Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Aholi bandligini oshirish hamda mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2007-yil 6-apreldagi PQ-616-son qaroriga muvofiq hamda nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish tizimini yanada rivojlantirish, tibbiy-ijtimoiy va reabilitatsiya xizmatlari koʻrsatish samaradorligini oshirish, tibbiy-mehnat ekspertiza xizmati boshqarish tuzilmasini takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilar:

Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining Respublika Tibbiy-ijtimoiy ekspertiza inspeksiyasi toʻgʻrisidagi Nizom 1-ilovaga muvofiq;

Tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari toʻgʻrisidagi Nizom 2-ilovaga muvofiq;

Tibbiy-mehnat ekspert komissiyalarida fuqarolarni tibbiy tekshirishdan oʻtkazish va nogironlikni belgilash tartibi toʻgʻrisidagi Nizom 3-ilovaga muvofiq;

Tibbiy tekshirishdan qayta oʻtkazish muddati koʻrsatilmasdan nogironlik guruhi belgilanadigan kasalliklar roʻyxati 6-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi:

bir oy muddatda tibbiy-mehnat ekspertiza xizmati tuzilmasini va uni boshqarish mexanizmini ushbu qaror talablariga muvofiqlashtirsin;

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan birgalikda tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari moddiy-texnika bazasini yanada mustahkamlash va ularda nogironlar bilan ishlash uchun shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlarini koʻrsin;

Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining Nogironlarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazi vrachlariga malaka toifasi berish (ularni tasdiqlash) yuzasidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda attestatsiya oʻtkazilishini tashkil etsin.

3. Quyidagilar:

Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasida nogironlarni ijtimoiy himoya qilish masalalari” toʻgʻrisida 1992-yil 17-iyuldagi 328-son qarorining 1-bandi hamda qarorga ilova (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 1992-y., 7-son, 19-modda);

Vazirlar Mahkamasining “Tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari (TMEK) hamda mehnatda mayiblanganlik yoki kasb kasalligi tufayli tayinlangan pensiyalarni boshqa davlatlarga oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida” 1994-yil 23-iyundagi 317-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 1994-y., 6-son, 32-modda) 1-bandining ikkinchi xatboshi hamda qarorga 1-ilovasi;

Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 30-yanvardagi 56-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 1997-y., 1-son, 3-modda) bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlariga kiritilayotgan oʻzgartirishlarning 5-bandi oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari R.S. Azimov zimmasiga yuklansin.

1. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining Respublika tibbiy-ijtimoiy ekspertiza inspeksiyasi (keyingi oʻrinlarda Inspeksiya deb ataladi) Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining respublikada tibbiy-mehnat ekspertizasi sohasida davlat boshqaruvini amalga oshiruvchi tarkibiy boʻlinmasi hisoblanadi.

2. Inspeksiya oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, shuningdek Moliya vazirligining buyruqlari va farmoyishlariga amal qiladi.

3. Inspeksiyaning moddiy-texnika taʼminoti ajratilgan mablagʻlar doirasida davlat budjeti mablagʻlari, shuningdek qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobiga amalga oshiriladi.

4. Inspeksiya yuridik shaxs hisoblanadi va mustaqil balansga, bankda hisob raqamlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi tasvirlangan va oʻz nomi yozilgan muhrga, boshqa muhrlar va shtamplarga ega.

5. Quyidagilar Inspeksiyaning asosiy vazifalari hisoblanadi:

Tibbiy-mehnat ekspert komissiyalarining (keyingi oʻrinlarda TMEK deb ataladi) hayot faoliyati cheklanganligini ekspertiza qilish, nogironlikning guruhlarini, sabablarini, boshlangan vaqtini va muddatlarini aniqlash;

ekspertizalar natijalarini, davolash-profilaktika muassasalari tomonidan berilgan tibbiy hujjatlarni va fuqarolarni tibbiy tekshirish natijalarini doimiy ravishda oʻrganish asosida nogironlikning holatini, oʻzgarishini va nogironlikka olib kelgan omillarni tizimli tahlil qilish;

nogironlikning oldini olish sohasida kompleks dasturlarni ishlab chiqishda, nogironlarni tibbiy-ijtimoiy va kasb boʻyicha reabilitatsiya va ijtimoiy himoya qilish chora-tadbirlarini amalga oshirishda qatnashish;

TMEK vrach-ekspertlari lavozimiga tanlash va tavsiya etish boʻyicha malaka komissiyasi faoliyatini tashkil qilish, tasarrufidagi TMEKlarga TMEK mutaxassislarini tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish masalalarida uslubiy yordam koʻrsatish.

6. Inspeksiya oʻziga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi:

TMEK faoliyatini nazorat qiladi;

qonun hujjatlariga muvofiq nogiron deb hisoblash maqsadida fuqarolarni tibbiy tekshirish uchun barcha fuqarolarga teng imkoniyatlar berilishini taʼminlaydi;

hayot faoliyati cheklanganligini, mehnatga layoqatning yoʻqolgani darajasini, ijtimoiy himoya choralariga boʻlgan ehtiyojni aniqlashni tashkil etadi;

TMEKlarga tibbiy-mehnat ekspertizasi masalalari boʻyicha uslubiy yordam koʻrsatadi;

nogironlikning holati va sabablarini tizimli tahlil qiladi, nogironlikka olib kelgan omillarni oʻrganishda ishtirok etadi hamda Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga nogironlikning oldini olish boʻyicha takliflar kiritadi;

nogironlik koʻrsatkichlari, fuqarolarni tibbiy tekshirish va qayta tekshirish toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bankini shakllantiradi;

TMEK mutaxassislarini tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tadbirlarini amalga oshiradi;

TMEK vrachlariga malaka toifalarini berish (tasdiqlash) yuzasidan attestatsiya oʻtkazish tadbirlarini qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiradi;

TMEKlarni joylashtirish, ularni zarur asbob-uskunalar va anjomlar bilan jihozlashni tashkil etadi, shuningdek qatʼiy hisobda turadigan blankalar bilan taʼminlash chora-tadbirlarini koʻradi;

Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga TMEKlar faoliyatini takomillashtirish boʻyicha takliflar kiritadi.

7. Inspeksiya oʻziga yuklangan vazifalar va funksiyalarni bajarish doirasida quyidagi huquqlarga ega:

nogironlarning tibbiy-mehnat ekspertizasi, ularni tibbiy-ijtimoiy, malakali reabilitatsiya qilish sohasida normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqish va Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga kiritish;

oʻz vakolatlari doirasida tarkibiy boʻlinmalari tibbiy-mehnat ekspertiza xizmatlari rahbarlariga nogironlikning oldini olish va nogironlarni reabilitatsiya qilish masalalari boʻyicha tavsiyanomalar berish, ularni amalga oshirish boʻyicha mahalliy davlat hokimiyati organlariga takliflar kiritish;

oʻz vakolatlari doirasida tegishli vazirliklar va idoralardan Inspeksiya faoliyati uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni soʻrash va olish;

TMEKda tekshiruvdan oʻtgan shaxslarni, shuningdek xulosasi barcha darajadagi TMEK qarorlarini oʻzgartirish yoki bekor qilish uchun asos boʻladigan bosh TMEK qaroridan norozi boʻlgan shaxslarni qayta tekshiruvdan oʻtkazish uchun komissiyalar, zaruriyat boʻlganda esa maxsus komissiyalar tashkil etish;

nogironlarning tibbiy-mehnat ekspertizasi, ularni tibbiy-ijtimoiy va malakali reabilitatsiya qilish sohasidagi muammolarni ommaviy axborot vositalari orqali yoritib borish;

fuqarolarning nogironlarning tibbiy-mehnat ekspertizasi, ularni tibbiy-ijtimoiy va malakali reabilitatsiya qilish masalalari boʻyicha murojaatlarini koʻrib chiqish.

Inspeksiya qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

8. Inspeksiya oʻziga yuklangan vazifalar va funksiyalarning samarali bajarilishi yuzasidan javob beradi.

9. Inspeksiyani Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Devoni bilan kelishgan holda Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining qarori bilan lavozimga tayinlanadigan va lavozimdan ozod qilinadigan boshliq boshqaradi.

10. Inspeksiya boshligʻining bir nafar oʻrinbosari boʻladi. Boshliq oʻrinbosari Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining ijro etuvchi direktori taqdimnomasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining qarori bilan lavozimga tayinlanadi va lavozimdan ozod qilinadi.

11. Inspeksiya boshligʻi:

Inspeksiya faoliyatiga rahbarlik qiladi va unga yuklangan vazifalarni bajarish yuzasidan shaxsan javob beradi;

oʻz vakolatlari doirasida TMEK xodimlarining bajarishi majburiy boʻlgan buyruqlar chiqaradi va koʻrsatmalar beradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining ijro etuvchi direktoriga tuman, tumanlararo, shahar va ixtisoslashtirilgan TMEKlari raislarini lavozimga tayinlash va lavozimdan ozod qilish toʻgʻrisida takliflar kiritadi;

tegishli bosh TMEK raisi taqdimnomasiga binoan bosh TMEK vrach-ekspertlarini lavozimga tayinlaydi va lavozimdan ozod qiladi;

Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga TMEKlarni tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish toʻgʻrisida takliflar kiritadi;

qonun hujjatlarida belgilangan vakolatlar doirasida boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

1. Tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari (keyingi oʻrinlarda TMEK deb ataladi) Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining tibbiy-mehnat ekspertiza xizmati tizimidagi mustaqil tarkibiy boʻlinmalar hisoblanadi.

