Oʻzbekiston Respublikasining “Taʼlim toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 9-son, 225-modda) va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 11-12-son, 295-modda) qonunlariga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 20-iyuldagi 341-son “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi faoliyatini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 29-son, 332-modda) muvofiq, shuningdek oliy taʼlim muassasalari talabalarining bilim saviyasi, koʻnikma va malakalarini nazorat qilish hamda baholash jarayonlarini takomillashtirish maqsadida buyuraman:

1. Oliy taʼlim muassasalarida talabalar bilimini nazorat qilish va baholashning reyting tizimi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq 2009-yil 3-sentabrdan kuchga kiradi.

Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Taʼlim toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 9-son, 225-modda) va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 11-12-son, 295-modda) qonunlariga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 16-avgustdagi 343-son “Oliy taʼlimning davlat taʼlim standartlarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2001-y., 15-16-son, 104-modda) muvofiq oliy taʼlim muassasalarida talabalar bilimini nazorat qilish va baholashning reyting tizimini tartibga soladi.

1. Talabalar bilimini nazorat qilish va reyting tizimi orqali baholashdan maqsad taʼlim sifatini boshqarish orqali raqobatbardosh kadrlar tayyorlashga erishish, talabalarning fanlarni oʻzlashtirishida boʻshliqlar hosil boʻlishini oldini olish, ularni aniqlash va bartaraf etishdan iborat.

2. Reyting tizimining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

a) talabalarda Davlat taʼlim standartlariga muvofiq tegishli bilim, koʻnikma va malakalar shakllanganligi darajasini nazorat qilish va tahlil qilib borish;

b) talabalar bilimi, koʻnikma va malakalarini baholashning asosiy tamoyillari: Davlat taʼlim standartlariga asoslanganlik, aniqlik, haqqoniylik, ishonchlilik va qulay shaklda baholashni taʼminlash;

v) fanlarning talabalar tomonidan tizimli tarzda va belgilangan muddatlarda oʻzlashtirilishini tashkil etish va tahlil qilish;

g) talabalarda mustaqil ishlash koʻnikmalarini rivojlantirish, axborot resurslari manbalaridan samarali foydalanishni tashkil etish;

d) talabalar bilimini xolis va adolatli baholash hamda uning natijalarini vaqtida maʼlum qilish;

e) talabalarning fanlar boʻyicha kompleks hamda uzluksiz tayyorgarligini taʼminlash;

j) oʻquv jarayonining tashkiliy ishlarini kompyuterlashtirishga sharoit yaratish.

3. Fanlar boʻyicha talabalar bilimini semestrda baholab borish reyting nazorati jadvallari va baholash mezonlari asosida amalga oshiriladi.

4. Nazorat turlari, uni oʻtkazish tartibi va mezonlari kafedra mudiri tavsiyasi bilan oliy taʼlim muassasasining (fakultet) oʻquv-uslubiy kengashida muhokama qilinadi va tasdiqlanadi hamda har bir fanning ishchi oʻquv dasturida mashgʻulot turlari bilan birgalikda koʻrsatiladi.

5. Reyting nazorati jadvallari, nazorat turi, shakli, soni hamda har bir nazoratga ajratilgan maksimal ball, shuningdek joriy va oraliq nazoratlarning saralash ballari haqidagi maʼlumotlar fan boʻyicha birinchi mashgʻulotda talabalarga eʼlon qilinadi.

6. Talabalarning bilim saviyasi va oʻzlashtirish darajasining Davlat taʼlim standartlariga muvofiqligini taʼminlash uchun quyidagi nazorat turlarini oʻtkazish nazarda tutiladi:

joriy nazorat — talabaning fan mavzulari boʻyicha bilim va amaliy koʻnikma darajasini aniqlash va baholash usuli. Joriy nazorat fanning xususiyatidan kelib chiqqan holda, seminar, laboratoriya va amaliy mashgʻulotlarida ogʻzaki soʻrov, test oʻtkazish, suhbat, nazorat ishi, kollokvium, uy vazifalarini tekshirish va shu kabi boshqa shakllarda oʻtkazilishi mumkin;

