻindisi boʻlib, ularni bartaraf etish xarajatlari yangi buyumning tovar qiymatining kamida 10 foizini tashkil etadigan nuqson. Nuqson uni bartaraf etgandan keyin ishlab chiqaruvchi tomonidan taqdim etilgan mahsulotning resursi (xizmat muddati) pasayishiga hamda bu mahsulotning tovar qiymatini yoʻqotishiga olib keladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tashqi boʻyoq — transport vositasining tashqi yuzalarini boʻyash (eshiklarning cheti va teshiklari, kapot va bagajnik qopqogʻining suv oqish joylari bilan birga);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
shikastlanish — meʼyoriy-texnik hujjatlarda belgilangan darajadan oshib ketadigan tashqi taʼsirlar natijasida obyektning sozligi buzilishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
toʻliq boʻyoq — transport vositasining tashqi va ichki yuzalarini boʻyash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taʼmirlash materiallari — taʼmirlashda ishlatiladigan asosiy va yordamchi materiallar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yashirin nuqson — transport vositasini koʻzdan kechirish chogʻida aniqlab boʻlmaydigan nuqson boʻlib, uni identifikatsiyalash uchun qism, uzel yoki agregatni qoʻshimcha tekshiruvdan oʻtkazish zarur;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining ishlab chiqarilgan sanasi — transport vositasi ishlab chiqaruvchi zavod tomonidan ishlab chiqarish yakunlangan sana (barcha texnologik va maʼmuriy jarayonlar yakunlangan sana).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-bob. Axborotni toʻplash va tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Axborotni toʻplash, oʻrganish va tahlil qilishda, shuningdek baholash obyektini identifikatsiya qilishda baholovchi 3-son MBS talablariga amal qilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Transport vositasini koʻzdan kechirish jarayoni uni identifikatsiya qilish, texnik holatini aniqlash, nosozliklarni yoki transport vositasining qismlaridagi nuqsonlarni aniqlash uchun olib boriladi. Koʻzdan kechirish jarayoni quyidagi bosqichlarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi va uning qismlarining texnik holatini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasini suratga olish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasini identifikatsiya qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining texnik holatini tekshirish dalolatnomasini tuzish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Koʻzdan kechirishni boshlashdan oldin baholovchi quyidagi maʼlumotlar va hujjatlar bilan tanishadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi egasining familiyasi, ismi, otasining ismi yoki yuridik shaxsning nomi, egasining (egasining ishonchli vakili, buyurtmachi) manzili yoki uning yuridik manzili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasini roʻyxatdan oʻtkazish hujjatlari maʼlumotlari (texnik pasport, roʻyxatdan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnoma, transport vositasining pasporti, texnik talon);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining identifikatsiya maʼlumotlari (turi, rusumi, modeli (modifikatsiyasi), chiqarilgan sanasi, identifikatsiya raqami (VIN), kuzov, shassi (ramkalar) raqami, dvigatel modeli va raqami, uning turi, hajmi va quvvati, rangi, asosiy agregatlarni almashtirish sanalari (agar ular almashtirilgan boʻlsa), davlat raqami);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishlab chiqaruvchi mamlakat, import qiluvchi mamlakat (xorijiy ishlab chiqarilgan transport vositasi uchun);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
odometr koʻrsatkichi boʻyicha bosib oʻtilgan masofasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Transport vositasini koʻzdan kechirishda baholash buyurtmachisi baholovchiga Oʻzbekiston Respublikasida davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomani (transport vositasining texnik pasporti) va agar mavjud boʻlsa, boshqa roʻyxatga olish hujjatlarini taqdim etadi. Transport vositasini roʻyxatdan oʻtkazish hujjatlari mavjud boʻlmagan taqdirda, koʻzdan kechirish jarayonida schyot-fakturalar, oldi-sotdi (hadya) shartnomasi, ishonchnoma yoki transport vositasini yetkazib berish shartnomasi maʼlumotlaridan foydalanishga ruxsat etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasi baholovchiga uni sifatli koʻzdan kechirish imkoniyatini taʼminlaydigan holat va sharoitlarda taqdim etilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasi asosan organoleptik usul yordamida, yaʼni tashqi koʻzdan kechirish orqali oʻrganiladi. Agar zarur boʻlsa, baholovchi maxsus nazorat, oʻlchash va diagnostika asboblari va jihozlaridan foydalanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Koʻzdan kechirish davomida baholovchi transport vositasini suratga oladi. Olingan fotosuratlar baholash toʻgʻrisidagi hisobotga kiritilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kam yorugʻlik sharoitida suratga olishda fotochaqnovchi yoki qoʻshimcha yorugʻlik manbalari qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasini suratga olishda imkoniyat mavjud boʻlsa, quyidagilar aks ettirilishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
odometr koʻrsatkichlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining identifikatsiya raqami (VIN), transport vositasining kuzov raqami, dvigatel va shassi (rama) raqamlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
shinalar va disklar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Transport vositasini koʻzdan kechirishda baholovchi imkoniyat mavjud boʻlsa, quyidagi maʼlumotlarni aniqlaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining hujjatlarida koʻrsatilgan maʼlumotlarni haqiqiy identifikatsiya maʼlumotlariga muvofiqligini tekshirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining bosib oʻtilgan masofasi yoki ish vaqtini qayd qiluvchi qurilmalarning koʻrsatkichlari, shuningdek ushbu qurilmalarni almashtirish yoki taʼmirlash fakti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agregatlar, butlovchi qismlar va qimmatbaho butlovchi qismlar almashtirilishi (almashtirish sanasi aks ettiriladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi ilgari taʼmirlanganligi va ushbu taʼmirlashning hajmi, xususiyati va sifati qandayligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasidagi nuqsonlar va shikastlanishlarning xususiyati va hajmi (agar mavjud boʻlsa).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Axborotlarni yigʻish va tahlil qilish baholovchi tomonidan transport vositasini koʻzdan kechirish qiyin yoki imkonsiz boʻlgan hollarda transport vositasini koʻzdan kechirmasdan ham amalga oshirilishi mumkin. Bu holatda baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholanayotgan transport vositasi koʻzdan kechirilmasdan taqdim etilgan hujjatlar asosida oʻrganilganini qayd etishi kerak. Bunda koʻzdan kechirishning imkoniyati yoʻqligi sabablari koʻrsatilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasini koʻzdan kechirmasdan baholash uchun taqdim etilgan hujjatlarning yetarliligi yoki yetarli emasligi har bir alohida holatda baholovchi tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Olingan maʼlumotlarga koʻra, baholovchi transport vositasining seriyali va qoʻshimcha uskunalarining roʻyxatini belgilaydi. Transport vositasida oʻrnatilgan qoʻshimcha uskunalar uchun baholash buyurtmachisi yoki manfaatdor shaxs tegishli texnik, ruxsat beruvchi hujjatlar va balans qiymati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni (yuridik shaxslar uchun) taqdim etadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi transport vositasi konstruksiyasiga kiritilgan har qanday oʻzgartirishlar (qayta jihozlash) va u bilan bogʻliq butlanish qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda tegishli ravishda hujjatlashtirilganligini eʼtiborga olishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Baholash obyektini koʻzdan kechirish va identifikatsiya qilish yakunlari boʻyicha baholash obyektining texnik holati haqida dalolatnoma tuziladi hamda unda baholash obyektining texnik holati, identifikatsiya natijalari, butlanishi, nosozliklari, foydalanishdagi kamchiliklari va boshqa nuqsonlar aks ettiriladi. Texnik holat haqidagi dalolatnoma mazkur Metodikaning 1-ilovasiga muvofiq shaklda rasmiylashtiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Baholash obyekti bilan analog-obyektlar parametrlari va tavsiflarini solishtirishda obyektlarning unumdorligi va quvvati, shuningdek butlanishi va fizik holati haqidagi tavsiflarni taqqoslash majburiy hisoblanadi. Agar parametr va tavsiflar baholash obyekti uchun narxni shakllantiruvchi ahamiyatga ega boʻlsa, obyektlarning boshqa parametr va tavsiflarini solishtirish ham majburiy hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasini koʻzdan kechirish va identifikatsiya qilish jarayonida baholovchining vakolatiga quyidagilarni tekshirish kirmaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining identifikatsiya raqami (kodi), dvigatel, zavod belgisi, boʻyoq kodi, transport vositasi roʻyxatdan oʻtish hujjatlarining haqiqiyligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining roʻyxatga olish belgilarining amaldagi qonunchilik talablariga muvofiqligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tovar belgisidan foydalanishning qonuniyligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
tarkibiy qismning muvofiqlik belgisi (tarkibiy qismni bir xil qism bilan almashtirish yoki transport vositasining maqsadli bozorini aniqlashning alohida holatlari bundan mustasno);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositalarini qoʻshimcha markirovkalash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar transport vositasini koʻzdan kechirish va identifikatsiya qilish jarayonida zavod belgisida koʻrsatilgan maʼlumotlar va transport vositasining haqiqiy maʼlumotlari yoki roʻyxatga olish hujjatlaridagi maʼlumotlar oʻrtasida nomuvofiqlik aniqlansa, baholovchi quyidagi yechimlardan birini tanlashi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aniqlik kiritish zarurligi toʻgʻrisida baholash buyurtmachisiga yozma ariza berish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash jarayonini buyurtmachi tomonidan nomuvofiqlar bartaraf etilguniga va tegishli hujjatlar taqdim etilguniga qadar toʻxtatib turish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholashni rad etish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Baholash obyekti bilan aynan bir xil obyekt tanlanganda, ishlab chiqaruvchisi bitta boʻlgan va bitta mamlakatda ishlab chiqarilgan, shuningdek vazifasi (umumiy, ixtisoslashtirilgan, maxsus va boshqalar) bir xil boʻlgan obyektga afzallik berilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Qiymatni qiyosiy yondashuv bilan hisoblash quyidagi ketma-ketlikda bajariladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozorni tadqiq etish, transport vositasining analog-obyektlari boʻyicha axborotni tahlil qilish va yigʻish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining analog-obyektlarini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiyoslash elementlarini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymatni hisoblash usullarini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatishlarni hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining analog-obyektlari narxiga (qiymatiga) tuzatishlar kiritish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti qiymatini aniqlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. Transport vositalari bozorini oʻrganish va tahlil qilish analog-obyektlar boʻyicha bitimlar (takliflar) haqida axborot olish uchun amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. Qiyosiy yondashuv usullarini qoʻllashda kamida uchta analog-obyektlar haqida axborotni toʻplash zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. Baholash obyekti va analog-obyektlarni qiyoslash birligi boʻyicha taqqoslashda quyidagi elementlar tanlab olinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mulkiy huquqlar — baholash obyekti va (yoki) analog-obyektlarni sotishda bir shaxsdan boshqa shaxsga oʻtadigan mulkiy huquqlar tahlil qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
moliyalashtirish shartlari — baholash obyekti va (yoki) analog-obyektning bozor qiymatiga taʼsir koʻrsatadigan toʻlov shartlari (kechiktirish, kredit, lizing va h.k.) tahlil qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bozor holati (sotuv vaqti) — analog-obyektlar narxining oʻzgarishi tahlil qilinadi va hisobi yuritiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotuv shartlari — sotuvchi va xaridor oʻrtasidagi bozor munosabatlari uchun tipik boʻlmagan shartlar aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yosh — transport vositasining yosh omili, uning turkum ishlab chiqarishdan olinganligi yoki transport vositasi butlovchi qismlarini turkum ishlab chiqarishdan olinganligi hisobga olinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
fizik tavsiflar — baholash obyekti va analog-obyektlarning texnik-ekspluatatsion tavsiflari tahlil qilinadi va hisobi olib boriladi. Oʻlchamdagi, konstruktiv qismlar (elementlar)dagi, texnik holat (eskirish foizi)dagi, joriy foydalanish xarakteridagi, qoʻshimcha butlanishidagi va h.k. tafovutlar tahlil qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyekti narxiga taʼsir qiluvchi boshqa taqqoslash elementlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. Fizik tavsiflarni qiyoslash elementlari sifatida quyidagi ikkita guruhga ajratish mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining konstruksiyasiga tegishli (standart yoki turkum butlanishiga) (ishlab chiqaruvchi tomonidan oʻrnatilgan turkum butlash qismlarining yoʻqligi, qoʻshimcha butlash mavjudligi, turkum ishlab chiqariladigan konstruksiyadagi jiddiy oʻzgarishlar bilan bogʻliq) tavsiflar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining haqiqiy texnik holatiga tegishli (baholash obyektidan foydalanishning intensiv rejimi, baholash obyektining asosiy tizimini ekspluatatsiya qilishdagi nuqsonlari baholash obyektining asosiy tizimining va bir qismining nuqsonlari, jiddiy ekspluatatsion, avariyali shikastlanishlar va nuqsonlar, baholash obyektini tovar koʻrinishining yoʻqotilishi bilan bogʻliq) tavsiflar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. Qiyosiy yondashuv quyidagi usullarning bittasidan foydalanish orqali amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
sotuvlarni toʻgʻridan toʻgʻri qiyoslash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
statistik tahlil usullari (korrelyatsion-regression).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. Sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli baholash obyekti qiymatini analog-obyektlarning sotuv yoki taklif narxiga tuzatilgan oʻrtacha qiymati sifatida hisoblashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Toʻgʻridan-toʻgʻri sotuvlarni solishtirish usuli transport vositasiga boʻlgan, ayni paytda birlamchi (yangi avtomobillar uchun) yoki ikkilamchi bozorda (foydalanilgan avtomobillar uchun) shakllangan taklif va talab narxlarini tahlil qilishga asoslangan boʻladi. Baholash bozor narxini statistik tanlov usuli bilan baholanayotgan transport vositasiga oʻxshash transport vositasiga boʻlgan taklif narxlarining oʻrtacha qiymatini aniqlash va keyinchalik uni tuzatish orqali amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholangan transport vositasining bozor narxi quyidagi omillarga bogʻliq:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining isteʼmol xususiyatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
hududda ishlab chiqaruvchi vakilining mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mazkur transport vositasi rusumiga xizmat koʻrsatish stansiyalari tarmogʻining mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mazkur transport vositasi rusumining ehtiyot qismlari, xizmat koʻrsatish va taʼmirlash ishlariga narxlar darajasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi rusumining obroʻsi va bozor konyunkturasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
geografik joylashuvi, iqtisodiy vaziyat va h.k.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. Baholash obyektining bozor narxini aniqlashda quyidagi maʼlumotlardan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
eng ishonchli maʼlumot sifatida oldi-sotdi bitimlari narxlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mutaxassis(lar) tomonidan vaqti-vaqti bilan tuziladigan yangi va ishlatilgan transport vositalarining mintaqaviy bozorini oʻrganish natijalari toʻgʻrisidagi hisobotlar, ularda qayd etilgan sotuvchilar tomonidan transport vositalari uchun soʻralayotgan narxlar (taklif narxi) va sotilayotgan transport vositalarining qisqacha tavsifi (rusumi, modeli, ishlab chiqarilgan sanasi, yurgan masofasi, dvigatel turi va xususiyatlari, jihozlari, umumiy texnik holati);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
avtomobillar va ularning ehtiyot qismlarini sotishga tegishli ruxsatnomaga ega boʻlgan savdo tashkilotlari (avtodoʻkonlar, dilerlar, avtosalonlar, avtomarkazlar va h.k.) yoki xususiy tadbirkorlar tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositalari narxlari toʻgʻrisida maʼlumotlar berilgan xorijiy, mintaqaviy va respublika nashrlaridan olingan maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
preyskurant (narxlar roʻyxati);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mamlakat va xorijiy maʼlumotnoma va tahliliy nashrlardan olingan narxlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
auksion narxlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Internet saytlaridan olingan narxlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mintaqaviy ixtisoslashtirilgan avtomobil bozorini oʻrganish asosida olingan maʼlumotlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasi va uning ehtiyot qismlarining narxi quyidagi maʼlumotlar asosida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
rusumi, modeli, modifikatsiyasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
zavoddan chiqarilgan sanasi (foydalanish muddati);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yurish masofasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
komplektatsiya va toʻliqligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining texnik holati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
amalga oshirilgan taʼmirlarning hajmi va sifati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
asosiy agregatlar va uzellarning almashtirilishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
notoʻgʻri ishlatilishi va saqlanishidan kelib chiqqan nuqsonlarning mavjudligi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. Sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli quyidagi formula boʻyicha analoglar narxiga tegishli tuzatishlar kiritish orqali amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
C — baholash obyektining narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Can — analog obyektning narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kfv — analoglar narxlarining vaqt omili boʻyicha oʻzgarishini (ishlab chiqarilgan vaqtdan boshlab baholash paytigacha) hisobga oluvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kiz — analogning ishlab chiqarilgan vaqtdan boshlab baholash paytigacha foydalanilgan davrdagi jismoniy eskirishini hisobga oluvchi koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K1, K2, K3 … Kn — baholash obyekti va analog parametrlari qiymatlaridagi farqlarni hisobga oluvchi tuzatuvchi koeffitsiyentlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sdop — analog-obyektni ajratib turadigan qoʻshimcha moslamalarning narxi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. Baholash obyektining komplektatsiyasiga tegishli qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatishlar:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
seriyadagi komplektatsiyaga;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qoʻshimcha komplektatsiyaga (zavodda chiqarilmagan qoʻshimcha uskunalar) bogʻliq boʻlgan tuzatishlarga ajratiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
21. Seriyadagi komplektatsiyaga tuzatish kiritish baholash obyektida uni analogidan (oʻxshash obyektdan) farq qiluvchi mavjud yoki mavjud boʻlmagan qismlar (moslamalar)ning hamda ularni oʻrnatish ishlarining qiymatidan, shuningdek dasturiy taʼminotlar (masalan, kompyuter diagnostikasi) yordamida bozor tahlili asosida zarur materiallar qiymatidan kelib chiqib amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
22. Qoʻshimcha komplektatsiya bilan bogʻliq tuzatishlar, analogning qiymatiga qoʻshimcha komplektatsiya qiymatini (seriyali ishlab chiqarish/zavod komplektatsiyasiga nisbatan) qoʻshish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Bunday tuzatishlar miqdorini baholovchi bozorni tahlil qilish asosida va (yoki) maxsus dasturiy taʼminotlar yordamida belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
23. Seriyali va qoʻshimcha komplektatsiyani identifikatsiya qilish ishlab chiqaruvchidan olingan maʼlumotlar, ixtisoslashtirilgan (transport vositasining texnik parametrlari haqidagi axborotdan iborat boʻlgan) maʼlumotnomalar asosida hamda xuddi shunday transport vositasini ishlab chiqarishning texnik shartlarini hisobga olgan holda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
24. Jismoniy eskirishga tuzatish baholash obyektining hamda qabul qilingan analog-obyektlarning jismoniy eskirishi darajalari nisbatidan kelib chiqib quyidagi formula yordamida hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K — eskirishga tuzatish koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Iobyekt — baholash obyekti jismoniy eskirishining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ianalog — analog-obyekt jismoniy eskirishining koeffitsiyent koʻrsatkichi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur formuladan foydalanish imkoni boʻlmagan taqdirda, baholovchi bozorni tahlil qiladi hamda tuzatishni qoʻllab, ushbu tuzatishni nima uchun qoʻllaganini asoslab beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
25. Baholash obyektining haqiqiy texnik holatiga tegishli qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatishlar:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasidan foydalanish intensivligi rejimi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining asosiy tizimlari va qismlaridan foydalanishdagi nuqsonlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining tovar koʻrinishi (qiymati) yoʻqolishi bilan bogʻliq tuzatishlarga ajratiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26. Transport vositasidan foydalanish intensivligi rejimi bilan bogʻliq tuzatish:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining haqiqatda bosib oʻtgan masofasini muayyan toifadagi transport vositasi uchun uning meʼyoriy koʻrsatkichiga taqqoslash yoʻli bilan (mavjud boʻlgan taqdirda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
haqiqiy xizmat muddati qonunchilikda yoki tayyorlovchi tomonidan belgilangan meʼyoriy muddatga taqqoslash yoʻli bilan aniqlanishi mumkin (mavjud boʻlgan taqdirda).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasidan foydalanish intensiv rejimida bosib oʻtilgan masofa yoki ishlash vaqtiga tuzatish koeffitsiyenti maxsus dasturiy taʼminotlar yordamida ham aniqlanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
27. Foydalanishdagi nuqsonlarga tuzatishlar transport vositasidan foydalanish, saqlash va konstruksiyalarni nomuvofiq oʻzgartirish hamda boshqa salbiy holatlarga bogʻliq nuqsonlarni bartaraf etish smetasini yoki hisob-kitoblarni tuzish yoʻli bilan kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
28. Transport vositasi bozor qiymatining shakllanishiga sezilarli taʼsir koʻrsatmaydigan transport vositasining asosiy tizimlari va qismlarida jiddiy boʻlmagan nuqsonlar mavjud boʻlganda, tuzatish miqdori obyekt-analogning (shu jumladan, tafsilotlarsiz va hisob-kitoblarsiz bazaviy analogning) bozor qiymatidan jami 5 foizgacha boʻlgan miqdorda qabul qilinishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Foydalanishdagi jiddiy boʻlmagan nuqsonlarni:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasini saqlash sharoitlari (2 foizgacha) — rangni xiralashishi, dogʻlar, kuzovda sezilarsiz korroziya elementlari va h.k.;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydalanish sharoitlari (3 foizgacha) — eshiklar va kapot gʻirchillashi, salon va kuzov izolyatsiyasining buzilishi va h.k. keltirib chiqarishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
29. Foydalanishdagi hamda avariyada kelib chiqqan shikastlanishlar va nuqsonlarni hisobga oluvchi tuzatish transport vositasi alohida qismlarining bozor qiymatini hisobga olgan holda foydalanishdagi va avariyada kelib chiqqan shikastlanishlar va nuqsonlarni bartaraf etish boʻyicha taʼmirlash ishlarini olib borish smetasini (kalkulyatsiyani) tuzish yoʻli bilan aniqlanadi. Transport vositasi alohida qismlarining bozor qiymati ushbu qismlarni almashtirish xarajatlarini hisobga olib aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
30. Tovar koʻrinishi (qiymati)ning yoʻqotilishini hisobga oluvchi tuzatish avariya taʼsiri belgilari aniqlanganda amalga oshiriladi. Tuzatish baholash obyektining mulkdori (yoki baholash buyurtmachisi)dan olingan axborot asosida bajariladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur axborot tegishli hujjatlar (tekshiruv dalolatnomalari, nuqson hisobotlari, fotosuratlar va boshqalar) bilan tasdiqlanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
31. Analog-obyektlarning narxlari (qiymati)ni qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatish quyidagi qoidalardan kelib chiqib amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analog-obyektlarning narxlari (qiymati)ni qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatish baholash obyektiga nisbatan bajariladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar baholash obyekti qiyoslash elementlariga koʻra analog-obyektga nisbatan yaxshiroq koʻrsatkichlarga ega boʻlsa, analog-obyektning narxi (qiymati) tuzatish miqdoriga oshiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar baholash obyekti qiyoslash elementlariga koʻra analog obyektga nisbatan yomonroq koʻrsatkichlarga ega boʻlsa, analog-obyektning narxi (qiymati) tuzatish miqdoriga kamaytiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