2. Tibbiy-mehnat ekspertiza xizmatiga:

Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining Nogironlarni tibbiy-ijtimoiy ekspertiza va reabilitatsiya qilish Respublika inspeksiyasi (keyingi oʻrinlarda Inspeksiya deb ataladi);

Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar bosh tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari;

tuman, tumanlararo, shahar va ixtisoslashtirilgan tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari kiradi.

3. Tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining buyruqlari va farmoyishlariga amal qiladi.

4. Shaxsni nogiron deb eʼtirof etish TMEK tomonidan amalga oshiriladi.

5. Tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari faoliyati hududiy prinsip boʻyicha amalga oshiriladi.

6. Tibbiy-mehnat ekspert komissiyalarining xulosalari kollegial, TMEK aʼzolarining mutlaq koʻpchilik ovoz berishi asosida qabul qilinadi hamda uning tavsiyalari ish beruvchilar, davolash-profilaktika, tibbiy-ijtimoiy, sport muassasalari va boshqa tashkilotlar uchun majburiy hisoblanadi.

7. TMEKlarning moddiy-texnika taʼminoti ajratiladigan mablagʻlar doirasida respublika budjeti, shuningdek qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobiga amalga oshiriladi.

Bosh TMEK raislari va ularning oʻrinbosarlari mehnatiga haq toʻlash sogʻliqni saqlash muassasalari III tipi rahbar xodimlarining mehnatga haq toʻlash razryadlari va tarif koeffitsiyentlari boʻyicha amalga oshiriladi.

8. Bosh tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari yuridik shaxs hisoblanadi hamda mustaqil balansga, bank hisob raqamlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi tasviri tushirilgan muhrga va oʻz nomi yozilgan shtampga ega boʻladi.

9. Tuman, tumanlararo, shahar va ixtisoslashtirilgan tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari yuridik shaxs hisoblanmaydi, oʻz nomi yozilgan muhrga va shtampga ega boʻladi.

10. Quyidagilar TMEKning asosiy vazifalari hisoblanadi:

davolash-profilaktika muassasalari tomonidan taqdim etilgan tibbiy hujjatlar va fuqarolarni koʻrikdan oʻtkazish natijalari asosida hayot faoliyatining cheklanganligini ekspertiza qilish, nogironlik guruhini, sabablarini, uning boshlangan vaqtini va nogironlik muddatlarini, mehnatga layoqatning yoʻqolishi foizini belgilash;

nogironlar uchun ijtimoiy muhofaza chora-tadbirlarini belgilash;

nogironlarni reabilitatsiya qilishning yakka tartibdagi dasturlarini ishlab chiqish va ularni bajarishga koʻmaklashish hamda nogironning hayot faoliyatini yoki organizmi funksiyalarini toʻliq yoki qisman tiklash, nogironlik guruhini pasaytirish yoki barqarorlashtirish asosida ushbu tadbirlarning samaradorligini baholash;

nogironlikning holatini, oʻzgarishini va unga sabab boʻlgan omillarni tizimli tahlil qilish, nogironlikning oldini olish, nogironlarni tibbiy-mehnat ekspertiza, reabilitatsiya, ijtimoiy muhofaza qilish sohasida kompleks dasturlarni ishlab chiqishda qatnashish.

11. Bosh TMEKlar oʻziga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni bajaradilar:

tuman, tumanlararo, shahar, ixtisoslashtirilgan TMEK ishlarini tashkil etish va nazorat qilish, ularga tashkiliy-metodik yordam koʻrsatish, TMEK faoliyatining yangi metodlari va shakllarini joriy etish;

tuman, tumanlararo, shahar, ixtisoslashtirilgan TMEKlarga va davolash-profilaktika muasssasalariga tibbiy-mehnat ekspertizasi, shu jumladan TMEK yoʻllanmasi boʻyicha nogironlar va bemorlarni maslahat tekshiruvidan oʻtkazish masalalari boʻyicha maslahat yordami koʻrsatish;

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi va Milliy xavfsizlik xizmati vrachlari va xodimlarini tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish;

jinoyat sodir etganlikda shubhalanilayotgan, ayblanayotgan, sudlangan, jazoga hukm qilingan shaxslarni tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish;

kadrlarni tanlash va joy-joyiga qoʻyish, ularni malaka toifasiga loyiqligi yuzasidan attestatsiyadan oʻtkazishni va oʻz vaqtida malaka oshirini tashkil etish;

TMEKlarni joylashtirishni tashkil etish, zarur asbob-uskunalar va anjomlar bilan jihozlash, hujjatlar blankalari bilan oʻz vaqtida taʼminlash;

tumanlar, tumanlararo, shaharlar va ixtisoslashtirilgan TMEKlarning nogironlarning protez-ortopediya buyumlariga va harakatlanish vositalariga muhtojligi boʻyicha faoliyatini nazorat qilish;

tumanlar, tumanlararo, shaharlar va ixtisoslashtirilgan TMEKlarning yuqori darajada reabilitatsiyaga muhtoj nogironlar kontingentini aniqlash va nogironlarni reabilitatsiya qilishning yakka tartibdagi dasturlarini belgilangan tartibda toʻgʻri ishlab chiqish masalalari boʻyicha faoliyatini nazorat qilish;

TMEKning Nogironlarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazi, mintaqaviy reabilitatsiya markazlari, davolash-profilaktika muassasalari, tumanlar (shaharlar) Bandlikka va aholini ijtimoiy muhofaza qilishga koʻmaklashish markazlari, shuningdek ish beruvchilar bilan birgalikdagi ishlarini tashkil etish va nazorat qilish, nogironlarni reabilitatsiya qilish yakka tartibdagi dasturlarining bajarilishi ahvolini belgilangan tartibda kuzatib borish;

nogironlikning ahvoli va sabablarini tahlil qilish, davolash-profilaktika muassasalari bilan birgalikda nogironlikning oldini olish va nogironlikni reabilitatsiya qilish chora-tadbirlarini ishlab chiqishda va ularning bajarilishini nazorat qilishda qatnashish, mahalliy davlat hokimiyati organlariga va sogʻliqni saqlash organlariga nogironlikning dolzarb masalalari boʻyicha belgilangan tartibda axborotlar taqdim etish;

davolash-profilaktika muassasalari bilan birgalikda seminarlar, konferensiyalar va boshqa tadbirlar tashkil etish va oʻtkazish;

mintaqadagi TMEK faoliyati, nogironlikning ahvoli va sabablari toʻgʻrisida Inspeksiyaga oʻz vaqtida hisobotlar taqdim etish.

12. Tuman, tumanlararo, shahar va ixtisoslashtirilgan TMEKlar oʻzlariga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni bajaradilar:

fuqarolarning hayot faoliyati cheklanganligini, uning vaqtinchalik yoki barqaror yoʻqotilganligini, nogironlikning boshlangan vaqti va nogironlik muddatlarini ekspertiza qilish;

mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq holda mayib boʻlgan yoki sogʻligʻi boshqacha tarzda shikastlangan xodimlarning kasbi boʻyicha mehnatga layoqatini yoʻqotganlik darajasini va qoʻshimcha yordam turlariga muhtojligini aniqlash;

koʻchma majlislar oʻtkazish, ogʻir bemorlarni uyida yoki shifoxonada tekshirib koʻrish;

vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik muddatlarini qonun hujjatlarida belgilangan tartibda uzaytirish;

nogironlarning protez-ortopediya buyumlariga, reabilitatsiyaning texnik vositalariga muhtojligini aniqlash;

nogironlarni reabilitatsiya qilishning yakka tartibdagi dasturlarini ishlab chiqish, reabilitatsiya tadbirlarining turlari, shakllari, muddatlari va hajmlarini belgilash, davolash-profilaktika muassasalari va boshqa manfaatdor tashkilotlar bilan birgalikda dasturlarning bajarilishi holatini kuzatish, oʻtkazilgan reabilitatsiya tadbirlarining samaradorligini aniqlash;

nogironlarning sogʻligʻi holatiga hamda imkoniyatlariga muvofiq boʻlgan aniq mutaxassisliklar va kasblarni koʻrsatgan holda ularni kasbga yoʻnaltirish boʻyicha tavsiyanomalar berish;

xizmat koʻrsatiladigan hududda nogironlikning ahvoli va oʻsishini oʻrganish va bosh TMEKga tegishli maʼlumotlar taqdim etish;

nogironlikka sabab boʻlayotgan omillarni oʻrganishda va nogironlikning oldini olish kompleks dasturlarini ishlab chiqishda qatnashish;

aholi oʻrtasida tibbiy-mehnat ekspertizasi, nogironlikning oldini olish, nogironlarni tibbiy-ijtimoiy va kasb boʻyicha reabilitatsiya qilish masalalari boʻyicha tushuntirish ishlari olib borish.

