1. Mazkur Daryo transportini texnik ishlatish qoidalari O‘zbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 25-fevraldagi 106-son qarori bilan tasdiqlangan Ichki suv transporti ustaviga (keyingi o‘rinlarda — Ustav) muvofiq ishlab chiqildi va mulkiy shaklidan qat’iy nazar suzish vositasiga ega bo‘lgan barcha vazirlik, idoralar va korxonalarning daryo transporti xodimlari tomonidan bajarilishi majburiydir.

2. Mazkur Daryo transportini texnik ishlatish qoidalari texnik vositalarni qurgan zavod tomonidan ularni texnik ishlatish bo‘yicha o‘rnatilgan qoidalar, yo‘riqnomalar va qo‘llanmalarning barcha talablariga qat’iy rioya etilishini ko‘zda tutadi.

Vazirlik va idoralarda suzish vositalarini texnik ishlatish bilan bog‘liq ishlab chiqiladigan maxsus qoidalar, yo‘riqnomalar qo‘llanma va ko‘rsatmalar mazkur Qoidalarga qat’iy muvofiq bo‘lishi va ushbu sohada malakani oshirishga tayanishi lozim.

3. Suv yo‘llari, gidrotexnik inshootlar, flot, kema ta’mirlovchi va sanoat korxonalari, portlar va pristanlar, aloqa va elektroradionavigatsiya vositalari va daryo transportining boshqa texnik vositalari o‘zlarining muhim texnik-iqtisodiy va texnik ishlatish xarakteristikalari bilan bir-biriga muvofiq bo‘lishi va tashish rejalarining bir maromda bajarilishini, flotdan oqilona foydalanishni, kemalarning xavfsiz harakatlanishini va transport xarajatlarini keskin qisqartirishni ta’minlashi shart.

4. Harakatda bo‘lgan daryo transportining barcha texnik vositalarini texnik ishlatish davrida mazkur Qoidalar talablarining bajarilishi shart. Qoidalarning talablari yangi loyihalashtirilayotgan, qurilayotgan va qayta jihozlanayotgan daryo transporti vositalariga tatbiq etiladi.

5. Texnik vositalar me’yoriy hujjatlar talablariga muvofiq texnik ishlatish hujjatlari bilan ta’minlanmagan bo‘lsa, ularni ishlatish taqiqlanadi.

Amaldagi qoidalarda belgilangan ta’mirlash hujjatlari bilan ta’minlanmagan texnik vositalarni ta’mirga qo‘yish ham taqiqlanadi.

6. Daryo transportining texnik vositalarini foydalanishga tushirish ular qurib yoki ta’mirlab bo‘lgandan so‘ng belgilangan tartibda tuzilgan komissiya tomonidan amalga oshirilishi shart.

7. Daryo transportining texnik vositalaridan foydalanish davrida tegishli idoraviy, tarmoq va tarmoqlararo hujjatlarda qayd etilgan texnika xavfsizligi va ishlab chiqarish sanitariyasi bo‘yicha qoidalar, me’yorlar, yo‘riqnoma va ko‘rsatmalarga qat’iy rioya etilishi shart.

8. Daryo transportining har bir bo‘linmalarida daryo transportini texnik ishlatishning ilg‘or tajribalari ushbu bo‘linma yo‘nalishi bo‘yicha o‘rganilishi, umumlashtirilishi va ommalashtirilishi shart.

9. Qoidalar O‘zbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi boshlig‘i tomonidan mazkur Qoidalar qanday tartibda qabul qilingan bo‘lsa shu tartibda o‘zgartirilishi mumkin.

10. Mazkur qoidalarning buzilganligi uchun aybdorlar qoidabuzarlik darajasi va xarakteri va uning oqibatlariga qarab O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. Qoidalarni bilmaslik aybdorlarni javobgarlikdan ozod etmaydi.

11. Mazkur Daryo transportini texnik ishlatish qoidalari har bir kemada, zemsnaryadda, shlyuzda, daryo transportini texnik ishlatish bilan band bo‘lgan barcha korxona va bo‘linmalarda bo‘lishi shart.

12. Daryo transportining asosiy vazifalari yuk va yo‘lovchilarni tashish davrida:

a) kemalarni va ularda bo‘lgan odamlarning xavfsiz suzishini, tashilayotgan yuklarning, kema yuradigan yo‘llarning va inshootlarning saqlanishini ta’minlash:

b) yuk va yo‘lovchilarni tashish muddatlariga rioya qilish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, tashishlar, yuklash-tushirish va boshqa ishlarning tannarxini pasaytirish,

v) daryo transporti texnik vositalari ishining samaradorligini oshirish yo‘li bilan eng kam mehnat, material va pul mablag‘lari sarflanishiga erishish.

13. Daryo transportining har bir xodimi o‘z xizmat vazifasi va javobgarligi doirasida kemalarning va ulardagi odamlarning to‘liq xavfsizligiga javob beradi. Daryo transporti xodimi quyidagilarni bilishi va qat’iy bajarishi shart:

a) O‘zbekiston Respublikasining ichki suv transporti Ustavi;

v) O‘zbekiston Respublikasi kema yuradigan ichki yo‘llarida suzish qoidalari (ro‘yxat raqami 769, 1999-yil 9-iyul) (keyingi o‘rinlarda — Suzish qoidalari) va mahalliy suzish qoidalari;

g) lavozim yo‘riqnomalari;

d) O‘zbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlari;

e) qoidalar, yo‘riqnomalar va texnik ishlatish bo‘yicha boshqa qo‘llanmalar;

j) texnika xavfsizligi va mehnat sanitariyasi bo‘yicha qoidalar, me’yorlar, talablar, yo‘riqnomalar va ko‘rsatmalar;

z) O‘zbekiston Respublikasi Kemachilik registrining qoidalari va me’yoriy hujjatlari.

Ko‘rsatilgan qoidalar va yo‘riqnomalarning har bir lavozim uchun bilish hajmi, ishga qabul qilish davrida va navbatdagi sinovlar tartibi suzish vositalariga ega bo‘lgan vazirlik va idoralar tomonidan belgilanadi.

14. Ish kunidan to‘liq foydalanish uchun yoki qo‘shimcha kasbni egallagan daryo transporti xodimlariga qo‘shimcha vazifalarning bajarilishini yuklash ular tomonidan tegishli qoidalar va yo‘riqnomalar bo‘yicha bilimlarini tekshirishdan o‘tkazgandan so‘ng bunday ishga qo‘yishga ruxsat berilishi shart.

15. Xizmat vazifasini bajarish davrida formali kiyim va tanish belgilari o‘rnatilgan xodimlar formali kiyimda bo‘lishlari shart (maxsus ishlab chiqarish kiyimida bajariladigan ishlardan tashqari).

Daryo transporti xodimlari o‘z xizmat vazifalarini bajarish davrida ozoda kiyingan bo‘lishi va o‘z ish joylarini toza va tartibli saqlashlari shart.

16. Daryo transporti xodimlari milliy boyliklarni va daryo transporti mulkini va yuklarni avaylashlari shart.

17. Ichki suzish kemalarida boshqaruv tarkibiga — kapitan, uning yordamchilari, shturman, mexanik, elektromexanik va ularning yordamchilari, refrijerator qurilmasi mexanigi, radiooperator, radist, shkiper lavozimlarini egallashga belgilangan tartibda berilgan, bu lavozimlarda ishlash huquqini beruvchi diplomga ega bo‘lgan shaxslarga ruxsat beriladi.

18. Kemachilik xavfsizligini ta’minlovchi Suzish qoidalari, Texnik ishlatish qoidalari, yong‘in xavfsizligining bajarilishi uchun boshqaruv tarkibining shaxsiy mas’uliyatini oshirish va flotda intizomni mustahkamlash maqsadida diplomlarga (guvohnomalarga) nazorat talonlari berilishi shart. Boshqaruv tarkibidan nazorat talonlarini olish va olingan talonlarni tiklash kema egalarining amaldagi yo‘riqnomalariga muvofiq amalga oshirilishi shart.

19. Boshqaruv tarkibi a’zolari texnika xavfsizligi bo‘yicha bilimlarini tekshirishdan o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi guvohnomaga ega bo‘lishlari, oddiy tarkib (elektrik, matros, chambarakchi va boshqalar, hamda qo‘shimcha kasb egallab turgan xodimlar) ushbu lavozimni egallash uchun diplom yoki guvohnoma, hamda shaxsiy varaqasida ish joyida texnika xavfsizligi va yong‘in xavfsizligi bo‘yicha yo‘riqnomadan o‘tgandan so‘ng ruxsat berilganligi to‘g‘risida qayd etilgan bo‘lishi shart.

20. Daryo transportiga ishga kiruvchi shaxslar, ushbu ishni bajarish uchun yaroqli ekanligini aniqlash uchun tibbiy ko‘rikdan o‘tishga jalb etilishi shart. Keyinchalik bu xodimlarning tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish davriyligi vazirlik va idoralar tomonidan belgilangan tartibda amalga oshirilishi shart.

Suzuvchi tarkib xodim har yillik tibbiy ko‘rikka jalb etiladi va natijalari ularning tibbiy kartochkalariga kiritilishi shart. Navigatsiya davrida ekipaj a’zolarining sanitar pasportlari kema kapitanida saqlanishi shart.

21. Daryo transporti xodimlari o‘zlari mustaqil va tegishli o‘quv kurslari, o‘quv kombinatlari hamda o‘rta va oliy ta’lim muassasalarida o‘z mutaxassisliklari bo‘yicha nazariy va amaliy bilimlarini oshirib borishlari shart.

22. O‘zbekiston Respublikasidagi barcha kema egalari mulkchilik shaklidan qat’iy nazar o‘zlarining bo‘linmalari xodimlari tomonidan mazkur Qoidalar talablarining o‘rganilishiga va bajarilishiga ko‘maklashishi shart va bu uchun O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar hisoblanadi.

23. Flotning boshqaruv va oddiy tarkibi, daryo transportini texnik ishlatish bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan daryo floti korxonalari va tashkilotlarining rahbar va muhandis-texnik xodimlari hamda ishchilari Qoidalarning bevosita o‘zlarining ishlariga tegishli bo‘lgan bandlarini bilishlari va so‘zsiz bajarishlari, hamda mazkur Qoidalarning umumiy mazmunini bilishlari shart.

24. Qoidalarning 23-bandida ko‘rsatilganlarni buzgan yoki bajarmagan shaxslar O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.

25. Barcha ichki suv yo‘llari va ularda joylashgan inshootlar (shlyuzlar, dambalar, ko‘priklar, kechuvlar, kema ko‘targichlar, qirg‘oqlar, suv olish va chiqarib tashlash inshootlari, avariya-ta’mirlash to‘siqlari, havo va suv osti o‘tish joylari) kemalarning xavfsiz harakatlanishi va inshootlarga xizmat ko‘rsatishning xavfsiz sharoitlarini ta’minlashi shart.

26. Ichki suv yo‘llari va yo‘l inshootlarini kemachilik holatda saqlash suv yo‘llari texnika uchastkalari va suv inshootlari egalari tomonidan ta’minlanishi shart.

Kemachilik uchun ochiq bo‘lgan ichki suv yo‘llarining ro‘yxati va ulardan foydalanish tartibi Ustavda o‘rnatilgan tartib bilan belgilanadi.

27. Suv yo‘llari texnika uchastkalari va suv inshootlari egalari tomonidan xizmat ko‘rsatiladigan suv yo‘llarining chegaralari tarkibida suv yo‘llari bo‘lgan idora rahbari tomonidan, prorablik va jihozlovchi uchastkalarning chegaralari esa suv yo‘llari texnika uchastkasi tomonidan tasdiqlanadi.

28. Ichki suv yo‘llarining (daryo, kanal, suv ombori, ko‘l) har bir uchastkasi bo‘yicha suv yo‘llari texnika uchastkasi tomonidan quyidagilar:

a) lotsman kartasi yoki lotsiya tavsifi ko‘rsatilgan suv yo‘li chizmasi (karta betida — chizmasida) ushbu havzada (uchastkada) suzish xususiyatlari va uning gidrologik xarakterlari tavsiflangan, suzish uchun lotsiya yoki qo‘llanma;

b) o‘rnashgan joylari ko‘rsatilgan holda qirg‘oqbo‘yi aholi punktlari, portlar-pristanlar, sayoz joylar, orollar, saqlanish joylari ro‘yxatini o‘z ichiga olgan yo‘nalish chizmasi (shartli boshlanish yo‘lidan kilometrda);

v) kema yurish yo‘llari va suv hududlari, suv omborlari va ko‘llarda shamolning yo‘nalishiga qarab to‘lqinlanish atlasi.

29. Har bir o‘ziyurar kemada ushbu kema suzadigan chegara uchun lotsman kartasi, kema yuradigan yo‘l chizmasi yoki lotsiyasi, qo‘llanma, yo‘nalish chizmalari va suv yo‘llarining to‘lqinlanish uchastkalari atlaslari bo‘lishi shart. Ko‘rsatilgan navigatsiya qo‘llanmalari bilan kemalar kema egalari tomonidan kemani xavfsiz yuritish xizmati va shturman ta’minoti yoki qo‘llanma materiallari ishlab chiquvchi boshqa organlar orqali ta’minlanadi.

30. Suv yo‘llari va kemachilik jihozlari holatlarining navigatsiya davomida o‘zgarib turishi suv yo‘llari texnika uchastkalari tomonidan ishlab chiqiladigan xabarnomalar, yo‘l varaqalari yordamida kema boshqaruvchilariga yetkazilishi shart. Kema boshqaruvchilari bu materiallar bo‘yicha lotsman kartalari, kema yuradigan yo‘llarning chizmalari, yo‘nalish chizmalari va qo‘llanmalarga tuzatishlar kiritishi shart.

31. Ko‘llar va suv omborlarida suzuvchi kemalar va tarkiblar harakat nozimlari yoki maxsus xizmatlar orqali uzoq muddatli va qatnov davridagi ob-havo va to‘lqinlanish ma’lumoti, hamda shtorm to‘g‘risidagi ogohlantirishlarni olishlari shart.

32. Gidrouzellar va shlyuzlar tizimlari kopmleksida suv rejimini tartibga keltirish (toshqin suvlarni o‘tkazib yuborish, quyi byefda suvni o‘tkazib yuborish navigatsiya va navigatsiyalar oralig‘ida gidrouzellar byefida suv sathining rejimi) O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan amalga oshirilishi lozim.

33. Asosiy suv yo‘llarida suv osti va suv ustidan o‘tkaziladigan elektr o‘tkazgich va aloqa liniyalari, quvurlar, shlyuzlar, kanallar va ko‘priklarni qurish loyihalari va ularning gabarit o‘lchamlari, daryo o‘zani yoki suv yo‘llaridagi daryo bo‘ylarida hamda yo‘llardagi ko‘priklarda, asosiy yo‘llardan tashqari, suv qabul qilish va chiqarib tashlash inshootlari, prichal, parom, sport bazalari va boshqa inshootlar, qurilish materiallari ishlab chiqarish konlarini barpo etish loyiha korxonalari tomonidan suv yo‘llari texnika uchastkalari, kemachilik inspeksiyalari va O‘zbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi va kema egalari bilan kelishilishi shart.

34. Ichki suv yo‘llarida kemachilik sharoitlari va ularda kemachilik jihozlarining saqlanish sifatini tekshirish har yili kamida 2-marta (navigatsiya boshlanishida va kuzda) suv yo‘llari texnika uchastkalari, kemachilik inspeksiyalari vakillaridan iborat bo‘lgan komissiya tomonidan yo‘llar maxsus inspektorlik ko‘rigidan o‘tkaziladi. Tekshirish natijalari bo‘yicha qabul qilingan qarorlar suzish vositalariga ega bo‘lgan vazirlik va idoralarga va O‘zbekiston avtomobil va daryo transporti agentligiga yetkaziladi.

35. Kemachilik rivojlangan yo‘llarda suv yo‘llari texnika uchastkalari tomonidan kema yuradigan yo‘l gabaritlari kafolatlanadi (chuqurligi, eni va o‘qidan burilish radiusi). Kema qatnaydigan suv yo‘llarining kafolatlangan gabaritlarining eng kam chuqurligi va eni bo‘yicha differensiatsiyalangani kabi suvning haqiqiy sathiga qarab belgilanishi shart.

Gabaritlari kafolatlangan suv yo‘llarining ro‘yxati, ko‘rsatilgan gabaritlarning saqlanishi lozim bo‘lgan kema yuradigan suv yo‘llarining kafolatlangan gabaritlari eng kam o‘lchami va kemachilik sathi o‘z tarkibida suzish vositalari mavjud bo‘lgan vazirlik va idoralar tomonidan O‘zbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi bilan kelishilib tasdiqlanadi.

36. Ichki suv yo‘llarida suzuvchi kemalar va kemalar tarkibi “Suzish qoidalariga” muvofiq kema yuradigan suv yo‘llari gabaritlariga mos bo‘lgan botish va o‘lchamlarga, kema tubining tagida va eni bo‘yicha suv zaxirasi, hamda cheklangan uzunlikka va enga ega bo‘lishi shart.

37. Ko‘priklar tagidagi kema o‘tadigan oraliqlardagi tayanchlar yoki ustunlarning eni bo‘yicha belgilanadigan ichki qirralari oralig‘idagi masofalar kemachilikdagi eng kam sath (suv osti konstruksiyalarini hisobga olgan holda) va balandligi bo‘yicha kemachilik uchun hisoblanadigan (kema yuradigan daryolarda ko‘prik gabaritlarini loyihalashtirish va ko‘priklarning o‘rnatilishiga asosiy talablar bo‘yicha) kema yuradigan suv sathi, ajratiladigan ko‘priklarning ko‘prik osti va kema yuradigan daryolardan o‘tkaziladigan quvur o‘tkazgichlarning gabaritlari loyihalovchi korxona tomonidan ko‘prik osti gabaritlarini loyihalashtirishning amaldagi me’yorlariga muvofiq belgilanishi va suv yo‘llari texnika uchastkalari tomonidan suzuvchi vositalarga ega bo‘lgan vazirliklar va idoralar, O‘zbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi va kemachilik inspeksiyalari bilan kelishilgan holda tasdiqlanishi shart (pastki qirrasi egri chiziqli ko‘rinishda bo‘lgan ko‘priklar uchun gabaritlar egri chiziqli qirraning pastki nuqtasidan belgilanadi).

38. Havodan o‘tgan elektr uzatgich va aloqa liniyalari ilgaklarining balandligi, suv osti kabeli va quvurlar yotqizilishining chuqurligi loyiha korxonalari tomonidan suv yo‘llari texnika uchastkalari bilan kelishilgan holda belgilanadi.

39. Yo‘l ishlari (er kovlash, to‘g‘rilash,o‘zan tozalash, zararsizlantirish va qidiruv) hamda kemachilik jihozlarini saqlash bo‘yicha ishlar amaldagi qoidalar va texnik yo‘riqnomalarga muvofiq bajarilishi shart.

40. Kemachilik gidrotexnik inshootlarining barchasi navigatsiya davrida yaroqli holda bo‘lishi va amaldagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq kemachilik xavfsizligini ta’minlashi shart.

41. Sun’iy suv yo‘llari (kanallar) bo‘ylab kemalarning mahalliy organlar o‘rnatgan tezlikdan ortiq harakatlanishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

42. Kanallarni qurish davrida kema yuradigan yo‘llarining to‘g‘ri va egri chiziqli uchastkalarini bir-biriga tutashtirish kema yuradigan kanallarni loyihalashtirish bo‘yicha ko‘rsatmalariga muvofiq amalga oshirilishi shart.

43. Kanallardagi shlyuzlar, to‘g‘onlar, nasos stansiyalari, to‘suvchi darvozalar, paromli kechuvlar, suv chiqaruvchi va suv tashlovchi inshootlari soz ishlaydigan aloqalar bilan ta’minlangan bo‘lishlari shart, shuningdek ularning suv yo‘llari texnika uchastkalari suv inshootlari va gidrouzellar, harakat nozimlari va kemalar bilan aloqalari ta’minlangan bo‘lishi shart.