32. Xorijda ishlab chiqarilgan transport vositasi baholanayotganda Oʻzbekistonning ichki bozorida analoglar narxi boʻlmasa, baholovchi analoglarning tashqi bozordagi narxlaridan foydalanishi mumkin. Bunda baholovchi analogning joylashgan joyi boʻyicha tuzatish kiritadi. Tuzatish bojxona rasmiylashtiruvini hisobga olgan holda kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Analogning joylashgan joyi boʻyicha tuzatishni hisoblash ketma-ketligi quyidagicha:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analogning shartnomaviy narxi aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
import qilishda soliqlar va boshqa toʻlovlar qonunchilik hujjatlariga muvofiq hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bojxona toʻlovlari, soliqlar va boshqa toʻlovlarning ikki baravar hisoblanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun baholanayotgan obyektning kelib chiqqan mamlakatidan olingan narx maʼlumotlariga ustunlik berish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
33. Statistik tahlil usullari analog-obyektlar narxlarining korrelyatsion-regression tahlilidan foydalangan holda qiyoslash elementlariga bogʻliqligini aniqlash yoʻli bilan baholash obyekti qiymatini belgilashga imkon beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mazkur usulni qoʻllashda modellashtirish ehtimoliy potensial narx bilan korrelyatsion bogʻliqlikda boʻlgan analoglarning bir yoki bir nechta asosiy ishlab chiqarish va (yoki) funksional parametrlarining tahlili asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻzgaruvchan miqdorlar oʻrtasidagi statistik bogʻliqliklar korrelyatsion va regression tahlil usullari orqali oʻrganiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Korrelyatsion tahlil baholash obyekti/analoglar narxi va ularning asosiy parametrlari (bir va bir nechta) oʻrtasidagi aloqani oʻrnatishga imkon beradi. Korrelyatsion tahlilning asosiy vazifasi tasodifiy miqdorlar oʻrtasidagi aloqani aniqlash va baholashdan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Regression tahlil usullari bilan esa aniq matematik modelni tanlash va tanlangan modelning adekvatligini baholash mumkin boʻladi (model xossalari (funksiyalari/parametrlari/tavsiflari va boshqalar) va modellanayotgan obyektning tegishli xossalarining toʻgʻri kelishi). Regression tahlilning asosiy vazifasi shaklni belgilash va tasodifiy miqdorlar oʻrtasidagi bogʻliqlikni oʻrganishdan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Korrelyatsion tahlil bir alomatning (asosiy koʻrsatkichning) oʻzgaruvchanligi boshqasining (narxning, qiymatning) oʻzgaruvchanligiga mos kelishini aks ettiruvchi alomatlarning kelishilgan oʻzgaruvchanligini ifodalaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Juft korrelyatsiya ikkita tasodifiy miqdorlar oʻrtasidagi, koʻp tarmoqli korrelyatsiya koʻp sonli miqdorlar oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlikni oʻrganadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Korrelyatsion tahlil elementlari (α, β) tasodifiy miqdor kuzatuvlaridan n tanlanganda, (x1, y1), ..., (xn, yn) ikki oʻlchamli normal taqsimlanishga ega boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Koordinatalarning dekart tizimida tanlov elementlarini nuqtalar bilan tasvirlab, tarqalish diagrammasi yoki korrelyatsion maydonga ega boʻlinadi. Korrelyatsion maydonning koʻrinishiga qarab korrelyatsiyaning tanlov koeffitsiyenti asosida α va β oʻrtasida aloqaning mavjudligi va tavsifi xususida taxmin qilsa boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Korrelyatsiyaning tanlov koeffitsiyenti quyidagicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Asos sifatida koeffitsiyentlari koʻproq darajada 1 (lekin 0,7 dan kam boʻlmagan) raqamiga intiladigan analoglarning narxlari olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Korrelyatsion tahlil yordamida qiymatga taʼsir qiluvchi turli oʻzgaruvchan koʻrsatkichlar oʻrtasidagi bogʻliqlikni aniqlash asosida transport vositalarining qiymatini baholash natijalarining ishonchlilik darajasini oshirish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
34. Regression tahlil — mustaqil oʻzgaruvchan miqdorning mustaqil boʻlmagan bir yoki bir nechta oʻzgaruvchan miqdorlar oʻrtasidagi aloqani oʻrganadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(α, β) ikki oʻlchamli tasodifiy miqdorning (x1, y1),..., (xn, yn) qiymatlari kuzatiladi. β tasodifiy miqdorining α tasodifiy miqdoriga tobeligi tekshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Umumiy olganda regression model quyidagi koʻrinishga ega boʻladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
βk0, βk1, …, βkn — parametrlari regressiya koeffitsiyentlari deb nomlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Regression tahlilning vazifalaridan biri — regressiya koeffitsiyentlarini baholash. Regressiya koeffitsiyentlarini baholash uchun qoida tariqasida, eng kichik kvadratlar usuli qoʻllaniladi. Bunda kuzatilayotgan qiymatlarning chetga ogʻish kvadratlari summasini kamaytiradigan parametrlarning qiymatlari baholash sifatida qabul qilinadi, yaʼni eng kichik kvadratlar usuli kvadratlar summasini kamaytirishga asoslangan:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar oʻzgaruvchilar oʻrtasidagi aloqa chiziqli deb faraz qilinsa, tegishli regressiya modeli quyidagi koʻrinishga ega boʻladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda, βk0 va βk1 — chiziqli regressiya koeffitsiyentlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Korrelyatsiya tahlilidan farqli oʻlaroq, regressiya tahlili oʻzgaruvchilar oʻrtasidagi munosabatlar shaklini aniqlashga va bir yoki bir nechta mustaqil oʻzgaruvchilarining qiymatlarini bashorat qilishga imkon beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
35. Statistik tahlil usulidan foydalanganda, tuzatishlar narxga taʼsir qiladigan hamda baholash obyekti qiymatini belgilashga asos boʻladigan funksiyaga kiradigan qiyoslash elementlari orqali kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar bozorning katta namunasi boʻlsa, baholovchi dispersiya kabi oʻlchovdan foydalanishi mumkin. Dispersiya bu natijalar orasidagi tarqalishni koʻrsatadigan qiymat. Agar barcha natijalar oʻrtacha qiymatga yaqin boʻlsa, dispersiya past boʻladi. Agar natijalar oʻrtacha koʻrsatkichdan juda farq qilsa, u holda dispersiya yuqori boʻladi. Maʼlumotlar namunasidagi oʻrtacha arifmetik qiymat odatda tarqalish hisoblangan nuqta sifatida olinadi. Dispersiya turli parametrlar boʻyicha maʼlumotlarni toʻplash va keyin ularni baholashga yordam beradi. Dispersiya quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D — dispersiya;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — namunadagi elementlar soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Xn — namunadagi i-elementning qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
X — namunaning oʻrtacha arifmetik qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Dispersiyani hisoblash uchun baholovchi quyidagilarni bajarishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Xning oʻrta arifmetik qiymatini topishi hamda buning uchun barcha elementlarni qoʻshish va olingan miqdorni ularning soniga boʻlish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir elementdan oʻz navbatida arifmetik oʻrtachani ayirish va natijada olingan sonni kvadratga aylantirish. Bu oʻrtachadan kvadrat ogʻish deb ataladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oʻrtachadan ogʻishning topilgan kvadratlarini qoʻshish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
olingan miqdorni namunadagi elementlar soniga boʻlish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
36. Qiyosiy yondashuvda qoʻllaniladigan tuzatishlar foiz va (yoki) pul koʻrinishida kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Shu bilan birga, bozorda majburiy (tugatish) sotish natijasida olingan narxlar (masalan, banklar tomonidan garovga qoʻyilgan transport vositasi) boʻlishi mumkinligi inobatga olinishi kerak. Bunday holda baholovchi tegishli tuzatishlar kiritishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar yetarli miqdordagi axborot manbalari mavjud boʻlsa, sotishni qiyosiy tahlil qilish yondashuvi eng ustuvor hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Daromad yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
37. Transport vositasini baholashda daromad yondashuvi baholanayotgan transport vositasidan tijorat maqsadlarida foydalanganda hamda transport xizmatlarini koʻrsatish boʻyicha biznesning bir qismi boʻlganda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi shuni inobatga olishi kerakki, transport vositalarining qiymatini baholashda daromad yondashuvini faqat ixtisoslashtirilgan daromad keltiruvchi transport vositalarini yetarli bozor analoglari mavjud boʻlmaganda yoki ular uchun koʻp sonli tuzatishlar zarur boʻlgan sharoitda qoʻllashi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
38. Daromad yondashuvini qoʻllash foyda (daromad)ni mustaqil toʻplay oladigan baholash obyekti qiymatini baholashni nazarda tutadi. Transport vositalaridan tijorat maqsadlarida foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilik talablarini buzgan holda foyda (daromad)ni toʻplaydigan obyektlarni baholashda daromad yondashuvi qoʻllanilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining foyda (daromad)ni toʻplay olishi mulkdor (yoki baholash buyurtmachi) taqdim etgan maʼlumotlarga muvofiq aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
39. Daromad yondashuvi baholash obyektidan foydalanishdan (shu jumladan, uni ijaraga berishdan) kelgusida olinishi moʻljallanayotgan daromadni kapitallashtirish orqali transport vositasi qiymatini aniqlash mexanizmidan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
40. Daromad yondashuvi daromadni kapitallashtirish usulini qoʻllash yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
41. Daromadni kapitallashtirish usuli kelgusidagi pul oqimlarini baholash obyektining joriy qiymatiga qayta hisoblashni nazarda tutadi. Ushbu usul baholash obyektidan foydalanganda daromadning hosil boʻlishi surʼatlarini barqaror deb faraz qilish mumkin boʻlganda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
42. Foydani toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli quyidagi formulaga muvofiq qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S — baholash obyektining qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
V — sof operatsion daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rk — kapitallashtirish stavkasiga mos keladigan koeffitsiyent.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
43. Pul oqimi transport vositasidan tijorat maqsadlarida foydalanganda (ishlarni bajarish, yoʻlovchilar yoki yuklarni tashish va h.k.) baholash sanasidan keyingi yil uchun shakllanadigan sof operatsion daromad (operatsion xarajatlar chegirilgan holda yalpi daromad) sifatida qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
44. Transport vositasini baholashga daromad yondashuvini qoʻllash kapitallashtirish stavkasidan foydalanishni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
45. Mavjud axborotdan kelib chiqib kapitallashtirish stavkasi bozor ekstraksiyasi usuli yoki kumulyativ tuzish usuli bilan hisoblanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
46. Bozor ekstraksiyasi usuliga muvofiq kapitallashtirish stavkasi sof operatsion daromad va aynan bir xil obyektlarni sotish narxi toʻgʻrisidagi bozor maʼlumotlarining tahlili asosida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
CHOD — har bir sotilgan obyekt boʻyicha sof operatsion daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S — sotish narxi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
47. Kumulyativ tuzish usuli bilan kapitallashtirish stavkasi tavakkalsiz daromad keltirish normasi hamda baholash obyektiga egalik qilish (undan foydalanish) tavakkalchiligi uchun baholash obyektiga xos boʻlgan daromad keltirish normasining summasi sifatida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ro — tavakkalsiz foiz stavkasi (foizda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rs — tarmoq tavakkalchiligi (foizda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rl — past likvidlilikka mukofot (foizda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rin — baholash obyektiga investitsiyalash tavakkalchiligi (foizda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nk — kapitalga qaytish normasi (foizda).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kapitalning qaytish normasi transport vositasidan foydalanish muddati boʻyicha hisoblanadigan amortizatsiya koeffitsiyentidan foydalanib aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
48. Baholash obyekti tavsiflari va undan foydalanish sohasining oʻziga xosligidan kelib chiqib tavakkalchilik uchun daromad keltirish normalari muayyan obyektga xos boʻlgan tavakkalchiliklarning boshqa turlari bilan toʻldirilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
49. Baholash obyektini baholashda xarajat yondashuvi jamlangan eskirishni chegirgan holda baholash obyektining qismlari va (yoki) qoʻshimcha uskuna qiymatini hisobga olib baholash obyektining toʻliq tiklanish qiymatini yoxud almashtirish qiymatini aniqlashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
50. Baholash obyektining qiymatini xarajat yondashuvi bilan baholash hisob-kitoblarning quyidagi bosqichlarini oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
toʻliq tiklanish qiymatini yoki almashtirish qiymatini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektiga oʻrnatilgan baholash obyektining standart butlanishiga kirmaydigan qoʻshimcha uskunaning qiymatini aniqlash (zarur hollarda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
baholash obyektining jamlangan eskirish miqdorini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qoʻshimcha uskuna qiymatini hisobga olgan holda toʻliq tiklanish yoki almashtirish qiymati va jamlangan eskirishning qiymat koʻrsatkichi oʻrtasidagi farq sifatida baholash obyektining qiymatini aniqlash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
51. Toʻliq tiklanish qiymati yoki almashtirish qiymatini aniqlash quyidagi usullardan birini qoʻllash orqali amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bilvosita usul;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
almashtirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymatni indeksatsiyalash usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
52. Bilvosita usul yangi analog-obyektning qiymatini toʻxtatib turish koeffitsiyentini qoʻllash orqali hisoblangan qiyoslash birligiga tuzatish kiritilgan asosiy elementga koʻpaytirish yoʻli bilan almashtirish qiymatini aniqlashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, qiyoslash elementlari quvvat koʻrsatkichlari (dvigatel hajmi, tezlik, transmissiya va h.k.), vazn, hajm va h.k. boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sz — baholanayotgan yangi transport vositasini almashtirish qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
San — baholanayotgan baholash obyektining analogi boʻlmish yangi transport vositasining qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
X, Xan — baholash obyekti va analogning tegishlicha funksional va konstruktiv-texnik tavsiflari koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Y — transport vositasining turiga bogʻliq boʻlgan daraja koʻrsatkichi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasining turiga qarab analog-obyekt uchun sozlashni hisoblash uchun zarur boʻlgan formula parametrlari baholovchi tomonidan ushbu Metodikaning 2-ilovasidan foydalanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi boshqa mavjud va tasdiqlangan axborot manbalaridan olingan maʼlumotlardan ham foydalanishi mumkin. Biroq, ushbu maʼlumot manbalari baholash hisobotida koʻrsatilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Quyidagi hollarda bilvosita usuldan foydalanish tavsiya etiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi baholash sanasida ishlab chiqarilmoqda, ammo uning birlamchi bozordagi qiymati toʻgʻrisida maʼlumot mavjud boʻlmasa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi baholash sanasida ishlab chiqarilmayotgan boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
53. Almashtirish usuli transport vositasining qiymatini aynan bir xil obyektlarni sotish (yoki savdolashish uchun chegirmani hisobga olgan holda taklif) yoki aynan bir xil obyekt ishlab chiqarishdan chiqarib tashlangan boʻlsa, unga yaqin analoglarni narxiga qarab baholashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining almashtirish usuli bilan toʻliq tiklash qiymati yangi aynan bir xil obyekt yoki analog-obyektning narxiga qarab aniqlanadi. Tavsiflarga doir tafovutlar boʻlgan taqdirda, analogning narxiga tuzatishlar kiritilishiga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash obyektining toʻliq tiklash qiymati ishlab chiqaruvchi zavodning sotish narxiga (yoki rasmiy dilerlarning sotish narxiga) tenglashtiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Analog-obyekt Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida boʻlgan hollarda mazkur analogning narxiga joylashgan joyiga qarab tuzatish kiritish zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Analog-obyektning turgan joyiga qarab tuzatishni hisoblash ketma-ketligi quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
analogning shartnomaviy narxi aniqlanadi hamda u analogning sotish (taklif) va yetkazib berish (transport xarajatlari) narxi qoʻshilmasiga teng boʻladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
import qilishda bojxona bojlari, soliqlar va majburiy toʻlovlar qonunchilik hujjatlariga muvofiq hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport xarajatlari haqiqiy tashish xarajatlari boʻyicha qabul qilinadi. Tashish xarajatlarining haqiqiy miqdorini aniqlash yoki hisob-kitob qilishning imkoni boʻlmaganda transport xarajatlari analog-obyektni sotish (taklif) qiymatidan 5 foiz miqdorida qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Almashtirish usuli voqea sodir boʻlgan transport vositalarining qiymatini baholash uchun samarali hisoblanadi, agar baholanayotgan obyektning yangi aniq nusxasini amalda qayta tiklash mumkin boʻlmasa. Shuningdek, almashtirish usuli transport vositasini rekonstruksiya qilish va (yoki) almashtirish xarajatlarini hisobga olgan holda uning adolatli qiymatini aniqlash uchun ham qoʻllanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
54. Qiymatni indeksatsiyalash usuli statistika organlari tomonidan belgilanadigan narxlarning qimmatlashuvi indekslarini qoʻllash orqali amalga oshiriladi. Bunda, indekslar narxlar indekslari hisoblangan davrga qarab asosiy vositalarni soʻnggi qayta baholash sanasidan boshlab baholash obyektining bazaviy (boshlangʻich, tiklanish) qiymatiga nisbatan qoʻllanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bazaviy qiymat sifatida buxgalteriya hisobi maʼlumotlari yoki tayyorlovchilarning (yoki dilerlar, yetkazib beruvchilarning) retrospektiv sanadagi narxga oid axborotidan foydalanish mumkin. Bunda, agar mavjud boʻlsa, aynan bir xil butlangan aniq analog narxlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalanish zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
55. Agar baholanayotgan transport vositalari guruhlari boʻyicha statistik maʼlumotlar mavjud boʻlsa, indeksatsiyalash usuli qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
56. Baholash obyektining baholash sanasidagi jamlangan eskirishi uning jismoniy holatidan (jismoniy eskirish), baholash obyekti bozorning zamonaviy talablariga muvofiqligidan (funksional eskirish), shuningdek tashqi omillarning taʼsiri ostida qiymatining pasayishidan (iqtisodiy/tashqi eskirish) kelib chiqib baholash obyektini koʻzdan kechirish natijalari boʻyicha aniqlanadi. Jamlangan eskirish 100 foizdan ortiq boʻlishi mumkin emas.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Jamlangan eskirish tiklash qiymatidan (koeffitsiyent koʻrsatkichi) yoki pul ifodasida almashtirish qiymatidan (mutlaq miqdor) foizlarda yoki ulushlarda aniqlanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
57. Transport vositasi va uning butlovchi qismlarining jamlangan eskirishi quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ifiz — tabiiy jismoniy eskirish (foizda):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
If — funksional (maʼnaviy) eskirish (foizda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Iek — iqtisodiy eskirish (foizda).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
58. Baholash obyektining jismoniy eskirishi quyidagi usullar bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
statistik mezonlar usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
normativ eskirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
foydalanish boshlangandan boshlab xronologik yosh va bosib oʻtgan masofasi/ishlagan vaqtini inobatga olishga oid jismoniy eskirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi, shuningdek uning tarkibiy qismlari uchun tabiiy jismoniy eskirish usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
texnik holatini tavsiflovchi usul.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
59. Bozorda keng taqdim etilgan obyektlar uchun baholash obyektining eskirish darajasini uning qiymatining oʻzgarishiga qarab hisoblash imkonini beruvchi quyidagi formuladan foydalanish mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Snov — yangi transport vositasining baholash vaqtidagi bozor qiymati (soʻmda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sos — baholash vaqtida baholanayotgan obyektning bozor qiymati (soʻmda).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ushbu formula boʻyicha eskirish miqdorini belgilashda eskirish miqdori 100 foizdan oshmasligi kerak, yaʼni I < 100 foiz boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar bozorda taqdim etilgan analoglar soni yetarli boʻlmasa (masalan, noyob va eksklyuziv avtomobillar uchun), jamlangan eskirish miqdori quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60. Normativ eskirish usuli baholash obyekti xizmat muddatining normativ muddatga nisbati sifatida jismoniy eskirish hisoblanishini anglatadi. Mazkur usulni normativ-texnik hujjatlarda bosib oʻtadigan masofasi normativi yoki xizmat qilish muddati belgilangan baholash obyektlari uchun qoʻllash maqsadga muvofiqdir. Bunda, jismoniy eskirish quyidagi formula bilan hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Lf — baholash sanasida baholash obyektining undan foydalanish boshlangan paytdan boshlab haqiqiy bosib oʻtgan masofasi (ming km);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ln — baholash obyektining hisobdan chiqarish (kapital taʼmirlash)gacha normativ bosib oʻtadigan masofasi (ming km);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tf — baholash obyektining baholash sanasidagi haqiqiy yoshi, yil (motosoat);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tn — baholash obyektining hisobdan chiqarish (kapital taʼmirlash)gacha normativ xizmat yili, yil (motosoat).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
61. Jismoniy eskirish usuli baholash obyektining asosiy funksional vazifasi boʻyicha ishlagan xronologik yoshi va ishlagan vaqtiga bogʻliq holda jismoniy eskirishini hisoblashdan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) foydalanish boshlangandan boshlab xronologik yosh va bosib oʻtgan masofasini hisobga olgan holda jismoniy eskirishini hisoblash quyidagi formula orqali amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
e — natural logarifmlar asosi 2,72ga teng;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ώ — baholash obyektining yoshi va undan foydalanish boshlangandan keyingi haqiqiy bosib oʻtgan masofasiga bogʻliq funksiya hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, funksiya quyidagi koʻrinishga ega boʻladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Pf — baholash obyektidan foydalanish boshlangandan keyingi haqiqiy bosib oʻtgan masofasi (ming km);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Df — haqiqiy xizmat muddati (yil);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a, v — baholash obyektining turiga qarab koʻrsatkichi belgilanadigan qatʼiy belgilangan konstantalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Turli baholash obyektlari uchun “a” va “v” qatʼiy belgilangan konstantalarning turlari va koʻrsatkichlari mazkur Metodikaning 3 va 4-ilovalariga muvofiq aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) yoʻl-qurilish texnikalari hamda maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinalarining oʻrtacha yillik ishlagan vaqti ushbu Metodikaning 5-ilovasidagi jadvalga muvofiq aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yoʻl-qurilish texnikalari hamda maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinasining jismoniy eskirish miqdori (foizda) ushbu Metodikaning 6-ilovasiga muvofiq hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
62. Transport vositasi va uning butlovchi qismlari (Ifiz) uchun tabiiy jismoniy eskirish miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ifiz — tabiiy jismoniy eskirish, foizda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ib — xizmat qilish muddati bilan belgilanadigan obyektning eskirishining bazaviy koʻrsatkichi, foizda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ik — baholanayotgan transport vositasi haqiqiy bosib oʻtgan masofasini oʻrtacha yillik bosib oʻtgan masofasidan ogʻish miqdori bilan aniqlanadigan bosib oʻtgan masofasi boʻyicha tuzatish kiritilgan eskirish koʻrsatkichi, foizda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
K — transport vositasidan foydalanadigan mintaqa turiga bogʻliq transport vositasining eskirishiga tuzatish kirituvchi koeffitsiyent quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
A — mintaqa turini hisobga olgan holda transport vositasining eskirishiga tuzatish kirituvchi koeffitsiyent hisoblanadi hamda uning miqdori ushbu Metodikaning 7-ilovasidagi jadvalga aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Oʻz navbatida:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
I1 — transport vositasi haqiqiy bosib oʻtgan masofasini oʻrtacha yillik bosib oʻtgan masofasidan ogʻish miqdoriga bogʻliq eskirishga tuzatish kirituvchi koeffitsiyent (0,25 foizga teng, agar Pf > Psrg Df yoki 0,1 foiz, agar Pf ≤ Psrg Df), foizda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Pf — transport vositasining foydalanish boshlangandan boshlab haqiqiy bosib oʻtgan masofasi, ming km.;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Df — haqiqiy xizmat muddati, yilda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Psrg — oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofa, ming km.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