13. Bosh TMEKlar oʻziga yuklangan vazifalar va funksiyalarni bajarish doirasida quyidagi huquqlarga ega:

tuman, tumanlararo, shahar va ixtisoslashtirilgan TMEKlar ishini, shu jumladan tekshirilganlarning barcha tibbiy-ekspert hujjatlarini, zarurat boʻlganda, nogiron deb eʼtirof etilgan shaxslarni shaxsan tekshirish uchun chaqirgan holda tekshirish yoʻli bilan ekspert xulosalari sifati va asoslanganligini nazorat qilish;

tuman, tumanlararo, shahar va ixtisoslashtirilgan TMEKlarga nogironlikning oldini olish va nogironlarni reabilitatsiya qilish masalalari boʻyicha tavsiyalar berish, ularni amalga oshirish yuzasidan mahalliy davlat hokimiyati organlariga takliflar kiritish;

tuman, tumanlararo, shahar va ixtisoslashtirilgan TMEKlar majlislarida qatnashish;

zarurat boʻlganda, sogʻliqni saqlash organlari vakillari bilan birgalikda davlat profilaktika muassasalari tomonidan berilgan tibbiyot hujjatlarining asoslanganligini tekshirish, yoʻl qoʻyilgan xato va kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlar koʻrish;

tekshirilgan shaxslar tuman, tumanlararo, shahar va ixtisoslashtirilgan TMEKlar qaroridan norozi boʻlgan hollarda takroriy tekshiruv oʻtkazish, ularning qarorlarini belgilangan tartibda oʻzgartirish va bekor qilish;

bosh TMEKning qarorini oʻzgartirish yoki bekor qilish uchun xulosasi asos hisoblanadigan bosh TMEK qaroriga rozi boʻlishmagan hollarda shaxslarni maxsus tashkil etilgan komissiyalarda qayta tibbiy tekshirishdan oʻtkazish;

TMEK vrachlari manfaatlarini himoya qilish.

14. Tuman, tumanlararo, shahar va ixtisoslashtirilgan TMEKlar oʻziga yuklangan vazifalar va funksiyalarni bajarish uchun quyidagi huquqlarga ega:

davolash-profilaktika muassasalari tomonidan TMEKga yuborilgan shaxslarni tekshiruvdan oʻtkazish;

davolash-profilaktika muassasalaridan, mehnat va aholini muhofaza qilish organlaridan, ish beruvchilardan TMEK ishi uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni, shu jumladan tekshiruvdan oʻtayotgan shaxslarning mehnati xarakteri va shart-sharoitlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni olish;

davolash-profilaktika muassasalaridan TMEKga taqdim etilgan tibbiy hujjatlarning sifatli rasmiylashtirilishini talab qilish, ularning xolisonaligini va haqqoniyligini tekshirish, yoʻl qoʻyilgan xato va kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan birgalikda chora-tadbirlar koʻrish;

klinikada ekspert tashxis qoʻyishga, birkitilgan davolash-profilaktika muassasalarida tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilishga muhtoj boʻlgan tekshiriluvchilarni Nogironlarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markaziga, mintaqaviy reabilitatsiya markazlariga yuborish;

ish beruvchilarga nogironlikning oldini olish va nogironlarni ishga oqilona joylashtirish masalalari boʻyicha tavsiyalar berish;

bosh TMEKga TMEKlar ishini yaxshilash, nogironlikning oldini olish va nogironlarni ishga oqilona joylashtirish boʻyicha takliflar kiritish.

15. TMEK raisi va vrachlari oʻzlariga yuklangan vazifalar va funksiyalarning bajarilishi, shu jumladan ekspert xulosalarining sifati va asoslanganligi uchun javob beradilar.

16. TMEKni tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish toʻgʻrisidagi qaror Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining Sogʻliqni saqlash vazirligi hamda Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi bilan kelishilgan taklifiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan qabul qilinadi.

17. Bosh tibbiy-mehnat ekspert komissiyasi raisi lavozimiga tibbiy-mehnat ekspertizasi boʻyicha kamida 5 yil ish stajiga ega boʻlgan vrach tayinlanadi.

18. Bosh tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari raislari va ularning oʻrinbosarlari Inspeksiya taqdimnomasiga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimdan ozod qilinadi.

Tuman, tumanlararo, shahar va ixtisoslashtirilgan tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari raislari bosh tibbiy-mehnat ekspert komissiyasi raisi taqdimnomasiga koʻra va Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri bilan kelishgan holda Inspeksiya boshligʻi tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimdan ozod qilinadi.

22. Bosh tibbiy-mehnat ekspert komissiyasi tarkibi 4 nafar vrach-terapevt, xirurg va nevropatologdan iborat tarkibda tashkil etiladi, toʻrtinchi vrachning mutaxassisligi mintaqaviy xususiyatlarni, kasallanish va nogironlik tarkibini hisobga olgan holda belgilanadi. Zaruriyat boʻlganda toʻrtinchi vrach oʻrniga psixolog, sotsiolog va boshqa mutaxassislar kiritilishi mumkin. Bosh tibbiy-mehnat ekspert komissiyasi tarkibida ishlash uchun mehnatga soatbay haq toʻlagan holda tibbiy, texnik masalalar va boshqa masalalar boʻyicha maslahatchilar jalb etilishi mumkin. Vrachlardan biri bosh tibbiy-mehnat ekspert komissiyasi tarkibining raisi etib tayinlanadi.

Komissiya shtatiga katta tibbiy hamshira, tibbiy hamshira va avtomobil haydovchisi ham kiradi.

23. Tuman, tumanlararo, shahar va ixtisoslashtirilgan tibbiy-mehnat ekspert komissiyasi uch nafar vrachdan iborat tarkibda tashkil etiladi.

Tuman, tumanlararo, shahar va ixtisoslashtirilgan tibbiy-mehnat ekspert komissiyasi tarkibiga terapevt, xirurg, nevropatolog kiradi.

Ixtisoslashtirilgan tibbiy-mehnat ekspert komissiyasi tarkibiga ikki nafar vrach kiradi, ularning mutaxassisligi TMEK yoʻnalishiga muvofiq boʻlishi kerak, uchinchi aʼzo etib terapevt yoki nevropatolog tayinlanadi.

TMEK raisi etib uch vrachdan biri, ixtisoslashtirilgan TMEK raisi etib mutaxassisligi TMEK yoʻnalishiga muvofiq boʻlgan ikki vrachdan biri tayinlanadi.

Komissiya shtatiga katta tibbiy hamshira, tibbiy hamshira va sanitarka ham kiradi.

24. Barcha darajalardagi TMEKda ishlash uchun mutaxassisligi boʻyicha ish staji 3 yildan kam boʻlmagan vrachlar jalb qilinadi.

25. TMEK vrachlari mutaxassisligi va tibbiy-mehnat ekspertizasi boʻyicha kamida besh yilda bir marta malaka oshirishlari kerak.

26. TMEKlar majlislarida Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining davolash-profilaktika muassasalari, hududiy boshqarmalari, Nogironlarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazi, nogironlar uchun mintaqaviy reabilitatsiya markazlari, ish beruvchilar, kasaba uyushmalari, nogironlar jamiyatlari vakillari qatnashishi mumkin.

27. TMEK faoliyatini muvofiqlashtirish va tibbiy-mehnat ekspertizasi sifatini yaxshilash maqsadida bosh tibbiy-mehnat ekspert komissiyasida ekspert-metodik kengash tashkil etiladi.

Ekspert-metodik kengashga bosh tibbiy-mehnat ekspert komissiyasi raisi boshchilik qiladi, barcha vrachlar — TMEK ekspertlari kengash aʼzolari hisoblanadi. Ekspert-metodik kengash har oyda majlis oʻtkazadi, oʻtgan oyda amalga oshirilgan ishlar tahlili masalalarini muhokama qiladi, metodik tavsiyalar ishlab chiqadi, tibbiy-mehnat ekspertizasining dolzarb mavzulari boʻyicha seminarlar tashkil etadi.

28. Bosh tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari oʻz faoliyatini Inspeksiya boshligʻi tomonidan tasdiqlanadigan rejalar va jadvallar boʻyicha amalga oshiradi. Tuman, tumanlararo, shahar va ixtisoslashtirilgan tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari oʻz faoliyatini tegishli bosh tibbiy-mehnat ekspert komissiyasi raisi tomonidan tasdiqlanadigan rejalar va jadvallar boʻyicha amalga oshiradi.

1. Tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari (keyingi oʻrinlarda TMEK deb ataladi)da fuqarolarni tibbiy tekshirishdan oʻtkazish quyidagi maqsadlarda amalga oshiriladi:

hayot faoliyati, mehnatga layoqati cheklanganligi holatini, nogironlik guruhi, sabablari, boshlanish vaqti va muddatlarini aniqlash;

mehnat majburiyatlarini bajarish bilan bogʻliq holda mayib boʻlgan yoki sogʻligʻi boshqacha shikastlangan ishlovchilarning mehnatga layoqati yoʻqolganligi darajasini va ularning yordamning qoʻshimcha turlariga muhtojligini aniqlash;

nogironlar sogʻligʻining holati va mehnat layoqatini hisobga olgan holda ularni tibbiy va ijtimoiy-mehnat jihatidan reabilitatsiya qilish choralarini belgilash;

nogironlarni ishga joylashtirish yuzasidan tavsiyalar berish.

2. Tibbiy-mehnat ekspertizasi masalalari boʻyicha fuqarolarni tibbiy tekshirishdan oʻtkazish quyidagilar tomonidan amalga oshiriladi:

yashash joyi boʻyicha tuman, tumanlararo, shahar TMEK tomonidan;

fuqaro ushbu TMEK ixtisosi boʻyicha alohida kasalliklarga chalinganda — davolash-profilaktika muassasasi (keyingi oʻrinlarda DPM deb yuritiladi)ga birkitilgan joydagi ixtisoslashtirilgan TMEK tomonidan;

bosh TMEKlar tomonidan — Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi va Milliy xavfsizlik xizmati vrachlari, TMEK tibbiyot xodimlari, xodimlari va ularning yaqin qarindoshlarini tibbiy tekshirishdan oʻtkazish; jinoyat sodir etganlikda gumon qilinayotgan, ayblanayotgan, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda sudlangan, hukm qilingan shaxslarni, shuningdek fuqarolar tuman, tumanlararo, shahar va ixtisoslashtirilgan TMEKning xulosalaridan norozi boʻlgan hollarda.

3. Fuqarolarni tibbiy tekshirishdan oʻtkazish tibbiyot odob-axloqiga va deontologiyaga asoslanadi.

4. Fuqarolarni tibbiy tekshirishdan oʻtkazish TMEKda bepul amalga oshiriladi.

5. TMEK Oʻzbekiston Respublikasi hududida doimiy yashaydigan, 16 yoshdagi va undan katta yoshdagi ushbu TMEKga birkitilgan DPMning yoʻllanmasiga ega boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarini, fuqaroligi boʻlmagan shaxslarni va xorijiy fuqarolarni tibbiy tekshirish uchun qabul qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasi tuman (shahar) boʻlimlarining yoʻllanmasi boʻyicha tibbiy tekshirish maqsadlari koʻrsatilgan holda TMEK 16 yoshdan kichik shaxslarni ham tibbiy tekshirish uchun qabul qilishi mumkin.

Tibbiy tekshirishning sifati, oʻz vaqtidaligi va bemorlarni TMEKga joʻnatishning asoslanganligi uchun javobgarlik DPM rahbariga yuklanadi.

Tibbiy hujjatlarda qasddan soxta maʼlumotlar koʻrsatgan, ushbu maʼlumotlari TMEK tomonidan notoʻgʻri xulosa chiqarish uchun asos boʻlgan shaxslar, shuningdek soxta xulosalar bergan yoki nogironlik guruhini qasddan notoʻgʻri belgilagan vrachlar va ekspertlar qonun hujjatlarida belgilangan javobgarlikka tortiladilar.

6. Tibbiy tekshirish uchun:

aynan bir kasallik bilan bogʻliq holatda vaqtincha mehnatga layoqatsizlik boshlangan kundan boshlab uzluksiz muddat birvarakayiga 4 oydan ortiqni tashkil etadigan uzoq muddat kasal boʻlgan shaxslar (sil kasalligiga chalingan bemorlardan tashqari);

vaqtincha mehnatga layoqatsizlik davri aynan bir kasallikka chalinganda tanaffuslar bilan 6 oy mobaynida, vaqtincha mehnatga layoqatsizlik boshlangan kundan boshlab 12 oy mobaynida davom etgan shaxslar (sil kasalligiga chalingan bemorlardan tashqari);

vaqtincha mehnatga layoqatsizlik davri kasallik aniqlangan kundan boshlab kamida 10 oyni tashkil etadigan kasallik birinchi marta aniqlangan silga chalingan bemorlar, shuningdek asosiy kasallik kuchayganda — vaqtincha mehnatga layoqatsizlik boshlangan kundan boshlab kamida 6 oy silga qarshi muassasalarda hisobda turgan sil kasaliga chalingan bemorlar qabul qilinadi.

Nogironlik belgilari aniq koʻrinib turgan shaxslar, shuningdek noxush klinik prognozli bemorlar yuqorida koʻrsatib oʻtilgan muddatlar tamom boʻlgunga qadar tibbiy tekshirish uchun qabul qilinishi mumkin. Ushbu shaxslarni tibbiy tekshirish uchun qabul qilish toʻgʻrisidagi qaror TMEK raisi tomonidan qabul qilinadi.

7. Tibbiy tekshirishni oʻtkazish uchun TMEKga pasport yoki shaxsini tasdiqlaydigan boshqa hujjat taqdim etiladi.

Tibbiy tekshirishni oʻtkazish uchun TMEKga quyidagilar taqdim etiladi:

DPM yoʻllanmasi, daʼvolovchi vrach, boʻlim mudiri, bosh vrach imzosi qoʻyilgan va muassasaning dumaloq muhri bilan tasdiqlangan kasallik tarixidan koʻchirma, ambulatoriya kartasi;

ishlovchilar tomonidan — vaqtincha mehnatga layoqatsizlik varaqasi taqdim etiladi.

Kasbiy mehnat layoqati yoʻqolganligini aniqlash uchun birinchi marta TMEKga yoʻllanma berilgan shaxslar baxtsiz hodisa yoki mehnat majburiyatlarini bajarish bilan bogʻliq holda sogʻliqning boshqa shikastlanishi toʻgʻrisida belgilangan shakl boʻyicha dalolatnoma ham taqdim etadilar.

8. Tibbiy tekshirish:

yashash joyi boʻyicha yoki DPMga birkitilgan joy boʻyicha yoxud ushbu TMEKga birkitilgan tegishli DPMning yoʻllanmasi boʻyicha;

agar xolisona sabablarga koʻra va DPM tavsiyasi asosida tibbiy tekshirishni TMEK joylashgan joy boʻyicha oʻtkazish mumkin boʻlmasa — uyda yoki statsionarda koʻchma majlislarda;

favqulodda holatlarda — tibbiy tekshirishdan oʻtuvchining roziligi bilan belgilangan tartibda sirtdan (tibbiy tekshirishdan oʻtayotgan shaxs hozir boʻlmasdan) oʻtkazilishi mumkin.

Tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish hujjatlar TMEKga qabul qilingan kundan boshlab ikki hafta muddatda amalga oshiriladi. Nogironlik aniqlangan taqdirda hujjatlar TMEKga qabul qilingan sana nogironlik boshlangan vaqt deb hisoblanadi.

9. Tibbiy tekshirish TMEK majlisida toʻliq tarkibda oʻtkaziladi.

10. Shaxslarni tibbiy tekshirishdan oʻtkazish:

shaxsni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish;

kasallik tarixini, ambulatoriya kartasini, shuningdek bemor ular asosida tibbiy tekshirishga yoʻnaltirilgan boshqa hujjatlarni TMEKga yoʻllanmani (088/u shakli), tibbiy koʻrikdan oʻtkazish dalolatnomasidan koʻchirmalarni oʻrganish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

11. Tibbiy tekshirish maʼlumotlari va TMEK qarori oʻsha kuni toʻldiriladigan, TMEK raisi va aʼzolari tomonidan imzolanadigan va muhr bilan tasdiqlanadigan tibbiy tekshirish dalolatnomasiga va TMEK majlisi bayonnomasiga kiritiladi.

TMEK tibbiy tekshirishi dalolatnomasidan koʻchirma “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida nazarda tutilgan pensiyalarga ustamalarni hisoblab chiqishda nogironlik boʻyicha pensiya tayinlash, shuningdek zarur hollarda boquvchisini yoʻqotganlik uchun pensiya tayinlash uchun asos hisoblanadi.

TMEKning tibbiy tekshirishdan oʻtkazish dalolatnomasidan koʻchirma yetti kun muddatda, istisno hollarda esa, tumanning uzoqda joylashganligini hisobga olgan holda — oʻn kun muddatda Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining tuman (shahar) boʻlimiga qonun hujjatlariga muvofiq pensiya tayinlash uchun yuboriladi.

12. TMEK tibbiy tekshirish natijalari boʻyicha quyidagi xulosalarni chiqarishi mumkin:

nogironlik guruhini, sabablari va muddatlarini belgilash toʻgʻrisida;

qoʻshimcha ravishda tekshirish va klinik tashxisni aniqlashtirish uchun birkitilgan davolash-profilaktika muassasasiga, Nogironlarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markaziga yuborish toʻgʻrisida;

tibbiy tekshirishdan oʻtayotgan toʻliq davolanishi zarurligi munosabati bilan vaqtincha mehnatga layoqatsizlik varaqasini uzaytirish toʻgʻrisida;

protez-ortopediya buyumlari, nogironlik aravachalari va reabilitatsiyaning boshqa texnik vositalari bilan taʼminlashga ehtiyoj toʻgʻrisida;

mehnat qilish bilan bogʻliq tavsiya, nogironning oʻqish yoki qayta oʻqishga ehtiyoji toʻgʻrisida;

oʻzganing parvarishga muhtojlik toʻgʻrisida.