44. Bahorda gidrotexnik inshootlarini foydalanishga topshirish va kuzda, navigatsiya davri tugashi munosabati bilan foydalanishdan chiqarish tartibi va muddati suv yo‘llari texnika uchastkalari tomonidan kema egalari bilan, kompleks mo‘ljallangan suv inshootlari esa zarurat bo‘lganda — boshqa manfaatdor idoralar va tashkilotlar bilan kelishgan holda oldindan belgilanishi shart.

45. Bir nechta suv yo‘llari texnika uchastkalarining uchastkalari rejimiga ta’sir ko‘rsatadigan inshootlar orqali suvni qo‘yib yuborish tartibi inshoot tegishli bo‘lgan idora tomonidan ishlab chiqilishi, manfaatdor vazirlik va idoralar bilan kelishilishi va suv yo‘llari texnika uchastkalari tomonidan tasdiqlanishi shart.

46. Shlyuzlar orqali kemalarni o‘tkazish, shlyuz egasi tomonidan ishlab chiqilgan kemalarni, tarkib va sollarni kema yuradigan shlyuzlardan o‘tkazish qoidalari, “gidro texnik inshootlar tegishli bo‘lgan idoralar tomonidan tasdiqlanadigan Suzish qoidalari” va kanallar va shlyuzlar bo‘yicha mahalliy suzish qoidalariga muvofiq amalga oshirilishi shart.

47. Turli toifadagi kemalarni shlyuzlardan o‘tkazish tartibi kemalarni, tarkib va sollarni kema yuradigan shlyuzlardan o‘tkazish qoidalari bilan belgilanadi.

48. Kemalarni shlyuzdan o‘tkazish, shlyuz kameralarida kemalarni joylashtirish va h.k. ishlarini shlyuzning vaxta boshlig‘i (nozimi) boshqaradi, shlyuzdan o‘tkazish bilan bog‘liq bo‘lgan uning farmoyishlari shlyuzdan o‘tkazilayotgan barcha kemalarning vaxta boshliqlari tomonidan qat’iy bajarilishi lozim.

49. Kemalarning eni bo‘yicha va tubida “Suzish qoidalari” talablariga muvofiq zaxira bo‘lmasa, hamda yuki to‘kilayotgan, suv kirayotgan va avariya holatida bo‘lgan kemalarni shlyuzdan o‘tkazishga yo‘l qo‘yilmaydi. Texnik yaroqsiz bo‘lgan suzuvchi vositalarni shlyuzdan o‘tkazish uchun qaror suv inshootlari rahbarlari tomonidan har bir ushbu suzuvchi vosita uchun alohida qabul qilinadi.

50. Davlat, kooperativ va sport korxonalari va xususiy shaxslarga tegishli bo‘lgan eshkakli, motorli qayiq va shlyupkalarni shlyuzdan o‘tkazish istisno tariqasida suv inshootlari rahbariyatini xabardor qilib amalga oshirilishi mumkin.

Kichik hajmli kemalarni shlyuzdan o‘tkazish qoidalari shlyuzga kirish joyida osib qo‘yilgan bo‘lishi shart.

51. Kemalarni gidrouzellar orqali ular qurilayotgan davrda yoki kemachilik inshootlari vaqtincha foydalanishda bo‘lgan davrda o‘tkazish kemachilik inspeksiyasi va gidrouzelni qurayotgan korxona tomonidan ishlab chiqiladigan maxsus qoidalar asosida amalga oshiriladi.

52. Suv inshootlarinining texnik holatini tekshirish va saqlab turish uchun har yillik inspektorlik ko‘riklari o‘tkazilishi shart.

53. Kemachilik jihozlari suv yo‘llarida kemalarning xavfsiz va qiyinchiliksiz suzishini ta’minlashi shart.

Kemachilikning qatnovi va xarakteriga qarab quyidagi kemachilik jihozlari qo‘llanilishi shart:

a) kecha-kunduz harakatni ta’minlovchi — yorituvchi;

b) kunning faqat yorug‘ vaqtlarida kemalarning harakatini ta’minlovchi — yoritmaydigan;

v) kunning qorong‘u vaqtida kema projektor uskunasini ishlatganda suzish imkonini beruvchi — nurqaytaruvchi.

54. Kemachilik jihozlarining qirg‘oq belgilari kemalar suv yo‘llarida harakatni boshlagandan (navigatsiya boshlanishi) kemalarni qishki to‘xtatib turish uchun joylashtirish tugagunga qadar ishlashi shart.

Suzuvchan belgilar (bakenlar, buylar) daryolar muzdan toza bo‘lgandan so‘ng 3 kundan kechikmasdan o‘rnatilishi va daryoda muz qoplamasi (kichik muz parchalari) paydo bo‘lgunga qadar ishlashi shart.

55. Kemachilik jihozlari belgilarini o‘rnatish va jihozlar bo‘yicha ishlarni tashkil etish va ularni saqlab turish ichki suv yo‘llarida kemachilik jihozlarini saqlash bo‘yicha texnik yo‘riqnoma va ichki suv yo‘llarida kemachilik jihozlariga xizmat ko‘rsatish bo‘yicha texnika xavfsizligi qoidalari talablariga javob berishi shart.

Daryo flotidan foydalanayotgan korxonalarning talablariga muvofiq kemachilik jihozlarini o‘rnatish suv yo‘llari texnika uchastkasi (suv inshootlari egalari) tomonidan shartnoma asosida amalga oshiriladi.

56. Ichki suv yo‘llaridagi kemachilik jihozlari belgilari va yonuvchan belgilarining shakli, o‘lchamlari va xarakteristikasi amaldagi standartlarga va normalarga muvofiq bo‘lishi shart.

57. Kemachilik jihozlari va yo‘llarning kafolatlangan gabaritlarini saqlab turish, hamda kemachilik inshootlarining texnik holati, saqlab turish va ulardan kemalarning o‘tkazilishini tashkil etish uchun suv yo‘llari texnika uchastkasi boshlig‘i va bosh muhandisi javobgar hisoblanadi.

Suv yo‘llarining alohida uchastkalarida kema yuradigan yo‘llarning holati uchun yo‘l ishlarini bajaruvchi, jihozlanadigan uchastkada belgilarning to‘g‘ri o‘rnatilishi va ularning to‘g‘ri ishlashi uchun — yo‘l ustasi, jihozlash posti chegarasida — brigadir yoki postning katta ishchisi javobgar bo‘ladi.

Kema boshqaruvchilariga kemalarni shlyuz orqali o‘tkazish to‘g‘risidagi to‘liq axborotlarni o‘z vaqtida berilishi va shlyuzdan to‘g‘ri o‘tkazilishi uchun shlyuzdagi vaxta boshlig‘i javobgar hisoblanadi.

58. Suv yo‘llari xo‘jaligi xodimlarining yo‘llar va navigatsiya jihozlarining holati to‘g‘risidagi axborotlarni, hamda kemalarga gidrometeorologiya ma’lumotlari va shtorm haqida ogohlantirishlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni o‘z vaqtida kema boshqaruvchilariga yetkazish bo‘yicha vazifalari lavozim yo‘riqnomalari bilan tartibga keltiriladi, ularning javobgarligi esa O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi.

59. Kemalarning xarakteristikasi va texnik holati va uning barcha elementlari:

a) O‘zbekiston avtomobil va daryo transporti agentligining Daryo kemachiligi registri inspeksiyasi (keyingi o‘rinlarda — Registr deb yuritiladi) tomonidan berilgan, tasdiqlangan loyihalar va hujjatlarga muvofiq bo‘lishi;

b) Registr qoidalari, Suzish qoidalari, alohida turdagi yuklarni tashish qoidalari, tijorat operatsiyalarini bajarish, daryo va ko‘llarda suzadigan kemalar uchun sanitar qoidalari, daryo floti kemalari uchun yong‘in xavfsizligi qoidalari, daryo kemalarida radio aloqa va elektrradionavigatsiya vositalariga xizmat ko‘rsatish davrida texnika xavfsizligi qoidalari talablariga javob berishi shart.

60. Kemalardan amaldagi qoidalarga, foydalanish, xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash bo‘yicha yo‘riqnomalarga muvofiq foydalanilishi shart va ishonchli va tejamkorlik bilan ishlatish, suzish xavfsizligi va yong‘in xavfsizligini ta’minlaydigan holatda saqlanishi shart.

61. Kemalar, ularning mexanizmlari, jihozlari va qurilmalari kapitan (komandir), kema shkiperi boshchiligida Registr, kemachilik xizmatlari, kema ta’mirlash va ishlab chiqarish korxonalari, suv yo‘llari texnika uchastkalari, qirg‘oq ishlab chiqarish uchastkalari tomonidan o‘tkaziladigan ko‘riklardan qat’iy nazar haftada bir marotaba ko‘rikdan o‘tkaziladi.

Ko‘rik natijalari kemaning vaxta jurnaliga kiritilishi shart.

62. Kemada shikastlanish aniqlanganda kema kapitani (komandiri), shkiperi kema ekipaji bilan ularni bartaraf etish choralarini ko‘rishi va belgilangan tartibda sodir etilgan hodisa to‘g‘risida kema egasi va texnik xizmat ko‘rsatayotgan korxonaga ma’lumot berishi, hamda kemachilik inspeksiyasi va Registrni xabardor qilishi shart: kema uning asosiy elementlarini ta’mirlash talab etiladigan shikastlanish olganda, u texnik ko‘rikdan o‘tkazish uchun Registrga taqdim etilishi shart.

63. Foydalanishga tushirilayotgan kemalar: Registr inspektorlarining texnik ko‘rik hujjatlari bilan (Registr nazorati ostida bo‘lgan kemalar uchun), hamda kema egasining tegishli buyrug‘i bilan flotning texnik holati uchun javob beradigan kemachilik xo‘jaligi xizmati yoki boshqa bo‘linmaning vakillari ishtirokida tuzilgan maxsus komissiya tomonidan tuzilgan kemani qabul qilish to‘g‘risidagi dalolatnomalari bilan tasdiqlanadigan texnik soz holatda bo‘lishi shart. Registr nazorati ostida bo‘lmagan kemalarning texnik holati ko‘rsatilgan komissiyaning ko‘rikdan o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi dalolatnomalar bilan tasdiqlanadi.

Bunda kema:

Tasdiqlangan shtatlar jadvaliga muvofiq malakali kema ekipaji bilan butlangan;

kemada, me’yor bo‘yicha, kema egasining buyrug‘i bilan tasdiqlangan va Registr qoidalari talablariga javob beradigan zaxira detallar, inventar, asboblar va materialllar, hamda yong‘inga qarshi inventar, avariya-qutqaruv materiallari va jihozlar mavjud bo‘lishi shart.

Ushbu vositalar mavjud bo‘lmaganda yoki yaroqsiz bo‘lganda, hamda soni belgilangan me’yordan kam bo‘lganda kemani foydalanishga tushirish taqiqlanadi;

Registr qoidalariga muvofiq kema hujjatlar bilan ta’minlangan bo‘lishi shart.

64. Registr klassiga qurilgan kemalar Registr qoidalari talablariga javob berishi shart, ulardan xalqaro tashish ishlarida foydalanilganda — xalqaro konvensiyalar va regional bitimlardan kelib chiqadigan talablarga ham javob berishi shart.

65. Kemalardan faqat belgilangan vazifalari bo‘yicha foydalanish mumkin.

Muz sharoitlarda ishlash uchun kemalar maxsus mustahkamlangan qobiq va Registrning tegishli klassiga ega bo‘lishi shart.

Yo‘lovchilarni tashishni faqat yo‘lovchi tashuvchi kemalarda va bu maqsad uchun maxsus jihozlangan va yo‘lovchi tashuvchi kemalar uchun tegishli barcha qoidalar va me’yorlarga javob beradigan kemalarda amalga oshirish mumkin.

Kemalarni bir guruhdan boshqasiga o‘tkazish Daryo kemachiligi registri bilan kelishilgan holda kema egasi tomonidan o‘rnatilgan tartibda amalga oshirilishi shart.

66. Maxsuslashtirilgan kemalarni texnik ishlatish ushbu Qoidalarning umumiy talablariga, hamda kema loyihachisi tomonidan nazorat qiluvchi tashkilot bilan kelishilgan holda o‘rnatgan maxsus talablarga javob berishi shart.

67. Flotga ega bo‘lgan daryo floti, suv yo‘llari texnika uchastkalari, ishlab chiqarish korxonalari, port va boshqa bo‘linmalarning rahbarlari:

a) qishki to‘xtab turishdan keyingi yoki navigatsiyaga tayyorlash ta’mirining sifatsiz bajarilgan yoki rejalashtirilgan ishlarning to‘liq hajmda bajarilmagan kemalarni foydalanishga qabul qilishni taqiqlash;

b) kemalarni va mexanizmlarni yaxshi holatda saqlagan ekipajlarni taqdirlash;

v) ijodiy tashabbuskorlikni qo‘llab quvvatlash, texnik foydalanish, ta’mirlash va flotni saqlashning ilg‘or usullarini tatbiq etish sohasida kema kapitanlari va mexaniklarining rolini va mas’uliyatini oshirish;

g) qisqa muddatlarda suzuvchi tarkib xodimlari tomonidan kemalarda barcha yomon saqlangan va yomon xizmat ko‘rsatilgan holatlarni ko‘rib chiqishi va tegishli choralar ko‘rishi shart.

68. Kemalarni texnik ishlatishni Ustav, Suzish qoidalari va mazkur Qoidalarga muvofiq kemada ishlarni tashkil etish, shu jumladan kemani boshqarish, ma’muriy xo‘jalik ishlari, bosh va yordamchi mexanizmlar, tizimlar va kema bo‘yicha to‘liq xizmat ko‘rsatish yuklatilgan kema ekipaji amalga oshirishi shart.

Kemani lozim darajada texnik soz holatda saqlash va unga muntazam amal qilish, hamda kema va uning elementlarini yaxshilash kema ekipajining asosiy vazifalaridan biridir.

69. Zavodlarga, pristan va portlarga ro‘yxatda turgan alohida kemalarni, kemalar guruhini va flotni texnik ishlatish bo‘yicha kema ekipajining ishlari balansida suzuvchi vositalar bo‘lgan vazirlik va idoralar tomonidan tasdiqlangan Qoidalarga muvofiq olib borilishi shart.

70. Kemalarning texnik qarovini nazorat qilish va kema ekipaji a’zolarining kemalarni texnik soz holda saqlashi bo‘yicha ishlariga baho berish uchun daryo floti korxonalarida maxsus komissiyalar tomonidan kemalarni inspektorlik ko‘riklaridan o‘tkazib turish shart.

Inspektorlik ko‘riklarini tashkil etish va o‘tkazish uchun javobgarlik, tartibi, muddati amaldagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi.

71. Kemalarda profilaktika jadvallarida ko‘zda tutilgan rejali texnik qarovlar o‘tkazilishi shart.

Texnik qarovlar o‘tkazish davrida bajariladigan ishlarning davriyligi va ro‘yxati daryo floti tizimida amal qilayotgan flotga texnik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha qo‘llanma materiallar bilan belgilanadi.

Qirg‘oq ishlab chiqarish uchastkalari ishchilari tomonidan bajariladigan texnik qarovlarning jadvaliga rioya etilishi, kema ekipaji kuchi bilan amalga oshiriladigan kunlik qarovlarni o‘tkazish, hamda rejadagi profilaktik qarovlar uchun kema kapitan-mexanigi yoki mexanigi javobgar hisoblanadi.

Qirg‘oq ishlab chiqarish uchastkalari ishchilari tomonidan bajariladigan texnik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha ishlarning to‘liqligi va sifati uchun ushbu uchastka boshlig‘i javobgar hisoblanadi.

72. Daryo flotining o‘ziyurar kemalarida navigatsiya davrida kema ekipajining kuchi bilan amaldagi teplotexnika nazorati bo‘yicha qo‘llanmalarga muvofiq teplotexnika nazorati o‘tkazilishi shart.

73. Kemada kema ekipaji a’zolari va qirg‘oq ishlab chiqarish uchastkalarining ishchilari tomonidan ta’mirlash ishlari davrida texnika xavfsizligi talablariga rioya etilishi uchun javobgar:

zavod sharoitlarida — korxona ma’muriyati, qaysikim bevosita ta’mirlash ishlarini boshqaradi;

qirg‘oq ishlab chiqarish uchastkalari ishchilari tomonidan texnik qarovlar yoki teplotexnika ishlari bajarilayotgan davrda — ishga rahbarlik qiluvchi va kemaning kapitan-mexanigi yoki mexanigi;

boshqa hollarda — bevosita kemaning kapitan-mexanigi yoki mexanigi hisoblanadi.

Kemaning kapitan-mexanigi (komandir-mexanigi, mexanigi, shkiperi) quyidagilar uchun O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar bo‘ladilar:

a) kema mexanizmlari, jihozlariga xizmat ko‘rsatish va kema ishlarini bajarish davrida texnika xavfsizligi bo‘yicha barcha qoidalarga to‘liq rioya etilishi;

b) oddiy tarkibni kema texnikasiga xizmat ko‘rsatishning xavfsiz usullariga ish joyida o‘qitish va instruktaj o‘tkazish;

v) kema texnikalariga xavfsiz xizmat ko‘rsatish va baxtsiz hodisalarning oldini olish bo‘yicha tadbirlarni tashkil etish va o‘tkazish;

g) oddiy tarkibning yangi qabul qilingan ishchilarini amaliy ko‘nikmalarini tekshirish;

d) kema texnikasiga xizmat ko‘rsatish bilan band bo‘lgan ekipaj a’zolarini, o‘z vaqtida, bajarilayotgan ish xarakteriga muvofiq individual himoya vositasi bilan ta’minlash.

74. Kemada vaxta davomida texnika xavfsizligi qoidalariga rioya etilishi uchun kema bo‘yicha vaxta boshlig‘i to‘liq javob beradi, kema kuchlanish qurilmasi bo‘yicha — mashina bo‘limining vaxta bo‘yicha rahbari javob beradi.

75. Zaxira qismlar, asboblar, o‘lchash asboblari, navigatsiya materiallari, moslamalar va inventarlardan vazifalari bo‘yicha to‘g‘ri foydalanish va maxsus ajratilgan joylarga saqlanishi shart.

Kemani qishki ta’mirlash uchun avariya zaxira turgan zaxira detallarni ishlatish taqiqlanadi.

76. Kemani ta’mirlashga yoki qishki to‘xtab turish uchun qo‘yishdan oldin, oxirgi tushirgan port tryum shitlarini ko‘tarib va o‘ziyurar yoki o‘ziyurmas kemaning qobig‘ini olib tryumlarni to‘liq tozalashi shart.

Kemani to‘xtab turish yoki qishki ta’mirlash uchun tayyorlash bo‘yicha boshqa ishlarni, shu jumladan kema ekipajisiz ishlayotgan barjalar bo‘yicha ishlarni kema egasining kemalarni ta’mirga topshirish va ta’mirdan qabul qilish to‘g‘risidagi yo‘riqnomalariga muvofiq o‘ziyurmas kema biriktirilgan o‘ziyurar kemaning ekipaji bajaradi.

Ta’mirga qo‘yilishdan oldin kemada uning asosiy elementlari va kuchlanish qurilmasida ta’miroldi nuqsonlarni aniqlash o‘tkazilishi shart.

Kemalarni qishki to‘xtab turishga yuk bilan qo‘yilishiga faqat kema egasining ruxsati bilan yo‘l qo‘yiladi.

Neft quyuluvchi kemalarni tozalash tartibi kemalarni neft qoldiqlaridan tozalash bo‘yicha tegishli yo‘riqnoma va qoidalar bilan belgilanadi va kema egasi tomonidan tasdiqlangan daryo floti neft quyuluvchi kemalarda yong‘in xavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq bo‘lishi shart.

77. Seriyali kemalarni texnik ishlatish va ta’mirlash davrida kema egasi va Registr inspeksiyasining ruxsatisiz biror bir konstruktiv uzellarini qaytadan o‘zgartirish, agregatlarni yechish yoki almashtirish, hamda asosiy texnik ishlatish xarakteristikasiga ta’sir etuvchi o‘zgartirishlarni (yuk ko‘tarish qobiliyati, suvga botishi, yo‘lovchi sig‘imi, tezligi, ustuvorligi, xavfsiz suzishi) amalga oshirish taqiqlanadi.