I2 — transport vositasini bir yil foydalanishdagi eskirishi va uning miqdori ushbu Metodikaning 8-ilovasiga muvofiq hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tirkamalar va yarim tirkamalarning jismoniy eskirishi aniqlanganda, quyidagi formuladan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Turli turdagi transport vositalari uchun oʻrtacha yillik bosib oʻtgan masofa miqdori (Psrg) ushbu Metodikaning 9-ilovasiga muvofiq aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
63. Texnik holatini tavsiflovchi usuldan foydalangan holda jismoniy eskirishni aniqlashda ushbu Metodikaning 10-ilovasida keltirilgan transport vositalarining jismoniy texnik holatini baholash shkalasi qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Texnik holatini tavsiflovchi usul deganda dastlabki maʼlumotlarning noaniqligi sharoitida qoʻllaniladigan usul tushuniladi. Bu holat kerakli maʼlumotlarning miqdori yetarli boʻlmaganda paydo boʻlishi mumkin. Shu sababli, boshqa usullardan foydalanish qiyin yoki imkonsizdir. Mazkur usul oʻz mohiyatiga koʻra koʻp yillik amaliyotga asoslangan va ushbu sohadagi professional hamjamiyat rozi boʻlgan ekspert-mutaxassislarning fikrlari (mulohazalari) toʻplamini oʻz ichiga oladi. Ushbu fikrlar toʻplami miqdoriy shaklda ifodalanishi mumkin. Foydalanish qulayligi uchun ushbu fikrlar toʻplami jadval shaklida taqdim etilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
64. Baholash obyektining jismoniy eskirishini aniqlashda hisoblash-analitik usullar hisoblash uchun zarur boʻlgan dastlabki maʼlumotlar mavjud boʻlganda qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
65. Funksional (maʼnaviy) eskirish baholash obyektining ishlab chiqarishdan olib tashlanishi, xuddi shunday transport vositalarini ishlab chiqarish sohasida yangi texnologiyalarning rivojlanishi munosabati bilan baholash obyekti u yoki bu xossalarining isteʼmol jozibadorligi pasayishi bilan belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Maʼnaviy eskirish — xuddi shunday transport vositalarining xossalari va tavsiflarining yaxshilanishi (texnik parametrlari yoki konstruktiv yechimlarining oʻzgarishi, yangi imkoniyatlarning vujudga kelishi, yoqilgʻi sarfini tejashi va h.k.) yoki ular turkum ishlab chiqarilishining arzonlashuvi sababli yuzaga kelgan eskirish hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasining maʼnaviy eskirishini hisoblash quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mr — transport vositasining maʼnaviy eskirishini aniqlashda hisobga olinadigan r-chi omil (foizda).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash sanasida ishlab chiqarishdan toʻxtatilgan transport vositasini hisobga oluvchi birinchi omil miqdorini hisoblash quyidagi formula asosida amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tsn — transport vositasini ishlab chiqarish toʻxtatilgan sanadan baholash sanasigacha boʻlgan muddat (yil).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasiga tegishli ehtiyot qismlarni ishlab chiqarish toʻxtatilishini inobatga oluvchi maʼnaviy eskirish omili miqdori M2 = 20 foizga teng boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasining yoʻl-transport hodisasiga yoʻliqishini inobatga oluvchi (baholash sanasiga qadar) maʼnaviy eskirish omili miqdori M3 = 5 foizga teng boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasi foydalanuvchilari sonini inobatga oluvchi (roʻyxatga olish hujjatlari maʼlumotlariga asosan 3 tadan oshiq foydalanuvchi) maʼnaviy eskirish omili miqdori M4 =5 foizga teng boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
66. Baholash sanasida transport vositasiga talabning pasayishi yoki yoʻqligi sababli iqtisodiy eskirish (Iek) baholovchi tomonidan oʻziga xos bozor konyunkturasidan kelib chiqqan holda mustaqil ravishda belgilanadi va Iek qiymati ≤ 20 foiz boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
67. Xarajat yondashuvini qoʻllashda baholash obyektining qiymati jamlangan eskirishni chegirgan holda baholash obyektining tiklanish qiymati (yoki almashtirish qiymati) sifatida aniqlanadi. Baholash obyekti qiymatini hisoblash quyidagi formula asosida amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sv(z) — baholash obyektining tiklanish qiymati yoki almashtirish qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Inak — baholash obyektining jamgʻarilgan eskirishi (foizda).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
68. Hisoblangan jismoniy eskirish transport vositasining texnik holatiga mos kelmagan hollarda baholovchi 50 foizdan ortiq hisoblangan jismoniy eskirishni oshirish yoki kamaytirish (majburiy tartibda asoslash bilan) va uning miqdorini transport vositasining texnik holatidan kelib chiqib belgilash huquqiga ega. Bunda, tuzatilgan jismoniy eskirish 35 foizdan kam boʻlmasligi lozim. Tuzatish ushbu Metodikaning 10-ilovasida keltirilgan jadvalga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar transport vositasida hisobot hujjatlari mavjud boʻlsa, ularning bosib oʻtgan masofasi/ishlagan vaqtiga oid maʼlumotlar inobatga olinishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
69. Transport vositasining ishlab chiqarilgan sanasi nomaʼlum boʻlsa, foydalanish boshlangan sana qabul qilinishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar transport vositasining faqat ishlab chiqarilgan yili nomaʼlum boʻlsa, transport vositasi ishlab chiqarilgan model yilining birinchi yanvari (agar model yili maʼlum boʻlsa) yoki ishlab chiqarilgan yilning birinchi yanvari (agar model yili nomaʼlum boʻlsa) shartli ravishda foydalanish muddatining boshlanishi sifatida qabul qilinadi. Transport vositasi chiqarilgan oy (foydalanish boshlanishi) maʼlum boʻlgan hollarda, shu oyning birinchi kuni chiqarilgan sana (foydalanish boshlanishi) sifatida qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar ishlab chiqarilgan yili ham nomaʼlum boʻlsa, foydalanish muddatini taxminan bilvosita koʻrsatkichlar, jumladan transport vositasining markirovkalangan agregatlari, uzellari, detallari, ushbu modelni ishlab chiqarish muddati (foydalanishning boshlanishi) boʻyicha koʻrib chiqish mumkin. Bunda, ekspluatatsion eskirish baholovchi tomonidan taxminan aniqlanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
70. Voqea sodir boʻlgunga qadar foydalanishda boʻlgan yoki foydalanilayotgan va davlat texnik koʻrigidan oʻtgan transport vositasi uchun maksimal jismoniy eskirish 90 foizdan oshmasligi kerak deb hisoblanadi. Agar hisoblangan ekspluatatsion eskirish 90 foizdan oshsa, baholovchi unga tuzatish kiritishga haqli. Tuzatish mazkur Metodikaning 10-ilovasida keltirilgan jadvalga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yangi avtomobillar uchun eskirishi 10 foizdan oshmagan boʻlsa, ehtiyot qismlarning eskirishi qoʻllanilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
71. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash 6-son “Baholash yondashuvlari va usullari” MBS va uning Metodikasiga asosan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-bob. Shikastlangan transport vositalarining qiymatini baholashning xususiyatlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Axborotni toʻplash va tahlil qilishning xususiyatlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
72. Mazkur bob shikastlangan transport vositasining qiymatini (xususiyatlarni inobatga olgan holda), shikastlangan transport vositasini taʼmirlash (tiklash) qiymatini va shikastlanishidan kelib chiqadigan zararni baholashga oid tavsiyalarni oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositalarini tiklash boʻyicha taʼmirlash xarajatlarini hisoblashdan maqsad transport vositasining avariyadan oldingi xususiyatlarini tiklash uchun yetarli boʻlgan xarajatlarning eng koʻp miqdorini aniqlashdir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
73. Shikastlangan transport vositasining qiymatini baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
shikastlangan transport vositasini koʻrikdan oʻtkazish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasini taʼmirlashning tiklash qiymatini hisoblash (taʼmirlash ishlari qiymatini hisoblash, materiallar qiymatini hisoblash, ularning eskirishini hisobga olgan holda ehtiyot qismlar qiymatini aniqlash).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasiga yetkazilgan moddiy zararga yoʻl-transport hodisasi oqibatida shikastlangan transport vositasining tovar qiymatining yoʻqolishi ham kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Olinmagan daromadlarni (yoʻqotilgan foydani) aniqlash ushbu standart doirasida baholovchining vakolatiga kirmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Taʼmirlash-tiklash ishlari hajmini aniqlash baholovchi tomonidan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Hajmi, turlari va taʼmirlash usullari baholovchi tomonidan transport vositasining shikastlanish xususiyati va darajasiga (korroziyaviy buzilishga) va alohida detallar holatiga qarab belgilanadi. Bunda, transport vositasi ishlab chiqaruvchi korxona tomonidan belgilangan texnologiyaga muvofiq, detallarni demontaj qilish/montaj qilish, sozlash, tuzatish, boʻyash, korroziyaga qarshi va shovqinga qarshi ishlov berish va h.k. ishlarni bajarish zaruriyatini hisobga olish lozim. Agar transport vositasini ishlab chiqaruvchi korxonaning taʼmirlash texnologiyasi toʻgʻrisida maʼlumot boʻlmasa, mavjud analoglar va ishlab chiqaruvchi korxonalarning rasmiy maʼlumotlari olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasining texnik holatini aniqlash va ehtimoliy yashirin shikastlangan agregatlar va uzellarning tiklash ishlari hajmini aniqlashda tekshirish ishlari (zarurat tugʻilganda, qismlarga ajratish va nuqsonlarni aniqlash) hisobga olinishi zarur. Bunda, almashtirilishi rejalashtirilgan detallarning narxi, bevosita ochilgan uzel yoki agregatni koʻrikdan oʻtkazish jarayonida ushbu taxmin tasdiqlanmaguncha hisobga olinmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi agregat, uzel yoki qismni texnik jihatdan tiklash imkoniyati yoʻq boʻlganda yoki uning tiklanishi iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq boʻlmagan hollarda uni almashtirish haqida qaror qabul qiladi. Bunda Oʻzbekiston Respublikasining normativ hujjatlari, sohaviy normativlar va transport vositasini ishlab chiqaruvchi korxonalarning texnik holati va ekspluatatsiya xavfsizligi normalarini belgilab beradigan normativlariga amal qilinishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agregat va uzellarni almashtirish toʻgʻrisida qaror qabul qilishdan avval, odatda, ularni qismlarga ajratish yoki holatini diagnostika qilish amalga oshirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yengil avtomobil kuzovi yoki ramasini, mikroavtobus kuzovi yoki ramasini, yuk mashinasi kabinasi yoki ramasini almashtirish quyidagi hollarda belgilanishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a) kuzovning murakkab yoki juda murakkab egilishi kuzatilganda, quyidagi qismlarni almashtirish zarur boʻlganda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
old qismi old lonjeronlar bilan yoki deformatsiyalarni bartaraf etish (2-kategoriyadan past boʻlmagan murakkablikdagi taʼmir) bilan birgalikda, old panel, yon panel tiraqlari (bir yoq tiragʻi), shamol oynasi ramasi, salonning old qavati va chap yoki oʻng qismidagi tom paneli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
kuzovning orqa qismi orqa lonjeronlar bilan yoki deformatsiyalarni bartaraf etish (2-kategoriyadan past boʻlmagan murakkablikdagi taʼmir) bilan birgalikda, orqa panel, orqa oyna ramasi, yon panellarining orqa qismlari (bir yon paneli), salonning orqa qavati va chap yoki oʻng qismidagi panel;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b) kuzov elementlarining 50 foizidan koʻprogʻiga yetkazilgan shikastlar, shu jumladan, tom paneli, lonjeronlar bilan salon qavati, yon panel, dvigatel qalqoni, old yoki orqa lonjeronlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
d) kuzovning oʻrtacha yoki murakkab egilishi va uning tayanch elementlarida teshib oʻtgan korroziya mavjud boʻlib, bu almashtiriladigan yoki taʼmirlanadigan qismlarni sifatli biriktirish imkonini bermasa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
e) kuzov yoki ramaning alohida elementlarini taʼmirlash iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq boʻlmasa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
f) kuzov yoki rama taʼmirga qabul qilish talablariga mos kelmasa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi tomonidan plastik elementlarni almashtirish yoki tiklash toʻgʻrisida qaror qabul qilishda boshqa narsalar bilan birgalikda ishlab chiqaruvchining taʼmir texnologiyasi, zamonaviy materiallardan foydalangan holda tiklashning mavjud texnologiyalaridan foydalanishini, bunda hududdagi taʼmir bazasining imkoniyatlari va qayta tiklashning foydasini ham inobatga olish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Boʻyoq ishlari hajmini belgilashda elementning bitta boʻyoq turini (turiga, hajmiga, taʼmirlash taʼsiri zonasiga bogʻliq ravishda) toʻliq, tashqi yoki qisman (agar bunday boʻyoqni ishlatish mumkin va maqsadga muvofiq boʻlsa) tanlash imkoniyatidan kelib chiqish lozim. Bunda lak-boʻyoq qoplamasining (LBQ) oʻziga xos xususiyatlarini hisobga olish zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar transport vositasining tashqi boʻyaladigan yuzasining 50 foizidan ortigʻi boʻyashga muhtoj boʻlsa (kuzov elementlari soniga qarab), transport vositasi boʻyicha mutaxassis tomonidan transport vositasining tashqi qismini va qoʻshimcha ravishda boʻyashni talab qiladigan boshqa yuzalarni (almashtirilayotgan yoki taʼmirlanayotgan detallarning ichki yuzalarini) boʻyash belgilanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Toʻliq boʻyash ishlari tashqi yuzalardan tashqari avtomobil salonining ichki qismini, bagajni va motor boʻlimini, eshikning ichki yuzalarini, kapot va bagajnik qopqogʻini (bagajnik eshigini), eshikning chekkalari va ochilishlarini ham boʻyashni oʻz ichiga oladi. Buning uchun salonni toʻliq demontaj qilish, bagajnik astarlarini olib tashlash va motor boʻlimini qisman demontaj qilish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar transport vositasini koʻrib chiqish natijasida quyidagi holatlar aniqlansa, transport vositasining kuzovi va elementlarini boʻyash ishlari belgilanmaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
butun elementning zararlanishidan oldin LBQ yoʻq boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
elementning shikastlanish zonasida uning shikastanishidan oldin LBQ yoʻq boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
elementda toʻgʻridan-toʻgʻri korroziya izlari mavjud boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mayda LBQning shikastlanishlarini (chuqur emas chiziqlar, soʻrilishlar, yuvilmaydigan dogʻlar va h.k.) bartaraf etish uchun polirovka va siyqalash ishlari tayinlanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
74. Transport vositasini koʻrikdan oʻtkazish baholash buyurtmachisi (yoki uning ishonchli vakili) ishtirokida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi tomonidan transport vositasi vizual tarzda, zarurat boʻlganda, texnik vositalardan foydalangan holda koʻrikdan oʻtkaziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholovchi tomonidan zarurat boʻlganda transport vositalari boʻyicha mutaxassis jalb qilingan holda koʻrib chiqilayotgan hodisa natijasida yetkazilgan nuqsonlar va shikastlanishlarni aniqlash amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Tashqi koʻzdan kechirishdan keyin baholovchi, agar imkoniyat boʻlsa, transport vositasi boʻyicha mutaxassisni jalb qilgan holda, dvigatel va boshqa agregatlar hamda transport vositalari tizimlarini, shuningdek oʻrnatilgan ixtisoslashtirilgan (maxsus) uskunalarni (avtosamosval kuzovining koʻtarish mexanizmlari, avtobus eshiklarni ochish va yopish uskunalari va shunga oʻxshash) diagnostikasini amalga oshiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash vazifalarini hal qilish uchun transport vositasining detallari, tizimlari va mexanizmlarini koʻzdan kechirish zarur boʻlsa, koʻzdan kechirish quyidagi uch bosqichda oʻtkazilishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
dvigatel oʻchirilgan holatda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
dvigatel ishlayotgan holatda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi harakatlanayotgan hollarda.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
LBQ koʻzdan kechirish transport vositasi boʻyicha mutaxassisni jalb qilgan holda amalga oshiriladi. LBQni koʻzdan kechirishda transport vositasining zavodda boʻyalgan texnologiyasi va taʼmirdan keyin boʻyashdagi xatolarni hisobga olish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
LBQ turli burchaklarda tekshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
toʻgʻri burchakda (90°);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
oddiy aks burchagida (45°);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uchqur burchakda (flop) (15°).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vizual tekshiruvni LBQ holati indikatorlari yoki LBQ qalinligini oʻlchovchilar yordamida mustahkamlash mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Koʻzdan kechirish davomida ekspluatatsiya jarayonida yoki sodir boʻlgan yoʻl-transport hodisasi natijasida tarkibiy qismlarning joylashuv holatining oʻzgarishini tekshirishda yonma-yon joylashgan kuzov qismlari orasidagi boʻshliqlarni koʻzdan kechirish lozim. Boʻshliqlar kuzovning har ikki tomonidagi simmetrik tarkibiy qismlar oʻrtasida bir xil va teng (transport vositasi ishlab chiqaruvchisi tomonidan belgilangan chetlanish doirasida) boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar baholovchi (transport vositasi boʻyicha mutaxassis) tomonidan kuzovning egilishi yoki ramaning deformatsiyasiga oid belgilarni aniqlagan, lekin bu belgilar qatʼiy qaror qabul qilish uchun yetarli boʻlmasa yoki bunday belgilar mavjud boʻlmasa, ammo hodisa xususiyati kuzovning egilishi yoki ramaning buklangan boʻlishi ehtimoli yuqori ekanini koʻrsatsa, buyurtmachiga kuzov (rama)ni stapelda tekshirish zarurligi haqida xabar berish yoki qoʻl oʻlchovchi tizimlar yordamida tekshiruv oʻtkazish zarur.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
75. Transport vositalarini suratga olish transport vositasining shikastlanishini aniqlash va qayd etishning toʻliqligini taʼminlashi kerak. Fotosuratlarda olingan materialni tizimlashtirish va uning mazmunini mantiqiy ketma-ketlikda ochib berish uchun suratga olish umumiydan xususiygacha olib boriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ushbu maqsadlar uchun ketma-ket yaqinlashish usuli yordamida uch turda transport vositalarini suratga olish amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
umumiy koʻrinish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uzelli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
batafsil.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
76. Umumiy koʻrinishda suratga olish (oʻrta va umumiy koʻrinish) shikastlangan transport vositasining oʻzini, uning atrofini qamrab olmasdan yoki qamrab olgan holda suratga olishdir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Shikastlanish joyiga qarab kadrda butun old yoki orqa qismi va shikastlangan butun yon yuzasi koʻrinadigan boʻlsa, transport vositasi kuzovining old, orqa yoki yon qismlarini burchakli suratga olish mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositalarini sharhli suratga olishda suratga olish obyekti butun kadrni yoki uning asosiy (85 foizdan ortiq) qismini egallab, kadr chegaralari boʻylab minimal boʻsh joy qoldirishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sharhli suratga olish toʻrtta nuqtadan amalga oshiriladi. Bunday suratga olishdan maqsad butun transport vositasini suratga olishdir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
77. Uzelli suratga olish (yaqindan koʻrish) — transport vositasining alohida, eng muhim shikastlangan qismlarini suratga olishdan iborat.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Uzelli fotosuratda obyektlar yaqindan tasvirlangan boʻlib, shikastlanishning shakli va tasnifini, shikastlangan transport vositasidagi belgilarning nisbiy joylashuvini aniqlash mumkin boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
78. Batafsil suratga olish — alohida qismlarni, kuzovning shikastlanishini va transport vositasi toʻqnashuvi izlarini qayd etish uchun amalga oshiriladi. Batafsil fotosuratlar maksimal maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi lozim boʻlib, ulardan transport vositasiga yetkazilgan zararning darajasi va tasnifini, fotosuratda olingan shikastlanishlarning fazoviy xususiyatlarini aniqlash mumkin boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
79. Koʻzdan kechirish natijasida baholovchi (yoki baholovchining yordamchisi) shikastlangan transport vositasining texnik holatini tekshirish dalolatnomasiga baholash obyekti toʻgʻrisida baholash uchun zarur boʻlgan barcha maʼlumotlarni, uning shikastlanishini, nuqsonlarini aniqlaydi va quyidagilarni dalolatnomaga kiritadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi va uning butlovchi qismlari raqamlarining taqdim etilgan hujjatlardagi yozuvlarga (roʻyxatga olish raqami, VIN identifikatsiya raqami, kuzov raqami, rama raqami, dvigatel raqami va boshqalar) muvofiqligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining butligi, qoʻshimcha uskunalarning mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
komponentlar, agregatlar va qimmatbaho butlovchi qismlar almashtirilganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasida foydalanishdagi shikastlanish va nuqsonlarning mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mavjud avariya va nuqsonlarning turi, xususiyati, murakkablik darajasi, hajmi va joylashuvi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining kuzovi ilgari taʼmirdan oʻtganligi, uning hajmi, tasnifi va sifati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
aniqlangan shikastlanish va nuqsonlarni bartaraf etish imkoniyati va usullari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
har bir alohida agregat, uzel va detal uchun tiklash ishlarini amalga oshirish imkoniyati, usullari va ularni amalga oshirish hajmi (mehnat sigʻimi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasini qayta tiklash uchun zarur boʻlgan ehtiyot qismlari nomenklaturasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Shikastlangan transport vositasining texnik holatini tekshirish akti mazkur Metodikaning 11-ilovasiga muvofiq tuziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qayta tiklash ishlarining nomenklaturasi, ularni amalga oshirish usullari va hajmlari, zarur ehtiyot qismlari va materiallarni aniqlashda baholovchi transport vositasini ishlab chiqaruvchining texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash boʻyicha standartlari va tavsiyalariga asoslanishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasi egilishlarining tasnifi va murakkablik darajasi mazkur Metodikaning 12-ilovasiga muvofiq aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
80. Shikastlangan transport vositasining taʼmirlash qiymatini hisoblash baholash sanasiga quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Cv — taʼmirlash tiklash qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Crr — taʼmirlash ishlari qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Cm — foydalangan asosiy materiallarning qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Cd — transport vositasiga oʻrnatilgan detallar va ehtiyot qismlarining qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ki — detallar va ehtiyot qismlarning eskirish koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
81. Taʼmirlash ishlari hajmi, turi, usuli, texnologiyasi va mehnat sigʻimi detallar va uzellarning shikastlanish darajasi va xossalariga hamda holatiga (korroziyali yemirilish) bogʻliq holda aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bunda, ajratish/yigʻish, moslash, boʻyash, korroziya va shovqinga qarshi qayta ishlash va boshqa zarur ishlarni hisobga olish lozim. Mazkur ishlarni transport vositasini ishlab chiqaruvchi korxona tomonidan belgilangan texnologiyaga muvofiq amalga oshirish lozim. Ishlab chiqaruvchi korxonaning talab etiladigan taʼmirlash texnologiyasi mavjud boʻlmagan hollarda mavjud analoglar va ishlab chiqaruvchi korxonalarning rasmiy vakolatxonasining maʼlumotlari asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Taʼmirlash ishlari qiymati Srr quyidagi formula asosida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ti p — i-chi ish turi boʻyicha mehnat hajmi (ish soati);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Si n-ch — i-chi ish turi boʻyicha ish soati qiymati (soʻm).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
82. Transport vositalarini taʼmirlashning mehnat zichligini aniqlashda transport vositalarini ishlab chiqaruvchi yoki vakolatli tashkilotlar (muassasalar) tomonidan ishlab chiqilgan va tasdiqlangan texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash ishlari uchun mehnat zichligi meʼyorlaridan foydalanish kerak. Agar bunday normalar mavjud boʻlmasa, unda analog transport vositasi uchun mehnat zichligi normalarini qoʻllash kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
83. Ish soatining narxini aniqlashda quyidagi eng kamida preyskurantlar olinishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
firmani (dilerlik) xizmat koʻrsatish shoxobchalari uchun — ikkidan kam emas (agar mintaqada mavjud boʻlsa, mavjud boʻlmasa, mavjud stansiyalardan maʼlumotlar olinadi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ixtisoslashtirilgan texnik xizmat koʻrsatish shoxobchalari uchun — yengil avtomashinalar uchun kamida uchta teng xizmat koʻrsatish shoxobchalari (agar hududda mavjud boʻlsa, mavjud boʻlmaganda mavjud stansiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar olinadi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yuk mashinalari, avtobuslar, motonaqliyotlar, maxsus texnika va boshqalar uchun kamida ikkita (agar mintaqada mavjud boʻlsa, mavjud boʻlmasa, mavjud stansiyalardan maʼlumotlar olinadi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasi taʼmirlashda ish soatining qiymati baholovchi tomonidan hududiy xizmatlar bozori sharoiti va amaldagi oʻrtacha narxlarni (ishlar turi, transport vositasining turi, shuningdek, transport vositasining rusumi va modellari boʻyicha) inobatga olgan holda belgilanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Agar vakolatli shaxs yoki organning qarori yoxud koʻrsatmasida taʼmir ishlarini bajarish yoki bajarilgan taʼmir ishlarini amalga oshiriladigan taʼmirlash tashkilotining narx parametrlari yoki manzillari koʻrsatilgan boʻlsa, unda tiklash taʼmirining qiymati koʻrsatilgan narxlar boʻyicha hisoblanishi mumkin va bu haqda baholash hisobotida koʻrsatilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Taʼmirlash xarajat parametrlarini tanlashda kelgusi taʼmirlashning murakkabligini inobatga olish zarur. Transport vositasini tiklash uchun barcha taʼmirlash ishlarini bajara oladigan, maxsus jihozlarga va yuqori malakali xodimlarga ega boʻlgan taʼmirlash tashkilotiga afzallik berish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