13. TMEK xulosasi bemorni tibbiy tekshirish uchun yuborgan DPMga 3 kun muddatda yuboriladi.

Xulosa:

tibbiy tekshiriluvchining klinik tashxisi;

tibbiy tekshirish natijasi;

tibbiy tekshiriluvchining mehnat faoliyati masalasi boʻyicha tavsiyalar koʻrsatilgan holda belgilangan shakl boʻyicha beriladi.

14. Murakkab ekspert holatlarida bemorlar va nogironlar klinik-ekspert tashxisni aniqlashtirish yoki tavsiya va maslahat tusiga ega boʻlgan tibbiy-mehnat ekspertizasi masalalarini hal etish uchun Nogironlarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markaziga birkitilgan davolash-profilaktika muassasasiga yuboriladi.

15. Agar TMEK raisi yoki uning ayrim aʼzolari qabul qilingan qarorga rozi boʻlmasalar, u holda tibbiy tekshirish dalolatnomasiga ularning alohida fikri kiritiladi va ushbu dalolatnoma takroriy tibbiy tekshirish uchun uch kun muddatda yuqori turuvchi TMEKga yuboriladi.

Markaziy TMEKlarda qaror TMEK aʼzolarining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Ovozlar teng boʻlib qolganda TMEK raisining ovozi hal qiluvchi hisoblanadi.

16. Agar tibbiy tekshirishdan oʻtuvchiga nogironlikning alohida guruhi belgilansa — vaqtincha mehnatga layoqatsizlik varaqasida tegishli belgi qayd etiladi va oʻsha kunning oʻzida tibbiy tekshirishdan oʻtuvchiga TMEKning maʼlumotnomasi beriladi.

Agar shaxsning hayot faoliyati cheklanishi mehnatda mayib boʻlish yoki kasb kasalligi bilan bogʻliq boʻlsa, tibbiy tekshirishdan oʻtuvchiga TMEKning raisi va aʼzolari tomonidan imzolangan va muhr bilan tasdiqlangan kasbiy mehnat layoqati yoʻqolganligi darajasi toʻgʻrisidagi tibbiy tekshirish dalolatnomasidan koʻchirma beriladi.

17. Tibbiy tekshirishdan oʻtkazish natijalari boʻyicha fuqaroga oʻsha kunning oʻzida TMEKning belgilangan shakldagi, TMEKning raisi va aʼzolari tomonidan imzolangan hamda muhr bilan tasdiqlangan maʼlumotnomasi beriladi. TMEKlar majlislarida Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasi hududiy boshqarmalari, davolash-profilaktika muassasalari, Nogironlarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazi, nogironlar uchun mintaqaviy reabilitatsiya markazlari, ish beruvchilar, nogironlar jamiyatlari vakillari qatnashishlari mumkin.

18. TMEK xulosasi tibbiy tekshirishdan oʻtuvchiga tibbiy koʻrikdan oʻtkazishgan, zarurat boʻlganda, qabul qilingan qaror boʻyicha tushuntirish berishadigan barcha mutaxassislar ishtirokida TMEK raisi tomonidan tegishli qaror qabul qilingan zahoti eʼlon qilinadi.

19. Hayot faoliyatining cheklanganligi darajasiga qarab tibbiy tekshirishdan oʻtuvchiga nogironlikning birinchi, ikkinchi yoki uchinchi guruhi belgilanishi mumkin.

Nogironlik yoshdan qatʼi nazar belgilanadi.

20. Quyidagilar tibbiy tekshirishdan oʻtuvchini nogiron deb eʼtirof etish uchun asos hisoblanadi:

organizm funksiyalari barqaror buzilgan holda sogʻliqning buzilishi;

hayot faoliyatining cheklanishi (shaxs tomonidan oʻziga oʻzi xizmat koʻrsatish, mustaqil harakatlanish, moʻljal olish, muomala qilish, oʻz xulq-atvorini nazorat qilish, oʻqish yoki mehnat faoliyati bilan shugʻullanish layoqati yoki imkonining toʻliq yoki qisman yoʻqotilishi).

21. Quyidagilar nogironlikning sabablari hisoblanadi:

umumiy kasallik;

mehnatda mayib boʻlish;

kasb kasalligi;

bolalikdan nogironlik;

Chernobil AESidagi avariya tufayli kelib chiqqan mayiblik yoki kasallik;

frontda boʻlish bilan bogʻliq kasallik;

harbiy xizmat majburiyatlarini bajarishda duchor boʻlingan kasallik;

harbiy xizmatni oʻtash davrida duchor boʻlingan kasallik;

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida xizmat qilish bilan bogʻliq boʻlmagan kasallik;

Oʻzbekiston Respublikasini himoya qilishda duchor boʻlingan mayib boʻlish (yaralanish, jarohat olish, kontuziya);

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida xizmat qilish bilan bogʻliq boʻlmagan mayib boʻlish (yaralanish, jarohat olish, kontuziya);

harbiy xizmat vazifalarini bajarishda mayib boʻlish (yaralanish, jarohat olish, kontuziya);

harbiy xizmat majburiyatlarini bajarish bilan bogʻliq boʻlmagan baxtsiz hodisa oqibatida duchor boʻlingan mayib boʻlish (yaralanish, jarohat olish, kontuziya);

fuqarolik burchini bajarish bilan bogʻliq holda duchor boʻlingan kontuziya, mayib boʻlish.

22. Nogironlikni belgilash toʻgʻrisidagi qaror kompleks, klinik, psixologik, ijtimoiy-maishiy va kasbiy omillarni baholashga asoslanadi. Bunda kasallikning xususiyati, funksiyalarning buzilishi darajasi, davolashning samaraliligi, reabilitatsiya qilish chora-tadbirlari, kompensator mexanizmlari holati, klinik va mehnat prognozi, reabilitatsiya qilish potensiali, ijtimoiy moslashish imkoniyati, ijtimoiy yordamning har xil turlariga muhtojlik, shaxsiy yoʻnaltirilganlik, mehnatning aniq shart-sharoitlari va mazmuni, kasb tayyorgarligi, yosh va boshqalar hisobga olinadi.

Tibbiy-mehnat ekspertizasida tibbiy tekshirishdan oʻtishda har bir holatda kasallik yoki nuqsonning xususiyatidan qatʼi nazar, bemor organizmining barcha tizimlari kompleks tekshirishdan oʻtkaziladi. Sogʻliqning holatini va ijtimoiy moslashish darajasini xolisona baholash maqsadida funksional va laboratoriya tadqiqotlari maʼlumotlaridan foydalaniladi. Bemorning kasbiy mehnat faoliyati eʼtiborga olinadi. Bemorning shaxsi bilan bogʻliq xususiyatlarga, uning ijtimoiy moslashishi imkoniyatiga eʼtibor qaratiladi.

23. Organizm funksiyalari buzilishining asosiy turlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

psixik funksiyalarning buzilishi (idrok qilish, diqqat-eʼtibor, xotira, tafakkur, intellekt, his-tuygʻu, iroda, ong, xulq-atvor, psixomotor funksiyalar);

til va nutq funksiyalarining (ogʻzaki (rinolaliya, dizartriya, duduqlanish, alaliya, afaziya) va yozma (disgrafiya, disleksiya), verbal va noverbal nutq buzilishi, ovoz hosil boʻlishining buzilishi va hokazolar);

sensor funksiyalarining (koʻrish, eshitish, hid bilish, sezish, taktil, ogʻriqli, harorat koʻtarilishi va boshqa sezuvchanlik turlari) buzilishi;

statodinamik funksiyalar buzilishi (bosh, gavda, oyoq-qoʻlning harakatlanish funksiyalari, harakatlar statikasi, muvofiqlashtirilishi);

qon aylanishi, nafas olish, ovqat hazm boʻlishi, organizmdan narsa ajralib chiqishi, qon yaratilishi, modda va energiya almashishi, ichki sekretsiya, immunitet funksiyalarining buzilishi;

jismoniy mayib-majruhlik bilan bogʻliq buzilishlar (tashqi mayib-majruhlikka olib keladigan yuz, bosh, gavda, oyoq-qoʻllar deformatsiyasi, ovqat hazm qilish, siydik ajratish, nafas olish traktining anomal teshigi, gavda oʻlchamlarining buzilishi).

24. Organizm funksiyalari barqaror buzilishining namoyon boʻlishi toʻrtta darajaga ajratiladi:

I daraja — uncha katta boʻlmagan buzilishlar,

II daraja — moʻtadil buzilishlar,

III daraja — aniq namoyon boʻladigan buzilishlar,

IV daraja— ancha aniq namoyon boʻladigan buzilishlar.