78. Barcha kemalar belgilangan vazifalariga muvofiq daryo floti kemalarini bo‘yash qoidalariga muvofiq bo‘yalgan bo‘lishi shart.

79. Kemalar zarur texnik hujjatlar bilan ta’minlangan bo‘lishi shart.

Kemaning texnik hujjatlari kemani qurgan zavod tomonidan, modernizatsiya, kapital yoki tiklash uchun ta’mirlash davrida esa titul ro‘yxati bo‘yicha moliyalashtiriladigan, nazorat qiluvchi tashkilotlar ostida ishlarni bajaruvchi zavod tomonidan beriladi.

Kemalarga beriladigan hujjatlarning hajmi va xarakteri kemaning turi, vazifasi va texnik ta’minotiga qarab vazirlik va idoralar tomonidan Registr bilan kelishilgan holda tasdiqlangan amaldagi qoidalar, nizom va yo‘riqnomalar bilan belgilanadi.

Kemaning barcha texnik hujjatlari kemaning inventar kitobiga qayd etilgan bo‘lishi shart.

80. Vaxta yoki yagona vaxta jurnali rubkada, mashina jurnali — mashina bo‘limida bo‘lishi shart.

Vaxta yoki yagona vaxta jurnalini to‘g‘ri yuritish uchun javobgar kapitan-mexanik, mashina jurnali uchun — kema mexanigi hisoblanadi.

81. Kema jurnallaridagi barcha yozuvlarni o‘z vaqtida, hujjatning barcha ustunlari va pozitsiyalarini to‘ldirgan holda texnik xatosiz, aniq va batafsil kiritish shart. Kema jurnalidagi yozuv ikki xil talqin qilishga yo‘l qo‘ymasligi shart. Kema jurnallariga qalam bilan yozish taqiqlanadi.

Jurnallar va kema hujjatlarini yuritish tartibi amaldagi qoida va yo‘riqnomalar talablariga javob berishi shart.

82. Kemaning qobig‘i va ustki qurilmasi Registr qoidalari talablariga javob berishi, soz holda bo‘lishi va kemaning xavfsiz suzishini ta’minlashi shart.

83. Kema qobiqlarini texnik ishlatish davrida suv o‘tkazmaslik ta’minlanganligiga alohida e’tibor qaratilishi shart.

Qobiqning ichiga suv kirishi aniqlanganda, vaqtinchalik chora sifatida, sement bilan teshikni berkitib qo‘yishga yo‘l qo‘yiladi, qaysikim uni bartaraf etish yaqin kelajakdagi ta’mirgacha keyinga surilishi mumkin.

Qobiqdagi mavjud nuqsonlar to‘g‘risida vaxta jurnaliga qayd etilishi va korxona rahbariga va Registr inspeksiyasiga xabar berilishi shart.

84. Texnik ishlatish jarayonida kema ekipaji qobiqning holatini muntazam nazorat qilishi shart.

Kemalar qobig‘ining zangdan yemirilishini oldini olish uchun:

a) tublar va bortlar orasidagi, mexanizmlar tagidagi, kema tizimlarining qabul qilish setkasi va boshqa qiyin boriladigan joylardan suvlarni, hamda iflosliklarni o‘z vaqtida chiqarib tashlash;

b) ko‘rik vaqtida aniqlangan himoya qoplamadagi nuqsonlarni kemada mavjud vositalar bilan bartaraf etish;

v) yuqori namlikka ega bo‘lgan xonalarni va borish qiyin bo‘lgan joylarni vaqti-vaqti bilan shamollatib turish;

g) kemani portda yoki kema ta’mirlash korxonasida to‘xtab turish davrida qobiqni qirg‘oqdagi qurilma bilan sim bilan erga mustahkam ulab qo‘yish zarur.

Agressiv yuklarni tashish uchun, bu yuklarni tashiydigan metall qobiqli kemalarga qarov o‘tkazish bo‘yicha amaldagi yo‘riqnomalar bilan belgilab qo‘yilgan, kemalarga profilaktik xizmat ko‘rsatish tartibiga qat’iy rioya etilishi shart.

85. Qobiqning suv osti qismini texnik ko‘rikdan o‘tkazish, qobiqni normal ishlatish va tez yemirilishining oldini olish uchun kemalar o‘z vaqtida suv osti qismida profilaktika va ta’mirlash ishlarini bajarish uchun Registr qoidalari talablariga muvofiq qirg‘oqqa rejali ko‘tarilishi shart.

86. Kemalardagi ortish-tushirish ishlari qobiqning saqlanishini ta’minlaydigan usullarda amalga oshirilishi shart.

Har qanday kemani ortish-tushirish tartibi va uni saqlanishini kafolat choralari kema egasi tomonidan har bir turdagi kema uchun ishlab chiqilgan maxsus yo‘riqnomalar talablariga javob berishi shart.

87. Kemani suzishga chiqarish, agar uni qobig‘ining texnik holati Registr qoidalari talablariga javob bermasa, hamda agar:

a) ikki qavatli taglikka ega bo‘lgan kemaning ikkinchi tagidagi lyuklar zich yopilgan va bo‘linmalarning germetikligi tekshirilmagan bo‘lsa;

b) suzish hududini hisobga olgan holda yuklarning mahkamlanganligi ta’minlanmagan bo‘lsa;

v) 3 gradusdan ortiq kren mavjud bo‘lsa;

g) Suzish qoidalariga muvofiq kil tagida zaxira suv bo‘lmasa taqiqlanadi.

88. Foydalanish davrida:

a) kemalarning tagida yetarli miqdorda suv bo‘lmaganda ortish va tushirish uchun qirg‘oqqa qo‘yish (kema yuklangan vaqtda xavfsiz turishini hisobga olgan holda);

b) kemaga chizilgan yuk markasida ko‘rsatilgan suvga botishga (yoki suvga botish shkalasi) nisbatan ortiq yuklash;

v) kemaga va uning sahnasiga yuk va yo‘lovchilarni qoidalar va qo‘llanmalarni buzib, hamda me’yordan ortiq miqdorda qabul qilish;

g) kemani loyihalashtirish davrida hisoblangan nagruzkasi bo‘yicha ko‘zda tutilmagan o‘ta og‘ir yuklarni va bahaybat yuklarni oldindan ushbu yuklar uchun qobiqni mustahkamlikka hisoblamasdan ortish yoki tushirishni va odamlarni baxtsiz hodisalardan saqlash choralarini ko‘rmasdan amalga oshirish;

d) quruq yuk tashiydigan kemalarni tozalanmagan tryumlari bilan yuklash uchun qo‘yish (qisqa masofalarda ishlovchi va bir xil yuklarni tashuvchi kemalardan tashqari);

e) qobiqning suv o‘tkazmasligini, sahna va qo‘shtubdagi lyuklarining yopgichlari, yuk tryumlarini quritish va ballast tizimlarining ishlashi va lyal quduqlarining germetizatsiyasini tekshirmasdan don mahsulotlarini yuklash;

j) agressiv yuklarni tashigandan so‘ng tozalanmagan tryumlar bilan kemani qatnovga chiqishi (tuz, kolchedan, o‘g‘itlar va h.k.);

z) neft quyiladigan kemalarning bo‘linma-tsisternalarida, va texnik flot suzuvchi vositalarining (zemsnaryadlar, shatakka oluvchilar va h.k.), quruq yuk tashiydigan kemalarning yoqilg‘i-moylash tsisternalarida ochiq olov qo‘llagan holda har qanday ta’mirlash ishlarini amalga oshirish (yong‘in va yong‘inga xavfli ishlarni bo‘linma-tsisternalarga inert gazlarini yuborish usulini qo‘llagan holda neft mahsulotlaridan tozalamasdan, qish sharoitida — 3-4-klass neft mahsulotlarining qoldig‘i bilan neft quyiladigan kemalarda avariya ishlarini bajarishda ochiq olovni qo‘llab ishlarni bajarish bo‘yicha yong‘in xavfsizligi yo‘riqnomalari va qoidalari talablariga rioya etilgan holda yo‘l qo‘yiladi).

89. Rul qurilmasi Registr qoidalari talablariga javob berishi va kemani ishonchli boshqarishni ta’minlashi shart.

90. O‘ziyurar kemaning kapitani (o‘ziyurmasda — shkiper) muntazam, haftada kamida bir marta rul qurilmasini ko‘zdan kechirishi va uning barcha detal va uzellarining yaroqliligini tekshirishi shart. Kema suv ostidagi erga tegib ketganda yoki rul (nasadka) bilan urilib ketganda navbatdan tashqari ko‘rikdan, zarur hollarda vint-rul kompleksini g‘avvos yordamida ko‘rikdan o‘tkazilishi shart.

Rul qurilmalarini ko‘rikdan o‘tkazish va ularni texnik qarovi davrida rul qurilmasining barcha ishqalanadigan detallarning moylanganligi va mahkamlash va birikmalarining sozligi, gidravlikali rul qurilmasida — gidravlika tizimida ishchi suyuqlikning mavjudligi, birikmalarning zichligi, zichlovchi elementlarning sozligi, himoya klapanlari ko‘rib chiqilishi shart.

Rul qurilmasining elektr jihozlarini ko‘rikdan o‘tkazish va unga xizmat ko‘rsatish amaldagi kemalarning elektr jihozlariga xizmat ko‘rsatish va ularga qarab turish qoidalariga muvofiq tuziladigan texnik qarovlar jadvalida ko‘zda tutilgan hajmda va muddatlarda amalga oshirilishi shart.

Ko‘rik natijalari va rul qurilmasining soz ishlashi vaxta jurnalida qayd etilishi shart.

91. Kemaning har bir qatnovga chiqishidan oldin va kemani kanalga yoki shlyuzlangan tizimga kirishidan oldin vaxta boshlig‘i rul qurilmasini ko‘rib chiqishi va ishda tekshirishi shart.

Tekshirish natijalari vaxta jurnalida qayd etilishi shart.

92. Rul qurilmasining nosozligi davrida kemani foydalanishga chiqarish (rul qurilmasisiz ishlatilishi ko‘zda tutilgan kemalardan tashqari) taqiqlanadi, agar:

a) o‘ziyurar kemalarda mexanik yoki elektr uzatmali rulni to‘liq oldinga yurishda bir bortdan boshqa bortga qaytarish vaqti 30 sek., qo‘l uzatmalida — 60 sek.dan ortsa;

b) asosiy rul boshqarmasidan zaxiradagiga o‘tish vaqti 30 sek.dan ortsa;

v) po‘lat arqondan bo‘lgan shturtros simlarining uzilganlarining soni 6 diametr uzunlikda umumiy simlar sonidan 10% dan ortsa, yoki zanjirli shturtrosning zanjirlarining yemirilishi 10% dan ortsa;

g) aksiometr nosoz yoki rulni bir bortdan boshqa bortga qaytarganda uning ko‘rsatkichdagi xatosi bir gradusdan ortsa yoki aksiometrning nol ko‘rsatkichi va diametral tekislikda rul perosining joylashuvi to‘g‘ri kelmasa;

d) rul mashinasidan rulgacha valikli o‘tkazishda valiklarning sahnaga urilgan ovozi eshitilsa, shesternalarning yemirilishi rul qurilmasining normal ishlashiga to‘sqinlik qilsa;

e) arqon yoki zanjirning bo‘shligi arqon va zanjirlarni o‘z-o‘zidan bloklardan chiqib ketsa yoki shturtrosni bloklar, shesterna va halqalar orasiga tiqilib qolsa;

j) elektr rul qurilmalarining, shu jumladan rul perosining turgan holatini nazorat qiluvchi elektr zanjirlarning sozligi ta’minlanmagan bo‘lsa;

z) gidravlik rul qurilmalarida suyuqlikning oqishi aniqlanganda;

i) rul qurilmasining biror bir elementining normal harakatlanishi ta’minlanmagan, rul rubkasida joylashgan rul mashinasining kojuxi mahkamlanmagan bo‘lsa;

k) elektr rul qurilmasining asosiy uzatmasi nosozligi vaqtida avtomatikali avariya elektr uzatgichi birdaniga ishlab ketmasa (bufer akkumulyator batareyalarlaridan rul qurilmasiga elektr energiyasi uzatilganda);

l) rulni bir bortga oxirgi burchakkacha qaytarganda uzatmada uzilish bo‘lmasa yoki rulni boshqa bortga qaytarib bo‘lmasa;

m) yordamchi rul qurilmasi nosoz bo‘lsa, agar u mavjud bo‘lsa.

93. Avtorul qurilmalari bilan jihozlangan kemalarda har bir qatnovga chiqishdan oldin uni ishlatish bo‘yicha yo‘riqnomaga muvofiq ko‘rikdan o‘tkazish shart.

Ko‘rik natijalari va avtorul qurilmasining soz ishlashi vaxta jurnalida qayd etilishi shart.

94. Kemaning langar qurilmasi Registr qoidalari talablariga javob berishi va suzishning har qanday sharoitida langarni tez tushirish va ko‘tarish va unga kemalarni, shatakka oluvchi kema uchun butun tarkibni ishonchli to‘xtab turishini ta’minlashi shart.

Neft quyiladigan kemalarning langar qurilmalari qo‘shimcha, neft quyiladigan kemalarda yong‘in xavfsizligi talablariga javob berishi shart.

95. Kemadan foydalanish davrida langar qurilmasi doimo ishga shay holda bo‘lishi shart. O‘ziyurar kema kapitani (o‘ziyurmas kema shkiperi) haftada kamida bir marotaba muntazam ravishda langar qurilmasini, uning detallari va uzellarining texnik holatini ko‘rikdan o‘tkazib turishi shart.

Langar qurilmasini ko‘rikdan o‘tkazish va uni texnik qarov davrida brashpillar va shpillarning ishqalanuvchi qismlarida moy mavjudligi, hamda reduktorlarda moy sathi, langarlarni tormoz va stopor bilan ishonchli mahkamlanganligi, langar zanjirlarining asosiy uchini ularni tushirish uchun qurilmalar bilan ishonchli biriktirilganligi, langar zanjirining asosiy uchi va langar zanjirining o‘zini mahkamlash va tushirish qurilmasining, biriktiruvchi halqalar shtirlarining sozligi sinchiklab tekshiriladi.

Langar-bog‘lash mexanizmlarining kojuxlari mavjudligi va holatidan xabardor bo‘lib turish va doimo ularni soz holatda saqlash shart.

Langar qurilmalarining elektr jihozlarini ko‘rikdan o‘tkazish va ularga xizmat ko‘rsatish amaldagi Elektr jihozlariga xizmat ko‘rsatish va ularga qarab turish qoidalariga muvofiq tuzilgan texnik qarovlar jadvallarida ko‘zda tutilgan hajmda va muddatlarda amalga oshirilishi shart.

Motobrashpillarni ko‘rikdan o‘tkazish va ularga xizmat ko‘rsatish ulardan foydalanish yo‘riqnomalarida ko‘zda tutilgan hajmda va muddatlarda o‘tkazilishi shart.

Ko‘rik natijalari vaxta jurnalida qayd etilishi shart.

96. Langar ta’minoti belgilangan me’yorlarga muvofiq bo‘lmaganda yoki langar qurilmasi nosoz bo‘lganda kemani foydalanishga tushirish taqiqlanadi, agar:

a) langar zanjirlari langar yashigiga sig‘masa (yashikning o‘lchamlari zanjir o‘lchamlariga mos kelmasa), zanjir uchi qobiq naboriga jvaka-galsa yordamida mahkam biriktirib qo‘yilgan bo‘lsa;

b) yemirilish natijasida zanjirning diametri 10% dan ortiq kamaygan bo‘lsa;

v) tirgovuchi (tirgaki) tushib qolgan bo‘g‘in aniqlangan bo‘lsa;

g) zanjirning bo‘g‘in, halqa va stoporlari, langar mashinasining tormozida darz va shikastlanish mavjud bo‘lsa;

d) langar zanjiri brashpil, shpil shesternasidan va stopor lo‘kidonidan tushib ketsa;

e) zanjir stopori, brashpil va shpilning tormoz qurilmasi, hamda langarni tushiruvchi uzellari nosoz bo‘lsa;

j) langar zanjirini masofadan turib tushirib bo‘lmaganda jvaka-galsani bir kishi kuchi bilan tushirish imkoniyati ta’minlanmagan bo‘lsa;

z) klyuz va stoporlarning yemirilishi qurilmani normal ishlashiga to‘sqinlik qilsa;

i) agar kema langarlarni masofadan turib tushirish tizimi bilan jihozlangan bo‘lsa, rul rubkasidan langarlarni masofadan turib tushirish ishonchli bo‘lsa;

k) langar zanjirlari sinovdan o‘tkazilmagan va tegishli guvohnomaga ega bo‘lmasa (yangi langar zanjirlarini o‘rnatish faqat har bir ulash halqasiga zanjirlarni qurgan zavod tomonidan berilgan pasport (sertifikat) mavjud bo‘lganda yo‘l qo‘yiladi).

97. Bog‘lash qurilmasi (bog‘lash lebedkalari, shpillari, knextlari, kip plankalari) poydevorga va kemaning qobig‘iga mustahkam biriktirilgan bo‘lishi, kemani prichal, pirs va boshqa kemalar yonida ishonchli ushlab turishini ta’minlashi, hamda arqonlarning saqlanishi va bog‘lash ishlarini xavfsiz bajarilishini ta’minlashi shart.

Neft quyiladigan kemalarning bog‘lash qurilmalari neft quyiladigan flotda yong‘in xavfsizligi talablariga ham javob berishi shart.

98. Bog‘lash knextlari, kip plankalari, utkalari, roulslari, klyuzlari va ularni kema qobig‘iga mahkamlagichlari soz bo‘lishi shart. Bu detallarning o‘tkir uchlar hosil qiluvchi, bukilishga olib keluvchi, sinishiga yoki arqonlarni uzilishiga olib keluvchi eyilishiga yo‘l qo‘yilmaydi. Bog‘lash qurilmasining boshqa arqonlari va ishqalanuvchi qismlari o‘z vaqtida maxsus mazlar, solidol, texnik vazelin yoki boshqa shunga o‘xshagan moy bilan, ayniqsa uzoq vaqt ishlamay turganda, surtilgan bo‘lishi shart.

99. Avtomatikali bog‘lash qurilmasini texnik ishlatish foydalanish bo‘yicha yo‘riqnomaga to‘liq muvofiq holda amalga oshirilishi shart. Avtomatikali bog‘lash qurilmasi mavjud yoki sozligidan qat’iy nazar qo‘l bilan xizmat ko‘rsatiladigan vositasi doimo ishga shay holda bo‘lishi shart.

100. Bog‘lash uchun mo‘ljallangan po‘lat arqonlarning uzilgan simlarining soni uning 6 diametri uzunligida simlar umumiy sonining 10 % dan oshmasligi shart.

Arqon simlarining eyilganligi yoki zanglaganligi dastlabki diametrining 20 %ga yetgan va undan ortgan bo‘lsa bog‘lash arqoni brakka chiqarilishi yoki almashtirilishi shart.

Barcha ulangan joylar astoydil bajarilgan va benzel bilan himoya qilingan, barcha qoziqlar to‘g‘irlangan bo‘lishi shart. Bog‘lash arqonining yuradigan uchi xalqaga ega va o‘ramning ustida, bog‘lash arqonlarining uchi esa benzel bilan himoyalangan bo‘lishi shart.

101. Bog‘lash va shatakka olish arqonlari sifatida ishlatiladigan kapron va kanop arqonlar standart talablari va ularni yetkazib berish texnik shartlari talablariga muvofiq bo‘lishi shart.