84. Transport vositasini taʼmirlash boʻyicha tannarx parametrlarini (taʼmirlash ishlarining norma-soati narxini) tanlashda ishlash muddati besh yildan oshgan yoki ishchi eskirishi 35 foizdan yuqori boʻlgan transport vositasi uchun, agar ular mazkur hududdagi shu rusumdagi (modeldagi) transport vositalarini taʼmirlash boʻyicha oʻrtacha narxlar darajasidan yuqori boʻlsa, firmaning (brendli) xizmati narxlarini belgilamaslik tavsiya etiladi. Bunday transport vositasi uchun transport vositasining umumiy texnik holatiga (ekspluatatsion eskirish va tashqi koʻrinishi, muntazam texnik xizmat koʻrsatish, avvalgi shikastlarning izlari va ularni taʼmirlash sifati bilan tavsiflanadi) qarab mazkur hudud uchun oʻrtacha yoki minimal narxlarni belgilash tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ayrim hollarda, ekspluatatsiya muddati besh yildan ortiq boʻlgan yoki ekspluatatsion eskirishi 35 foizdan ortiq boʻlgan transport vositasini taʼmirlashda firmani (brend) xizmatining narxlarini qoʻllashga ruxsat beriladi. Agar avariya sodir boʻlishidan avval transport vositasi muntazam texnik xizmat koʻrsatishdan oʻtgan va firma (brend) stansiyasida taʼmirlangan boʻlsa, bu xizmat daftarchasidagi yozuvlar bilan tasdiqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Boʻyoqning narx parametrlarini tanlashda boʻyoq qoplamasi uchun amal qiladigan kafolatga ega boʻlgan transport vositasi uchun firma (brend) xizmatining narxlarini belgilash tavsiya etiladi. Boʻyoq uchun minimal narxlar qoniqarsiz holatdagi LBQ boʻlgan transport vositasiga qoʻllanilishi kerak. Boshqa hollarda oʻrtacha qiymat parametrlarini qoʻllash tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bir necha rasmiy dilerlar mavjud boʻlgan hududlarda bir xil rusumli transport vositalariga teng xizmat koʻrsatiladigan boʻlsa, ulardan biridagi minimal taʼmirlash baholarini qabul qilish tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasini taʼmirlash qiymatini belgilashda sinab koʻrilgan va sertifikatlangan dasturiy vositalardan foydalanish tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Bozor maʼlumotlari boʻlmaganda, transport vositasini taʼmirlashda ish soatining qiymati baholash sanasiga amalda boʻlgan bazaviy hisoblash miqdorining 10 foizi miqdorida qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
85. Texnologiyaga muvofiq asosiy ekspluatatsiya materiallarining fizik yoki kimyoviy holatini oʻzgartiradigan, ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan texnologiyada qoʻllanishi koʻrsatilgan materiallar (shpatlyovka, boʻyoqlar, laklar, germetiklar, texnologik suyuqliklar) uchun xarajatlar hisob-kitobi amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Materiallar turkumiga transport vositasining shikastlanishi natijasida yoʻqotilgan va taʼmirlash jarayonida zarur boʻlgan xladagentlar, tormoz va sovutish suyuqliklari kiradi. Bunda, agar shunday ekspluatatsiya materiallari yoʻqotilmagan boʻlsa, unda ularning xarajatlari faqat toʻldirish uchun meʼyorlari boʻyicha hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Materiallar xarajatlari miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Rm — transport vositasini tiklash taʼmiri uchun materiallar xarajatlari (soʻm);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
n — taʼmirlashda zarur materiallar turlari soni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Smi — i-chi turdagi materiallarning bir birligi (soʻm);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Nmi — materialning i-chi turining solishtirma sarf normasi (material birligi/taʼmirlash birligi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kpi — i-chi turdagi materiallar zarur boʻlgan taʼmirlanayotgan birliklar soni (detallar, uzellar, agregatlar soni, kilogramm, metr, kvadrat metr va h.k.).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i-chi turdagi materialning bir birlikdagi qiymati mazkur materiallar bozoridan baholash sanasiga olingan narx maʼlumotlari asosida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i-chi turdagi materialning solishtirma sarf normasi mazkur materialning tovar bozoridagi ishlab chiqaruvchilarning axboroti boʻyicha oʻrtacha miqdor sifatida hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i-chi turdagi materialdan foydalanilgan holda tiklash, taʼmirlash, qilinadigan taʼmirlash birliklari (masalan, detallar, uzellar, agregatlar soni, kilogramm, metr, kvadrat metr) soni transport vositasini koʻrikdan oʻtkazish natijalari boʻyicha aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
86. Ehtiyot qismlar (detallar, uzellar, agregatlar) qiymati baholash sanasidagi mazkur hududda yangi ehtiyot qismlarga shakllangan bozor narxlari toʻgʻrisida ishonchli axborotlar asosida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kafolatli ekspluatatsiya muddatidagi transport vositasi uchun, shuningdek xizmat koʻrsatgan muddati besh yilgacha boʻlgan avtomobillar uchun original ehtiyot qismlar va butlovchilarning qiymati olinishi tavsiya etiladi. Shu bilan birga, kafolat muddatida boʻlgan avtomobillar uchun narxlarni rasmiy dilerning yoki ushbu savdo rusumini rasmiy ravishda taqdim etadigan ixtisoslashtirilgan doʻkon maʼlumotlari asosida qabul qilish tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Zarurat boʻlgan taqdirda, detallar, uzellar, agregatlar qiymatini aniqlashda transport vositasi ishlab chiqaruvchisi tomonidan tuzilgan muayyan transport vositasi rusumi (modellar, modifikatsiyalar) uchun ehtiyot qismlar katalogiga muvofiq ularning toʻliq nomini koʻrsatish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Detallar (uzellar, agregatlar)ning qiymati (Sd) jismoniy eskirishni hisobga olgan holda quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Snov — almashtirilishi kerak boʻlgan detal (uzellar, agregatlar)ni oʻrniga almashtirish uchun tayinlangan yangi detal (uzellar, agregatlar) qiymati (soʻm);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ifiz — almashtirilishi kerak boʻlgan detal (uzellar, agregatlar)ning jismoniy eskirishi (foizda).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Baholash sanasidagi jismoniy eskirish uning foydalanish shartlari, baholash obyektining bozorning zamonaviy talablarga muvofiqligi, shuningdek tashqi omillar taʼsiri tufayli qiymatning pasayishidan kelib chiqib koʻzdan kechirish natijalari boʻyicha aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Detal (uzellar, agregatlar)ni jismoniy eskirishi 50 foizdan ortiq boʻlsa, tuzatish 50 foiz miqdorida mazkur Metodikaning 10-ilovasidan foydalangan holda qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Hududda ilgari foydalanilgan detallar, uzellar, agregatlar bozori shakllangan boʻlsa, tiklash taʼmirlash qiymatini hisob-kitob qilinishida mazkur detallar, uzellar, agregatlar qiymatidan foydalanish mumkin. Bunday holda quyidagi shart qabul qilinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Cd — almashtirilishi kerak boʻlgan detal (uzellar, agregatlar) qiymati (soʻm);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Cd(b/u) — ilgari foydalanishda boʻlgan, almashtiriladigan detal (uzellar, agregatlar)ni oʻrniga tayinlanadigan detal (uzellar, agregatlar)ning qiymati (soʻm).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
87. Voqea natijasida shikastlangan transport vositasining alohida qismlarining holati transport vositasining umumiy holatidan sezilarli darajada farq qilgan taqdirda, ushbu qismlarning jismoniy eskirishiga mazkur Metodikaning 10-ilovasidan foydalangan holda tuzatish kiritish mumkin (masalan, kuzov elementlarining izchil korroziyasi, yoriqlar, shisha va plastmassa qismlarning siniqlari, mazkur hodisaga aloqasi boʻlmagan deformatsiya yoki elementlarning qisman buzilishi, taʼmirlash izlari, foydalanish davrida detallarni almashtirish, agar ularning eskirishi transport vositasining umumiy eskirishidan sezilarli darajada farqlanadi).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§.Transport vositalarining shikastlanishi va keyingi taʼmirlash ishlari natijasida tovar qiymatini yoʻqotish miqdorini aniqlash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
88. Tovar qiymatini yoʻqotish (bundan buyon matnda TQY deb yuritiladi) — shikastlangandan keyin normativ talablarga muvofiq tiklangan transport vositasining bozor qiymatini shunga oʻxshash shikastlanmagan transport vositasining bozor qiymatiga nisbatan shartli ravishda pasayishi hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasida maʼlum turdagi shikastlanishlarni bartaraf etish boʻyicha muayyan turdagi ishlarni bajarish uning geometrik parametrlarida, tarkibiy materiallarning fizik-kimyoviy xususiyatlarida va ish jarayonlarining xususiyatlarida obyektiv zarur oʻzgarishlar bilan bogʻliq boʻlib, funksional va foydalanish xususiyatlarining yomonlashishiga olib kelishi tufayli TQY vujudga keladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
89. Shikastlangan va taʼmirlangan holatlardan (agar shikastlanish darajasini aniqlash mumkin boʻlsa) qatʼiy nazar transport vositasi uchun TQY hisoblanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
TQY oʻtkazilgan tiklash taʼmirlashning qoniqarsiz sifatiga bogʻliq boʻlmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
90. Transport vositasining koʻzdan kechirish natijalari boʻyicha quyidagi taʼmirlash taʼsirlaridan birining zarurligi yoki ular amalga oshirilganligi aniqlanganda, TQY hisoblanishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi kuzovining egilishini bartaraf etish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi kuzovining ajralmas elementlarini almashtirish (toʻliq yoki qisman);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi kuzovining alohida elementlarini (ajraladigan yoki ajralmas) taʼmirlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining kuzovi va bamperining tashqi sirtini toʻliq yoki qisman boʻyoqdan chiqarish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
zavoddagi yigʻish sifatining buzilishiga olib keluvchi transport vositasi salonini toʻliq yechish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
91. TQY quyidagi hollarda hisoblanmaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
agar shikastlanish vaqtida transport vositasining ekspluatatsion eskirish miqdori 35 foizdan oshsa yoki ishlab chiqarilgan kundan boshlab besh yildan ortiq vaqt oʻtgan boʻlsa. TQY faqat ikkala shart bajarilganda hisoblanmaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yuk avtomobilining xizmat qilish muddati uch yildan oshgan boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
texnologik jarayonlarni taʼminlashda yordamchi funksiyalarni bajaruvchi yuk tashuvchi transport vositasining (generatorlar, koʻchma ustaxonalar va shunga oʻxshashlar, yuk mashinasi shassisiga oʻrnatilgan uskunalar va boshqalar) xizmat muddati kafolat muddatidan oshgan boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
avtobuslarning xizmat qilish muddati intensiv rejimda ishlaydigan avtobuslar uchun bir yildan, boshqa avtobuslar uchun esa uch yildan oshgan boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
shikastlanishlarni aniqlashdan oldin kuzov almashtirilganda (kabina orqasidagi romga oʻrnatilgan yuk tashuvchi transport vositasining kuzovi bundan mustasno);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi ilgari tiklash taʼmirlash qilingan boʻlsa (shu jumladan, boʻyash) yoki avariya natijasida shikastlangan boʻlsa, bundan mazkur Metodikaning 90-bandida koʻrsatilgan shikastlanishlar mustasno;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
voqea sodir boʻlgan vaqtda transport vositasining kuzovi yoki kabinasida korroziya shikastlanishlari mavjud boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
92. Quyidagi shikastlanishlar oʻrganilayotgan hodisa natijasida yuzaga kelganda TQY hisoblashni talab qilmaydi va ularning oʻrganilayotgan hodisagacha boʻlganligi TQY hisoblashni rad etishni belgilamaydi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
himoya funksiyalarini buzmaydigan mexanik taʼsirida boʻyoq qoplamasining ekspluatatsion shikastlanishlari (rangni sizilarsiz oʻzgarishi, yoriqlar, maydoni kichik boʻlaklar, tirnalgan joylar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
0,25 dm2dan ortiq boʻlmagan, boʻyashni talab qilmaydigan oddiy deformatsiya koʻrinishidagi kuzovning (kabinaning) bittalik ekspluatatsion shikastlanishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
boʻyashni talab qilmaydigan va transport vositasining tashqi koʻrinishini yomonlashtirmaydigan alohida qismlarni almashtirishga olib keladigan shikastlanishlar (shisha, faralar, boʻyalmagan bamperlar, pnevmatik shinalar, gʻildirak disklar, tashqi va ichki furnitura va boshqalar). Agar koʻrsatilgan qismlarga qoʻshimcha ravishda kapot, rama qisimlari yoki qoplama detallar (olinadigan qanotlar, kapot, eshiklar, bagaj qopqogʻi) shikastlangan boʻlsa, TQYni hisoblashda barcha shikastlanishlar kompleks tarzda hisobga olinishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
moldinglar, bezaklar, nakladkala, tutqichlar, oyna korpuslarini va boshqa kichik tashqi elementlar, gʻildirak diklarining boʻyalgan holatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
93. Transport vositasi shikastlanganda TQY uning baholash sanasidagi qiymatiga nisbatan foizda quyidagi formula bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
SUTS — transport vositasining tovar qiymatini yoʻqotish miqdori (soʻmda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
SKTS — shikastlanish vaqtida transport vositasining qiymati (soʻmda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
KUTSi — taʼmirlash harakatlarida TQY transport vositasining i-chi koeffitsiyenti (foizda).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
94. Tovar qiymatining yoʻqotilishi shikastlanishlarning (taʼmirlash taʼsirini) hajmi, turi va xususiyatiga bogʻliq boʻladi. KUTSi — koeffitsiyentlar miqdori alohida pozitsiyalar boʻyicha ekspert amaliyoti natijalari asosida mazkur Metodikaning 13-ilovasida belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
95. Kuzovning payvand orqali bir-biri bilan ulangan uygʻunlashgan ajralmas elementlarini almashtirishda bitta taʼsirni ikkiyoqlama hisob-kitobini bartaraf etish maqsadida mazkur elementlar guruhi uchun koeffitsiyentlar KUTCi summasi “Almashtirish” pozitsiyasi boʻyicha 20 foizga kamaytirilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
96. Transport vositasining ajraladigan detallarini taʼmirlashda taʼmirlash qiymati summasi (taʼmirlash uchun ajratib olish va zarur hollarda taʼmirlash uchun detallarni yechish qiymati) va TQY miqdori (boʻyoqlash natijasida TQYni hisobga olmagan holda) mazkur detal (jismoniy eskirishini hisobga olgan holda) qiymati va uni almashtirish qiymatidan oshib ketmasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
97. Kuzov (kabina)ni (korroziya yoki boshqa shikastlanishlar boʻlmagan transport vositalari uchun, uni bartaraf qilish uchun korpus elementini yoki korpusni toʻliq boʻyash kerak) toʻliq, tashqi yoki qisman boʻyashda TQY quyidagilarga hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
zavodning lak-boʻyoq qoplamali MDH va mahalliy ishlab chiqaruvchilar tomonidan ishlab chiqarilgan muddati uch yildan oshmagan (uchinchi yil birgalikda) transport vositalari uchun;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
besh yilgacha (beshinchi yil birgalikda) boʻlgan chet elda ishlab chiqarilgan transport vositalari uchun (shu jumladan, MDH hududida litsenziya asosida yoki qoʻshma korxonada ishlab chiqarilgan).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
98. Transport vositasi kuzovining tashqi yuzalarini elementma-element boʻyashdagi TQY KUTCi koeffitsiyenti qiymati quyidagi formula boʻyicha boʻyaladigan elementlar soniga mutanosib ravishda hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kuts okr(1) — transport vositasi kuzovining birinchi tashqi elementini boʻyash boʻyicha TQY koeffitsiyenti (foizda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kuts okr(N-1) — transport vositasi kuzovining ikkinchi va keyingi tashqi elementini boʻyash boʻyicha TQY koeffitsiyenti (foizda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
N — TQY hisoblanadigan transport vositasi kuzovini boʻyaladigan tashqi elementlar soni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
99. Transport vositasi kuzovining boʻyalgan elementlarida voqea sodir boʻlgunga qadar yuzaga kelgan nuqsonlar va shikastlanishlar va (yoki) ularni bartaraf etish izlari (taʼmirlash, boʻyash izlari) ham shikastlangan zonada, ham undan tashqarida boʻlsa, hisob-kitoblarda quyidagini olish lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
100. Transport vositasini tashqi yoki toʻliq boʻyashni amalga oshirishda kuzovning tashqi elementlarining boʻyoq qoplamasida hodisa sodir boʻlgunga qadar yuzaga kelgan nuqson va shikastlanishlar va (yoki) ularni bartaraf qilish izlari) mavjud boʻlganda, tashqi yoki toʻliq boʻyash uchun TQY Kuts okr koeffitsiyenti miqdori bunday elementlarning soniga mutanosib ravishda kamayadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Misol uchun, agar umumiy soni oʻn toʻrt boʻlgan ikkita shikastlangan element mavjud boʻlsa, TQY Kuts koeffitsiyenti = 5 foiz — 5 foiz × 2 / 14 = 4,29 foiz boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Foydalanishga yaroqli qoldiqlar qiymatini hisoblash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
101. Shikastlangan transport vositasining foydalanishga yaroqli qoldiqlari deganda bozor qiymatiga ega boʻlgan, keyinchalik foydalanish uchun yaroqli, shikastlangan transport vositasidan demontaj qilinishi va sotilishi mumkin boʻlgan uning detallari, uzellari va agregatlari tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Foydalanish mumkin boʻlgan qoldiqlarning qiymati deganda ularni demontaj qilish, nuqsonlarni aniqlash, diagnostika qilish (agar kerak boʻlsa), saqlash va sotishni tashkil etish xarajatlarini hisobga olgan holda ularni sotish mumkin boʻlgan eng ehtimoliy qiymat tushuniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
102. Foydali qoldiqlarga quyidagilar kirishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
rama (pastki rama), kuzov yigʻmasining oʻrnatilgan qismlari, jumladan kapot, eshiklar, bagaj qopqogʻi (orqa eshigi), qoplash (quyruq) qismlari (olinadigan qanotlar), shuningdek bamperlar (old va orqa), oynalar shishalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasi boshqarish mexanizmining va shassisining tarkibiy qismlari (dvigatel, uzatgich (uzatish) qutisi, akslar (koʻpriklar) va boshqalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ikki yoki toʻrt gʻildirak uchun toʻplam sifatida pnevmatik shinalar, yigʻilgan gʻildiraklar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining asboblari va jihozlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Uzellar, agregatlar, asboblar va jihozlar, agar diagnostika yoki nosozliklarni bartaraf etishda boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, quyidagi shartlar bajarilganda ishlashi mumkin deb hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ular avariya zonasidan tashqarida joylashganda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ularda avariya va taʼmirlash taʼsirining izlari yoʻq boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
texnik nosozlik yoki ishlamay qolish belgilari yoʻq boʻlsa (masalan, ishlaydigan suyuqliklarning oqishi, ulanishda sezilarli nomaqbul lyuft va boshqalar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
103. Quyidagi tarkibiy qismlarni foydalanish mumkin boʻlgan qoldiqlarga kiritish mumkin emas:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
demontaj qilish gazli payvandlash va elektr kesishdan foydalanish bilan bogʻliq ishlarni talab qilsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yoʻl harakati xavfsizligiga taʼsir qilsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
korroziya shikastlanishiga ega boʻlsa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
taʼmirlashni talab qilsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
104. Transport vositasi nobud (yaroqsiz) boʻlgan taqdirda, bunday transport vositasining qiymati yoʻq qilishga topshirilgan transport vositasi uchun kompensatsiya miqdoriga teng ravishda olinishi mumkin. Bunday sharoitlarda foydalanish mumkin boʻlgan qoldiqlarning qiymati aniqlanmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Shikastlangan transport vositasini qayta tiklash xarajatlari eskirishni hisobga olgan holda uning shikastlanish vaqtidagi qiymatining 85 foiziga teng yoki undan koʻp boʻlgan yoki tiklash taʼmirlash ishlari olib borilishi texnik jihatdan imkonsiz boʻlsa transport vositasi nobud (yaroqsiz) boʻlgan deb topiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Foydalanish mumkin boʻlgan qoldiqlarning qiymati, agar transport vositasini texnik holatiga koʻra ehtiyot qismlarga ajratish mumkin boʻlmasa, ham aniqlanmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ehtiyot qismlarning ikkilamchi bozorining mintaqaviy xususiyatlaridan kelib chiqqan holda ushbu transport vositasining foydalanishga yaroqli qoldiqlari talabga ega boʻlmaganda, foydalanishga yaroqli qoldiqlar qiymatini hisoblash amalga oshirilmasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
105. Foydalanishga yaroqli qoldiqlar quyidagi shartlarga javob berishi kerak:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
detal (agregat, uzel) uning yaxlitligi va koʻrinishiga putur etkazadigan hech qanday shikastlanishga ega boʻlmasligi kerak va agregat (uzel) qoʻshimcha ravishda ish holatida boʻlishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
detal (agregat, uzel) transport vositasi ishlab chiqaruvchisi tomonidan nazarda tutilmagan konstruksiya, shakl yoki geometriya yaxlitligi oʻzgarishiga ega boʻlmasligi kerak (masalan, noturkum ishlab chiqarilgan uskunalarni mahkamlash uchun qoʻshimcha teshiklar va kesmalar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
detalda oldingi taʼmirlash izlari boʻlmasligi kerak (toʻgʻrilash izlari, shpaklyovka izlari, qisman taʼmirlash izlari va boshqalar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
106. Foydalanishga yaroqli qoldiqlarning qiymati ularni demontaj qilish, saqlash va sotish xarajatlarini hisobga olgan holda quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bunda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Sgo — foydalanish mumkin boʻlgan qoldiqlarning qiymati, soʻmda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
S — foydalanishga yaroqli qoldiqlar qiymatini aniqlash vaqtida shikastlanmagan holatda boʻlgan transport vositasining qiymati, soʻmda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ke — nuqsonlarni aniqlash, demontaj qilish, saqlash va sotish xarajatlarini hisobga oladigan koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kv — shikastlangan paytdagi transport vositasining xizmat qilish muddatini va uning shikastlanmagan qismlariga boʻlgan talabni hisobga oladigan koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kop — transport vositasining mexanik shikastlanish hajmini (darajasini) hisobga oladigan koeffitsiyent;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ci — shikastlanmagan elementlar qiymatining transport vositasi qiymatiga nisbati (ogʻirligi), foizda.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasining uzellar va agregatlar qiymatini transport vositasi qiymatiga taxminiy foiz nisbati mazkur Metodikaning 14-ilovasiga muvofiq aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ke, Kv va Kop koeffitsiyentlarining miqdorlari mazkur Metodikaning 15-ilovasiga muvofiq aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Tadqiqot uchun taklif qilingan transport vositasining analogini tanlash usuli
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
107. Agar transport vositasining eng muhim isteʼmol xususiyatlari bir-biridan biroz farq qilsa yoki umuman farq qilmasa, bunda transport vositasini analog sifatida qabul qilish mumkin boʻladi. Bunday xususiyatlarga quyidagilar kiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
transport vositasining maqsadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
texnik va ekspluatatsion xususiyatlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Analogni tanlashda bir xil ishlab chiqaruvchi va mamlakatga ustunlik berish kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
108. Motonaqliyotlar va mopedlar uchun analog tanlashda quyidagi xususiyatlar olinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
maqsadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
turi (kichik, oʻrta, katta);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
vazni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
dvigatel ishchi hajmi va quvvati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
gʻildirak formulasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
milliy (mintaqaviy) bozordagi qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
109. Yengil avtomobillar uchun analog tanlashda quyidagi xususiyatlar olinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
maqsadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
turi (kichik, oʻrta, katta);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ishchi vazni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uzatish turi (orqa, oldi, toʻliq va h.k.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
gʻildirak formulasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
dvigatel ishchi hajmi va quvvati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
yoqilgʻi turi (benzin, dizel, gaz, elektr va boshqalar.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
uzatmalar qutisi turi (mexanik, avtomatik va boshqalar.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qoʻshimcha uskunalar bilan jihozlanishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
milliy (mintaqaviy) bozordagi qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga
1-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasining (transport vositasi) texnik holatini tekshirish akti
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