25. Inson hayot faoliyati asosiy turlari cheklanishining namoyon boʻlishi 3 darajaga ajratiladi:

a) oʻziga oʻzi xizmat koʻrsatish layoqati — insonning asosiy fiziologik ehtiyojlarni mustaqil amalga oshirish, kundalik maishiy faoliyatni bajarish layoqati, shu jumladan shaxsiy gigiyena koʻnikmalari:

I daraja — uzoq vaqt sarflab oʻziga oʻzi xizmat koʻrsatish layoqati, uni bajarishning boʻlinishi, zaruriyat boʻlganda yordamchi texnik vositalardan foydalanib hajmni qisqartirish;

II daraja — zaruriyat boʻlganda yordamchi texnik vositalardan foydalanib boshqa shaxslarning muntazam qisman yordami bilan oʻziga oʻzi xizmat koʻrsatish layoqati;

III daraja — oʻziga oʻzi xizmat koʻrsata olmaslik, doimo oʻzgalarning yordamiga muhtojlik va boshqa shaxslarga toʻliq bogʻliqlik;

b) mustaqil harakatlanish layoqati - makonda mustaqil harakat qilish layoqati, harakatlanishda, dam olishda va gavda holati oʻzgarganda gavdaning muvozanatini saqlash, jamoat transportidan foydalanish:

I daraja — vaqt uzoqroq sarflanganda mustaqil harakatlanish layoqati uni bajarishning boʻlinishi, zaruriyat boʻlganda yordamchi texnik vositalardan foydalanib masofani qisqartirish;

II daraja — zaruriyat boʻlganda yordamchi texnik vositalardan foydalanib boshqa shaxslarning muntazam qisman yordami bilan mustaqil harakatlanish layoqati;

III daraja — harakat qila olmaslik, doimo oʻzgalarning yordamiga muhtojlik;

v) moʻljal olish layoqati — atrof vaziyatni muqobil idrok etish layoqati (vaziyatni baholash, vaqtni va turgan joyini aniqlash layoqati):

I daraja — faqat odatdagi vaziyatda mustaqil va (yoki) yordamchi texnik vositalar yordamida moʻljal olish layoqati;

II daraja — boshqa shaxslarning yordamini talab etadigan moʻljal olish layoqati;

III daraja — moʻljal ola bilmaslik (dezoriyentatsiya) va boshqa shaxslarning doimiy yordami va (yoki) nazoratiga muhtojlik;

g) muomala qilish layoqati — idrok qilish, axborotni qayta ishlash va berish yoʻli bilan odamlar oʻrtasida aloqa oʻrnatish layoqati:

I daraja — axborot olish va berish surʼati va hajmini pasaytirib muomala qilish layoqati, zaruriyat boʻlganda yordam berishning yordamchi texnik vositalaridan foydalanish;

II daraja — zaruriyat boʻlganda yordamchi texnik vositalardan foydalanib boshqa shaxslarning qisman yordami bilan muomala qilish layoqati;

III daraja — muomala qila olmaslik va boshqa shaxslarning doimiy yordamiga muhtojlik;

d) oʻz xulq-atvorini nazorat qilish layoqati — oʻzini anglash va ijtimoiy huquqiy-maʼnaviy axloqiy normalarni hisobga olgan muqobil xulq-atvor layoqati:

I daraja — murakkab hayotiy vaziyatlarda oʻz xulq-atvorini nazorat qilish layoqatining vaqti-vaqti bilan paydo boʻladigan cheklanishi va (yoki) qisman tuzatish kiritish imkoniyati bilan hayotning ayrim sohalariga daxl qiladigan rolli funksiyalarni bajarishning doimiy ravishda qiyinligi;

II daraja — faqat boshqa shaxslarning muntazam yordami bilan qisman tuzatish kiritish imkoniyati bilan oʻz xulq-atvori va atrof-muhitga tanqidiy munosabatning doimiy ravishda pasayishi;

III daraja — oʻz xulq-atvorini nazorat qila olmaslik, unga tuzatish kirita olmaslik, boshqa shaxslarning doimiy yordamiga (nazoratiga) muhtojlik;

e) oʻqish, bilimlarni (umumtaʼlim, kasb-hunar bilimlari va boshqa bilimlarni) oʻzlashtirish va takrorlash, malaka va koʻnikmalarni (kasb-hunar, ijtimoiy, madaniy, maishiy, malaka va koʻnikmalarni) egallab olish layoqati:

I daraja — zarurat boʻlganda yordamchi texnik vositalar va texnologiyalarni qoʻllab oʻqitishning maxsus usullaridan, oʻqitishning maxsus rejimidan foydalanib umumiy tipdagi taʼlim muassasalarida davlat taʼlim standartlari doirasida oʻqish, shuningdek muayyan darajadagi maʼlumotga ega boʻlish layoqati;

II daraja — zarurat boʻlganda yordamchi texnik vositalar va texnologiyalardan foydalanib faqat rivojlanishida nuqsonlari boʻlgan taʼlim oluvchilar, tarbiyalanuvchilar uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida yoki uyda maxsus dasturlar boʻyicha oʻqish layoqati;

III daraja — oʻqiy olmaslik;

j) mehnat faoliyati bilan shugʻullanish layoqati — ishlarni bajarish mazmuni, hajmi, sifati va shartlariga qoʻyiladigan talablarga muvofiq mehnat faoliyatini amalga oshirish layoqati:

I daraja — malaka, ogʻirlik, keskinlik pasaygan va (yoki) ish hajmi kamayganda mehnatning odatdagi sharoitlarida mehnat faoliyatini bajarish layoqati, mehnatning odatdagi sharoitlarida past malakali mehnat faoliyatini bajarish imkoni saqlanib qolgan holda asosiy kasb boʻyicha ishni davom etira olmaslik;

II daraja — yordamchi texnik vositalardan foydalanib va (yoki) boshqa shaxslar yordamida maxsus tashkil etilgan mehnat sharoitlarida mehnat faoliyatini bajarish layoqati;

III daraja — mehnat faoliyati bilan shugʻallana olmaslik yoki mehnat faoliyati bilan shugʻullanib boʻlmasligi (yoki mehnat faoliyati bilan shugʻullanish taqiqlanganligi).

26. Hayot faoliyatining quyidagi turlaridan biri yoki ular birgalikda cheklanishiga olib keladigan va uni ijtimoiy muhofaza qilish zarurligini taqozo etadigan kasalliklar, jarohat yoki nuqsonlar oqibatlaridan kelib chiqadigan organizm funksiyalari buzilishining ancha barqaror ifodalangan buzilishiga ega boʻlgan inson salomatligining buzilishi nogironlikning birinchi guruhini belgilash uchun mezon hisoblanadi:

III daraja — oʻziga oʻzi xizmat qilish layoqati;

III daraja — harakat qilish layoqati;

III daraja — moʻljal olish layoqati;

III daraja — muomala qilish layoqati;

III daraja — oʻz xulq-atvorini nazorat qilish layoqati.

27. Hayot faoliyatining quyidagi turlaridan biri yoki ular birgalikda cheklanishiga olib keladigan va uni ijtimoiy muhofaza qilish zarurligini taqozo etadigan kasalliklar, jarohat yoki nuqsonlar oqibatlaridan kelib chiqadigan organizm funksiyalari buzilishining barqaror ifodalangan buzilishiga ega boʻlgan inson salomatligining buzilishi nogironlikning ikkinchi guruhini belgilash uchun mezon hisoblanadi:

II daraja — oʻziga oʻzi xizmat qilish layoqati;

II daraja — harakat qilish layoqati;

II daraja — moʻljal olish layoqati;

II daraja — muomala qilish layoqati;

II daraja — oʻz xulq-atvorini nazorat qilish layoqati;

II, III daraja — oʻqish layoqati;

II, III daraja — mehnat faoliyati bilan shugʻullanish layoqati.

28. Hayot faoliyatining quyidagi turlaridan biri yoki ular birgalikda cheklanishiga olib keladigan va uni ijtimoiy muhofaza qilish zarurligini taqozo etadigan kasalliklar, jarohat yoki nuqsonlar oqibatlaridan kelib chiqadigan organizm funksiyalari buzilishining barqaror moʻtadil ifodalangan buzilishiga ega boʻlgan inson salomatligining buzilishi nogironlikning uchinchi guruhini belgilash uchun mezon hisoblanadi:

I daraja — oʻziga oʻzi xizmat qilish layoqati;

I daraja — harakat qilish layoqati;

I daraja — moʻljal olish layoqati;

I daraja — muomala qilish layoqati;

I daraja — oʻz xulq-atvorini nazorat qilish layoqati;

I daraja — oʻqish layoqati.

29. Nogironlik toʻgʻrisida qaror chiqarishda ilgari amalga oshirilgan tibbiy-ijtimoiy chora-tadbirlarning uzviyligini nazarda tutadigan individual reabilitatsiya dasturi tuziladi.

30. Organizm organlari va tizimlari noturgʻun tiklanadigan morfologik oʻzgarganda va funksiyalari buzilganda davolash samaradorligi va reabilitatsiya tadbirlarini oʻtkazish, sogʻliqning holati va ijtimoiy moslashish darajasini kuzatish maqsadida nogironlar olti, oʻn ikki yoki yigirma toʻrt oyda bir marta qayta tibbiy-mehnat ekspert tekshirishdan oʻtkaziladi.