102. Kapron va kanop arqonlaridan foydalanish davrida quyidagi talablarga rioya etilishi shart:

a) bog‘lash mexanizmlari barabanlari, shkivlari, knextlari, roulslarining yuza qismida o‘yiqlar, g‘o‘dirliklar, zanglar bo‘lmasligi shart;

b) arqonni yig‘ishtirayotgan barabanning diametri arqon diametrining 6 karrasidan kam bo‘lmasligi, barabanning uzunligi (bo‘yi) barabanga kamida 3 qator arqonni yotqizish imkonini berishi shart;

v) stopor sifatida foydalanishda faqat o‘simlik arqon ishlatilishi shart;

g) knextlarga kamida 6 qator arqon yotqizilishi shart, ustki qatorlar esa o‘simlik arqon bilan bog‘lab qo‘yilishi shart;

d) kapron arqonlarini Selsiy bo‘yicha -20 dan +40 gradusgacha bo‘lgan haroratda ishlatish va saqlash shart;

e) kapron arqonlarga vaqti-vaqti bilan (ikki oyda kamida bir marta) statistik elektr yig‘ilishi munosabati bilan uchqun chiqishining oldini olish maqsadida bir sutka davomida ikki foizli xlor natriy eritmasi bilan ishlov berilishi shart.

103. Kapron va kanop arqonlar uch oyda bir marta ko‘rikka va yaroqlilikka, har kuni bog‘lash ishlari amalga oshiriladigan kemalarda — har oyda jalb etiladi.

Kapron arqonlarni ishlatish taqiqlanadi, agar:

a) tolalarida eyilish va uzilish alomatlari aniqlangan (kesilgan, tutamlarning aralashib ketishi va aniq ko‘ringan boshqa nuqsonlar) bo‘lsa;

b) ish nagruzkasi davrida arqon 25 % dan ortiq uzayganda va nagruzka qo‘yib yuborilganda o‘zining dastlabki uzunligini tiklay olmasa;

v) yong‘inga xavfli yuklarni tashiydigan tanker va kemalarga ishlatishdan oldin arqon oldindan statistikaga qarshi ishlov berishga jalb etilmagan bo‘lsa.

104. Bog‘lash knextlaridan, agar ularning mustahkamligi va qobiqqa biriktirish usuli tegishli talablarga javob bermasa, shatakka olish uchun foydalanish taqiqlanadi. Knextlarni shatakka olish uchun ishlatish to‘g‘risidagi ruxsat kemaning pasportida ko‘rsatib o‘tilgan bo‘lishi shart.

105. Ichki suzish kemalarida o‘rnatilgan, 1000 kg va undan ortiq yuk ko‘tarish qobiliyatiga ega bo‘lgan qurilmalar va barcha yo‘lovchi ko‘tarish qurilmalari Registr qoidalari talablariga javob berishi va davriy texnik ko‘rikka jalb etilishi shart.

Barcha, shu jumladan Registr nazorati ostida bo‘lmagan yuk ko‘tarish qurilmalari, egasi tomonidan har yili, kemani foydalanishga tushirishdan oldin texnik ko‘rikdan o‘tkazilishi shart.

Texnik ko‘rik davrida yuk ko‘tarish qurilmasi quyidagilarga jalb etilishi shart:

a) ko‘zdan kechirish;

b) statistik sinov;

v) dinamik sinov;

g) ish jarayonida tekshirish (barcha mexanizmlari va elektr jihozlari, xavfsizlik anjomlari, tormozlari, boshqaruv apparatlari, hamda yoritish va signalizatsiya vositalari).

Ko‘rib chiqish davrida quyidagilarning holati tekshirilishi shart:

a) metall konstruksiyalari (darz, deformatsiya, zang oqibatida devorlarni aniqlash, birikmalarning bo‘shaganligi);

b) uning ilgaki va detallari (zevning kesim qismida va boshqa joylarida eyilish va darz mavjudligi);

v) arqonlar va ularning mahkamlanganligi;

g) bloklar, o‘qlar va ularni mahkamlash detallari;

d) ajraluvchi yuk tutgich moslamalar (greyferlar, tutgichlar, arqonlar, to‘rlar, traverslar, qisqichlar, zanjirlar va h.k.) hamda yuklarni tashish uchun taralar.

Barcha yuk ko‘taruvchi qurilmalarning statistik va dinamik sinovlari amaldagi Registr qoidalari talablariga muvofiq o‘tkazilishi shart.

Yuk ko‘tarish mashinasining barcha mexanizmlari ishini tekshirish Registr qoidalarida ko‘rsatilgan uslub va me’yorlar bo‘yicha o‘tkazilishi shart.

Texnik ko‘rik natijalari va yuk ko‘tarish qurilmasining soz ishlashi dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Ko‘tarishi mumkin bo‘lgan yuk miqdori va keyingi texnik ko‘rikdan va sinovdan o‘tkazish muddati yuk ko‘tarish qurilmasiga yozib qo‘yilgan bo‘lishi shart.

106. Har bir yuklash-tushirish ishlaridan oldin transport kemasidagi yuk ko‘tarish qurilmasi shturman yoki ushbu kemada yuklash ishlari uchun javobgar shaxs tomonidan (o‘ziyurmas kemada — shkiper tomonidan) ko‘zdan kechirilishi va ishlatib tekshirilishi shart.

Tekshirish natijalari vaxta jurnalida qayd etilishi shart.

107. Yuk ko‘tarish qurilmasidan foydalanish, agar unga Registrning ruxsati bo‘lmasa yoki texnik ko‘rik muddati o‘tgan bo‘lsa, taqiqlanadi.

Yuk ko‘tarish qurilmalaridan foydalanish, agar ularning texnik holati xizmat ko‘rsatayotgan personalning xavfsizligiga kafolat bermasa va avariya holatiga sabab bo‘lsa, jumladan quyidagilar aniqlanganda ham taqiqlanadi:

a) yuk strelasi bukilgan yoki qayrilib qolgan bo‘lsa;

b) metall konstruksiyalarining muhim joylarida deformatsiya va darzlar mavjud bo‘lsa;

v) yuk ko‘tarish mexanizmlari va strela burilish va kranning harakatlanish qurilmalari tormoz kolodkalari nosoz bo‘lsa;

g) tormoz kolodkalarining prokladkasi, biriktiruvchi mixparchinlari ishqalanish yuzasiga chiqib qolgan bo‘lsa;

d) qurgan zavod tomonidan ko‘zda tutilgan asboblar va xavfsizlik qurilmalarining (cheklash o‘chirgichi) nosoz yoki mavjud bo‘lmasa;

e) blokirovka qurilmalari (ko‘targich va liftlar uchun) nosoz yoki mavjud bo‘lmasa;

j) harakatlanuvchi mexanizm bo‘linmalari va elektr jihozlarining ochiq elektr uzatuvchi bo‘linmalarida to‘siqlari nosoz yoki mavjud bo‘lmasa;

z) ishonchli stopor qurilmasi, o‘qlar, boltli, shtifli va boshqa birikmalar mavjud bo‘lmasa;

i) yuk ko‘tarish qurilmasi haddan tashqari eyilgan bo‘lsa;

k) gayka, skoba, vertlyug, shkiv va blok o‘qlari, xrapli g‘ildiragi, tepki va yuk ko‘tarish qurilmalarining muhim qismlarida darzlar, sinishlar, deformatsilar mavjud bo‘lsa;

l) arqonning bir tutami uzilgan yoki arqon diametrining 6 karrasi uzunligida 10% simlar uzilgan bo‘lsa;

m) ballast yoki posangi bilan to‘la butlanmagan bo‘lsa;

n) tovushli signal nosoz bo‘lsa.

108. Texnik floti kemalarining maxsus qurilmalarining texnik holatini va ishonchli ishlashini tekshirish kema egasi tomonidan undan foydalanish bo‘yicha amaldagi qoidalar va yo‘riqnomalar asosida amalga oshirilishi shart.

Har bir suzuvchan kran uchun yuklash-tushirish ishlari davrida ruxsat etilgan to‘lqin va atrofdagi havo haroratining cheklangan qiymati belgilangan bo‘lishi shart.

109. Yuk ko‘tarish qurilmasi yordamida yuklash ishlari bajarish davrida texnika xavfsizligi qoidalari qat’iy bajarilishi shart.

Quyidagilar taqiqlanadi:

a) ko‘tarilayotgan yoki ko‘tarilib turgan yukning tagida turish;

b) yuklarni havozasiz yoki kletkasiz ko‘tarilgan holda qoldirish;

v) yuk bilan qisilgan arqonlarni tortib olish;

g) ko‘tarilayotgan detallarni (mexanizmlarni) bu nagruzkaga mo‘ljallanmagan qoplama va panjaralarning ustiga taxlash;

d) yuk ko‘tarish qurilmasining belgilangan maksimal yuk ko‘tarish qobiliyatidan ortiq bo‘lgan, hamda tuproq bilan ko‘milgan, erga muzlab yopishib qolgan, boshqa yuklar bilan qisilib yoki bosilib qolgan, boltlar bilan mahkamlangan yoki beton va bitum bilan ko‘milgan yuklarni ko‘tarish;

e) tara va bloklarni quvurlarga va bu maqsadda maxsus jihozlanmagan kemaning turli qurilmalariga osib qo‘yish;

j) yuk ko‘tarish mexanizmi yoki qurilmasini uni ishlash jarayonida qo‘l bilan moylash.

Tallar yoki bloklar yordamida yuklarning joyini o‘zgartirishga faqat vertikal yo‘nalish bo‘ylab ruxsat beriladi.

110. Kemaning shatakka olish uchun jihozlangan shatakka oluvchi va bog‘lash qurilmalari quyidagi talablarga javob berishi shart:

shatak arqoni simlarining eyilganligi va zanglaganligi simlarning dastlabki diametrining 10% dan oshmasligi, uzilgan simlarining soni esa arqon diametrining 6 karrasi uzunligidagi simlarning 10 %dan oshmasligi shart (bu talab bog‘lash qurilmasi majmuasiga kiruvchi arqonlarga ham qo‘llaniladi);

shatak ravoqi ishonchli biriktirilgan bo‘lishi, shatak arqonlarining bir tekis sirpanishi uchun to‘sqinlik qiluvchi g‘udur joylari, o‘tkir qirralari, eyilgan yoki bo‘rtib turgan qismlari bo‘lmasligi shart;

shatak ilmog‘i va shatak xalqalari darz, hamda shatakni va ilmoqni o‘zidan-o‘zi qo‘yib yuborishga olib keluvchi har qanday shikastlanish bo‘lmasligi shart;

shatak arqonining cheklagichlari soz holda va arqonning oxirgi mumkin bo‘lgandan ortiq og‘ishiga yo‘l qo‘ymasligi shart (xavfsizlik va muvozanatni saqlash sharoitalaridan kelib chiqib);

shatak arqonini tez qo‘yib yuborish qurilmasi to‘liq soz holda bo‘lishi va buzilmay ishlashi shart;

shatak lebedkasi rul rubkasidan turib ishonchli masofadan boshqarishga ega bo‘lishi shart;

rul rubkasidan shatak arqonlarini masofadan qo‘yib yuborish qurilmasiga ega bo‘lgan shatak ilmoqli kemalarda har bir qatnov oldidan arqon bilan shatakka olish davrida uni ish vaqtida tekshirish zarur, qaysikim bu vaxta jurnalida qayd etilgan bo‘lishi shart.

111. Shatak arqonining mustahkamligi kema shatakka olish davrida ortib borayotgan maksimal kuchlanishga muvofiq bo‘lishi va tegishli klassli kema suzish hududi to‘lqin sharoitlarida xavfsiz suzishni ta’minlashi, arqonning o‘lchamlari (uzunligi, diametri) shatakka olish uchun yetarli bo‘lishi shart.

112. Qatnovga chiqish oldidan kema kapitani yoki vaxta boshlig‘i tomonidan shatakka olish qurilmasi ish davrida tekshirilishi va vaxta jurnalida qayd etilishi shart.

Nosoz shatakka olish qurilmasi bilan shatakka olish taqiqlanadi.

113. Kema machtalarida quyidagilar mavjud bo‘lishi shart:

a) signallarni, antennalarni ko‘tarish, olib yurish va tushirish uchun soz ishlaydigan moslama;

b) kema qobig‘i yoki ustki qurilmalariga mustahkam o‘rnatma;

v) yashinqaytargich.

114. Machtaning engashmaydigan balandligi yo‘llarning balandlik o‘lchamlariga (ko‘prikosti, havodan o‘tgan elektr va aloqa liniyalari) muvofiq bo‘lishi shart.

115. Barcha daryo transporti vositalarida Registr qoidalariga javob beradigan va yurayotgan va turgan kemalar va qirg‘oq bilan har qanday ob-havoda yaxshi ko‘rinadigan va eshitiladigan signal almashinuvchi soz holda ishlaydigan tungi va kunduzgi signalizatsiya (gudoklar, sirenalar, chiroqlar, siltanuvchi chiroqlar, qo‘ng‘iroqlar, megafonlar) bo‘lishi shart.

Signal chiroqlarining ko‘rinish uzunligi, hamda ularning kemada joylashishi Suzish qoidalari talablariga javob berishi shart.

Barcha yo‘lovchi va tezyurar kemalar, hamda ekipajlari o‘rindoshlik lavozimlarida ishlaydigan kemalar silkinadigan impulsli nur bilan jihozlangan bo‘lishi shart.

Kuz-qish sharoitlarida ishlatiladigan kemalardagi tovushli signal vositalarida (sirenalar, tifonlar) ishonchli isitish tizimi bo‘lishi shart.

116. Eshitish va tovush signallarini va kema aloqa vositalarini boshqa vazifalar uchun ishlatishga yo‘l qo‘yilmaydi.

117. Ichki suzish o‘ziyurar kemalarida kemani boshqarish postining mashina bo‘limi boshqarish posti bilan Registr qoidalariga muvofiq ishlab chiqilgan aloqa vositasi bo‘lishi shart.

118. Kemaning vaxta boshlig‘i vaxta boshlanishidan oldin yoki kema qatnovga chiqishidan oldin barcha ichki va tashqi aloqa va signalizatsiyalarining sozligini va tezkor ishlatishga shayligini tekshirishi shart.

Kema aloqa vositalari yoki tovush moslamalarining yetarli miqdorda bo‘lmasligi yoki nuqsonli holati mavjud bo‘lgan taqdirda, kemani ishga tushirish taqiqlanadi.

119. Kemaning yordamchi buyumlari (leyer, tutqichlari, to‘siq, illyuminator, trap, panjara, lyuk yopqichlari va h.k.) barcha kemalarda loyihalarga muvofiq va soz holda saqlanishi shart. Qoplamalardagi slan va plitalar o‘z joyiga o‘rnatilgan va mahkamlangan bo‘lishi, ularning teshiklari esa yopilgan bo‘lishi shart.

120. Joylarda, qayerda vaqtincha leyerlar, tutqichlar, traplar, panjaralar, qoplamalar, og‘izlar, lyuklar yechib olingan bo‘lsa, texnika xavfsizligining barcha talablariga rioya etilishi zarur (o‘tish joyini to‘sish, ogohlantirish yozuvi osib qo‘yish, kunning qorong‘u vaqtlarida esa bunday joylar yoritilgan bo‘lishi shart). Mahkamlanmagan to‘siqlarni o‘rnatish taqiqlanadi. Ish tamom bo‘lgandan so‘ng vaqtincha yechib olingan tutqichlar, traplar, panjaralar, qoplamalar, og‘iz qopqoqlari va lyuklarni tezlik bilan o‘z joyiga o‘rnatish va mahkamlash lozim.

121. Mahalliy to‘siqlari, illyuminatorlari, lyuk yopgichlari nosoz yoki o‘rnatilmagan, hamda loyihada ko‘zda tutilmagan yordamchi buyumlar bilan ta’minlanmagan kemalardan foydalanish taqiqlanadi.

122. Qutqaruv vositalari Registr qoidalariga javob berishi, ularning sozligi esa kapitan (o‘ziyurar kemada) yoki shkiper (o‘ziyurmas kemada) tomonidan oyida kamida bir marta, hamda amaldagi qoidalarga muvofiq o‘tkazilishi lozim bo‘lgan kemani ishga tushirishdan oldin, o‘quv-suv trevogalari, “Bort ortida odam” trevogasi davrida tekshirilishi shart.

O‘tkazilgan tekshirishning vaqti va natijalari bo‘yicha kema jurnaliga yozuv kiritilishi shart.

Tekshirish davrida quyidagilar aniqlanishi shart:

a) shlyupka lebedkalarning sozligi, ularning ishqalanadigan qismlarida moylarning mavjudligi va reduktorlarda moy sathi, tormoz qurilmalarining sozligi;

b) shlyupkalar va sollarni tushirish qurilmasining soz ishlashi va belgilangan vaqtda ularni tushirish mumkinligi;

v) qayiq va sollarda yetarli miqdordagi takelaj va inventarlarning mavjudligi, qayiqlarga suv oqib kirmasligi va havo qutilarining suv o‘tkazmasligi;

g) bort orti ishlarini bajarish uchun qutqaruv (ishchi) nimchalarining, hamda balandliklarda ishlash davrida belgilangan normativlarga muvofiq himoya kamarlarining mavjudligi.

123. Shlyupkani tushirmasdan haftada bir marta shlyuka lebedkasini nazorat tariqasida aylantirib qo‘yish zarur.

124. Ko‘llarga va suv omborlariga chiqish davrida shlyupkalar kilblokka ishonchli mahkamlangan bo‘lishi shart.

Ishonchli mahkamlanganligi qayiqni tushirish va ko‘tarish qurilmasi arqonlarining 2-, 3-karra zichlanishi bilan tekshirilishi shart.

125. Kemalarga beriladigan qutqaruv vositalari ularni qurgan zavod yoki kapital yoki tiklash tamirlash ishlarini bajargan zavodning texnik nazorat bo‘limi tomonidan tekshirilgan va sinovdan o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi guvohnoma bilan ta’minlangan bo‘lishi shart; har bir qutqaruv asbobida zavodning texnik nazorat bo‘limi muhri bo‘lishi shart.

Sinovlar Registr qoidalari talablariga muvofiq o‘tkazilishi shart.

126. Kemalardan foydalanish quyidagi hollarda taqiqlanadi:

a) qutqaruv vositalarining (asboblari va ashyolari) soni Registr qoidalarida ko‘zda tutilganidan kam bo‘lsa;

b) qayiq, qutqarish sollari, hamda qutqarish asboblari va ashyolarining holati qoniqarsiz deb e’tirof etilgan bo‘lsa;

v) qayiqni tushiruvchi qurilma nosoz, yoki qayiqni tushirishga sarflanadigan vaqt Registr qoidalarida belgilangan vaqtdan ortiq (qayiqqa odamlarning o‘tirish vaqtini hisobga olmagan holda, qayiqni tushirishga tayyorlash va qayiqni bortdan tashqariga ag‘darish vaqti qo‘shilgan holda ko‘pi bilan 5 minut) bo‘lsa.

127. Yong‘inga qarshi jihozlar va ta’minotlar, turg‘un yong‘in o‘chirish tizimlari, birlamchi o‘t so‘ndiruvchi yong‘in o‘chirgichlar, hamda yong‘inga qarshi himoyaning passiv konstruktiv tizimi vositalari va ro‘y bergan yong‘inga qarshi kurashishning aktiv vositalari Registr qoidalari talablariga javob berishi shart.

128. Birlamchi o‘t so‘ndiruvchi yong‘in o‘chirish vositalari, yong‘inga qarshi inventar va olib yuriladigan olov o‘chirish asboblari belgilangan, olinishi oson bo‘lgan joylarda saqlanishi va to‘liq holda bo‘lishi va tez ishlatish uchun doimiy shay bo‘lishi shart.

129. Yong‘inga qarshi jihozlarni, turg‘un tizimlarni va olib yuriladigan yong‘in o‘chirish asboblarini, dastlabki o‘t so‘ndiruvchi yong‘in o‘chiruvchi vositalar va yong‘inga qarshi inventardan boshqa maqsadlarda foydalanish taqiqlanadi.

Kema o‘t o‘chirish tizimidan xo‘jalik shlangini (o‘t o‘chirish shlangi bilan emas) qo‘llagan holda sahnani va langar qurilmasini yuvish uchun suv uzatish uchun foydalanishga ruxsat beriladi.