__________-sonli shartnoma asosida transport vositasi rusumi _________ davlat raqami ____________ ishlab chiqarilgan yili ___________ koʻrikdan oʻtkazildi.

texnik pasport __________-sonli, kuzov ________-sonli, dvigatel ___________-sonli, shassi _____________-sonli, boʻyoq rangi ________________, transport vositasi masofasi _______ ming km, transport vositasining egasi _____________________________________________________________, manzili _____________________________________________________________________________

Transport vositasini yaxshi holatda.

Transport vositasini tekshirish vaqtida quyidagilar

ANIQLANDI

Toʻliqlik, detallar, uzellar, agregatlar, qoʻshimcha uskunalar haqida maʼlumot: _______________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

Kuzovning tashqi holati: ___________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

Dvigatel: _________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

Old osmasi: ________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

Orqa osmasi: ______________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

Uzatma qutisi: ____________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

Rul boshqaruvi: ___________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

Elektr tizimi: ____________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

Saloni: ___________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

Tormoz tizimi: ____________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

Shinalari: ________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

Baholovchi: _______________

Buyurtmachi: _______________

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga
2-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasi turiga bogʻliq ravishda baholanayotgan transport vositasining Y koʻrsatkich darajasi va X konstruktiv-texnik tavsifi koʻrsatkichining miqdori
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Transport vositasi turi

X-tavsifi xususiyati oʻzgarishlari nomi va diapazoni

Y miqdori

Yengil avtomobillari

X-dvigatel quvvati, ot kuchi (o.k.)

21 o.k. ≤ X ≤ 105 o.k.

0,90

Bortli yuk avtomobillari

X-yuk koʻtarish hajmi, tonna

0,3 t ≤ X ≤ 15 t

0,85

Tortuvchi mashinalari

X-koʻtarish oʻqiga yuklama, tonnada

5,8 t ≤ X ≤ 17 t

0,87

Oʻzi agʻdaruvchi mashinalari

X-yuk koʻtarish hajmi, tonnada

1,2 t ≤ X ≤ 100 t

1,50

Ixtisoslashtirilgan avtomobillari

X-yuk koʻtarish hajmi, tonnada

0,45 t ≤ X ≤10 t

0,85

Maxsus avtomobillari

X-yuk koʻtarish hajmi, tonnada

7,5 t ≤ X ≤ 40 t

0,85

Tirkamalari va yarim tirkamalari

X-yuk koʻtarish hajmi, tonnada

0,2 t ≤ X ≤ 70 t

1,40

Avtobuslari

X-umumiy oʻtirish soni, oʻrin

7 oʻrin ≤ X ≤ 220 oʻrin

0,95

Yengil avtomobillari

X-dvigatel ish hajmi, kub.sm.

934 kub.sm ≤ X ≤ 6750 kub.sm.

1,05

Yengil avtomobillari

X-dvigatel ish hajmi, kub.sm.

756 kub.sm. ≤ X ≤ 4600 kub.sm.

0,93

Yengil avtomobillari

X-dvigatel ish hajmi, ot kuchi

44 o.k. ≤ X ≤ 455 o.k.

1,05

Yuk avtomobillari

X-dvigatel ish hajmi, kub.sm.

2400 kub.sm. ≤ X ≤ 12000 kub.sm.

0,88

Yuk avtomobillari

X-dvigatel ish hajmi, ot kuchi

100 o.k. ≤ X ≤ 450 o.k.

0,88

Boshqa yuk avtomobillari

X-yuk koʻtarish hajmi, tonnada

0,25 t ≤ X ≤ 17,7 t

0,85

Avtobuslari

X-dvigatel ish hajmi, ot kuchi

100 o.k ≤ X ≤ 350 o.k.

0,88

Avtobuslari

X-dvigatel ish hajmi, kub.sm.