Nogironlik navbatdagi qayta tibbiy tekshirishdan oʻtkazish belgilangan oydan keyingi oyning birinchi kunigacha belgilanadi.

Davolovchi vrachlar va Tibbiy maslahat komissiyasi (TMK) raislari nogironlik guruhi qayta tibbiy tekshirishdan oʻtkazish muddati koʻrsatilgan holda belgilangan fuqarolarni TMEKga tibbiy tekshirishdan oʻtkazishga yuborish uchun hujjatlarning oʻz vaqtida rasmiylashtirilishi uchun shaxsan javob beradilar.

Koʻrsatilgan muddatlardan oldin tibbiy tekshirishdan oʻtkazish salomatlik va mehnatga layoqatning holati oʻzgarganda, TMEK qarorining asoslanmaganligi hollari aniqlanganda, shuningdek TMEK qarori soxta hujjatlar asosida chiqarilganda hamda qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa hollarda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Muddatsiz nogiron deb eʼtirof etilgan shaxslar ham yuqorida koʻrsatilgan hollarda qayta tibbiy tekshirishdan oʻtkazilishi mumkin.

31. Organizm organlari va tizimlari nobarqaror, tiklanadigan morfologik oʻzgarganda va funksiyalari buzilganda davolash samaradorligi va reabilitatsiya tadbirlarini oʻtkazish, sogʻliqning holati va ijtimoiy moslashish darajasini kuzatish maqsadida nogironlik belgilangan paytdan boshlab bir yildan ikki yilgacha boʻlgan muddatlarda nogironlar qayta tibbiy tekshirishdan oʻtkaziladi.

Organizm organlari va tizimlari funksiyalari barqaror, qaytarib boʻlmas morfologik oʻzgarishlar va buzilishlarga uchraganda, amalga oshirilgan reabilitatsiya chora-tadbirlarining samarasizligi oqibatida kasallikning kechishi va tiklanish, ijtimoiy moslashish mumkin boʻlmaganda nogironlik belgilangan tartibda tasdiqlangan kasalliklar va anatomik nuqsonlar roʻyxatiga muvofiq qayta tekshirishdan oʻtkazish muddati koʻrsatilmasdan belgilanadi.

Chernobil AESidagi avariyani tugatish oqibatlari munosabati bilan nogiron deb eʼtirof etilgan shaxslarga I-II guruhlar nogironligi muddatsiz belgilanadi, III guruh nogironlikda qayta tekshirishdan oʻtkazish muddati 5 yil. Nogironlikning sababi koʻrsatiladi: “ChAESdagi avariya tufayli kelib chiqqan”.

31¹. TMEK muassasalari tomonidan tibbiy tekshirishdan oʻtkazish dalolatnomalarini takroriy ekspertizadan oʻtkazish va xulosalar berish 30-bandning toʻrtinchi xatboshida nazarda tutilgan holatlarda, ilgari belgilangan muddatlardan qatʼi nazar, amalga oshiriladi.

TMEK takroriy tibbiy tekshirishdan oʻtkazish uchun nogironga takroriy tibbiy tekshirishdan oʻtkazish sanasi, vaqti va joyini koʻrsatgan holda bildirishnoma yuboradi.

Zarur darajada xabardor qilingan shaxs takroriy tibbiy tekshirishdan oʻtkazishga kelmagan taqdirda unga takroriy tibbiy tekshirishdan oʻtkazish sanasi, vaqti va joyi koʻrsatilgan holda takroran bildirishnoma yuboriladi, uzrli sabablar (statsionar davolanishda, xizmat safarida yoki oʻqishda boʻlgan hollar) bundan mustasno.

Zarur darajada xabardor qilingan shaxsning tibbiy tekshirishdan oʻtkazishga uzrli sabablarsiz takroran kelmaganligi takroriy tibbiy tekshirishdan oʻtkazish belgilangan sanadan keyin 10 kun oʻtgach nogironlik boʻyicha pensiya toʻlashning toʻxtatib qoʻyilishi uchun asos hisoblanadi.

Nogironlik boʻyicha pensiya toʻlashni toʻxtatib qoʻyish nogironning doimiy yashash joyiga borgan holda tuzilgan, nogironning takroriy tibbiy tekshirishdan oʻtkazishga kelmaganligi holatini tasdiqlovchi dalolatnoma asosida, tegishli mahalla, shaharcha, qishloq yoki ovul fuqarolar yigʻini, TMEK va TMK, Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining Nazorat-taftish bosh boshqarmasi vakillari ishtirokida amalga oshiriladi.

Koʻrsatib oʻtilgan dalolatnoma asosida Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining tuman (shahar) boʻlimlari dalolatnoma tuzilgan sanadan keyingi oyning 1-kunidan boshlab pensiya toʻlashni toʻxtatadilar.

Bunday shaxslarga nogironlik boʻyicha pensiya toʻlovini tiklash faqat bosh TMEKlarning fuqaroning toʻlov toʻxtatib qoʻyilgan kundan boshlab salomatligi holati toʻgʻrisidagi ekspert qarori asosida amalga oshiriladi.

32. Tekshiriluvchi tuman, tumanlararo, shahar, ixtisoslashgan TMEK qaroridan norozi boʻlgan taqdirda, u bir oy mobaynida markaziy TMEKga yoki belgilangan tartibda sudga murojaat qilishi mumkin. Ariza tushgandan keyin uch kun mobaynida tuman, tumanlararo, shahar, ixtisoslashgan TMEK qayta tekshirishdan oʻtkazish dalolatnomasini markaziy TMEKiga beradi. Markaziy TMEK keyingi 15 kun mobaynida ariza beruvchini qayta tibbiy tekshirishdan oʻtkazadi va oʻz xulosasini chiqaradi. Fuqaro markaziy TMEK xulosasidan norozi boʻlgan taqdirda Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining Nogironlarni tibbiy-ijtimoiy ekspertiza va reabilitatsiya qilish Respublika inspeksiyasiga murojaat qilishga haqlidir.

33. Nogironlarga ijtimoiy yordam pul toʻlovlari (pensiyalar, nafaqalar, biryoʻla toʻlanadigan toʻlovlar), texnik vositalar va boshqa vositalar, kreslo-aravachalar, protez-ortopediya buyumlari, maxsus shriftli bosma buyumlar, ovoz kuchaytirgich apparatlar va signalizatorlar, shuningdek tibbiy-ijtimoiy va kasbiy reabilitatsiya qilish va maishiy xizmat koʻrsatish boʻyicha xizmatlar shaklida koʻrsatiladi.

34. Oʻzgalarning doimiy parvarishi, yordami yoki nazorati qonun hujjatlarida belgilangan tartibda manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan kelishgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan roʻyxatda nazarda tutilgan hollarda tavsiya qilinadi.

35. Reabilitatsiyaning texnik vositalari (buzilgan funksiyalar, oyoq-qoʻllar va his etish organlari kompensatsiyasi uchun qoʻllaniladigan maxsus asbob-uskunalar, priborlar, moslamalar) quyidagi holatlarda tavsiya qilinadi: ifodalangan monoparez, gemiparez, triparez, tetraparez, ifodalangan giperkinetik sindrom, karlik, choʻltoq panja va amputatsiyaning yuqoriroq darajasi, oyoq-qoʻl boʻgʻimlarining ifodalangan kontrakturasi, shalvirab turgan yelka, tirsak, tizza boʻgʻini Sharp boʻyicha tovon kultiyasi va ikkala koʻzning xira koʻrishi yoki yaxshi koʻradigan koʻz (korreksiya bilan yoki koʻrish maydonining 20 gradusgacha konsentrik torayishli 0,1 korreksiyagacha koʻrish oʻtkirligi).

36. Harakatlanish vositalari bilan taʼminlash quyidagi koʻrsatkichlarga koʻra amalga oshiriladi:

xonaga moʻljallangan kreslo-aravacha quyidagi holatlarda tavsiya qilinadi: III daraja qon aylanishining surunkali yetishmasligi, III daraja oʻpka-yurak surunkali yetishmasligi, gemiplegiya, ifodalangan gemiparez, ifodalangan quyi paraparez, paraplegiya, ifodalangan triparez, triplegiya, ifodalangan tetraparez, tatraplegiya, giperkinetik-amiostatik sindrom, keskin ifodalangan ataksiya, har ikkala oyoq tizza boʻgʻimidan yuqori qismidagi tibbiy koʻrsatmalarga muvofiq protezlash imkoni boʻlmagan amputatsion choʻltoqlarda, har ikkala tizzaning deformatsiyalangan osteaparozi va IV daraja qoʻl panjasining bilak-kaft boʻgʻimlari;

sayr qilishda foydalaniladigan kreslo-aravacha quyidagi shartlarda tavsiya etiladi: gemiplegiya, ifodalangan gemiparez, ifodalangan quyi paraparez, paraplegiya, ifodalangan triparez, triplegiya, ifodalangan tetraparez, tetraplegiya, har ikkala boldir choʻltoqligi yoki amputatsiyaning yuqoriroq darajasi, har ikki tizzaning deformatsiyalovchi va IV daraja qoʻl panjasining bilak-kaft boʻgʻimlari.