130. Neft mahsulotlari va boshqa tez yonuvchan va xavfli yuklarni tashish davrida kemaning yong‘inga qarshi himoyasi Registr qoidalari, tasdiqlangan daryo transportida yong‘in xavfsizligi qoidalari va daryo transportida yuk tashish qoidalari talablariga javob berishi shart.

131. Belgilangan yong‘inga qarshi himoya vositalar mavjud bo‘lmasa va ular nosoz bo‘lganda kemadan foydalanish taqiqlanadi.

132. Foydalanishda bo‘lgan har bir kema kemani qurish me’yorlari va Registr qoidalari talablariga muvofiq navigatsiya jihozlari va ta’minotlariga ega bo‘lishi shart.

133. Suv omborlarida va ko‘llarda nosoz bo‘lgan yoki tekshirilmagan navigatsiya jihozlari va ta’minotlari, hamda tuzatish kiritilmagan kartalar va ko‘zda tutilgan hududda suzish uchun boshqa qo‘llanmalarsiz kemalarning suzishi taqiqlanadi.

134. Kemaning barcha avariya ta’minoti va inventari tasdiqlangan me’yorlarga muvofiq bo‘lishi, qat’iy ko‘zda tutilgan joylarda saqlanishi, belgilangan muddatlarda tekshirish va sinovlarga jalb etilishi shart.

Kemalarning avariya ta’minoti me’yorlarga va Registr qoidalari talablariga javob berishi shart.

135. Avariya ta’minoti vositalarini ishlatilishining har qanday holati bo‘yicha vaxta jurnalida qayd etilishi va zudlik bilan avariya inventarini to‘ldirish choralari ko‘rilishi shart.

136. Kemalar o‘z qiyofasini yo‘qotgan quruq chiqindilarni yig‘ish uchun standart konteynerlar bilan ta’minlangan bo‘lishi shart.

137. Kemaning mashina bo‘limida artadigan materiallarning toza va ifloslarini alohida saqlash uchun zich yopiladigan metall idishlar (qutilar) bo‘lishi shart.

Ilgari muomalada bo‘lgan, moy yoki yonuvchan suyuqliklar bilan singdirilgan artadigan materiallar belgilangan portda qirg‘oqqa topshirilishi shart.

Ishlatilgan artadigan materiallarni kemada uzov muddat (1 haftadan ko‘p) saqlash taqiqlanadi.

138. Barcha kemalar kemani tasdiqlangan qurish texnik hujjatlariga muvofiq 1- texnik qarovni, navigatsiya kichik ta’mirlash ishlarini o‘tkazish uchun zarur bo‘lgan asboblar jamlanmasi va moslamalar bilan ta’minlangan bo‘lishi shart.

139. Asboblar soz holda va bajariladigan ishlarning xarakteriga muvofiq bo‘lishi shart. Nosoz asbobni yoki ushbu ishni bajarish uchun mo‘ljallanmagan asbobni ishlatish taqiqlanadi.

140. Dastgohlar, qisqichlar, sandonlar, nazorat plitalari va boshqa qurilmalar mahkam o‘rnatilgan bo‘lishi shart.

141. Bosh mashinalar, yordamchi mexanizmlar, qurilmalar va jihozlarni o‘z ichiga oluvchi kemaning energetik qurilmasi kemani foydalanish mumkin bo‘lgan barcha sharoitlarda, shu jumladan uzoq davom etadigan 15 gradusgacha bo‘lgan kren va 5 gradusgacha bo‘lgan differentda (kema loyihasida ko‘zda tutilgan differentni hisobga olmagan holda) uzluksiz, ishonchli va xavfsiz ishlashini ta’minlashi shart.

142. Kemani boshqaruv postidan masofadan turib avtomatik boshqarish davrida bosh va yordamchi mexanizmlari va mahalliy boshqaruv postidagi alohida mexanizm va qurilmalarni nazorat, signalizatsiya va aloqa qilish uchun barcha boshqarish vositalari va priborlari soz holda va ishga shay bo‘lishi shart. Barcha bu vositalar bilan kema amaldagi Registr qoidalariga muvofiq jihozlangan bo‘lishi shart. Kema kapitani (komandiri) muntazam, haftada kamida bir marta mexanizmlarni masofadan turib boshqarishning barcha uzellarini tekshirishi shart.

Tekshirish natijalari va masofadan boshqarish (DEU) yoki masofadan avtomatik boshqarishning (DAU) soz ishlashi vaxta jurnalida qayd etilishi shart.

143. Kemaning yashovchanligini ta’minlovchi quvur tizimlari chizmalari mashina bo‘limi hududiga osib qo‘yilgan bo‘lishi shart.

144. Kema mexanizmlari va qozonlari quyidagi talablarga javob berishi shart:

a) tegishli yo‘riqnomalarda keltirilgan montaj bo‘yicha talablarga rioya etilgan holda o‘rnatilgan va poydevorga ishonchli mahkamlangan bo‘lishi;

b) soz himoya klapanlari, nazorat-o‘lchov priborlari, kema sharoitida ularga xizmat ko‘rsatish bo‘yicha og‘ir ishlarni mexanizatsiyalashtiruvchi qurilmalar bilan jihozlangan bo‘lishi.

145. Kemaga o‘rnatilgan nazorat-o‘lchov priborlari GOST, Registr qoidalari va sanitariya nazorati talablariga javob berishi va plombaga va pasport-attestatlarga ega bo‘lishi shart.

Foydalanish davrida nazorat-o‘lchov priborlari O‘zbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi talablariga muvofiq belgilangan muddatlarda tekshirilishi shart.

146. Qozonlardagi va siqilgan havo ballonlaridagi himoya klapanlari Registr qoidalari talablariga muvofiq kema egasi tomonidan muvofiqlashtirilgan va plombalangan bo‘lishi shart.

Himoya klapanlari, manometrlari nosoz bo‘lgan, manometrni tekshirgan korxona uni plombalamagan yoki tekshirish muddatlari buzilgan bo‘lsa qozon va havo saqlagichni ishlatish taqiqlanadi.

147. Quyidagilar taqiqlanadi:

a) bosim ostida bo‘lgan va ishlab turgan tizimdan uzilmagan qozonlar, bug‘ quvurlari va siqilgan havo ballonlarida har qanday ta’mirlash ishlarini bajarish;

b) qozon, bug‘ quvurlari, siqilgan havo ballonlarining qurilmalariga biror-bir o‘zgartirishlarni kiritish yoki nazorat-o‘lchov priborlarini va himoya klapanlarini muvofiqlashtirish va plomba o‘rnatgan organnning ruxsatisiz ventildagi plombalarni ochish, kemaning suzishiga xavf tug‘dirayotgan avariya holatlari bundan mustasno (plombalarni ochishga olib kelgan holat sababi va vaqti to‘g‘risida vaxta jurnalida qayd etilishi shart).

148. Mexanizmlar va tizimlardagi barcha kranlar, klapanlar va tambalar (bug‘, suv, yoqilg‘i, moy va boshqalarniki) o‘zlarining belgilangan vazifasi to‘g‘risidagi yozuvga ega bo‘lishlari shart.

149. Kema mexaniklari dvigatel va boshqa mexanizmlarning asosiy detallarida o‘lchash o‘tkazish va eyilishini tahlil qilishi, hamda maxsus yo‘riqnomalarda belgilangan muddatlarda kema texnikasining buzilishini qayd etishi va natijalarini kema va hisobot hujjatlariga kiritishi shart.

150. Kemaning kapitan-mexanigi (komandir-mexanigi) muntazam, haftada kamida bir marta kemaning boshqaruv postiga o‘rnatilgan, kuchlanish qurilmani masofadan nazorat pribori ko‘rsatkichlarini mahalliy nazorat priborlari ko‘rsatkichlarini taqqoslash yo‘li bilan ishonchliligini aniqlaydi, hamda avariya-ogohlantirish signalizatsiyasi va himoya datchiklarining sozligini tekshirish shart.

Bosh va yordamchi dvigatellarining avariya-ogohlantirish signalizatsiyasi vaxta boshlig‘i tomonidan har vaxtani qabul qilish davrida tekshirilishi shart. Ko‘rik natijalari va avariya-ogohlantirish signalizatsiyasining to‘g‘ri ishlashi vaxta jurnalida qayd etilishi shart.

151. Kemaning kapitan-mexanigi (komandir-mexanigi, shkiperi) energetik qurilmaning mexanizmlari va jihozlarini ularga xizmat ko‘rsatish (ishlatish, qarov) yo‘riqnomasida ko‘zda tutilgan vaqtda va muntazam ko‘riklar o‘tkazib turishi shart. Kemaning va xizmat ko‘rsatuvchi personalning xavfsizligiga tahdid solayotgan nosozliklar aniqlanganda, ular zudlik bilan bartaraf etilishi shart.

152. Vaxtani topshiruvchi o‘zining vaxtasi davomida energetik qurilmaning ishidagi barcha aniqlangan nosozliklar va ularni bartaraf etish bo‘yicha ko‘rilgan choralar to‘g‘risida vaxtani qabul qiluvchini xabardor qilishi shart.

153. Dvigatel, mashina, mexanizm, jihozlarning va h.k. nosozligini aniqlagan kema ekipajining har bir a’zosi bu haqida zudlik bilan kemaning vaxta boshlig‘iga (vaxta bo‘yicha mashina bo‘limi rahbariga) xabar berishi shart.

Agar nosozlik xizmat ko‘rsatayotgan personalga yoki kemaga xavf tug‘dirsa, uni aniqlagan kema ekipaji a’zosi, bir vaqtning o‘zida vaxta boshlig‘ini xabardor qilib xavfni bartaraf etish bo‘yicha zarur choralarni ko‘rishi shart.

154. Nosoz dvigatellar, mashinalar, mexanizmlar, qurilmalar va jihozlardan foydalanish taqiqlanadi. Dvigatel, mashina, mexanizm, qurilma va jihozlardan foydalanishni taqiqlashga olib keluvchi nosozliklarning aniq ro‘yxati, ularni ishlatish bo‘yicha, qurgan zavod tomonidan berilgan tegishli yo‘riqnomalarda keltiriladi.

155. Bosh va yordamchi dvigatellar Registr qoidalari talablariga javob berishi, soz holatda bo‘lishi va shunday muvofiqlashtirilgan bo‘lishi kerakki, to‘liq ruxsat etilgan nagruzka bilan belgilanadigan (ushbu rejim uchun eng kam yoqilg‘i va moy sarfi bilan), eng kam turg‘un nagruzka nominal aylanish chastotasiga yoki to‘liq quvvat uchun mos keladigan aylanish chastotasi diapazonida quyi va yuqori chegaralar orasidagi xarakteristika bilan turli rejimda ishonchli va uzoq muddat ishlashi ta’minlanishi shart.

Kemalarga o‘rnatiladigan ichki yonuv dvigatellari belgilangan tartibda tasdiqlangan GOSTlar yoki texnik shartlar talablariga javob berishi shart.

156. Bosh va yordamchi dvigatellarning ishlatilishi, agar ularning texnik holati Registr qoidalari talablariga javob bermasa, baxtsiz hodisalarga, dvigatelning buzilishi yoki kemani avariyaga olib kelsa (yurishning yoki boshqarishning yo‘qotilishi natijasida) taqiqlanadi:

a) dvigatelning ish parametrlari foydalanish bo‘yicha yo‘riqnomada ko‘rsatilgan eng yuqori qiymatdan chiqib ketsa;

b) silindr vtulkalarida va qopqoqlarda, harakatlantiruvchi detallarda, forsunkalarning nagnetatel trubkalarida, moy o‘tkazuvchi quvur, havo kirituvchi va purkaguvchi qurilmalarda darzlar va teshiklar bo‘lsa;

v) silindr-porshen gruppasi va boshqa detallarning tirqishi va eyilganligi tayyorlovchi zavod tomonidan yoki texnik shartlar bilan belgilangan me’yordan yuqori bo‘lsa;

g) tizimlarning (moylash, yoqilg‘i, sovutish) yoki dvigatellarga xizmat ko‘rsatuvchi yordamchi mexanizmlar va qurilmalarning (nasoslar, sovutgichlar, isitgichlar) nosoz bo‘lsa;

d) ishga tushirish, revers yoki val aylantirish qurilmasi nosoz bo‘lsa;

e) regulyatorlar nosoz bo‘lsa;

j) g‘ayritabiiy taqqilash, aylanish chastotasining tebranib turishi va tutunli gaz chiqarishga olib keluvchi dvigatel regulirovkasi buzilgan bo‘lsa;

z) sirpanish podshipnigi erigan va rangi o‘zgargan yoki ularning antifriksiya qorishma yuzasida yopiq kontur hosil qiluvchi darzlar mavjud yoki podshipniklar ularni ishlatish bo‘yicha yo‘riqnomasida belgilangan chegaradan ortiq qizib ketsa;

i) suv sovutish bo‘shlig‘idan silindr bo‘shlig‘iga yoki karterga o‘tsa;

k) blok va zichlagich golovkasining zichlagichi gaz o‘tkazsa;

l) himoya klapanlari hamda yoqilg‘i uzatishni to‘xtatishni yopuvchi klapanning masofaviy uzatgichi nosoz bo‘lsa;

m) tebranish poydevor, qobiq elementlari va quvurlarning shikastlanishga olib kelsa;

n) havo purkovchi turbonagnetatel nosoz, quruvchi zavod tomonidan dvigatelning turbonagnetatelini to‘xtatib qo‘yib ishlatish ko‘zda tutilmagan bo‘lsa;

o) reduktor va revers uzatgichlari haddan tashqari qizib ketgan, quvvat va aylanish chastotasi pasaygan va bu holat tuzalmasa;

p) nazorat-o‘lchov priborlari nosoz yoki o‘z vaqtida tekshirilmagan bo‘lsa;

r) eshkak vinti valining o‘rni bo‘shab qolgan, eshkak vinti parraklarida sinish yoki deformatsiyalar mavjud bo‘lsa;

s) mahalliy boshqaruv postiga o‘rnatilgan signalizatsiya va avtomatika vositalari nosoz bo‘lsa;

t) shatun boltlari deformatsiya va shikastlanishga ega, yoki xizmat muddatini o‘tab bo‘lgan bo‘lsa;

u) amortizatsiyalarda sezilarli deformatsiya va shikastlanishlar mavjud bo‘lsa.

157. Mashina bo‘limidagi bosh va yordamchi mexanizmlari va qurilmalari Registr qoidalariga muvofiq kompleks avtomatika va signalizatsiya vositalari bilan jihozlanmagan bo‘lsa mashina bo‘limida doimiy vaxtasiz ishlash taqiqlanadi.

158. Dvigatelni ishlashi faqat uni ishlatish bo‘yicha yo‘riqnomada ko‘zda tutilgan navli va markali yoqilg‘i va moylarda ruxsat etiladi.

Qo‘laniladigan yoqilg‘i va moyning sifati GOST yoki ularni tayyorlash bo‘yicha texnik shartlar talablariga javob berishi shart.

159. Kemalarga beriladigan neft mahsulotlarining sifati uchun javobgar bunker bazasi (stansiyasi), kemada mavjud neft mahsulotlarining sifatiga esa kemaning kapitan-mexanigi javobgar hisoblanadi.

Ishlatilayotgan yoqilg‘i va moylarning sifatini nazorat qilishni kema egasining teplotexnik laboratoriyasi o‘tkazishi shart.

160. Kemani gidrotexnik inshootlar, prichallar, yo‘lning qiyin uchastkalarida, hamda vaxtani qabul qilish va topshirish davrida vaxta boshlig‘i bosh dvigatellarni masofadan boshqarish va ishlatish va tifon ballonlarida siqilgan havoning bosimini tekshirishi shart.

Tekshirish natijalari va ko‘rsatib o‘tilgan qurilmalarning to‘g‘ri ishlashi (ballonlardagi havoni ko‘rsatib) vaxta jurnalida qayd etilishi shart.

161. Siqilgan havo ballonlarining mustahkamligi va konstruksiyasi Registr qoidalari talablariga javob berishi shart.

Siqilgan havo ballonlari Registr qoidalarida belgilangan muddatlarda shahodatlashtirishga va sinovga jalb etilishi shart.

162. Ishlab turgan ballonlarning soni va hajmi Registr qoidalariga muvofiq dvigatelni, bosh va yordamchi dvigatellar reverslarini yetarli darajada ishlatish imkonini ta’minlashi shart.

163. Siqilgan havo ballonlarini to‘ldirish quyidagi hollarda taqiqlanadi:

a) ballon korpusida darz, shish va deformatsiya bo‘lsa va havo chiqarsa;

b) tiqin va ishlatish klapanlarida bosimni sutkada 10% dan ortiq pasayishiga olib keladigan zichlik bo‘lmasa;

v) himoya klapanlari va manometrlari nosoz bo‘lsa;

g) ballonda kondensat namlik va moy bug‘larini purkab chiqaradigan trubka bo‘lmasa.

164. Har bir havo damlanganda, avtomat damlashda esa har vaxtada siqilgan havo ballonlarini purkab turish lozim.

165. Havo kompressorlarini ishlatish quyidagi hollarda taqiqlanadi:

a) mashinaning asosiy detallarida deformatsiya va darzlar bo‘lsa;

b) havo quvurlari zich bo‘lmasa;

v) moy va sovutish tizimlari shikastlangan bo‘lsa;

g) yordamchi kompressorlarni ishga tushiruvchi mexanizmlar nosoz bo‘lsa (agar bu nosozliklar kompressorlar ishini va havo uzatish rejimini buzsa);

d) himoya klapanlari muvofiqlashtirilmagan va noto‘g‘ri ishlayotgan bo‘lsa;

e) harakatlanuvchi qismlarda noo‘rin shovqin va taqillash bo‘lsa.

166. Kema tizimlari va quvurlari Registr qoidalari talablariga javob berishi, soz holda bo‘lishi kema va kuchlanish qurilmasining ishonchli ishlashini ta’minlashi shart. Barcha quvurlar GOST talablariga muvofiq bo‘yalgan bo‘lishi shart.

167. Quvurlarning yo‘lak armaturasi Registr qoidalari talablariga javob berishi va soz holda bo‘lishi shart.

168. Quruq yuk tashuvchi kemalarning yuk tryumlarida suv sathini bildirib turuvchi, soz holatdagi datchiklar bo‘lishi, agar ular qurish hujjatlarida ko‘zda tutilgan bo‘lsa tegishli tovush va chiroqli signalizatsiya bo‘lishi shart.

169. Navigatsiya boshlanishidan oldin kapitan quyidagilarni tekshirishi shart:

a) quritish tizimining texnik holati va ishlab chiqarish qobiliyatining Registr qoidalari talablariga muvofiqligi (kemaning quritish tizimi o‘rta yoki kapital ta’mirlashdan so‘ng qabul komissiyasiga taqdim etilishi shart);

b) har bir agregatning to‘xtovsiz ishlashi;

v) quvurlarning ifloslanmaganligi, barcha qabul qiluvchi patrubkalarda setkaning mavjudligi va xizmat ko‘rsatilayotgan xonadan suvni to‘liq chiqarib tashlash imkoniyati;

g) ajratuvchi qutining quvurlaridagi klapanlarning soz ishlashi va aynan yozuvda ko‘rsatilgan bo‘linmaning yopilish imkoni;

d) vaterliniya atrofi va pastki qismidagi bortlardagi chiqarish teshiklaridagi qaytarmaslik klapanlarining soz ishlashi.

170. Har bir kemada suv havzalarining ifloslanishini oldini olishga mo‘ljallangan mexanizmlar, jihozlar va qurilma tizimlari soz va ishlash holatida bo‘lishi shart:

yoqilg‘i va moyni yopiq qabul qilish;

mashina–qozonxona bo‘linmasidagi pol tagidagi neft mahsulotlari bilan ifloslangan suvni yig‘ib olish va kemadan tashqariga chiqarish, yoki kemachilik sharoitida pol tagidagi suvlarni tozalash uchun avtonom qurilma bilan jihozlash;

fekalni yig‘ish va chiqarib tashlash.