2400 kub.sm. ≤ X ≤ 12000 kub.sm.

0,88

Avtobuslari

X-umumiy oʻtirish soni, oʻrin

9 oʻrin ≤ X ≤ 45 oʻrin

1,08

Boshqa avtobuslari

X-umumiy oʻtirish soni, oʻrin

9 oʻrin ≤ X ≤ 120 oʻrin

1,08

Avtomobil kranlari

X = 1 * Gk + 0,24 * Gsh,

Gk — kranning yuk koʻtarishligi, tonna;

Gsh — shassi yuk koʻtarishligi, tonna;

6,3 t ≤ Gk ≤ 50 t;

6 t ≤ Gsh ≤ 20 t.

1,59

Frontal bir kovshli yuklagichlar

X = Gkp + 0,32 * Vp,

Gkp — kovshning yuk koʻtarishligi, tonna;

Vp — kovshning hajmi, kub.m.;

2,2 t ≤ Gkp ≤ 8 t;

1,1 kub.m. ≤ Vp ≤ 4,2 kub.m.

1,53

Gʻaltak mashinalar

X = Rk + 0,61 * Lp,

Rk — katka massasi, t.;

Lp — polos kengligi, m.;

2 t ≤ Rk ≤ 16 t;

0,875 m. ≤ Lp ≤ 2 m.

0,89

Bir kovshli ekskavatorlar

X — kovshning hajmi, kub.m.

0,3 kub.m ≤ X ≤ 1,5 kub.m.

1,23

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga
3-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasining har xil turlari uchun Ω-funksiyasini hisoblash uchun foydalaniladigan oʻzgarmas “a” va “v” konstantalar miqdori
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Transport vositasi turlari

“a” miqdori

“v” miqdori

MDH mamlakatlari va mahalliy ishlab chiqaruvchilarning yengil avtomobillari

0,07

0,0035

MDH mamlakatlari va mahalliy ishlab chiqaruvchilarning yuk-bortli avtomobillari

0,1

0,003

MDH mamlakatlari va mahalliy ishlab chiqaruvchilarning tortuvchi (tyagach) avtomobillari

0,09

0,002

MDH mamlakatlari va mahalliy ishlab chiqaruvchilarning oʻzi agʻdaruvchi (samosval) mashinalari

0,15

0,0025

MDH mamlakatlari va mahalliy ishlab chiqaruvchilarning ixtisoslashtirilgan avtomobillari

0,14

0,002

MDH mamlakatlari va mahalliy ishlab chiqaruvchilarning avtobuslari

0,16

0,001

Yevropa ishlab chiqaruvchilarining yengil avtomobillari

0,05

0,0025

Amerika ishlab chiqaruvchilarining yengil avtomobillari

0,055

0,003

Osiyo ishlab chiqaruvchilarining yengil avtomobillari (Yaponiyadan tashqari)

0,065

0,0032

Yaponiya ishlab chiqaruvchilarining yengil avtomobillari

0,045

0,002

Xorijiy ishlab chiqaruvchilarning yuk mashinalari

0,09

0,002

Xorijiy ishlab chiqaruvchilarning avtobuslari

0,12

0,001

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Izoh. Agar transport vositasi bir davlatda litsenziya bitimi boʻyicha yoki boshqa davlatning asosiy ishlab chiqaruvchisi bilan qoʻshma korxonada tayyorlangan boʻlsa, asosiy ishlab chiqaruvchi davlat va transport vositasini ishlab chiqaruvchisi uchun transport vositasi turiga mos “a” va “v” konstantalarning oʻrtacha miqdori qabul qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga
4-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yoʻl-qurilish texnikasi hamda maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinalarning jismoniy eskirishini hisoblashda qoʻllaniladigan “a” va “v” konstantalar miqdori
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Yoʻl-qurilish texnikasi hamda maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinalar turi

“a” miqdori

“v” miqdori

Zanjirli (gusenitsali) ekskavatorlar 0,5-0,65 kub.m sigʻimli kovsh bilan

0,048

0,04

Pnevma gʻildirakli ekskavatorlar 0,4-0,65 kub.m sigʻimli kovsh bilan

0,0423

0,04

Ekskavatorli koʻtargich uskunasi mavjud traktorlar 0,25 kub.m. sigʻimli kovsh bilan

0,1063

0,04

Skreperlar

0,0415

0,04

Buldozerlar

0,0481

0,04

Avtogreyderlar

0,0872

0,04

Avtokranlar yuk koʻtarishi 10 tonnagacha

0,0901

0,033

Avtokranlar yuk koʻtarishi 10 tonnadan oshiq

0,0343

0,033

Pnevma gʻildirakli kranlar

0,0461

0,033

Zanjirli (gusenitsali) kranlar

0,0461

0,033

Bir kovshli yuklagichlar

0,1018

0,033

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga
5-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yoʻl-qurilish texnikalari hamda maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinasining oʻrtacha yillik ish vaqti Nsr
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Yoʻl-qurilish texnikalari hamda maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinalari turi

Normativ xizmat muddati, yil

Oʻrtacha yillik ish vaqti, ming mashina-soati

Zanjirli (gusenitsali) ekskavatorlar 0,5-0,65 kub.m sigʻimli kovsh bilan

9

1,483

Pnevma gʻildirakli ekskavatorlar 0,4-0,65 kub.m sigʻimli kovsh bilan

9

1,680

Ekskavatorli koʻtargich uskunasi mavjud traktorlar 0,25 kub.m. sigʻimli kovsh bilan

8

0,8

Skreperlar

10

1,446

Buldozerlar

9

1,478

Avtogreyderlar

8

0,974

Avtokranlar yuk koʻtarishi 10 tonnagacha

10

0,744

Avtokranlar yuk koʻtarishi 10 tonnadan oshiq

16

0,861

Pnevma gʻildirakli kranlar

12

1,092

Zanjirli (gusenitsali) kranlar

12

1,092

Bir kovshli yuklagichlar

8

0,904

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga
6-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yoʻl-qurilish texnikasi hamda maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinalar jismoniy eskirishi miqdori (foizda)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Uskunalar turlari

Yoshi, yillari

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Avtogreyderlar

6

18

33

40

60

72

85

90

98

99

Bir chelakli (kovshli) oldingi yuklagichlar

8

22

29

46

52

68

75

88

95

96

Bir chelakli (kovshli) ekskavatorlar

4

8

12

15

30

54

67

75

88

95

Gʻaltak mashinalar (Yoʻl katoklari)

4

8

12

18

39

50

75

85

95

97

Boshqa maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinalar

5

8

16

28

44

62

76

87

94

96

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Izoh.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Zanjirli (gusenitsali) traktorlarning jismoniy eskirishi, yurish masofasidan qatʼi nazar, yiliga 12 foiz qilib belgilangan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Gʻildirakli traktorlarning jismoniy eskirishi, yurish masofasidan qatʼi nazar, yiliga 10 foiz qilib belgilangan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mashina tirkamalari va turar-joy transport vositalari (masalan, avtomobil-dala hovli) uchun tirkamalarning jismoniy eskirishi, yurish masofasidan qatʼi nazar, yiliga 8 foiz miqdorida belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga
7-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasini ekspluatatsiya qilinadigan aholi mintaqali turiga bogʻliq transport vositalarini jismoniy eskirishiga tuzatish kirituvchi koeffitsiyenti (A)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Mintaqa turi

A-koeffitsiyent miqdori

50 ming kishigacha boʻlgan aholi punktlari

1,000

Aholisi 50 dan 200 ming kishigacha boʻlgan shaharlar

1,025

Aholisi 200 mingdan 1 million kishigacha boʻlgan shaharlar

1,050

Aholisi 1 milliondan 4 million kishigacha boʻlgan shaharlar

1,075

4 milliondan ortiq aholiga ega megapolislar

1,100

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga
8-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Har xil turdagi transport vositalari uchun oʻrtacha yillik eskirish qiymati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yengil avtomobillar uchun oʻrtacha yillik eskirish qiymati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Klass belgilashi

Uzunligi,

metr

Avtomobilning oʻrtacha yillik eskirishi (M2), foiz

Ushbu klassga kiritilgan modellarga misollar

Import qilingan,

“UZ-DEU”, GM Uzb, UzAuto

SSRI,

MDH, RF

“A” — oʻta kichik

3,5 gacha

8,0

8,0

“Pejo-106”, “Spark”, “Tiko”, “Matiz”, “Damas”, “Oka”.

“V” — kichik

3,9 gacha

6,0

6,5

“Reno Klio”, “Opel-Korsa”, “Pejo-206”, “Tavriya”.

“S” — birlamchi oʻrtacha

4,3 gacha

5,8

7,0

“Folksvagen Golf”, “Ford Fokus”, “Reno Megan”, “Pejo 307”, “Ij”, “Lada-Samara”, “Lada Kalina”.

“D” — ikkilamchi oʻrtacha

4,6 gacha

5,5

7,0

“Neksiya”,”Siyelo”,”Lanos”, “Nubira”, “Lasetti”, “Opel Vekgra”, “Pejo-406”, “Mersedes-S” “Moskvich”, “Folksvagen Passat”.

“E” — katta

4,9 gacha

5,2

7,0

“Epika”, “Toyota Kamri”, “Mersedes — Ye”, “Pejo-607”, “Opel-Omega”, “Volga”, “BMV 5-serii”, “Nisan-Maksima”.

“F” — oliy

4,9 dan yuqorisi

4,9

4,9

“Leksus LS 400”, “BMV 7 serii”, “Mersedes 500”, “Audi A8”, “Zil-41041”.

“G” — birlamchi sportga mos

-

5,2

 

“Mazda MX 5”, “Fiat Barketta”, “Nissan 350-2”.

“N” — ikkilamchi sportga mos, qimmat sport kupe

-

4,9

 

“Porshe 911”, “Ferrari 360”, “Dodj Vaiper”.

“SUV1” — unchalik katta boʻlmagan yoʻltanlamas

-

5,2

7,0

“Mitsubisi Padjyero — mini”, “Suzuki-Vitara”, “Xonda NRV”, “Djip Vrangler”, “Niva”, “Ij”.

“SUV2” — katta boʻlgan yoʻltanlamas

-

4,9

6,5

“Mitsubisi Padjero”, “Shevrolet Kaptiva”, “Land Rover”, “Mersedes S”, “Toyota Lend Kruzer”.

“MPV” — yuqori sigʻimli universali

-

5,8

7,0

“Dodj Karavan”, “Byuik Esteyt Vagon”, “Plimut Grand Voyadjer”, “Ford Galaksi”, “Opel Meriva”, “Lada Nadejda”, “Kraysler Voyadjer”.

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mikroavtobuslar uchun oʻrtacha yillik eskirish qiymati I2
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Mikroavtobusning toʻliq (M) massasi, t

Mikroavtobuslar uchun oʻrtacha yillik eskirish qiymati, foiz

Import qilingan,

“UZ-DEU”, GM Uzb, UzAuto

RF va MDH ishlab chiqarilgan

M < 2,8

5,5

7,0

2,8 < M <3,5

5,2

7,0

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mototexnikalar uchun oʻrtacha yillik eskirish qiymati I2
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Mototexnikalarining dvigatel hajmi (V), sm3

Mototexnikalar uchun oʻrtacha yillik eskirish qiymati, foiz

Import qilingan, UzAuto

RF va MDH ishlab chiqarilgan

V< 49

11

15

50 < V< 125

10,5

14

126 < V < 249

10,0

13

250 < V < 499

9,5

12

500 < V < 749

9,0

11

750 < V < 999

8,5

10,5

1000 < V

8,0

10,0

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga
9-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Har xil turdagi transport vositalari uchun oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yengil avtomobillar uchun oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Korpus turi, vazifasi

Oʻlchamlar

Transport vositasining xizmat muddati

Ishlab chiqaruvchi

Oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi, ming km

Yopiq kuzov (sedan, fastbek, kombi, universal va boshqalar), quyida jadvalda koʻrsatilganlardan tashqari

uzunligi 3,6 m gacha

5 yilgacha

-

16,1

5 yildan 12 yilgacha

Chet elda ishlab chiqarilgan

14,1

Mahalliy ishlab chiqarilgan

11,2

12 yil yoki undan koʻp

Chet elda ishlab chiqarilgan

13,4

Mahalliy ishlab chiqarilgan

10,7

uzunligi 3,6 m dan (shu jumladan) 4,0 m gacha

5 yilgacha

-

16,5

5 yildan 12 yilgacha

Chet elda ishlab chiqarilgan

14,9

Mahalliy ishlab chiqarilgan

12,8

12 yil yoki undan koʻp

Chet elda ishlab chiqarilgan

14,2

Mahalliy ishlab chiqarilgan

12,1

uzunligi 4,0 m dan (shu jumladan) 4,5 m gacha

5 yilgacha

-

19,5

5 yildan 12 yilgacha

Chet elda ishlab chiqarilgan

17,6

Mahalliy ishlab chiqarilgan

14,4

12 yil yoki undan koʻp

Chet elda ishlab chiqarilgan

16,5

Mahalliy ishlab chiqarilgan

13,6

uzunligi 4,5 m dan (shu jumladan) 4,8 m gacha

5 yilgacha

-

22,6

5 yildan 12 yilgacha

Chet elda ishlab chiqarilgan

19,9

Mahalliy ishlab chiqarilgan

14,7

12 yil yoki undan koʻp

Chet elda ishlab chiqarilgan

18,7

Mahalliy ishlab chiqarilgan

13,9

uzunligi 4,8 m dan (shu jumladan) 5,0 m gacha

5 yilgacha

-

24,8

5 yildan 12 yilgacha

Chet elda ishlab chiqarilgan

22,0

Mahalliy ishlab chiqarilgan

15,5

12 yil yoki undan koʻp

Chet elda ishlab chiqarilgan

20,9

Mahalliy ishlab chiqarilgan

14,7

uzunligi 5,0 m va undan yuqori

5 yilgacha

-

25,5

5 yildan 12 yilgacha

-

22,1

12 yil yoki undan koʻp

Chet elda ishlab chiqarilgan

21,5

Mahalliy ishlab chiqarilgan

15,2

Yoʻltanlamas transport vositalari (M1G toifasi) va M1G toifasining maʼlum xususiyatlariga ega boʻlgan boshqa transport vositalari — SUV (Sport Utility Vehicle), CUV (Crossover Utility Vehicle).

uzunligi 4,1 m gacha (shu jumladan)

5 yilgacha

Chet elda ishlab chiqarilgan

17,0

Mahalliy ishlab chiqarilgan

14,1

5 yildan 12 yilgacha

Chet elda ishlab chiqarilgan

16,3

Mahalliy ishlab chiqarilgan

13,5

12 yil yoki undan koʻp

Chet elda ishlab chiqarilgan

15,9

Mahalliy ishlab chiqarilgan

12,8

uzunligi 4,1 m dan (shu jumladan) 4,6 m gacha

5 yilgacha

Chet elda ishlab chiqarilgan

21,0

Mahalliy ishlab chiqarilgan

15,1

5 yildan 12 yilgacha

Chet elda ishlab chiqarilgan

18,8

Mahalliy ishlab chiqarilgan

14,5

12 yil yoki undan koʻp

Chet elda ishlab chiqarilgan

17,7

Mahalliy ishlab chiqarilgan

13,8

uzunligi 4,6 m va undan yuqori

5 yilgacha

Chet elda ishlab chiqarilgan

21,9

Mahalliy ishlab chiqarilgan

15,1

5 yildan 12 yilgacha

Chet elda ishlab chiqarilgan

19,5

Mahalliy ishlab chiqarilgan

14,5

12 yil yoki undan koʻp

Chet elda ishlab chiqarilgan

18,8

Mahalliy ishlab chiqarilgan

13,8

Pikaplar

 

5 yilgacha

-

23,0

5 yildan 12 yilgacha

Chet elda ishlab chiqarilgan

20,0

Mahalliy ishlab chiqarilgan

16,0

12 yil yoki undan koʻp

Chet elda ishlab chiqarilgan

17,6

Mahalliy ishlab chiqarilgan

14,8

MPV (yuqori sigʻimli universali), minivenlar

uzunligi 4,1 m gacha

5 yilgacha

-

18,7

5 yildan 12 yilgacha

-

16,9

12 yil yoki undan koʻp

-

16,5

uzunligi 4,1 m dan (shu jumladan) 4,6 m gacha

5 yilgacha

-

22,4

5 yildan 12 yilgacha

-

20,4

12 yil yoki undan koʻp

-

19,3

uzunligi 4,6 m va undan yuqori

5 yilgacha

-

25,0

5 yildan 12 yilgacha

-

22,3

12 yil yoki undan koʻp

-

21,0

Kupe

5 yilgacha

-

18,0

5 yildan 12 yilgacha

-

16,9

12 yil yoki undan koʻp

-

16,0

Ochiq yoki birlashtirilgan kuzov (lando, kabrioletlar va boshqalar), yuqorida koʻrsatilganlardan tashqari

5 yilgacha

-

15,9

5 yildan 12 yilgacha

-

15,8

12 yil yoki undan koʻp

-

15,0

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yuridik shaxslar tomonidan foydalaniladigan engil avtomobillar uchun oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi 35 ming km boʻlishi tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yoʻlovchi taksilarining oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi 90 ming km boʻlishi tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Avtobuslar uchun oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Ishlab chiqaruvchi

Toifa

Klass

Oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi, ming km

Mahalliy ishlab chiqarilgan avtobuslar

M3

I, II, A

50,0

M2

I, II, A

40,0

M2

III, V

65,0

M3

III, V

80,0

Chet elda ishlab chiqarilgan avtobuslar

M3

I, II, A

60,0

M2

I, II, A

40,0

M2

III, V

80,0

M3

III, V

105,0

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Mototexnika uchun oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Mototexnika turi

Oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi, ming km

Mahalliy ishlab chiqarilgan mototexnika

Chet elda ishlab chiqarilgan mototexnika

Mopedlar, motovelosipedlar, mokiklar (dvigatel hajmi 50 kub. sm gacha)

2,77

3,72

Motonaqliyotlar (dvigatel hajmi 50 kub. sm ortiq 350 kub. sm gacha)

4,50

5,96

Motonaqliyotlar (dvigatel hajmi 350 kub. sm dan ortiq)

7,70

8,34

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yuk avtomobillar uchun oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Ishlab chiqaruvchi

Korpus turi, vazifasi

Toifa

Xizmat muddati,

yillar

Oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi,

ming km

Mahalliy ishlab chiqarilgan yuk mashinalar

Bortli, furgon va boshqalar

(oʻzi agʻdaruvchilar va tortuvchilardan tashqari)

N1

-

23,2

N2

12 gacha

25,1

12 yoki undan koʻp

16

N3

-

39,2

Oʻzi agʻdaruvchilar agagdaruvchilar Samosvallar

Barcha toifalar kategoriya

33,1

Tortuvchilar

Barcha toifalar

-

39,2

Chet elda ishlab chiqarilgan yuk mashinalar

Bortli, furgon va boshqalar

(oʻzi agʻdaruvchilardan tashqari)

N1

12 gacha

29,1

12 yoki undan koʻp

27,1

N2

-

90,1

N3

12 gacha

104,8

12 yoki undan koʻp

76,9

Oʻzi agʻdaruvchilar

N2

-

49,9

N3

-

81,1

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga
10-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositalarining texnik holatga qarab eskirishi shkalasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Texnik holati

Holatni baholash

Eskirish, foizi

Yangi, YHXX* roʻyxatdan oʻtmagan, aʼlo holatda, sotuvdan oldingi tayyorgarlikdan soʻng, foydalanish belgilarisiz.

Yangi

0 — 10

Amalda yangi, kafolat muddati davomida, texnik xizmat koʻrsatish tugallangan va taʼmirlashni talab qilmaydi.

Juda yaxshi

10 — 35

Kafolatdan keyingi foydalanish davrida, muntazam taʼmirlash yoki biron bir qismni almashtirishni talab qilmaydigan texnik xizmat koʻrsatish bilan. Katta taʼmirdan keyin.

Yaxshi

35 — 50

Ishlatilgan, tugallangan texnik xizmat koʻrsatish bilan, muntazam taʼmirlash yoki baʼzi qismlarni almashtirishni talab qiladigan, kichik zarar bilan.