oraliq nazorat — semestr davomida oʻquv dasturining tegishli (fanning bir necha mavzularini oʻz ichiga olgan) boʻlimi tugallangandan keyin talabaning bilim va amaliy koʻnikma darajasini aniqlash va baholash usuli. Oraliq nazoratning soni va shakli (yozma, ogʻzaki, test va hokazo) oʻquv faniga ajratilgan umumiy soatlar hajmidan kelib chiqqan holda kafedra tomonidan belgilanadi;

yakuniy nazorat — semestr yakunida muayyan fan boʻyicha nazariy bilim va amaliy koʻnikmalarni talabalar tomonidan oʻzlashtirish darajasini baholash usuli. Yakuniy nazorat asosan tayanch tushuncha va iboralarga asoslangan “Yozma ish” (tibbiyot oliy taʼlim muassasalari uchun “Yozma ish” yoki OTKS (obyektiv tizimlashtirilgan klinik sinov) shaklida oʻtkaziladi.

Taʼlim yoʻnalishi va mutaxassisliklari ayrim fanlarining xususiyatlaridan kelib chiqqan holda fakultet Ilmiy kengashi qarori asosida koʻpi bilan 40% fanlardan yakuniy nazoratlar boshqa shakllarda (ogʻzaki, test va hokazo) oʻtkazilishi mumkin.

7. Oraliq nazoratni oʻtkazish jarayoni kafedra mudiri tomonidan tuzilgan komissiya ishtirokida davriy ravishda oʻrganib boriladi va uni oʻtkazish tartiblari buzilgan hollarda, oraliq nazorat natijalari bekor qilinadi hamda oraliq nazorat qayta oʻtkaziladi.

8. Oliy taʼlim muassasasi rahbarining buyrugʻi bilan ichki nazorat va monitoring boʻlimi rahbarligida tuzilgan komissiya ishtirokida yakuniy nazoratni oʻtkazish jarayoni davriy ravishda oʻrganib boriladi va uni oʻtkazish tartiblari buzilgan hollarda, yakuniy nazorat natijalari bekor qilinadi hamda yakuniy nazorat qayta oʻtkaziladi.

10. Talabalarning bilim saviyasi, koʻnikma va malakalarini nazorat qilishning reyting tizimi asosida talabaning har bir fan boʻyicha oʻzlashtirish darajasi ballar orqali ifodalanadi.

11. Har bir fan boʻyicha talabaning semestr davomidagi oʻzlashtirish koʻrsatkichi 100 ballik tizimda butun sonlar bilan baholanadi.

Ushbu 100 ball nazorat turlari boʻyicha quyidagicha taqsimlanadi:

yakuniy nazoratga — 15 ball;

joriy va oraliq nazoratlarga — 85 ball (fanning xususiyatidan kelib chiqqan holda 85 ball kafedra tomonidan joriy va oraliq nazoratlarga taqsimlanadi).

12. Nazorat turlari boʻyicha ballar taqsimoti tibbiyot oliy taʼlim muassasalari uchun tibbiyot oliy taʼlim muassasalari rektorlari Rayosati, Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligi tasarrufidagi oliy taʼlim muassasalari uchun Ilmiy kengash qarorlari asosida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi bilan kelishilgan holda belgilanishi lozim.

13. Talabaning reyting daftarchasiga alohida qayd qilinadigan kurs ishi (loyihasi, hisob-grafik ishlari), malakaviy amaliyot, fan (fanlararo) boʻyicha yakuniy davlat attestatsiyasi, bitiruv malakaviy ishi va magistratura talabalarining ilmiy-tadqiqot va ilmiy-pedagogik ishlari, magistrlik dissertatsiyasi boʻyicha oʻzlashtirish darajasi — 100 ballik tizimda baholanadi.

14. Talabaning fan boʻyicha oʻzlashtirish koʻrsatkichini nazorat qilishda quyidagi namunaviy mezonlar (keyingi oʻrinlarda namunaviy mezonlar deb yuritiladi) tavsiya etiladi:

a) 86 — 100 ball uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

xulosa va qaror qabul qilish;

ijodiy fikrlay olish;

mustaqil mushohada yurita olish;

olgan bilimlarini amalda qoʻllay olish;

mohiyatini tushunish;

bilish, aytib berish;

tasavvurga ega boʻlish.

b) 71 — 85 ball uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

mustaqil mushohada yurita olish;

olgan bilimlarini amalda qoʻllay olish;

mohiyatini tushunish;

bilish, aytib berish;

tasavvurga ega boʻlish.

v) 56 — 70 ball uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

mohiyatini tushunish;

bilish, aytib berish;

tasavvurga ega boʻlish.

g) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi 0 — 55 ball bilan baholanishi mumkin:

aniq tasavvurga ega boʻlmaslik;

bilmaslik.