171. Mashina-qozonxona bo‘linmasidagi pol tagidagi tozalanmagan suvlarni va fan va oqova tizimidagi ishlov berilmagan suvlarni kema bortidan tashqariga — suv havzasiga chiqarib tashlash taqiqlanadi. Bunday chiqarib tashlash Registr va sanitariya nazorati qoidalarida nazarda tutilgan avariya holatlarida mumkin bo‘ladi. Bunday chiqarib tashlashning har bir holati bo‘yicha vaxta jurnalida qayd etiladi.

Pol tagidagi suvni, fan oqova tizimidagi suvlarni tozalamasdan kema bortidan tashqari suv havzasiga chiqarib tashlash tizimi yordamida bort armatura tizimi nazorat organlari tomonidan plombalangan bo‘lishi shart. Plombalangan joyi va sanasi vaxta jurnalida qayd etilgan bo‘lishi shart.

172. Kemani qishki to‘xtab turish yoki ta’mirlashga qo‘yish davrida barcha suvni bortdan tashqari chiqarib tashlash tizimi, hamda fan va oqova suv va pol tagi suvlari tizimi qumdan, neft mahsulotlaridan, iflosliklardan kran va tiqinlarning ochiq holida yuvilgan va siqilgan havo bilan puflab tozalangan bo‘lishi shart. Tozalashdan chiqqan barcha mahsulotlar qirg‘oqqa chiqarib tashlanishi shart, ularni suv havzalariga tashlash taqiqlanadi.

173. Barcha tizimdagi reduksiya klapanlarini tozalash, muvofiqlashtirish va zarurat bo‘lganda plombalashni bevosita texnik qarov va ta’mirlash davrida klapanlarni ishonchli ishlashini nazorat qiluvchi mexanikning ishtirokida amalga oshirilishi shart.

174. Zaharli gaz va portlovchi vositalarning bug‘lari yig‘ilib qolish xavfi bo‘lgan yoqilg‘i va moy tsisternalari, kofferdamlar, nasos bo‘limlari va boshqa xonalarni oldindan bu xonalarni yetarli darajada shamollatmasdan turib va gazlanganlikka tekshirmasdan ko‘rikni amalga oshirish taqiqlanadi.

Bunday xonalarda ishlash davrida, tahlil natijalaridan qat’iy nazar, ishchilar holini va ular tomonidan texnika xavfsizligi qoidalariga rioya etilishi ustidan nazorat qilish yuklatilgan odam bilan uzluksiz va ishonchli aloqa o‘rnatilgan bo‘lishi shart.

175. Neft mahsulotlarining qoldig‘i bo‘lgan yoqilg‘i va moy tsisternalarida, yoqilg‘i va moy quvurlarida va neft mahsulotlaridan bo‘shagan tsisternalar va quvurlarda ta’mirlash va yong‘in va yong‘inga xavfli bo‘lgan ishlarni bajarish oldidan tayyorgarlik ishlari daryo transportida yong‘in xavfsizligi talablariga muvofiq qat’iy bajarilishi shart.

Sisternalarni payvandlash ishlariga to‘g‘ri tayyorlash va ularni xavfsiz bajarish bo‘yicha nazorat va tekshirish kemaning kapitan-mexanigi va VOXR bo‘linmasi xodimiga yuklatiladi.

176. Gaz priborlari uchun xona tuzilishini o‘z ichiga olgan (kambuz, bufet, idish yuvish xonalari va hx.k.), maishiy siqilgan gaz qurilmasini montaj qilish, ularni o‘rnatish, ballonlarni montaj qilish va saqlash, gaz jihozlarini sinovdan va texnik ko‘rikdan o‘tkazish Registr qoidalari talablariga muvofiq bajarilishi shart.

177. Harakatlantiruvchilar va ularning elementlari (eshkak vinti, qimirlamaydigan va aylanmaydigan nasadkalar, suv otgichlar, eshkakli g‘ildirak, boshqarishga yordam beruvchi qurilma) soz holatda saqlanishi va harakatlantiruvchi xo‘jalik to‘g‘risidagi yo‘riqnomaga muvofiq ishlatilishi shart.

178. Harakatlantiruvchilarni ko‘rikdan o‘tkazish va ta’mirlash kemaning kapitan-mexanigi rahbarligida bajarilishi shart.

179. Kemani dokka yoki slipga qo‘yish davrida harakatlantiruvchilarning holati va ularning texnik pasportga muvofiqligi tekshirilishi va ko‘zdan kechirilishi shart.

Rul-harakatlantiruvchi kompleksi kema erga tegib ketgandan, avariya holatidan so‘ng, hamda bosh dvigatelning pasport xarakteristikasi bilan kompleksning teplotexnika nazorati davrida nomuvofiqlik aniqlansa majburiy tekshirish va ko‘rik o‘tkaziladi.

180. Vintli kemalarning val liniyalari odamlarning harakatlantiruvchilar bilan ishlashlari davrida o‘z-o‘zidan aylanib ketishi imkonini bermaydigan tormoz qurilmasi bilan jihozlangan bo‘lishi shart.

181. Eshkak vintlarini kema qayiqlaridan turib ta’mirlash taqiqlanadi.

Eshkak vintini aylantirish va bosh dvigatelni (mashinani) ishlatish faqat kemani suzuvchan holatda bo‘lganida (reyd yoki karvon kapitani va VOXR xodimi bilan kelishgandan so‘ng) kema kapitan-mexanigi rahbarligida, qaysikim oldindan harakatlantiruvchilar yonida odamlar yoki qayiqlar yo‘qligiga ishonch hosil qilgandan so‘ng amalga oshirilishi shart.

182. Yo‘naltiruvchi nasadkalar (qimirlamaydigan va aylanadigan) tashqi va ichki yuzalarida pachaqlangan, darzlarga ega bo‘lmasligi shart.

Nasadkaning ichki yuzasi bilan eshkak vinti parragining uchi orasidagi tirqish Registr qoidalari bilan belgilangan ruxsat etilgan qiymatdan oshmasligi shart.

183. Harakatlantiruvchilardagi nosozliklari kema suzishga chiqishdan oldin tuzatilishi shart.

Kemalarni ishlatish harakatlantiruvchilardagi quyidagi nosozliklarda taqiqlanadi:

a) eshkak vintining vint stupitsasidagi biriktirma bo‘shagan bo‘lsa;

b) kemani tebranishga yoki bosh dvigatellarning nagruzkasini olib kelishga sabab bo‘lgan vint parragida shikastlanish bo‘lsa (aylanish chastotasini nominaldan 5% ortiqqa pasayishi);

v) himoya panjarasi nosoz bo‘lsa;

g) eshkak vinti kronshteynlari darz yoki deformatsilarga ega bo‘lsa;

d) yo‘naltiruvchi nasadka qo‘zg‘algan yoki shikastlanganligi natijasida eshkak vinti unga tegsa, yoki suv otgichli harakatlantiruvchining stvorka-jalyuzi nosoz bo‘lsa.

184. Kemaning elektr jihozlari ushbu Qoidalar, quruvchi zavod tomonidan berilgan kema elektr jihozlariga xizmat ko‘rsatish va ularga texnik qarov o‘tkazish qoidalari va Daryo kemachiligi registri qoidalari talablariga javob berishi shart.

185. Kemaning elektr jihozlarini ishlatish va ta’mirlash bo‘yicha barcha ishlari daryo floti kemalarining elektr jihozlarini ishlatish va ta’mirlash davrida texnika xavfsizligi va ishlab chiqarish sanitariyasi, neft tashuvchi kemalarda esa — Neft mahsulotlarini yuklash va tushirish davrida statistik elektrdan himoya bo‘yicha yo‘riqnoma talablariga rioya etilgan holda bajarilishi shart.

186. Kemani boshqarish va suzish xavfsizligini ta’minlaydigan elektr jihozlari doimo ishga shay holda bo‘lishi shart.

187. Zaxira va avariya elektr jihozlari ularni tez ishga tushirish imkonini beradigan holatda bo‘lishi shart. Bu jihozlar vaqti-vaqti bilan kuchlanish ostida tekshirilishi shart.

188. Kema shlyuzga yaqinlashganda kemani va uning energetik qurilmasini boshqarishni ta’minlovchi elektr jihozlarining ishlash layoqati tekshirilishi shart.

Tekshirish natijalari vaxta jurnalida qayd etilishi shart.

189. Kema shtatida elektromexanik (elektrik) bo‘lmaganda elektr jihozlariga qarab turish va ishlatish bo‘yicha javobgarlik bo‘linma jadvaliga muvofiq elektr jihozlariga xizmat ko‘rsatuvchi personalga yuklatiladi.

190. Muhim ahamiyatga ega bo‘lgan murakkab elektr qurilmalari bilan jihozlangan kemalarda (masofadan avtomatik boshqarish elektr tizimi, qozonxona avtomatikasi, rul mashinalari, avtomatik ishlatish, zaxira ta’minot sxemasi, bosh taqsimlash qalqoni sxemasi) rele shkaflari yoki bu qurilmalarning qalqoni oldida yoki ichida aniq elektr sxemalari osib qo‘yilgan bo‘lishi shart.

191. Elektromexanik (elektr jihozlari bo‘yicha mexanik yordamchisi), kema shtatida u bo‘lmagan davrda — mashina bo‘linmasining vaxta bo‘yicha mas’uli elektr jihozlarga o‘tkazilgan texnik qarovlar, ta’mirlashlar, ishdan chiqishlar va nosozliklari to‘g‘risida vaxta jurnaliga yozuvlar kiritib borishi shart.

192. Kemaning mashina bo‘limlari, sahnalari, kambuzlari, tarkib yashaydigan xonalari, yo‘lovchi kayutalaridagi elektr mashinalarining qoplamalari, kojuxlari, qalqon va apparatlar, yoritgichlarning ustki qoplamalari, o‘chirgichlarining toza holatda saqlanishi uchun javobgarlik kemaning elektr jihozlariga xizmat ko‘rsatuvchi personalga yuklatiladi.

193. Kema elektr stansiyasining bosh taqsimlash qalqoni va elektr vint qurilmasini boshqarish pulti yonida himoya vositalari jamlanmasi va yetarli darajada sinovdan o‘tkazilgan saqlagich moslamalari, taqsimlash qalqoni sxemasi va uglekislotali o‘t o‘chirgichlar bo‘lishi shart.

194. Elektr jihozlaridan foydalanish davrida quyidagilar taqiqlanadi:

a) elektr jihozlarini kema loyihasi va Registr qoidalarida ko‘zda tutilmagan rejimlarda ishlatish;

b) vaxta boshlig‘ining ruxsatisiz nagruzkani boshqa generatorga o‘tkazmasdan generatorni to‘xtatish;

v) vaxta bo‘yicha mas’ul shaxsni xabardor qilmasdan mexanizm va qurilmalarni to‘xtatish;

g) vaxta bo‘yicha mas’ul shaxs bilan kelishmay turib o‘chirilishi talab etiladigan elektr qurilmalarda profilaktika va ta’mirlash ishlarini amalga oshirish;

d) neft tashiydigan kemalarda va boshqa kemalarning portlovchi va tez alanga oladigan suyuqliklar va moddalar saqlanadigan xonalarida, hamda neft mahsuloti mavjud yoki neft mahsulotdan bo‘shagan yoqilg‘i bunkerlari va idishlarini ko‘rikdan o‘tkazish davrida oddiy turdagi ko‘chirib olib yuriladigan elektr chiroqlaridan foydalanish. Ko‘rsatilgan barcha xonalarda Registr tomonidan ma’qullangan portlashdan himoya qilingan chiroqlardan foydalanishga ruxsat beriladi;

e) kemaning elektr jihozlari sxemasiga biror-bir o‘zgartirish kiritish.

195. Elektr jihozlarini ishlatish quyidagi nosozliklarda taqiqlanadi:

a) obmotkalar izolatsiyasining qarshiligi amaldagi Registr qoidalarida o‘rnatilgan me’yorga nisbatan pasayganda;

b) kollektor va xalqalarda aylanish bo‘yicha o‘t chiqsa, uchqunlanish 2 balldan ortiq bo‘lsa;

v) ishlatishni muvofiqlashtiruvchi va elektr jihozlari apparaturalari ishdan chiqsa;

g) mashinaning sinishiga olib keluvchi elektr mashinalarining aylanuvchi qismlarini qo‘zg‘almas qismlarga tegishi yoki valning urishi;

d) izolatsiyaning yonishidan darak beruvchi hid, tutun yoki olovning paydo bo‘lishi;

e) tok kuchi yoki jihozlar temperaturasining belgilab qo‘yilgan qiymatdan oshib ketishi.

Elektr jihozlarini ishlatish elektr toki urishi yoki aylanayotgan qismlarining xizmat ko‘rsatuvchi personalning kiyimini ilib olish xavfi bo‘lganda ham taqiqlanadi.

196. Kemadan foydalanish quyidagi nosozliklar bo‘lganda taqiqlanadi:

a) elektrlashtirilgan yordamchi mexanizmlarga ega bo‘lgan kemalarda — belgilangan ikki generator o‘rniga bitta o‘rnatilgan bo‘lsa;

b) elektrlashtirilmagan mexanizmlarga ega bo‘lgan kemalarda — asosiy elektr manbaidan kemani yoritish va radiostansiya tarmoqlari ishlatilsa;

v) avariya elektr energiyasi manbalari bo‘lmasa;

g) yurish va qutqaruv ishlarini bajarish davrida energetik qurilmasining ishlashini ta’minlovchi rul qurilmasi, brashpil, shpil va boshqa mexanizmlarning elektr jihozlari nosoz bo‘lsa;

d) signal va farqlovchi chiroqlari, telegraf mashinalari nosoz bo‘lsa;

e) avral va yong‘in signalizatsisi nosoz bo‘lsa;

j) tashilayotgan yukning sifatining saqlanishini ta’minlovchi elektr jihozlari qurilmalari nosoz bo‘lsa;

z) manbadan foydalanuvchi qayd etilgan iste’molchilarning elektr tarmoqlari uchastkasi bo‘lmasa.

197. Flotni texnik ishlatish bilan band bo‘lgan ishchilar quyidagilarga majbur:

a) kema texnikalarining ishonchli ishlashi va samarali foydalanishni muntazam ta’minlash;

b) kema ekipaji a’zolari va teplotexnika partiyalari bilan muntazam teplotexnik nazorat va dvigatel va mexanizmlarning optimal rejimda ishlashini ta’minlash;

v) navigatsiya davrida foydalanish vaqti yo‘qotilishini qisqartirish maqsadida kemalar yuklash ishlari uchun to‘xtab turgan vaqtda texnik sabablar bo‘yicha ta’mirlash ishlari, texnik qarovlar va boshqa profilaktika tadbirlarini o‘z vaqtida bajarish;

g) nazariy va amaliy bilimlarini muntazam oshirib borish, bir-biriga yaqin kasblarni o‘zlashtirib borish;

d) kema texnikalarini samarali ishlatish bo‘yicha ilmiy asosda texnik ishlatishni tashkil etish uchun aniq tadbirlar ishlab chiqish va joriy etish, ish uslublarini takomillashtirish, ishchilarning moddiy farovonligini yaxshilash;

e) belgilangan muddatlarda kema va uning asosiy elementlarini Registr va boshqa nazorat qiluvchi organlar vakillariga shahodatlashtirish uchun taqdim etish.

198. Daryo kemalarini doimiy texnik nazorat qilishni kema egasi amalga oshirishi shart.

Kema egasi bilan birgalikda daryo kemalarida maxsus nazorat olib borishni, o‘zining ishida ustav va qoidalarga amal qiluvchi Registr, kemachilik inspeksiyasi, VOXR, sanitariya va texnik inspeksiyalar amalga oshirishi shart.

Kema egasi o‘z vaqtida nazorat qiluvchi idoralarning vakillarini kemani ko‘rikka yoki shahodatlashtirishga taqdim etiladigan joyi va vaqti to‘g‘risida xabardor qilishi va barcha tayyorlash ishlarini bajarishi shart.

199. Flotni texnik ishlatishni tashkil etish, transport, texnika va yordamchi flotni soz holatda saqlanishi uchun javobgarlikni daryo flotidan foydalanayotgan korxonaning kema xo‘jaligi xizmati (bunday xizmat mavjud bo‘lmaganda — bosh muxandis) olib boradi.

Kema xo‘jaligi xizmatining asosiy vazifalari (kema-mexanik xizmati), uning funksiyalari, huquqlari, majburiyatlari, javobgarligi daryo flotini ishlatayotgan korxonaning rahbariyati tomonidan ushbu daryo havzasining sharoitlarini aniq hisobga olgan holda belgilanadi va tasdiqlanadi.

200. Kemani soz texnik holatda saqlash, kema ishlarini to‘g‘ri tashkil etish, kemada qarovlarni o‘tkazish, kemani to‘g‘ri yuklash va tushirish, hamda yuklash miqdori jadvalini qo‘llagan holda kemani suvga botishiga qarab yukning vaznini kemaning turiga qarab aniqlash uchun kapitan yoki shkiper, zemsnardda va zemsnaryad tarkibi bilan ishlatiladigan unga tegishli kemalarda (motozavoznya, o‘ziyurar shalanda) — komandir, bir-biriga yaqin kasbni egallaganda — kapitan-mexanik (komandir — mexanik) javobgar hisoblanadi.

201. Texnik qismlar bo‘yicha kapitan (komandir) o‘rinbosari hisoblangan kema mexanigi kema mexanizmlari va qurilmalarining sozligi va tanaffussiz ishlashi uchun javobgar hisoblanadi. Unga mexanik yordamchilari va mashina komandasi bevosita bo‘ysunadilar. Mexanik kema mexanizmlari bo‘yicha texnik hujjatlarini o‘z vaqtida va to‘g‘ri to‘ldirishi, belgilangan tartibda o‘z vaqtida hisobotlarni taqdim etishi, texnik qarovlarni bajarishi shart.

202. Komandasiz ishlatilayotgan kemaning yong‘inga qarshi holati uchun bu kemalar biriktirilgan shatakka oluvchi kemalarning kapitani; yuklash-tushirish ishlari davrida — uchastka, qirg‘oq, prichal boshliqlari, reydda turgan davrida — reyd kapitanlari va navbatchi dispetcherlar javobgar hisoblanadi.

203. Kapitan (komandir, shkiper) kema va ekipaj xavfsizligi uchun javobgar hisoblanadi.

Tarkibni shatakka olishdan boshlab oxirgi punktga to‘xtashiga qadar shataklanuvchi tarkibning ekipaji shatakka oluvchi kemaning kapitaniga, zemsnaryad komandiriga esa — zxemsnaryad karvonining yordamchi kemalarining ekipaji bo‘ysunadi.

Ekipajsiz o‘ziyurmas kemalarning qatnov davomida texnik holati, yuklarning saqlanishi va ularga xizmat ko‘rsatish uchun javobgar, kemani qabul qilib olish dalolatnomasi tuzilgandan yoki kema jurnaliga (xabarnomaga) imzo qo‘yilgan vaqtdan boshlab shatakka oluvchi kemalarning va yuk teploxodlarining ekipaji hisoblanadi.

Ekipajsiz barjalarni ishlatish amaldagi qoidalarga muvofiq bo‘lishi shart.

204. Bir-biriga yaqin kasbni egallagan holda ishlayotgan ekipaji bo‘lgan, kompleks avtomatika va mexanizatsiya vositalari bilan jihozlangan kemalarda kema va ekipaj uchun javob beruvchi rahbar kapitan-mexanik hisoblanadi.

205. Kemada kapitan-mexanik (komandir-mexanik) rahbarligi ostida quyidagilar bajarilishi shart:

a) kema ekipaj a’zolarini vaxta bo‘yicha taqsimlash va almashish vaqtini ko‘rsatib vaxta jadvali tuzilishi;

b) ekipajga mexanizmlar, tizimlar, qurilmalar, jihozlar biriktirgan holda jadval, hamda trevogalar: yong‘in, suv, “bort ortida odam” jadvali tuzilishi;

v) texnik o‘quvlar o‘tkazilishi;

g) texnika xavfsizligi, mehnatni muhofaza qilish va ishlab chiqarish sanitariyasi qoidalari va normalarining bajarilishi, hamda ish vaqti va suzuvchi tarkibning dam olish vaqti rejimlariga rioya etilishi;

d) yong‘in xavfsizligi qoidalarining bajarilishi;

e) texnik ko‘riklar va qarovlar jadvallarining bajarilishi;

j) teplotexnik nazorat o‘tkazilishi.