Qoniqarli

50 — 60

Agregatlarni muntazam taʼmirlash (almashtirish), kuzovni (kabinani) taʼmirlash (tashqi boʻyash) amalga oshirilgandan soʻng keyingi foydalanish uchun mos holatda ishlatiladi.

Shartli-yaroqli

60 — 70

Ishlatilgan, kapital taʼmirlash yoki raqamlangan birliklarni almashtirish (dvigatel, korpus, rama), toʻliq boʻyash.

Qoniqarsiz

70 — 80

Ishlatilgan, uni amalga oshirishning iqtisodiy maqsadga muvofiqligidan oshib ketadigan miqdorda taʼmirlashni talab qiladigan foydalanilgan; buni amalga oshirish uchun texnik qobiliyatning etishmasligi.

Cheklangan holat

(qoʻllashga yaroqsiz)

80 — 90

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Izoh. *Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Jamoat xavfsizligi departamenti Yoʻl harakati xavfsizligi xizmati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga
11-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Shikastlangan transport vositasining (transport vositasi) texnik holatini tekshirish akti
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Men, baholovchi _________, ________-sonli shartnoma asosida, transport vositasini (TRANSPORT VOSITASI ) rusumi _________, davlat raqami ___________, ishlab chiqarilgan yili _________, texnik pasporti __________, kuzov ________, dvigatel ___________, shassi ___________, boʻyoq rangi _____________, yurgan masofasi ___________ ming km., transport vositasining egasi __________________________________, manzili ______________________ koʻzdan kechirdim.

Tekshiruv natijasida quyidagilar aniqlandi:

1. Tekshiruv quyidagi manzilda oʻtkazildi: ___________________________ buyurtmachining huzurida ________________________________________ ikkinchi haydovchining ishtirokida (yoki ishtirokisiz) ______________________________________________.

2. Toʻliqlik, detallar, uzellar, agregatlar, qoʻshimcha uskunalar haqida maʼlumot: ____________

_________________________________________________________________________________________

3. Ushbu Aktda koʻrsatilgan barcha yozuvlar tekshirilayotgan transport vositasining texnik pasportiga mos keladi.

4. Tekshiruv natijasida baholanayotgan transport vositasi avariya natijasida yoriqlar, egilishlar, burmalar hosil boʻlishi bilan deformatsiyalanganligi va quyidagi ehtiyot qismlarni almashtirishni talab qilishi aniqlandi:

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

5. Tekshiruv davomida baholanayotgan transport vositasi avariya natijasida yoriqlar, burmalar, burmalar hosil boʻlishi bilan deformatsiyaga uchraganligi va quyidagi taʼmirlash ishlarini talab qilishi aniqlandi:

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

6. Tekshiruv davomida baholanayotgan avtomashinada bartaraf etishni talab qiluvchi nosozlik (perekos) borligi aniqlandi.

Xulosa:

Tekshiruvdan oʻtgan transport vositasi yoʻl-transport hodisasiga qadar texnik jihatdan yaxshi holatda boʻlgan va shikastlangan qismlarni almashtirish va boʻyash orqali tiklashni talab qiladi.

Favqulodda xarakterdagi yashirin nuqsonlar mumkin.

Mazkur akt tashqi tekshiruv asosida tuzilgan. Quyidagilar ishtirok etdilar va imzoladilar:

1. Buyurtmachi _________________________________________

2. Ikkinchi haydovchi __________________________________

3. Bajaruvchi (baholovchi) _______________________________

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga
12-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kuzovning deformatsiyasi va geometrik parametrlarning ogʻish darajasiga qarab transport vositalarini qiyshiqlanganliglarini turlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kuzovning deformatsiyalanish darajasiga qarab qiyshiqlanganliglarini tavsifi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

T/r

Qiyshiqli (perekos) turi

Proyemni buzish

1.

Qiyin (Murakkab) boʻlmagan

Kapotning oralik masofasi

2.

Qiyin (Murakkab) boʻlmagan

Bagaj qopqogʻining oralik masofasi (orqa eshigi)

3.

Qiyin (Murakkab) boʻlmagan

Yon eshikning oralik masofasi

4.

Qiyin (Murakkab) boʻlmagan

Old oynaning oralik masofasi

5.

Oʻrtacha

Kapotning va bagaj qopqogʻining oralik masofasi (orqa eshigi)

6.

Oʻrtacha

Bagaj qopqogʻining oralik masofasi (orqa eshigi) va orqa yon elementlarning oralik masofasi

7.

Qiyin (Murakkab)

Orqa yon elementlarning oralik masofasi, bagaj qopqogʻining oralik masofasi (orqa eshigi) va kuzovni ramaning oralik masofasi

8.

Qiyin (Murakkab)

Kapotning oralik masofasi, old yon elementlarning oralik masofasi

9.

Ayniqsa qiyin (Oʻta murakkab)

Orqa va old yon elementlarning oralik masofasi, kapotning oralik masofasi, bagaj qopqogʻining oralik masofasi (orqa eshigi)

10.

Ayniqsa qiyin (Oʻta murakkab)

Old yon elementlarning oralik masofasi, kapotning oralik masofasi, kuzovni ramaning oralik masofasi

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Geometrik parametrlarning chetlanishiga qarab qiyshiqganchiliqlarning tavsifi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Kuzovning qiyshiqlanganliglarini tavsifi

Transport vositasining konstruktiv xususiyatlari

konstruksiyada old osma/aks (subrama)ning koʻndalang elementi/tastasi boʻlmagan avtomobillar (xetchbek turi).

konstruksiyada old osma/aks (subrama)ning koʻndalang elementi/nuriga ega avtomobillar (sedan turi)

Oralik masofalarining qiyshiqlanganligi

Geometrik parametrlarning yon eshiklar yoki shamol oynalari yoki orqa oynalar teshiklarining ruxsat etilgan chegaralaridan oshib ketishi

Qiyin (Murakkab boʻlmagan) qiyshiqlanganligi

Kapotning geometrik parametrlarining ogʻishi yoki magistral qopqogʻining (arka eshigi) ochilishi, korpusning poydevori va ramasining, eshik teshiklarining, shamol yoki orqa oynalarning geometrik oʻlchamlarini buzmasdan, ruxsat etilgan darajadan oshib ketishi, ular orasidagi boʻshliqlar bundan mustasno. eshiklar va old yoki orqa qanotlarning juft qismlari

Oʻrtacha qiyshiqlanganligi

Bir vaqtning oʻzida kapot va bagaj qopqogʻi (orka eshigi) teshiklarining geometrik parametrlarini ruxsat etilgan darajadan chetga surib qoʻyish yoki old va orqa yon qismlarga zarar bermasdan, orqa yon elementlarning yoki ichki ramkaning (oʻrta ustun) geometrik parametrlarini ruxsat etilganidan tashqariga buzish

Bir vaqtning oʻzida kapot va bagaj qopqogʻi (orka eshigi) teshiklarining geometrik parametrlarini ruxsat etilgan chegaradan chetga surib qoʻyish yoki korpus ramasini buzmagan holda old yon qismlarning geometrik parametrlarini buzish; yoki orqa yon aʼzolar, yoki ichki rama (oʻrta ustun) ruxsat etilgan chegaradan oshib, old va orqa yon qismlarga zarar bermasdan

Qiyin (Murakkab) qiyshiqlanganligi

Orqa yon elementlarning geometrik parametrlari va korpus ramasining bir vaqtning oʻzida ogʻishi yoki oldingi yon elementlarning geometrik parametrlarining ruxsat etilgan chegaralardan tashqariga buzilishi

Orqa yon elementlar va korpus ramasi yoki old va orqa yon elementlar yoki old yon elementlar va korpus ramasining geometrik parametrlarining bir vaqtning oʻzida ogʻishi ruxsat etilgan chegaradan oshib ketadi

Ayniqsa qiyin (Oʻta murakkab) qiyshiqlanganligi

Old tomonning aʼzolari va kuzov ramasining ruxsat etilgan chegaradan oshib ketishining geometrik parametrlarini buzish

Old va orqa yon qismlarning geometrik parametrlarini va kuzov ramasining ruxsat etilgan chegaralardan tashqarida buzilishi

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga
13-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Har xil turdagi transport vositalarining tovar qiymatining yoʻqolishi koeffitsiyentlari (KUTS)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yengil avtomobillar va ular asosida yuk avtomobillari uchun KUTS
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

T/r

Element nomi

Almashtirish

Taʼmirlash raqami

2-taʼmirlash

3-4-taʼmirlash

Oldingi qism

1.

Kapot

-

0,2

0,4

2.

Oldi paneli (radiator ramkasi) yigʻilgan holda (ajratiladigan panellar uchun TQY almashtirishda — 0 ga teng)

0,3

0,2

0,3

2.1.

Oldingi xoch elementi (poperichina peredka) (radiator ramkasi) yuqorigisi

0,1

0,1

0,2

2.2.

Oldingi xoch elementi (poperichina peredka) (radiator ramkasi) pastgisi

0,2

0,1

0,2

3.

Radiatorning yechiladigan loy qoplamasi (brizgovik oblitsovkasi)

0,1

0,1

0,2

4.

Radiatorning yechilmaydigan loy qoplamasi (brizgovik oblitsovkasi)

0,2

0,1

0,3

5.

Yechiladigan qanot (krilo)

-

0,1

0,2

6.

Yechilmaydigan qanot (krilo)

0,2

0,2

0,3

7.

Lonjeronsiz oldingi qanot (krilo) loy qoplamasi (brizgovik) (jumladan, yigʻilgan yuqori kuchaytirgich bilan)

1,0

0,4

0,6

8.

Oldingi lonjeron qanot loy qoplamasiz (brizgoviksiz)

0,5

0,3

0,4

9.

Oldingi qanot shchiti (jumladan, qalqon biriktirma bilan)

0,5

0,2

0,5

9.1.

Old qalqon biriktirma (nadstavka shita peredka)

0,2

0,1

0,2

10.

Havo taʼminoti qutisi

0,2

0,1

0,2

11.

Shamol oynasi ramka paneli

0,6

0,2

0,4

11.1.

Pastki qism shamol oynasi ramka paneli

0,3

0,1

0,2

Oʻrta qism

12.

Yonbosh eshik

-

0,2

0,3

13.

Tom paneli (jumladan koʻngdalang)

1,2

0,4

0,7

14.

Yonbosh tom paneli (konstruktiv alohida element)

0,3

0,2

0,3

15.

Orqa qanotdan yon devor va korpus (kostruktiv- yaxlit element)

2

-

-

15.1.

Orqa qanotsiz korpus tomoni (konstruktiv- alohida elementlar)

1,5

-

-

15.2.

Tomonning yuqori qismi (oldindan orqaga)

0,3

0,2

0,5

15.3.

Old yon devor ustuni (tomdan ostonagacha)

0,5

0,2

0,3

15.4.

Orqa yon ustuni (tomdan ostonagacha)

0,5

0,2

0,3

15.5.

Shamol yoki orqa oyna ustuni (yon devorgacha yoki deraza romining old qismi yoki orqa ustunining bir qismi)

0,2

0,1

0,2

15.6.

Markaziy yon ustuni

0,4

0,2

0,3

15.7.

Yon tomonning pastki qismi (ostona)

0,2

0,2

0,3

16.

Salon pol panellari

1

0,5

0,9

17.

Lonjeron, salon poli koʻndalang elementi

0,2

0,2

0,3

Orqa qism

18.

Orqa eshik, bagaj qopqogʻi

-

0,2

0,6

19.

Orqa panel (jumladan. mustahkamlash yoki koʻndalang element bilan toʻldirish)

0,3

0,1

0,4

20.

Qanot (konstruktiv — alohida element)

0,3

0,2

0,3

21.

Qanot — orqa tashqi yon panel tarkibiy jihatdan kuzovning yon devori bilan birlashtirilishi)

0,5

0,2

0,5

22.

Orqa gʻildirak arka yigʻish (shu jumladan, ichki yon devorning orqa tomoni agar konstruktiv — yaxlit element boʻlganda)

0,3

0,2

0,3

22.1.

Orqa gʻildirak arkaning tashqi tomoni (shu jumladan, orqa ichki yon devor agar konstruktiv — yaxlit element boʻlganda)

0,2

0,1

0,2

22.2.

Ichki yon panel — orqa qismi (konstruktiv- alohida element)

0,2

0,1

0,2

23.

Bagaj boʻlimining poli (jumladan kengaytmalar bilan)

0,3

0,1

0,3

23.1.

Bagaj boʻlimining kengaytmasi yon yoki orqa

0,2

0,1

0,2

24.

Orqa lonjeron

0,5

0,3

0,7

25.

Orqa old koʻndalang polning kengayishi (yoki choʻzilgan koʻndalang kengaytma)

0,2

0,2

0,3

26.

Orqa eshik rama paneli

0,4

0,2

0,4

26.1.

Orqa eshigi ramasining pastki koʻndalang qismi (shu jumladan, orqa javon)

0,1

0,1

0,2

27.

Rama

27.1.

Old ramaning koʻndalang elementi, yechilmaydigan

0,3

0,15

0,3

27.2.

Ramaning markaziy qismining koʻndalang qismi yoki orqasi yechilmaydigan

0,3

0,15

0,3

27.3.

Yechilmaydigan ramaning kronshteyni

0,3

27.4.

Ramaning lonjeroni

0,3

0,2

0,4

27.5.

Rama — tuzatish

0,5

1

Boʻyoqdan chiqarish

28.

Kuzovning toʻliq yoki tashqi boʻyoqdan chiqarilishi

5

29.

Kuzovning bir qismini boʻyoqdan chiqarish

birinchi elementni boʻyoqdan chiqarish (Kuts okr (1))

0,5

2-chi taʼmirlash va har bir keyingi elementni boʻyoqdan chiqarish (Kuts okr (N-1))

0,35

Ajratib olish, qiyshiqlanganlarini bartaraf etish

30.

Yengil avtomobil, mikroavtobusning ichki qismini toʻliq demontaj qilishda, shuningdek rama almashtirishda zavod yigʻmasining yaxlitligini buzish

1

30.1.

Yengil avtomobil yoki mikroavtobusning old qismini toʻliq demontaj qilishda zavod yigʻilishining yaxlitligini buzish

0,4

30.2.

Yengil avtomobil yoki mikroavtobusning orqa qismini toʻliq demontaj qilishda zavod yigʻilishining yaxlitligini buzish

0,2

31.

Qiyshiqlanganliglari

Eshik ochilishining (proyem) perekosi

0,5

oddiy (murakkab boʻlmagan)

1

oʻrtacha

1,5

qiyin (murakkab)

3

ayniqsa qiyin (oʻta murakkab)

4

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yuk avtomobillar va avtobuslari uchun KUTS
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

T/r

Element nomi

Almashtirish

Taʼmirlash raqami

2-taʼmirlash

3-4-taʼmirlash

Oldingi qism

1.

Kapot

-

0,1

0,3

2.

Oldi paneli (radiator ramkasi) yigʻilgan holda (ajratiladigan panellar uchun TQY almashtirishda — 0 ga teng)

0,4

0,2

0,3

2.1.

Oldingi xoch elementi (poperichina peredka) yuqorigisi

0,1

0,1

0,3

2.2.

Oldingi xoch elementi (poperichina peredka) pastgisi

0,2

0,1

0,2

3.

Olinadigan qanot (old yoki orqa qism)

0,1

0,1

0,1

4.

Olinmaydigan qanot (old yoki orqa qism)

0,2

0,1

0,2

5.

Lonjeronsiz oldingi qanot (krilo) loy qoplamasi (brizgovik)

0,3

0,2

0,3

6.

Oldingi lonjeron qanot loy qoplamasiz (brizgoviksiz)

0,5

0,3

0,7

7.

Kabina pol lonjeroni

0,2

0,1

0,2

8.

Oldingi qanot qalqoni (kapotni kompanovka uchun)

0,5

0,4

0,7

9.

Shamol oynasi ramka paneli

0,4

0,2

0,4

10.

Kabinaning yon paneli — eshik oraliq masofasi (ostona)

0,7 (0,5)

0,5 (0,3)

1,0 (0,5)

11.

Kabina eshigi

-

0,1

0,2

Oʻrta qism

12.

Yonbosh eshik

 

0,1

0,2

13.

Tom paneli (jumladan xoch koʻngdalangi bilan)

1,0

0,4

1,0

13.1.

Old tom paneli (oʻrta, orqa)

0,6

0,2

0,8

14.

Yonbosh tom paneli (konstruktiv alohida element)

0,5

0,3

0,5

15.

Kabina yoki furgoning yonbosh tomoni

1,0

-

-

16.

Furgonning tashqi yonbosh paneli

0,5

0,3

0,5

16.1.

Yonbosh panelning pastki qismi (ostona)

0,5

0,3 (0,5)

0,5 (0,8)

16.2.

Ostona paneli (kengaytma bilan)

0,5

0,3

0,5

17.

Ustun yonboshi

0,3

0,3

0,5

18.

Kabina yoki furgon ustunlarini mustahkamlash (har bir qism uchun)

0,3

0,2

0,3

19.

Kabinaning poli (salonning oldingi poli)

1,0

0,3

0,7

20.

Salonning oʻrta poli

2,0

1,0

1,5

21.

Pol salonining lonjeroni va xochi

0,3

0,2

0,3

22.

Orqa gʻildirak arkasi

0,3

0,3

0,4

Orqa qism

23.

Orqa eshik (eshiklar ochilgan holati, uchun har biriga)

-

0,1

0,3

24.

Kabinaning orqa devori (yuqori yoki pastki)

0,3

0,3

0,7

25.

Orqa pol

0,7

0,3

0,6

26.

Orqa paneli

0,3

0,3

0,5

27.

Orqa panelining xochi (poperechina)

0,1

0,1

0,2

28.

Burchak yon paneli

0,3

0,3

0,5

29.

Ramasi

 

0,7

2,0

29.1.

Ramaning lonjeroni

0,3

0,5

1

29.2.

Ramaning xochi (old yoki orqa)

0,3

0,3

0,5

29.3.

Tortib olish ushlagichining xoch elementi

0,3

0,3

0,5

Boʻyoqdan chiqarish

30.

Korpusni (kabinani) toʻliq yoki tashqi boʻyash

5

 

 

31.

Kuzovning bir qismini boʻyoqdan chiqarish

Birinchi komponent qismini boʻyash (Kuts okr (1))

0,4

 

 

Ikkinchi va har bir keyingi komponent qismini boʻyash (Kuts okr (N-1))

0,2

 

 

32.

Zavod yigʻilishining yaxlitligini buzish (yuk mashinasi salonidagi yoki mikroavtobusning ichki qismidagi uskunani toʻliq demontaj qilish paytida, shuningdek ramani almashtirishda)

1

 

 

33.