15. Namunaviy mezonlar asosida muayyan fandan joriy va oraliq nazoratlar boʻyicha aniq mezonlar ishlab chiqilib, kafedra mudiri tomonidan tasdiqlanadi va talabalarga eʼlon qilinadi.

16. Namunaviy mezonlarga muvofiq mutaxassislik fanlar boʻyicha tayanch oliy taʼlim muassasalari tomonidan yakuniy nazorat uchun baholash mezonlari va topshiriqlari ishlab chiqilib, oliy taʼlim muassasasi Ilmiy-uslubiy kengashi tomonidan tasdiqlanadi va turdosh oliy taʼlim muassasalariga yetkaziladi.

17. Talabalarning oʻquv fani boʻyicha mustaqil ishi joriy, oraliq va yakuniy nazoratlar jarayonida tegishli topshiriqlarni bajarishi va unga ajratilgan ballardan kelib chiqqan holda baholanadi.

18. Talabaning fan boʻyicha reytingi quyidagicha aniqlanadi:

V — semestrda fanga ajratilgan umumiy oʻquv yuklamasi (soatlarda);

O^I — fan boʻyicha oʻzlashtirish darajasi (ballarda).

19. Fan boʻyicha joriy, oraliq va yakuniy nazoratlarning har biriga ajratilgan balning 55 foizi saralash ball etib belgilanadi.

Joriy va oraliq nazoratlarning har biriga ajratilgan balning 55 foizidan ortiq ball toʻplagan barcha talabalar ushbu fan boʻyicha yakuniy nazoratga kiritiladi.

Agar talaba yakuniy nazoratda shu nazorat turi boʻyicha saralash balidan yuqori ball toʻplasa, bu ball joriy va oraliq nazoratlarda toʻplangan ballarga qoʻshiladi. Aks holda talabaning fan boʻyicha oʻzlashtirish koʻrsatkichi faqat joriy va oraliq nazoratlarning ballari yigʻindisidan iborat boʻladi (mazkur tartib tibbiyot oliy taʼlim muassasalarida rektorlar Rayosati qarori asosida belgilanadi).

20. Talabaning semestr davomida fan boʻyicha toʻplagan umumiy bali har bir nazorat turidan belgilangan qoidalarga muvofiq toʻplagan ballari yigʻindisiga teng.

21. Oraliq va yakuniy nazorat turlari kalendar tematik rejaga muvofiq dekanat tomonidan tuzilgan reyting nazorat jadvallari asosida oʻtkaziladi. Yakuniy nazorat semestrning oxirgi 2 haftasi mobaynida oʻtkaziladi.

22. Talaba fan boʻyicha kurs loyihasi (ishi)ni ushbu fan boʻyicha toʻplagan ballari umumlashtirilishiga qadar topshirishi shart.

23. Joriy va oraliq nazoratlarda saralash balidan kam ball toʻplagan va uzrli sabablarga koʻra nazoratlarda qatnasha olmagan talabaga qayta topshirish uchun, navbatdagi shu nazorat turigacha, soʻnggi joriy va oraliq nazoratlar uchun yakuniy nazoratgacha boʻlgan muddat beriladi.

Belgilangan muddatlarda topshirilmagan joriy va oraliq nazorat ballari keyingi baholash ballariga qoʻshilmaydi va qayta topshirishga ruxsat berilmaydi.

Kasalligi sababli darslarga qatnashmagan hamda belgilangan muddatlarda joriy, oraliq va yakuniy nazoratlarni topshira olmagan talabalarga fakultet dekani farmoyishi asosida, oʻqishni boshlaganidan soʻng ikki hafta muddatda qayta topshirishga ruxsat beriladi.

24. Semestr yakunida fan boʻyicha joriy, oraliq yoki yakuniy nazorat turlarini har biri boʻyicha saralash balidan kam ball toʻplagan talabaning oʻzlashtirishi qoniqarsiz (akademik qarzdor) hisoblanadi.