206. Kema ekipajining har bir a’zosi bo‘linmalar bo‘yicha maxsus jadval bilan o‘zlariga biriktirib qo‘yilgan mexanizmlar, tizimlar, qurilmalar, jihozlarning texnik holati, saqlanishi va o‘z vaqtida xizmat ko‘rsatilishi uchun, hamda kema bo‘yicha umumiy tashkiliy-texnik tadbirlar rejasini aniq bajarilishi uchun shaxsan javobgar hisoblanadi.

207. Daryo transporti mulkini milliy mulk sifatida saqlash kafolatini ta’minlaydigan flotning saqlanishi, hamda yuqori muxandislik darajasida texnik ishlatish uchun shaxsiy javobgarlik:

a) kema bo‘yicha — kapitan (komandir) va mexanikka;

b) kemalar guruhi bo‘yicha — guruh muxandis — mexanigi va guruh mexanigi flotini ishlatayotgan korxonaning o‘ziyurmas floti inspektori va port-pristan yoki suv yo‘llari texnika uchastkasining o‘ziyurmas flot inspektorlari;

v) port-pristan floti bo‘yicha — ularning boshliqlari, flot bo‘yicha boshliq o‘rinbosarlari va bosh muxandislariga yuklatiladi.

208. Port-pristanlarda yuklash yoki tushirish davrida kema va yuklarning saqlanishi uchun port-pristan ma’muriyati qatori kema ma’muriyati ham javobgarlikni olib boradi.

209. Kemada uning elementlarida o‘tkazilgan ko‘riklar va shahodatlashtirishlarning sifati uchun ko‘rik yoki shahodatlashtirishdan o‘tkazgan hamda unda ishtirok etgan shaxslar javobgar hisoblanadi.

210. Mazkur Qoidalarning talablariga javob bermaydigan kemaning suzishga chiqqanligi uchun kema kapitani yoki shkiperi, hamda kemani suzishga chiqarish to‘g‘risida farmoyish bergan shaxs javobgar hisoblanadi.

211. Flotdan foydalanayotgan korxonaning flotning texnik holati va uni texnik ishlatish uchun javobgar kema xo‘jaligi xizmati va barcha xodimlari navigatsiya tugagandan so‘ng flot ishini tahlil qilishi, texnik ishlatishning ilg‘or uslublarini aniqlashi va umumlashtirishi shart.

212. O‘zlarining harakatlari va farmoyishlari bilan ushbu Qoidalar talablarini buzgan mansabdor shaxslar O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.

214. Flotni ta’mirlash, texnik va xo‘jalik xizmat ko‘rsatish bilan shug‘ullanuvchilarining korxona reja topshiriqlarini bajarilishi uchun huquqlari, majburiyatlari, funksiyalari va javobgarligi korxonaning ustavlari bilan belgilanadi.

215. Korxonalarning flotni ta’mirlash va uning xo‘jalik va texnik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha masalalari korxonalar orasida tuzilgan o‘zaro bitim va shartnomalar bilan tartibga keltiriladi.

216. Daryo floti kemalarini ta’mirlash, texnik va xo‘jalik xizmat ko‘rsatish korxonalari quyidagicha bo‘linadi:

kema ta’mirlash zavodlari;

yordamchi korxonalar: portlarning, pristanlarning, suv yo‘llari texnika uchastkalarining ustaxonalari.

Amaldagi qoidalarga muvofiq korxonalar ta’mirlash (qishki, navigatsiya) va xizmat ko‘rsatish, hamda ta’mirlash turlari bo‘yicha ko‘proq bir xil o‘lchamli kemalarga ixtisoslashgan bo‘lishlari shart.

217. Korxonalar tarkibiga ishlab chiqarish sexlari binolari, uchastka va ustaxonalar, kema ko‘tarish va boshqa inshootlar, tezyurar kemalarning qishki to‘xtab turish maydonlari, akvatoriyalar, hududlar, zavod ichi transporti, binolar va ochiq maydonli omborxonalar va boshqa yordamchi xizmatlar, turar-joy fondi va madaniy-maishiy muassasalar, zavodni boshqarish binolari kiradi.

218. Korxonalarning ishlab chiqarish strukturasi va texnik ta’minoti belgilangan vazifalari, ishlarning asosiy dasturi va nomenklaturasi, ishlab chiqarish hajmi, biriktirilgan flotning turlari va quvvatiga muvofiq bo‘lishi shart.

219. Kema ta’mirlash korxonalarining binolari, inshootlari, jihozlari, texnik uskunalari, zavod ichi qurilmalari va transporti korxona talablariga va flotni ta’mirlashning industrial uslublarini qo‘llash, korxonaning yuqori daromad olish va ishlarning samaradorligini oshirish shartlariga javob berishi shart.

Ta’mirlash ishlarini industrilizatsiya qilishning asosiy yo‘nalishi bo‘lib kemalarni agregatlar va agregat-uzel uslubda ta’mirlash hisoblanadi.

220. Kema ta’mirlash korxonalarning hududlari sanoat me’yorlari talablari, ishlab chiqarish binolari va inshootlari, sanitariya-maishiy va xizmat ko‘rsatish binolarini joylashtirish texnologiyalari talablariga javob berishi, yetarli va jihozlangan prichal chizig‘i mavjud bo‘lishi shart. Obodonlashtrilgan yo‘llar, kirish yo‘llari, suv, bug‘, siqilgan havo, elektr energiyasi, telefon aloqasi va baland ovozda xabar qilish vositalari kommunikatsiyalari mavjud bo‘lishi shart.

221. Kema ta’mirlash korxonalarining akvatoriyalari quyidagi talablarga javob berishi shart:

a) barcha biriktirilgan flotni qishki to‘xtab turish davrida to‘g‘ri joylashtirish va ta’mirlash, barcha katta hajmli ta’mirlash ishlarini kemalardan sexlarga o‘tkazish va ta’mirlanayotgan kemalarga ishchilarni o‘tkazish, materiallar, uzel va detallarni yetkazib berish bilan bog‘liq ish vaqtini kamroq yo‘qotish, nazorat qiluvchi organlar tomonidan belgilangan yong‘inga qarshi va texnologik uzilishlar me’yorlariga rioya etishni ta’minlaydigan o‘lchamlarga ega bo‘lishi;

b) dvigatellar, agregatlar, mexanizmlar va materiallarni tushirish va yuklash ko‘zda tutilgan kemalarni boshqa joyga ko‘chirish, hamda ularni qish sharoitlarida (akvatoriyani isitish) kema ko‘tarish inshootlariga ko‘chirish imkoni ta’minlangan bo‘lishi;

v) to‘suvchi va prichal qurilmalari va kemalarni shvartov sinovdan o‘tkazish uchun zarur qurilmalar mavjud bo‘lishi;

g) kema o‘lchamlariga mos keladigan erkin kema yo‘li mavjud bo‘lishi;

d) daryo yoki suv omborlarining barcha holatlarida (suv toshqini, muz oqishi, shamol, suv sathining o‘zgarib turishi), hamda yong‘in chiqish holatlarida flotni xavfsiz to‘xtab turishi kafolatlangan bo‘lishi;

e) kemalar karvonini qirg‘oq bilan bog‘lovchi ishonchli aloqa vositalari, elektr yoritgichlari, yong‘inga qarshi mexanizatsiyalashtirilgan suv yetkazuvchi qurilmasi va birlamchi o‘t o‘chirish vositalari, kemalarga suv yetkazish kommunikatsiyalariga borish yo‘llari, hamda korxonaning akvatoriya bazalarining mahalliy xususiyatlaridan kelib chiqib yong‘in muhofazasi xodimlarining ko‘rsatmalari bo‘lishi;

j) ta’mirlanishda bo‘lgan yoki to‘xtab turishda bo‘lgan kemalarning suvga botishidan kelib chiqib kafolatlangan chuqurlikka ega bo‘lishi;

z) qo‘riqlash postlari tomonidan barcha karvonga yoki uning alohida kemalarini nazorat qilish imkonini ta’minlash.

Kemalarni qishlovga qo‘yishdan oldin baza akvatoriyasi sinchiklab tekshirilgan, suv tubi tozalangan, suv osti to‘siqlaridan tozalangan va zarurat bo‘lganda chuqurlashtirilgan yoki refulirovka qilingan bo‘lishi shart.

222. Korxona akvatoriyasi va unga kirish yo‘llarini chuqurlashtirish va o‘tirindilardan tozalash ishlari korxonalar qatori akvatoriyaning lozim darajadagi holati uchun javobgar bo‘lgan suv yo‘llari texnika uchastkalari tomonidan akvatoriya egalarining buyurtmalari bo‘yicha xizmat ko‘rsatish tartibida bajariladi.

223. Har bir kema ta’mirlash korxonasi o‘zining tarkibiga o‘zlariga biriktirilgan flotning yuk ko‘tarish qobiliyati va o‘lchamlari, turlari va soniga muvofiq keladigan kema ko‘tarish inshootlarining biror-bir turiga ega bo‘lishi shart (slip, elling, doklar, dok-kessonlar, kormopodyemniklar, kema ko‘tarish kranlari).

224. Kema ko‘tarish vositalaridan foydalanish amaldagi sliplarni va ellinglarni texnik ishlatish qoidalari, suzuvchan doklarni texnik ishlatish qoidalari, kema ko‘tarish inshootlarini ishlatish bo‘yicha yo‘riqnoma, daryo gidrotexnik inshootlarini ehtiyotdan ta’mirlash rejalarini o‘tkazish to‘g‘risidagi yo‘riqnomalarga muvofiq amalga oshirilishi shart.

225. Korxonalar qoshida zarurat bo‘lganda turar joylar, madaniy maishiy va o‘quv muassasi majmualari tashkil etilishi shart.

226. Zavod xo‘jaligining barcha binolari, inshootlari, jihozlari, qurilmalari va tizimlari, uning kommunal korxonalari xonalari bilan birgalikda saqlash va texnik ishlatish rejalashtirilgan profilaktika tizimi bo‘yicha bajarilishi va ularni texnik soz holatini ta’minlashi, ishlab chiqarish estetikasi talablariga rioya etilishi, joriy va kapital ta’mirlashlarni amaldagi daryo floti korxonalaridagi zavod jihozlariga ehtiyotdan ta’mirlash rejalari to‘g‘risidagi qoidalar, zavod yo‘riqnomalari, sanitariya nazorati va yong‘in xavfsizligi, texnika xavfsizligi va mehnatni muhofaza qilish qoidalariga muvofiq o‘tkazish shart.

227. Kema ta’mirlash korxonalari oldida va portlarda ko‘p sonli kemalar yig‘ilib qolgan davrda daryo floti tizimida amalda bo‘lgan qo‘llanmalar va flotga kompleks navigatsiya xizmati ko‘rsatish bo‘yicha qoidalarga muvofiq flotga texnik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha ishlab chiqarish uchastkalari va navigatsiya ta’mirlash bo‘yicha kompleks ta’mirlash brigadasi tashkil etilishi shart.

228. Flotga texnik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha qirg‘oq ishlab chiqarish uchastkalari (IChU) yil davomida shtatni ushlab turishi yoki navigatsiya oralarida tuzilishi va qirg‘oq ishlab chiqarish uchastkalari tomonidan flotga texnik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha qo‘llanmalarda ko‘zda tutilgan nomenklatura bo‘yicha kemaning barcha elementlariga texnik qarov o‘tkazishlari shart.

230. Flotni ta’mirlash ehtiyotlik rejasi tizimi bo‘yicha tashkil etilishi shart.

231. Ehtiyotdan ta’mirlash rejasi tizimi bo‘yicha o‘tkaziladigan har bir turdagi ta’mirlashning davomiyligi amaldagi ichki suzish kemalarini ta’mirlash qoidalariga muvofiq belgilanadi va bosh dvigatellar va korpus elementlari asosiy detallarining yemirilishini prognoz qilish va me’yorlash asosida o‘rnatiladigan xizmat muddati aniqlanadi.

232. Kemalarni ta’mirlashga va vaqtinchalik konservatsiyaga qo‘yish tartibi, ta’mir ishlari o‘tkazish, konservatsiyadan olish va kemani ta’mirdan so‘ng qabul qilib olishni tashkil etish daryo floti tizimida amalda bo‘lgan ichki suzish kemalarini ta’mirga topshirish va ularni ta’mirdan qabul qilish bo‘yicha yo‘riqnomalar va ichki suzish kemalarini ta’mirlash bo‘yicha yo‘riqnomalarga muvofiq belgilanadi.

233. Joriy ta’mirlash korxona va kema ekipaji kuchlari yordamida ta’mirlash sxemasida ko‘zda tutilgan muddatlarda kema komandasi kuchi bilan daryo floti kemalarini joriy ta’mirlashni tashkil etish to‘g‘risidagi yo‘riqnomaga asosan bajarilishi shart.

Kemalarni o‘z kuchlari bilan ta’mirlayotgan kema ekipaji a’zolari. ularga malaka toifasi berish uchun attestatsiyadan o‘tishlari shart.

234. Kemani zavod sharoitida ta’mirlash davrida kema slipga ko‘tarilishi va uni keyingi navbatdagi zavod sharoitida ta’mirga jalb etgunga yoki hisobdan chiqargunga qadar ishlashi va xavfsiz ishlatilishini ta’minlovchi, kemaning pasport xarakteristikasini tiklash uchun barcha ishlar, hamda nazorat qiluvchi idoralar bilan ishlab chiqilgan va kelishilgan texnik hujjatlar asosida modernizatsiya qilish ishlari amalga oshirilishi shart.

235. Flotni ta’mirlash industrial uslubda bajarilishi va buning uchun texnik shartlar va yagona ta’mirlash ro‘yxati (YaTR) ishlab chiqilishi shart.

Flotni agregat va agregat-uzel uslubida ta’mirlash davrida sanoat korxonalarini kema ta’mirlashga ixtisoslashtirishni, hamda ixtisoslashtirilgan sexlarda mexanizmlar, uzellar va detallarni markazlashtirilgan ta’mirlashni ko‘zda tutish shart.

236. Agregat va agregat-uzel uslubida kemalarga ta’mirlash ishlarini o‘tkazish uchun kema ta’mirlash korxonasi va kema egasi tomonidan o‘zaro ishlab chiqilgan ichki suzish kemalarini agregat ta’mirlash bo‘yicha qoidalariga muvofiq kema mexanizmlarini va uzellarini almashtirish va sarflash fondi tashkil etilishi shart.

237. Ta’mirlovchi korxonalar kafolat muddati davomida o‘tkazilgan ta’mirlarning sifati, kema va inventarni qishki to‘xtab turish davrida, hamda ta’mirlash yoki konservatsiya qilish davrida saqlanishi uchun javobgar hisoblanadilar.

Kafolat muddati, amaldagi ichki suzish kemalarini ta’mirlash qoidalari bo‘yicha, ta’mirlash turiga qarab belgilanadi.

238. Kema ta’mirlash va sanoat korxonalarini texnik ishlatish, asosiy fondlardan samarali foydalanish, biriktirilgan flotning sifatli saqlanishi va ta’’mirlanishi uchun korxona rahbari javobgar hisoblanadi.

239. Flotga texnik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha qirg‘oq ishlab chiqarish uchastkasining ishi uchun qirg‘oq ishlab chiqarish uchastkasi kiruvchi qirg‘oq ishlab chiqarish uchastkasi boshlig‘i va korxona boshlig‘i javobgar hisoblanadi.

240. Zavod xjo‘jalik ishlari bilan band bo‘lgan barcha shaxslar “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi qoidalari, korxonaning binolari, jihozlari, inshootlari, qurilmalari, tizimlari va mexanizmlarini texnik ishlatish bo‘yicha qoidalari va yo‘riqnomalariga rioya etishlari shart.

241. Korxonaning flotni texnik ishlatish va ta’mirlash bilan band bo‘lgan ishchilari Registr qoidalari, kemalarda ishlarni bajarish davrida amaldagi mehnatni muhofaza qilish, texnika xavfsizligi va ishlab chiqarish sanitariyasi bo‘yicha ishlarni tashkil etish qoidalariga asosan normal ish sharoitlarini va texnika xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan qoidalar va talablarga rioya etishlari shart.

242. Zatonlarda, to‘xtab turish punktlarida kemalarni joylashtirish va saqlash, navigatsiya davrida hamda kuz va bahorgi muz oqishi davrida kemalarni xavfsiz to‘xtab turishini ta’minlash bo‘yicha talablarga rioya etish uchun javobgarlik O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlarida belgilangan qoidalar, nizom va tartibga muvofiq bu korxonalarning ma’muriyati va personali, hamda kema ekipaji a’zolari javobgar hisoblanadilar.

243. Korxona rahbariyati nazorat qiluvchi organlarning xodimlariga ularning xizmat vazifalarini bajarish davrida korxonaning nizomi, ustavi va qoidalariga muvofiq bor imkonlaridan foydalanib yordam ko‘rsatishlari shart.

244. Portlar-pristanlar o‘zlariga berilgan toifa va yuklarga ishlov berish turlari bo‘yicha ixtisoslashgan va ushbu port-pristandan amalga oshirilayotgan tashishlar xarakteriga qarab texnik vositalar bilan jihozlangan bo‘lishi shart.

245. Port-pristanning asosiy vazifalari bo‘lib quyidagilar hisoblanadi:

a) yuklarni va yo‘lovchilarni jalb etish;

b) yuklar va yo‘lovchilar jo‘natilishini ta’minlash, barcha turdagi flotga texnik va navigatsiya xizmatlarini ko‘rsatish bo‘yicha kompleks ishlarni bajarish;

v) yuklash-tushirish ishlari va port-pristan orqali jo‘natiladigan yuklarni boshqa transportga yuklash rejalarini bajarish;

g) port-pristan prichallarida kemalarga va vagonlarga ishlov berishning o‘rnatilgan me’yorlarini bajarish va mijozlarning prichallarida flotga ishlov berish me’yorlarining bajarilishini nazorat qilish;

d) port-pristan xo‘jaligini rivojlantirish bo‘yicha tadbirlarni amalga oshirish;

e) portlarda va kemalarda kompleks mexanizatsiyalashtirish va avtomatlashtirish kompleksini va ilg‘or texnologik jarayonlar va mehnatni tashkil etish shakllarini joriy etish;

j) port-pristan balansida mavjud bo‘lgan port inshootlari, energetika xo‘jaligi, aloqa vositalari, suzuvchan, qirg‘oq port ichi tashkilotlari, flot va boshqa vositalarni texnik ishlatish va ta’mirlash;

z) reydlarda, prichal yonlarida kemalarning xavfsiz suzishi va to‘xtab turishi uchun xavfsiz sharoitlarni yaratish, barcha turdagi flotning xavfsiz ishlashi va yuklash-tushirish va boshqa turdagi ishlarning xavfsiz bajarilishini ta’minlash;

i) port-pristan obyektlarida va kemalarda yong‘inga qarshi tadbirlarni bajarish, hamda VOXR shaxsiy tarkibining ishlarini tashkil etish.

246. Port-pristanning ishlash hududi, port-pristan uning tarkibiga kirgan korxona tomonidan belgilanadi.

247. Akvatoriyalar, kema yuradigan suv yo‘llari, reydlar, prichal oldining chuqurligi va boshqa texnik xarakteristikasi O‘zbekiston Respublikasi ichki suv yo‘llarida port-pristanlarni texnologik loyihalashtirish me’yorlari va suv transporti uzellarini loyihalashtirish bo‘yicha ko‘rsatmaga muvofiq bo‘lishi shart.

248. Port-pristan akvatoriyasining chegarasi suv yo‘llari texnika uchastkasi va kemachilik inspeksiyasi bilan kelishilgan holda korxona tomonidan belgilanadi.

249. Port-pristan akvatoriyasi tarkibida quyidagilar mavjud bo‘lishi shart:

a) kemalar va shatakka olinuvchi tarkiblarning erkin o‘tishi uchun yetarli bo‘lgan chuqurlik va enga ega bo‘lgan kema yuradigan yo‘l va prichalga kirish yo‘lagi;

b) kemalar tarkiblarini shakllantirish va taqsimlash, suv yuzida ishlarni bajarish va flotni to‘xtab turishi uchun reydlar.