Eshik ochilishining (oraliq masofa) qiyshiqligini (perekoslari) hamda rama tuzatish

Qiyshiqligini buzilishlarini bartaraf etish

 

0,5

Vertikal yoki yonbosh deformatsiyani bartaraf etish

 

2

Diagonal deformatsiyani bartaraf etish

 

3

Burilish deformatsiyani bartaraf etish

 

5

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga
14-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasi buzilmagan uzellari va agregatlari qiymatining butun (buzilmagan) transport vositasi qiymatiga taxminan foiz nisbati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yengil avtomobillar va yengil yuk mashinalar komponentlari qiymatining butun avtomobil (mashina) qiymatiga taxminan foiz nisbati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Komponent (butlovchi qism) nomi

Buzilmagan avtomobil komponentlari qiymatining buzilmagan shakldagi transport vositasining qiymatiga (Ci) foiz nisbati

3, 4, 5-ustunlarda koʻrsatilganlardan tashqari barcha transport vositasi

2 eshikli kuzovli transport vositasi

Rama konstruksiyani transport vositasi

(3 eshikli universali)

Rama konstruksiyani transport vositasi

(5 eshikli universali)

1

2

3

4

5

Kuzov qismlari, tashqi, ichki, shu jumladan:

50

45

41,4

45,8

Old qism:

14

14

11,6

11,6

Kapot

1,9

1,9

1,9

1,9

Old qanot (1 dona uchun)

0,8

0,8

0,8

0,8

Old bamper (kuchaytirgich, astar (oblitsovka) va qoliplar, spoyler bilan yigʻilgan)

1,9

1,9

1,9

1,9

Radiator panjarasi (astar, (oblitsovka))

0,8

0,8

0,8

0,8

Old lonjeron (1 dona uchun)

0,8

0,8

0,4

0,4

Loydan himoya qolipi (brizgovik) (1 dona uchun)

1,4

1,4

0,8

0,8

Oldi shamol oynasi

1,7

1,7

1,7

1,7

Radiator ramkasi

1,4

1,4

1,0

1,0

Old shchit paneli

0,3

0,3

0,3

0,3

Orqa qism:

12

14

13,4

11,4

Orqa bamper

1,6

1,6

1,6

1,6

Arklar bilan yigʻilgan orqa qanot (yon taraf) (1 dona uchun)

2,1

3,1

3,1

2,1

Orqa shamol oynasi

1,9

1,9

1,9

1,9

Orqa panel

0,8

0,8

0,6

0,6

Yukxona poli

0,8

0,8

0,4

0,4

Yukxona astari (oblitsovka)

1,1

1,1

1,1

1,1

Bagaj qopqogʻi (orqa eshigi)

1,6

1,6

1,6

1,6

Oʻrta qism:

24

17

16,4

22,8

Old yon ustuni (1 dona uchun)

1,4

1,4

1,1

1,1

Ostona va polning bir qismi boʻlgan yon tomonning oʻrta ustuni (1 dona uchun)

1,4

0

0

1,1

Yon taraf astar ustunlari, ostonalari, qistirmalari, markaziy konsoli, quyoshdan himoya qiluvchi pardalari, salon lampalari, pol tagliklari, orqa koʻzgu oynasi uchun qoplamalar

2,5

2,1

2,1

2,5

Eshiklar armaturasi bilan (1 dona uchun),

1,9

1,9

1,9

1,9

shu jumladan eshik armaturalari (1 eshik toʻplami uchun)

0,5

0,5

0,5

0,5

Oʻrindiqlar (barchasi)

1,1

1,1

1,1

1,1

Tom paneli, koʻndalang elementlar va ustunlar bilan yigʻilgan xolda,

3,5

3,5

3,5

3,5

shu jumladan tom paneli bezaklari

0,8

0,8

0,8

0,8

Asboblar panelini yigʻilgan xolda asboblar paneli (shchitok priborov) bilan birga, panjaralar, qoʻlqop qutisi, choʻntaklar va boshqalar

2,5

2,5

2,5

2,5

Old xavfsizlik kamarlari (1 dona uchun)

0,3

0,3

0,3

0,3

Yoʻlovchi xavfsizlik yostigʻi

0,6

0,6

0,6

0,6

Rama

0

0

4

4

Boshqa konstruksiya elementlari:

Dvigatel, qoʻshimchalar, sovutish tizimining komponentlari, qabul qilish va chiqarish tizimi

Dvigatel qoʻshimchalari bilan yigʻilgan xolda

turbo kuchaytirgichsiz

turbo kuchaytirgichlangan

10,7

12,7

Qoʻshimchalarsiz toʻliq dvigatel

4,9

4,9

shu jumladan valf (klapan) qopqogʻi

0,5

0,5

shu jumladan paktki moy qopqogʻi (poddon)

0,5

0,5

shu jumladan silindr bloki

2,2

2,2

Drossel zaslonkasi valf (klapan) va datchiklar bilan birga toʻliq uzeli

1,4

1,4

Generator

0,8

0,8

Qabul qilish kollektori

0,5

0,5

Chiqarish kollektori

0,5

0,5

Sovutish radiatori gʻiloflar va ventilyator bilan yigʻilgan xolda

0,8

0,8

Starter

0,5

0,5

Quvurlar bilan havo filtri qutisi

0,5

0,5

Gazlarni chiqarish trakti yigʻilgan xolda

0,8

0,8

Turbo kompressor (turbo super zaryadlovchi)

0

1,4

Interkuler

0

0,6

Yoqilgʻi tizimi

2,5

Yoqilgʻi baki

0,7

Yoqilgʻi taʼminoti tizimi

1,8

Transmissiya

4,5

Barcha mumkin boʻlgan uzatish variantlarini hisobga olgan holda oʻrtacha koʻrsatkich

4,5

Yurish qismi

oldingi/orqa gʻildirak yurgizuvchi

toʻliq yurgizuvchi

10

10

Oldi yurish qismi tayanchlari bilan birga toʻliq xolda

5,5

4,5

Orqa yurish qismi tayanchlari bilan birga toʻliq xolda

4,5

5,5

Rul boshqaruvi

3

Rul kolonkasi val bilan birga yigʻilgan xolda

0,5

Rul gidravlik pompasi quvvati bilan

0,8

Rul mexanizmi

1,2

Rul chambaragi xavfsizlik yostigʻi bilan birga

0,5

shu jumladan haydovchi xavfsizlik yostigʻi

0,3

Tormoz tizimi

3,5

Asosiy tormoz silindri

0,5

Gʻildirak tormoz mexanizmi (har bir gʻildirak uzeli uchun)

2

Qoʻl (oyoq) tormozi

0,3

Bloklanishga qarshi tormoz tizimining boshqaruv bloki

0,7

Elektr jihozlari

13,6

Bobinli sham simlari (toʻplam)

0,5

Oʻrnatish bloki

0,5

Dvigatelni boshqarish bloki

1

Orqa chiroqlar (1 dona uchun)

0,5

Yon orqa koʻrish oynalari (1 dona uchun)

0,8

Ichki isitish moslamasini yigʻish (korpus, dvigatel, radiatorlar)

2,1

Konditsioner nasosi

0,5

Konditsioner, qoplama, ventilyator, quvurlar bilan toʻliq yigʻilgan xolda

0,6

Yoritgich moslamalari (farlar) (1 dona uchun)

1,1

Dvigatel simlar toʻplami

0,9

Asboblar panelidagi simlar toʻplami

0,8

Boshqa simlar toʻplami (barchasi)

0,3

Tumanga qarshi chiroq (1 dona uchun)

0,8

Turbo kuchaytirgichsiz boshqa transport vositalari:

2,2

7,2

6,8

2,4

Turbo kuchaytirgichlangan boshqa transport vositalari:

0,2

5,2

4,8

0,4

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Yuk avtomobilni komponentlari qiymatining yuk avtomobili qiymatiga foiz nisbati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Komponent (butlovchi qism) nomi

Buzilmagan yuk avtomobilining komponentlari qiymatining buzilmagan shakldagi yuk avtomobili qiymatiga (Si ) foiz nisbati

Yuk avtomobili turi

Bortli

Furgon

Oʻzi agʻdaruvchi

Refrijerator

Kran-manipulyator

Egarli tortuvchi

1

2

3

4

5

6

7

Metall kabina, tashqi va ichki jihozlar va idishni qoplamasi, bamper

24 (261)

23 (251)

22 (241)

21 (231)

19 (211)

26 (281)

Old bamper

1

1

0,9

0,9

0,8

1

Kapot

1,3 (3,31)

1,2 (3,21)

1,2 (3,21)

1,1 (3,11)

1,0 (3,01)

1,2 (3,21)

Radiator panjarasi (astar)

0,4

0,4

0,4

0,4

0,4

0,4

Oldi shamol oynasi

0,6

0,5

0,5

0,5

0,4

0,5

Rul osti blokini uchirib yoqish moslamalari

0,5

0,5

0,5

0,5

0,4

0,5

Orqa shamol oynasi

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

Kabinaning isitish moslamasi

0,9

0,8

0,8

0,7

0,6

0,8

Spoylerlar, astarlar, tashqi kabina qoplamalari, barchasi

2,8

2,6

2,5

2,3

2,0

2,6

Ichki yon ustunlar, tokchalar, qistirmalari, markaziy konsol, quyosh niqobi ostidagi qoplamalar, salon lampalari, pol tagliklari, orqa koʻzgu oynasi

0,6

0,6

0,6

0,6

0,5

0,6

Eshiklar armaturasi bilan (1 dona uchun),

2,1

2,0

1,9

1,8

1,6

2,1

shu jumladan oyna regulatori

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

Oʻrindiqlar (barchasi)

0,8

0,8

0,8

0,8

0,7

0,8

Asboblar panelini yigʻilgan xolda asboblar paneli (shchitok priborov) bilan birga, panjaralar, qoʻlqop qutisi, choʻntaklar va boshqalar

1,3

1,2

1,2

1,1

1,0

1,2

shu jumladan asboblar paneli (shchitok priborov)

0,6

0,6

0,6

0,6

0,6

0,6

Asosiy orqa oyna koʻrish koʻzgusi (1 dona uchun)

0,7

0,7

0,6

0,6

0,5

0,7

Kabinaning tayanchi (1 dona uchun)

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

Shamol oynasini tozalagichlar (motor, harakatlovchi, moslamasi)

0,2

0,2

0,2

0,2

0,2

0,2

Yoritgich moslamalari (farlar) (1 dona uchun)

0,6

0,6

0,6

0,5

0,5

0,6

Yon chiroqlar, toʻxtatish chiroqlari, burilish koʻrsatkichlari, tuman chiroqlari (1 dona uchun)

0,2

0,2

0,2

0,2

0,2

0,2

Kabinaning oyoq dastagi (1 dona uchun)

0,6

0,6

0,5

0,5

0,5

0,6

Kabinaning sim oʻralari, oʻrni bloklari, sensorlari, sigortalari

2,5

2,3

2,1

2,0

1,7

2,3

Dvigatel qoʻshimchalari bilan yigʻilgan xolda suv sovutish va gaz kiritish, chiqarish tizimlari bilan toʻla

34

33

31

31

29

36

Qoʻshimchalarsiz toʻliq dvigatel

21

20

18

18

16

23

shu jumladan valf (klapan) qopqogʻi

1

1

1

1

1

1

shu jumladan moy qopqogʻi (poddon)

1

1

1

1

1

1

shu jumladan silindr bloki

14

13

11

11

9

16

Generator

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

Qabul qilish kollektori

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

Chiqarish kollektori

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

SCR selektiv katalitik kamaytirish tizimi (bak, zmeevik, nasoslar, injektor, boshqaruv bloki)

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

Sovutish radiatori, gʻiloflar, va ventilyator bilan yigʻilgan holda

1,4

1,4

1,4

1,4

1,4

1,4

shu jumladan ventilyator gʻilofi bilan

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

Dvigatel simlari

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

Konditsioner tizimi (kondensator, bugʻlatgich, quritgich, nasos, quvurlar)

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

Starter

1

1

1

1

1

1

Quvurlar bilan havo filtri qutisi

1,2

1,2

1,2

1,2

1,2

1,2

Gaz chiqaruv quvuri

1

1

1

1

1

1

Turbo kompressor

2,1

2,1

2,1

2,1

2,1

2,1

Interkuler

1,6

1,6

1,6

1,6

1,6

1,6

Yoqilgʻi tizimi (barchasi)

3

3

3

3

2

3

Transmissiya (barcha mumkin boʻlgan uzatish transmissiyasining oʻrtacha hisobi)

10

9

8

8

7

9

Yurish qismi (barchasi)

10

9

8

9

8

9

Rama

5

5

5

3

3

5

Rulda boshqaruvi

3

3

3

3

3

3

Rul kolonkasi val bilan birga yigʻilgan xolda

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

Rul pompasi gidravlik quvvati bilan

1

1

1

1

1

1

Rul mexanizmi

1,2

1,2

1,2

1,2

1,2

1,2

Rul chambaragi xavfsizlik yostigʻi bilan birga

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

shu jumladan haydovchi xavfsizlik yostigʻi

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

Tormoz tizimi

3

3

3

3

2

3

Kuzov (tortuvchining egarligi va ulash qurilmasi)

5

9

14

16

24

3

Boshqalar

3 (11)

3 (11)

3 (11)

3 (11)

3 (11)

3 (11)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Eslatmalar. 1Kapotli yuk mashinalari uchun kattalik.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Motonaqliyotlar, mopedlar, skuterlar komponentlari qiymatining ularning qiymatiga foiz nisbati
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Komponent (butlovchi qism) nomi

Buzilmagan transport vositasi komponentlari qiymatining buzilmagan shakldagi transport vositasi qiymatiga nisbati (Si)

Motonaqliyotlar

Mopedlar, skuterlar

1

2

3

Quvvat agregat, toʻliq (dvigatel, transmissiya, qoʻshimchalar (agar alohida koʻrsatilmagan boʻlsa)), shu jumladan:

14,00

30,00

silindr boshi, toʻliq

3,00

dvigatel yon qopqogʻi (1 dona uchun)

0,60

generator, regulator oʻrni

1,00

starter

1,00

serpanish toʻplami

0,70

boshqaruv bloki

2,00

quvvat agregatining boshqa qismlari

5,70

Yoqilgʻi taʼminoti tizimi:

1,00

karbyuratorlar (toʻplam uchun)

2,00

yonilgʻi sepish injektori

3,00

havo filtri moslamasi (havo kanallari bilan birga)

0,50

Dvigatel sovutish tizimi

-

radiator ventilyatorli, moy radiator (1 dona uchun)

2,00

pompa

1,00

Kengaytirish bachokka termostat, shlanglar, va boshqalar qismlar

1,00

Stok egzoz tizimini yigʻish (sistema vixlopa)

3,00

3,00

Premium segmentdagi uglerod yoki titandan tayyorlangan toʻgʻridan-toʻgʻri oqimli egzoz tizimi (Termignoni, Akrapovic, Arrow, Yoshimura va boshqalar):

5,00

yigʻilgan: qabul qilish quvurlari, sustlashtiruvchilar, dvigatelni boshqaruv bloki, kerakli mahkamlagichlar va vilkalar

13,00

faqat sustlashtiruvchilar

3,00

Budjet modellarining kam maʼlum boʻlgan ishlab chiqaruvchilardan nostandart sustlashtiruvchilari

1,20

Poʻlat quvurli rama

13,00

10,00

Quyma aluminiy rama, shu jumladan:

20,00

asosiy qismi

16,00

quyruq qismi

4,00

Oldingi yurish qismi

10,00

old yurish qismi amortizatori yigʻilgan holda (1 dona uchun)

2,50

toʻliq sozlash diapazoni old yurish amortizatori yoki premium segment amortizatori (ohlins, marzochi va boshqalar), (1 dona uchun)

4,00

pastki travers

1,00

yuqori travers

0,90

rul dempferi

1,00

Old gʻildirak (disk + shina)

5,00

3,00

Orqa yurish qismi (privod)

5,00

tebranish yigʻilgan holda (amortizatorsiz), zanjirli privod bilan

2,50

tebranish yigʻilgan holda (amortizatorsiz), kardanli privod bilan

5,00

orqa yurish qismi amortizatori (1 dona uchun)

2,00

toʻliq sozlash diapazoni orqa yurish qismi amortizatori yoki premium segment amortizatori (ohlins, marzochi va boshqalar), (1 dona uchun)

3,00

Orqa gʻildirak (disk + shina)

5,00

3,00

Tutqichli rul (yoki kliponlar)

1,00

2,00

Rul qoʻshimchasi bilan

3,00

tormoz mashinkasining yigʻilgan holda (tutqich, tormoz bosh silindri, rezervuar), tezlatgich privodi, oʻng ruldagi boshqaruv paneli, muvozanat vazni

1,50

serpantirish mashinkasi yigʻilgan holda (tutqich, serpantirish silindri, rezervuar, shlanglar yoki privodi kabellar), chap tutqichdagi boshqaruv paneli, muvozanat vazni

1,50

Tormoz tizimi

old gʻildirak tormoz tizimi (disk, suppot, shlanglar), (1 toʻplam uchun)

2,00

4,00

orqa gʻildirak tormoz tizimi (disk, support, shlanglar)

1,50

4,00

bloklanishga qarshi tormoz tizimining boshqaruv bloki

1,50

Kronshteyn dastagi bilan chap haydovchi oyoq bilan tezligini oʻzgartiruvchi richagi oyoq suyanchigʻi

1,00

-

Kronshteyn, orqa tormoz dastagi, tormoz silindri va rezervuar bilan oʻng haydovchi oyoq suyanchigʻi

1,50

-

Yoʻlovchilar uchun oyoq suyanchigʻi tayanchlari toʻplami

1,50

-

Motonaqliyot oyoq suyanchigʻi yon tarafi

0,50

1,00

Metall yonilgʻi bakining yigʻilishi (nasos, qopqoq, astarlar va boshqalar bilan)

3,50

-

Plastik yonilgʻi bakining yigʻilgan holda (nasos, qopqoq astarlar va boshqalar bilan)

2,00

4,00

Egar (barchasi)

0,60

3,00

Asboblar paneli

3,20

5,00

Yoritish moslamalari

old optika

1,50

3,.00

orqa yorugʻlik chirogʻi

0,50

1,00

Old yoki orqa burilish signallari toʻplami (1 toʻplam uchun)

0,50

1,00

Kislotali akkumulyator batareyasi

0,20

1,00

Old qanot

0,60

2,00

Orqa xager (orqa qanot)

0,20

-

Orqa koʻrinish oynasi (1 dona uchun)

0,30

1,00

Qoplamalar

qoplama oldi shamol oynasi bilan

2,001

9,00

(“neyked”) modeliga tegishli, motonaqliyotlarda oldingi shamol deflektori yalangʻoch holda

0,501

yon qoplama yigʻilishi (1 tomon uchun)

2,001

9,00

dvigatelning pastki qoplamasi

1,501

quyruq trim yigʻish (shu jumladan, davlat raqami ushlagichi)

1,001

9,00

Boshqa hisobga olinmagan qismlar (kichik qarama-qarshi qismlar, ovozli signal, elektr tizimining elementlari, slayderlar, toʻsiqlar, bagaj qutilari va ularni mahkamlash uchun qavslar va boshqalar)

4,00

5,00

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Eslatmalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1Uglerod tolasidan tayyorlangan komponentlar uchun (tabiiy karbon, kevlar) ortib boruvchi K1=2 koeffitsiyenti qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga
15-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasining yaroqli qoldiqlari qiymatini aniqlashda Ke, Kv va Kop koeffitsiyentlarining hajmlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Demontaj, nuqsonlarni aniqlash, saqlash, sotish xarajatlarini hisobga olgan holda Ke, Kv transport vositalarining “yaroqli qoldiqlari” qiymati pasaytirish koeffitsiyenti hajmilari “yaroqli qoldiqlar” qiymati aniqlash vaqtida avtomobilning xizmat qilish muddatiga qarab, shuningdek, buzilmagan qismlarga boʻlgan talab
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Transport vositasining xizmat qilish muddati, yillar

Ke, Kv miqdori

0 — 5 (shu jumladan)

0,85

6 — 10 (shu jumladan)

0,70

11 — 15 (shu jumladan)

0,55

16 — 20 (shu jumladan)

0,4

21 yoki undan koʻp

0,35

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-jadval
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Transport vositasiga mexanik shikastlanish hajmini (darajasini) hisobga oladigan Kop koeffitsiyentining miqdorlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Mexanik shikastlanish hajmi

Buzilmagan elementlar qiymatining transport vositasi qiymatiga foiz nisbati, Ci foiz

Transport vositasiga mexanik shikastlanish hajmini (darajasini) hisobga olgan holda koeffitsiyent,

Kop miqdorlari

Kichik

80 yoki undan koʻp

interval

oʻrtacha

0,9 — 1

0,95

80 — 60

interval

oʻrtacha

0,9 — 0,8

0,85

Oʻrta

60 — 40

interval

oʻrtacha

0,8 — 0,7

0,75

40 — 20

interval

oʻrtacha

0,7 — 0,6

0,65

Katta

20 — 0

interval

oʻrtacha

0,6 — 0,5

0,55

(10-ilova Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2025-yil 6-maydagi 01/14-11/38-sonli buyrugʻiga (roʻyxat raqami 3487-2, 05.06.2025-y.) asosan kiritilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 09.06.2025-y., 10/25/3487-2/0497-son)

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.12.2023-y., 10/23/3487/0991-son; 16.08.2024-y., 10/24/3487-1/0624-son; 09.06.2025-y., 10/25/3487-2/0497-son)
Марказ ҳақида
Сайт янгиликлари
Сайтда реклама
RSS
© Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги қошидаги “Адолат” миллий ҳуқуқий ахборот маркази давлат муассасаси