Akademik qarzdor talabalarga semestr tugaganidan keyin qayta oʻzlashtirish uchun 2 hafta muhlat beriladi. Shu muddat davomida fanni oʻzlashtira olmagan talaba, fakultet dekani tavsiyasiga koʻra belgilangan tartibda rektorning buyrugʻi bilan talabalar safidan chetlashtiriladi.

25. Talaba nazorat natijalaridan norozi boʻlsa, fan boʻyicha nazorat turi natijalari eʼlon qilingan vaqtdan boshlab bir kun mobaynida fakultet dekaniga ariza bilan murojaat etishi mumkin. Bunday holda fakultet dekanining taqdimnomasiga koʻra rektor buyrugʻi bilan 3 (uch) aʼzodan kam boʻlmagan tarkibda apellyatsiya komissiyasi tashkil etiladi.

Apellyatsiya komissiyasi talabalarning arizalarini koʻrib chiqib, shu kunning oʻzida xulosasini bildiradi.

26. Baholashning oʻrnatilgan talablar asosida belgilangan muddatlarda oʻtkazilishi hamda rasmiylashtirilishi fakultet dekani, kafedra mudiri, oʻquv boʻlimi hamda ichki nazorat va monitoring boʻlimi tomonidan nazorat qilinadi.

27. Talabaning fan boʻyicha nazorat turlarida toʻplagan ballari semestr yakunida reyting qaydnomasiga butun sonlar bilan qayd qilinadi. Reyting daftarchasining “Oʻquv rejasida ajratilgan soat” ustuniga semestr uchun fanga ajratilgan umumiy oʻquv yuklama soatlari, “Fandan olingan baho” ustuniga esa 100 ballik tizimdagi oʻzlashtirishi qoʻyiladi.

Talabaning saralash balidan past boʻlgan oʻzlashtirishi reyting daftarchasiga qayd etilmaydi.

28. Har bir fan boʻyicha oʻtkaziladigan nazorat turlarining natijalari guruh va professor-oʻqituvchi jurnallari hamda qaydnomada qayd etiladi va shu kunning oʻzida (nazorat turi yozma ish shaklida oʻtkazilgan boʻlsa, 2 (ikki) kun muddat ichida) talabalar eʼtiboriga yetkaziladi.

29. Yakuniy nazorat natijalariga koʻra dekanat talabalarning fan boʻyicha reytingini aniqlaydi hamda reyting daftarcha va qaydnomaning tegishli qismini toʻldiradi.

30. Talabaning reytingi uning bilimi, koʻnikmasi va malakalari darajasini belgilaydi. Talabaning semestr (kurs) boʻyicha umumiy reytingi barcha fanlardan toʻplangan reyting ballari yigʻindisi orqali aniqlanadi.

31. Talabalar umumiy reytingi har bir semestr va oʻquv yili yakunlangandan soʻng eʼlon qilinadi.

32. Diplom ilovasi yoki akademik maʼlumotnomani dekanat tomonidan rasmiylashtirishda fan bir necha semestr davom etgan boʻlsa, reytinglar yigʻindisi olinadi.

33. Talabalarning joriy, oraliq va yakuniy nazoratlarda erishgan va tegishli hujjatlar (guruh jurnali, oʻqituvchining shaxsiy jurnali, reyting qaydnomasi)da qayd etilgan oʻzlashtirish koʻrsatkichlari dekanatlar va oʻquv-metodik boshqarmalarida kompyuter xotirasiga kiritilib, muntazam ravishda tahlil qilib boriladi.

34. Joriy, oraliq va yakuniy nazorat natijalari kafedra yigʻilishlari, fakultet va oliy taʼlim muassasasi Ilmiy kengashlarida muntazam ravishda muhokama etib boriladi va tegishli qarorlar qabul qilinadi.

35. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi test baholari va reyting ballarining xolisligini tekshirishni tashkil etadi va nazorat qiladi.

36. Ushbu Nizomda belgilangan masalalar boʻyicha kelib chiqqan nizolar qonun hujjatlari asosida hal qilinadi.

37. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi, Xalq taʼlimi vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi, Madaniyat va sport ishlari vazirligi, Oʻzbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi, “Oʻzbekiston temir yoʻllari” DAK, Davlat soliq qoʻmitasi, Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi va Navoiy kon-metallurgiya kombinati bilan kelishilgan.