37. Muhtoj fuqarolarni protez-ortopediya buyumlari va reabilitatsiya qilishning texnik vositalari bilan taʼminlash manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan kelishgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

1. III bosqich gipertonik kasallik (markaziy asab tizimi, koʻz tubi, yurak, buyrak mushagi tomonidan organik oʻzgarishlar).

2. Mioakard infarktini boshdan kechirgan shaxslarda keskin ifodalangan, yurak mushagi ancha oʻzgargan va III bosqich qon aylanishi buzilgan yurak (koranar) yetishmovchiligi.

3. III bosqich qon aylanishi barqaror buzilganda yurak nuqsoni (soʻl atrioventrikulyar yoriq torayishi, aortal qopqoqchalar nuqsoni, kombinatsiyalashgan nuqsonlar).

4. Barqaror III bosqich nafas yetishmovchiligi va yurak yetishmovchiligi bilan birga kechadigan surunkali oʻpka kasalliklari.

5. Barqaror ifodalangan buyrak yetishmovchiligida surunkali nefrit (shish, izostenuriya, arterial bosim oshishi, koʻz tubining oʻzgarishi, qonning qoldiq azoti oshishi).

6. Portal qon aylanishi buzilgan holda jigar tsirrozi (assit).

7. Qandli diabet — atsetonuriya va komatoz holatga moyillikdagi ogʻir shakli. Itsenko-Kushengo kasalligi (AKTGga bogʻliqlik).

1. Xotira va psixikadagi buzilishlar aniq ifodalangan sharoitda III bosqich bosh miya tomirlari aterosklerozi.

2. Keng suyak nuqsoni yoki miya moddasidagi oʻzga tana holatida bosh miyaning jarohatli shikastlanishi oqibatlari.

3. Orqa miyaning progressiv va neoperabel oʻsmasi bilan aniq ifodalangan funksional buzilishlar bilan birga bosh miyaning neoperabel oʻsmalari.

4. Oligofreniya:

4.1. imbetsillik darajasi;

4.2. telbalik darajasi.

5. Demensiya.

6. Bolalar tserebral falaji, nasliy-degenerativ kasalliklarning ogʻir oqibatlari, yaqqol ifodalangan qoʻpol gemisindrom, total hamda harakatlanish, sensor va oliy poʻstloq funksiyalari buzilishi (apraksiya, agnoziya, demensiya) kabi barqaror turgʻun asoratlarga ega boʻlgan ikki yildan ortiq davom etgan bosh va orqa miya qon-tomir kasalliklari hamda ogʻir jarohatlarda.

7. Yaqqol ifodalangan harakatlanish, poʻstloq osti, miyacha va statodinamik buzilishlar bosqichidagi markaziy asab tizimining surunkali kuchayib boruvchi kasalliklari.

1. Organning bir qismi yoki juftli organlarning biri olib tashlangandan keyingi holat: operatsiya yoʻli bilan olib tashlangandan keyin hiqildoq boʻlmasligi, qiziloʻngach operatsiya yoʻli bilan olib tashlangandan keyin pulmonektomiya, nefrektomiya, 1/2 rezeksiyadan keyin va ingichka ichak qismi total oshqozon rezeksiyasi, yoʻgʻon ichak gemikolektomiyasi, toʻgʻri ichakning total ekstirpatsiyasi (organlar va tizimlar funksiyasi buzilishi aniq ifodalanganda).

2. Qoʻl nuqsonlari va deformatsiyasi: yelka choʻltoqligi, bilak choʻltoqligi, panja yoʻqligi; yelkaning yoki bilakning har ikki suyagi soxta boʻgʻimi; 60 gradusdan kam yoki 150 gradusdan ortiq burchakli funksional noqulay holatda yoki bilakning soʻng darajadagi pronatsiya yoki soʻng darajadagi supinatsiyasi qayd etilganda tirsak tomirining keskin ifodalangan kontrakturasi yoki ankilozi; rezeksiyadan keyin shalvirab turgan yelka yoki tirsak tomiri; birinchi barmoqdan tashqari panjaning toʻrtta barmogʻi barcha suyaklari yoʻqligi; panjaning uch barmogʻi yoʻqligi, birinchisi bunga kirmaydi; funksional noqulay holatda ushbu barmoqlarning ankilozi yoki keskin ifodalangan kontrakturasi; birinchi va ikkinchi barmoqlarning yoki har ikki panja uch barmogʻining yoʻqligi.

3. Oyoq nuqsonlari va deformatsiyasi: turli darajalarda bel yoki boldir choʻltoqligi; suyak-plastik amputatsiyadan keyin oyoq panjasi choʻltoqligi (Pirogov tipi); Lisfrank tomiri darajasida nuqsonli choʻltoqlik; oyoq panjasining nuqsonli holati hamda yurish va turish funksiyalari ancha buzilgan holda boldir panjasi tomirining keskin ifodalangan kontrakturasi yoki ankelozi; belning yoki boldirning har ikki suyagining soxta boʻgʻimi; rezeksiyadan keyin shalviragan tizza yoki tos-bel tomiri; tos-bel tomirining keskin ifodalangan kontrakturasi yoki ankelozi; 180 gradusdan kam burchakli yoki tomir rezeksiyasidan keyin oyoqning 7 santimetrdan kamga qisqarishining funksional jihatdan noqulay holatda tizza tomirining ankelozi.

4. Yurak mushagi yoki yurak xaltasidagi oʻzga tana.

5. Davolashga qaramay bartaraf etib boʻlmaydigan oqma: najas, siydik natijasida vujudga keluvchi ifloslik.

6. Agar protezlash chaynashni taʼminlamasa, jagʻ yoki qattiq tanglay nuqsonlari.

7. Oʻtkazilgan operatsiya oqibatlari munosabati bilan koʻkrak qafasi deformatsiyasi — nafas olish yetishmovchiligi holatida beshta yoki undan ortiq qovurgʻa rezeksiyasi.

8. IV darajali xavfli oʻsma metastazlar va (yoki) retsidivlar mavjud boʻlganda xavfli inkurabel oʻsmalar.

9. Harakatni cheklaydigan va tos organlari funksiyalari buzilgan holatdagi umurtqa kasalligi.

1. Bolalikdan kar-soqovlik va karlik.

1. Har ikki koʻzning toʻliq koʻrligi, har ikki koʻzning koʻrish oʻtkirligi pasayishi va eng yaxshi koʻradigan koʻzda 0,03 gacha korreksiya yoki barqaror va tiklab boʻlmaydigan oʻzgarishlar natijasida har ikki koʻzning koʻrish maydoni 10 gradusgacha konsentrik torayishi.

2. Bir koʻzning toʻliq koʻrmasligi, korregirlash mumkin boʻlmaganda bir koʻzning koʻrish oʻtkirligi 0,02 gacha pasayishi yoki koʻrish maydonining 5 gradusgacha torayishi.

Agar ushbu Roʻyxatga muvofiq belgilangan, qayta tibbiy tekshirishdan oʻtkazish muddati koʻrsatilmagan nogironlik guruhi qoʻshilgan boshqa kasalliklar munosabati bilan oshsa, qayta tibbiy tekshirishdan oʻtish Fuqarolarni TMEKda tibbiy tekshirishdan oʻtkazish va nogironlikni belgilash tartibi toʻgʻrisidagi Nizomda belgilangan muddatga tayinlanadi.

1. 60 yoshdan katta nogiron erkaklarga va 55 yoshdan katta nogiron ayollarga.

2. Keyingi 5 yil va undan ortiq yil mobaynida nogironlikning I yoki II guruhi belgilangan, 5 yil mobaynida DPMda toʻliq dispanser koʻrigidan oʻtgan, reabilitatsiya dasturlari bajarilgan, shuningdek reabilitatsiyaning barcha turlari istiqbolsiz boʻlgan, tiklab boʻlmaydigan anatomik-funksional buzilishlar yoki zoʻrayuvchi kasalliklarga duchor boʻlgan nogironlarga.

Koʻrsatib oʻtilgan talablardan hech boʻlmasa biri bajarilmaganda, shu jumladan bemor reabilitatsiya, davolash yoki operatsiyani, oʻqishni rad etgan taqdirda nogironlik guruhi muddatsiz belgilanmaydi.

3. Oxirgi 7 yil mobaynida nogironlik guruhi oʻzgarmagan va koʻrsatib oʻtilgan davr mobaynida davolash-profilaktika muassasalarida toʻlaqonli dispanserizatsiyadan oʻtgan, reabilitatsiya qilish individual dasturining barcha bandlari bajarilgan hamda keyingi reabilitatsiya tadbirlarining barcha turlarining oʻtkazilishi istiqbolsiz boʻlgan III guruh nogironlariga.

Koʻrsatib oʻtilgan talablardan hatto birortasi bajarilmagan taqdirda ham muddatsiz nogironlik belgilanmaydi.