250. Reydlarda va prichal oldilarida chuqurliklar suv yo‘llari texnika uchastkasi va port-pristan tomonidan reydning vazifasi, ushbu reyd tomonidan xizmat ko‘rsatilayotgan kemalarning o‘lchamlari, suv yo‘lining xarakteristikasi, suv tubidagi erning xarakteristikasi, kemalarning turi, different uchun zaxira chuqurlik, to‘lqin va cho‘kindi kirib qolishiga qarab belgilanadi va ta’minlanadi.

251. Port-pristan ma’muriyati akvatoriyalardagi to‘siqlar va haqiqiy chuqurlik to‘g‘risida yo‘l axborot varaqalari yoki radio orqali sirkulyar ko‘rsatmalar yordamida kema boshqaruvchilarini xabardor qilishi shart.

252. Reydlar yetarli miqdorda to‘g‘ri joylashtirilgan mustahkam prichal moslamalar, hamda reyd chegarasini ko‘rsatib turuvchi, kunduzi yaxshi ko‘rinadigan va tunda yoritiladigan signal belgilari bilan jihozlangan bo‘lishi shart.

Komandasiz foydalanishda bo‘lgan barjalarning to‘xtab turishi uchun reydlar barja-buy yoki reyd pontonlari bilan jihozlangan bo‘lishi shart.

253. Yuklarning turiga qarab reydlar quruq yuk tashiydigan, neft quyiladigan, tez alanga oladigan, yong‘inga xavfli, portlovchi yuklarga mo‘ljallangan sollar va maxsus reydlarga bo‘linadi.

Neft quyadigan va maxsus reydlar oqim bo‘yicha barcha reydlardan pastda joylashgan bo‘lishi shart.

Bajariladigan ishlarning hajmi va xarakteriga qarab reydlarda uchastkalar tashkil etiladi:

a) kelish — kelgan kemalar tarkibini taqsimlash va kemalarni to‘htab turishi uchun;

b) jo‘natish — jo‘natiladigan kemalar tarkibi va kemalarni shakllantirish uchun;

v) yuklash-tushirish — suzuvchan holatda tanaffus va yuklash-tushirish ishlari uchun;

g) shlyuzlash oldi — shlyuzlanadigan tarkibni taqsimlash va shakllantirish va kemalarni to‘xtab turishi uchun;

d) ekipajsiz bo‘lgan barjani langarsiz to‘xtab turishi uchun;

e) quruq yuk tashiydigan flotni tozalash va yuvish uchun.

Reydlar va yo‘l uchastkalarining orasi Suzish qoidalariga muvofiq qabul qilinadi, biroq daryo transportida yong‘in xavfsizligi qoidalarida ko‘rsatilgan me’yordan kam bo‘lmasligi shart.

254. Kemalarni va prichallarni to‘lqinlardan va muz oqimidan, hamda akvatoriyani cho‘kindi kirib qolishidan himoya qilish uchun tashkil etiladigan to‘suvchi va himoya qiluvchi qurilmalar va suv inshootlari to‘liq soz holda saqlanishi, ushbu Qoidalarga muvofiq o‘z vaqtida ta’mirlanishi va ishlatilishi shart.

255. Bahorgi suv toshqini bilan ko‘milib qoladigan to‘suvchi va himoya qurilmalari va inshootlarining oldida ko‘milib turgan davrida kemachilik jihozlari o‘rnatilishi shart.

256. Port-pristanlarda suv inshootlarini barpo etish va rekonstruksiya qilish bo‘yicha barcha ishlar, prichallarga va reydlarga kirish joylarida suv tubini chuqurlashtirish ishlari suv yo‘llari texnika uchastkasi va nazorat qiluvchi organlar bilan kelishilgan holda loyiha hujjatlari bo‘yicha inshoot egalari tomonidan bajariladi.

257. Port-pristanlarda transport kemalariga xizmat ko‘rsatish va tarkiblarni shakllantirish va taqsimlash, yuklash-tushirish ishlari va port-pristanning xo‘jalik faoliyati bilan bog‘liq ishlarni bajarish uchun port-pristanlar reyd va yordamchi-xizmat flotiga ega bo‘lishlari shart.

258. Reyd flotining tarkibidan yong‘inning oldini olish uchun kecha-kunduz uzluksiz navbatchilik qilish uchun kema ajratilgan bo‘lishi shart. Kema yaxshi foydalanish va shatakka olish xususiyatiga, kuchli suv tortadigan vosita, yong‘in nasoslari, ko‘pik bilan o‘chirish qurilmalari, tashlanadigan o‘t o‘chirish shlanglari, radio aloqa vositalariga ega bo‘lishi shart. Navbatchi kema ekipaji yong‘inga qarshi maxsus tayyorgarlikdan o‘tgan bo‘lishi shart.

Reyd ishlarini bajarayotgan reyd navbatchi kemasi yong‘inni bartaraf etish uchun doimo shay holda turishi shart.

259. Flotga kompleks navigatsiya xizmati ko‘rsatish yo‘lga qo‘yilgan portlar pol tagidagi tozalanmagan suvlarni va fan va oqova tizimidan ishlov berilmagan suvlarni tortib olishga, akvatoriyadan oqib kelgan yog‘ochlarni va neft mahsulotlari qoldiqlarini yig‘ib olishga mo‘ljallangan maxsus kemalar bilan jihozlangan bo‘lishi shart.

260. Port hududi tarkibiga bosh reja chegarasida va belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan tegishli yerlar qaydnomasiga muvofiq portning akvatoriyasiga tutashib turgan barcha yer uchastkalari kiradi.

Yer qaydnomasi port boshlig‘ida saqlanishi va u yer uchastkalari tarkibidagi barcha o‘zgarishlardan xabardor bo‘lishi va belgilangan tartibda rasmiylashtirishi shart.

261. Turli port ishlarini bajaradigan port inshootlari, qurilmalari va jihozlari joylashgan port-pristanning hududi quyidagilarga ega bo‘lishi shart:

a) port inshootlari, qurilmalari, bino va jihozlarini qulay va erkin joylashtirish va port ishlarini tez va xavfsiz bajarish kafolatini ta’minlovchi yetarli o‘lchamlarga;

b) yetarli rivojlangan kirish yo‘llari va port ichi avtomobil yo‘llari, yuklash-tushirish portlarida esa temir yo‘llariga;

v) quvurlar tizimi, yomg‘ir suvlari, yer osti va iflos suvlarni qaytarish uchun suv chiqarib tashlaydigan va suv kanalizatsiyasi qurilmalariga;

g) port-pristanni tutashib turgan qo‘shni hududdan ajratuvchi to‘siqqa;

d) portda mavjud bo‘lgan barcha turdagi transportlarni va yuklash-tushirish mashinalarning bemalol ishlashini ta’minlovchi va yuklarni qulay taxlash imkonini beruvchi port ichi yo‘llari va maydonlarining mustahkam qoplamalariga;

e) kemalardan quruq axlatlarni, oziq-ovqat chiqindilarini va quruq yuk tashiydigan kemalarni tozalash mahsulotlarini qabul qilish uchastkasiga.

262. Port-pristanlarning toifasiga muvofiq prichallar ixtisoslashgan bo‘lishi shart. Yuk aylanishiga qarab prichallar yuklar turlari bo‘yicha ixtisoslashgan bo‘lishi mumkin.

Yuklash-tushirish ishlarini jadallashtirish va kemalarning turib qolish vaqtini qisqartirish maqsadida port-pristanlarda flotga tez ishlov berish uchun maxsus prichallar tashkil etiladi.

263. Ishlarning hajmi va xarakteriga qarab prichallar quyidagilarga ega bo‘lishlari shart:

a) kirish suv yo‘llari, yetarli akvatoriya, yetarli prichal floti va yuklash-tushirish vositalari, ishlab chiqarish xonalari, kirib borish yo‘llari, ustaxonalar va maishiy-xizmat binolarini joylashtirish uchun hudud;

b) kemalar bilan aloqada bo‘lish uchun tushish joylari, hamda kemadan qirg‘oqqa va orqaga qaytish uchun xavfsiz o‘tish joylari;

v) yuklash-tushirish ishlari uchun zarur moslamalar va inventarlar kompleksi va zaxirasiga ega bo‘lgan jihozlar va qurilmalar;

g) qulay kirish yo‘llariga ega yuk omborxonalari va ochiq omborxona maydonlari;

d) zarur elektr ta’minoti, yoritish va ishonchli aloqa vositalari;

e) to‘g‘ri joylashtirilgan va mustahkam o‘rnatilgan shvartov qurilmalari;

j) otboyka qiladigan moslamalar ( rimlar, bruslar, kranslar);

z) yong‘inga qarshi va qutqaruv jihozlari belgilangan me’yor bo‘yicha;

i) kunduzi aniq ko‘rinadigan va tunda yoritiladigan reyd stolbalari;

k) ogohlantiruvchi belgilar;

l) muxandislik kommunikatsiyasi (suv quvurlari va h.k.), yong‘inga qarshi hovuzlarga borish yo‘llari, yong‘inga qarshi avtomashinalarni joylashtirish uchun pirslar;

m) quruq axlatlarni yig‘ish uchun konteynerlar, shahar suv quvuridan iste’mol suvini kemaga uzatish gidrandlari, prichal oldida turgan kemalarga zarur kuchlanishdagi elektr energiyasi berish uchun transformator kolonkalari;

n) kemalarni portning telefon tarmog‘iga ulash uchun rozetkalar.

264. Prichal va suzuvchan debarkaderlar oqim tezligi kam bo‘lgan yo‘l uchastkasida va to‘lqin va muz oqimi ta’siridan himoyalangan joylarda joylashtirilgan bo‘lishi shart.

265. Prichal uzunligi va kemalar orasidagi interval ichki suzish yo‘llarida port-pristanlarni texnologik loyihalashtirish normalariga va daryo transportida yong‘in xavfsizligi qoidalariga muvofiq bo‘lishi shart.

266. Yuk-yo‘lovchi prichallarida yo‘lovchilarni chiqarish va tushirish bo‘yicha barcha ishlar va ularga xizmat ko‘rsatish yuklash ishlaridan ajratilgan bo‘lishi shart.

267. Har bir prichal oldi maydonlarida, hamda yuk omborxonalarida va debarkaderlarida loyiha yoki izlanish ma’lumotlariga muvofiq port buyrug‘i bo‘yicha yuk taxlash uchun joylarda ruxsat etilgan bosim kattaligi va chegarasi ko‘rsatilgan holda maxsus belgilar bilan belgilab qo‘yilishi shart.

268. Suzuvchan prichallar va debarkaderlar qirg‘oq tomondan mustahkam tayanch o‘rnatilgan holda old va orqa tomonidan bog‘lanishi, qirg‘oq bilan mustahkam va xavfsiz, maxsus texnik hujjatlar bo‘yicha tayyorlangan va tutqichlar va leyer bilan to‘silgan, texnika xavfsizligi talablariga asosan sinovdan o‘tkazilgan o‘tish joyi bilan bog‘langan bo‘lishi shart.

Prichallar orasidagi uzilish masofa mahalliy suzish sharoitlariga muvofiq qabul qilinadi, biroq yong‘in xavfsizligi qoidalarida belgilangan me’yordan kam bo‘lmasligi shart.

269. Prichallarni va port inshootlarini texnik ishlatish, hamda portning texnik nazorati xodimlari tomonidan prichal inshootlari va qurilmalarining texnik holatini nazorat qilish port inshootlarini texnik ishlatish bo‘yicha yo‘riqnomalarga muvofiq amalga oshirilishi shart.

270. Kemalar, vagonlar va avtotransportlarni belgilangan muddatlarda yuklash va tushirish uchun mo‘ljallangan yuk ortish mashinalaridan foydalanish davrida transport vositalari, yuklar va taralarning saqlanishi va xavfsiz ish sharoitlari ta’minlangan bo‘lishi shart.

271. Boshqarish huquqini beruvchi maxsus guvohnomalarga ega bo‘lmagan shaxslarning yuk ortish mashinalarini boshqarishi taqiqlanadi.

272. Qirg‘oqdagi barcha yuk ko‘tarish kranlari “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi qoidalari, suzuvchanlari esa — qo‘shimcha Registr qoidalari talablariga javob berishi shart.

273. Yuk ortish mashinalarini ishlatish, ularning texnik holatini nazorat qilish Port yuklash mashinalarini texnik ishlatish va ta’mirlash qoidalariga muvofiq amalga oshirilishi shart.

274. Yuk ortish mashinalari pontonlarining texnik holati va ularni ishlatish tartibi ushbu Qoidalarning “Flot” bobida keltirilgan talablarga javob berishi shart.

Suzuvchan kranlarning texnik holati va ularni ishlatish tartibi Port yuklash mashinalarini texnik ishlatish va ta’mirlash qoidalariga muvofiq belgilanadi.

275. Barcha qutqaruv vositalari soz holatda bo‘lishi, tabel bo‘yicha bo‘yalgan va belgilangan me’yorlarga muvofiq qirg‘oq va suzuvchan inshootlarga joylashtirilgan bo‘lishi shart.

276. Yong‘inga qarshi vositalar va jihozlar, hamda yong‘inga qarshi signalizatsiya soz holatda, yong‘in xavfsizligi me’yorlarida ko‘zda tutilgan miqdorda, yong‘indan muhofaza qilish talablariga asosan joylashtirilgan bo‘lishi, ularning sozligi vaqti-vaqti bilan tekshirib turilishi shart.

277. Port-pristanlarning binolari, inshootlari, yuk ortish mashinalari, ko‘prikchalari va reyd yordamchi-xizmat va mahalliy transport flotini ishlatish, ularni soz holatda saqlash va port-pristanlarning hududi va akvatoriyalarida tartibni saqlash uchun javobgar port-pristan boshlig‘i va bosh muxandis hisoblanadi.

Port-pristan xo‘jaligining ayrim obyektlarining ishlatilishi va soz holatda saqlanishi uchun, ular uchun tasdiqlangan lavozim yo‘riqnomalarga asosan ushbu obyektlarning rahbarlari javobgar hisoblanadilar.

Harakat xavfsizligi, kemalarni reydda to‘xtab turishi va ularga ishlov berish uchun javobgar port-pristan boshlig‘i, bosh nozim va reyd kapitani hisoblanadi.

278. Port-pristanning boshlig‘i va bosh muxandisi port-pristanlar, ularga kirish yo‘llaridagi akvatoriya chuqurligi holatidan muntazam xabardor bo‘lishi, suv tubini chuqurlashtirish, tral va suv tubini tozalash ishlari o‘tkazilishini belgilashi va ularni bajarish uchun texnika uchastkasiga o‘z vaqtida buyurtmalar berishi shart.

Port-pristanning boshlig‘i va bosh muxandisi bu bilan bir qatorda hududda, suv kesimigacha unga tutash qirg‘oqni tozalash ishlarining bajarilishini ta’minlashi shart.

279. Port-pristanning akvatoriyasidagi belgilangan chuqurlikni va kema yuradigan yo‘lning enini saqlab turish, hamda barcha suv tubini tozalash, tral ishlari, qirg‘oq va suzuvchan kemachilik jihozlarining o‘rnatilishi va saqlanishi uchun shu port-pristan chegarasida joylashgan suv yo‘llari texnika uchastkasi boshlig‘i javobgar hisoblanadi.

280. Tushirilayotgan materiallar bilan port-pristanning akvatoriyasini ifloslantirganligi uchun yuklash ishlarini amalga oshirayotgan port-pristanning egalari javobgar hisoblanadilar.

281. Port-pristanning himoya qurilmalari va suv inshootlari, hamda port-pristanning reyd chegaralarida o‘rnatiladigan to‘suvchi belgilar jihozlarini o‘rnatish va saqlab turish uchun port-pristanning boshlig‘i va reyd kapitani suv yo‘llari texnika uchastkasi boshlig‘i bilan birgalikda javobgar hisoblanadi.

282. Simli va radio aloqa vositalari port-pristanlar, zavodlar, suv yo‘llari texnika uchastkasi va daryo flotining boshqa tashkilot va muassasalari floti ishlarini tezkor boshqarilishini ta’minlash uchun mo‘ljallanadi.

283. Kemaning radio aloqa va elektronavigatsiya vositalari turli ishlatish sharoitida kemalarning xavfsiz suzishini ta’minlashi shart.

284. Radio aloqa va elektronavigatsiya vositalariga xizmat ko‘satish, texnik qarov, ta’mirlash qishki to‘xtab turishga tayyorlash va qabul qilish ushbu Qoidalar, daryo kemalarida radio aloqa va elektronavigatsiya vositalarini texnik ishlatish va xavfsiz xizmat ko‘rsatish yo‘riqnomalari, daryo floti kemalarining elektr jihozlarini ishlatish va ta’mirlash davrida texnika xavfsizligi talablari, ichki suzish kemalarini radio aloqa va elektronavigatsiya qurilmalari bilan jihozlash bo‘yicha qoidalar, daryo va ko‘l kemalari uchun sanitariya qoidalari, quruvchi-zavodning apparaturalarni ishlatish bo‘yicha yo‘riqnomalariga muvofiq amalga oshirilishi shart.

285. Murakkab sharoitlarda suzish davrida quyidagilar ta’minlangan bo‘lishi shart:

radiolokatsiya stansiyasi va boshqarish xabar qilish qurilmalariningg ishga shay bo‘lishi;

radio vaxtani doimiy olib borish;

UKV radiostansiyasini navbatchi qabul qilishga ulash.

286. Quyidagilar taqiqlanadi:

seriyali apparaturalarning sxemalari va konstruksiyalariga biror-bir o‘zgshartirish kiritish;

zaxira qismlarni belgilanmagan vazifa bo‘yicha ishlatish;

amalda ishlab turgan apparaturaning soz bo‘lishiga qaramasdan avariya apparaturalaridan radio aloqa maqsadida foydalanish;

barcha turdagi aloqa bo‘yicha o‘rnatilgan tartibda aloqa olib borishga ruxsat berilmagan shaxslarning, bunday aloqalarni olib borishi.

287. Daryo floti korxonalarining havo kabelli aloqa liniyasi O‘zbekiston Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligining amaldagi qo‘llanmalari va me’yoriy hujjatlariga muvofiq qurilishi va ta’mirlanishi shart.

288. Havo kabelli aloqa liniyasi ularni amaldagi qoidalarga muvofiq ishlatilishini ta’minlash uchun liniya elektr mexanigi va liniya ustasi xizmat ko‘rsatadigan uchastkalarga bo‘linishi shart. Uchastka chegaralari aloqa va radionavigatsiya uzellari tomonidan belgilanadi.

289. Borish yoki ob-havo sharoiti bo‘yicha qiyin rayonlarda joylashgan simli aloqa uchastkasi ta’mirlash uchun yetarli miqdordagi zaxira materiallardan tashqari aloqa liniyasining avariya holati uchun tegib bo‘lmaydigan zaxiraga ega bo‘lishlari shart.

290. Liniyada olib yuriladigan va turg‘un qurilmalari texnologik jarayon jadvali, aloqa tizimi va kanallarini elektr o‘lchash rejasi va aloqa liniyalarini aylanib chiqish jadvaliga muvofiq profilaktika ishlariga jalb etilishi shart.

291. Liniyada olib yuriladigan va turg‘un qurilmalar xavfli tashqi elektromagnit maydoni ta’siridan, xususan havo aloqa liniyalari va radio eshittirish tarmoqlarini qurish va ta’mirlash qoidalariga muvofiq yuqori voltli liniyalar ta’siri, momaqaldiroq urishidan himoya qilingan bo‘lishi shart.

292. Liniyada olib yuriladigan va turg‘un qurilmalarni ta’mirlash ishlari aloqa inshootlariga nagruzka bo‘lmagan davrda yoki hech bo‘lmaganda eng kam nagruzka bo‘lganda, lekin aloqa ishini buzmagan holda bajarilishi shart.

293. Aloqa uzelida kabelli liniya bo‘yicha ta’mirlash ishlarini qabul qilish aloqa uzeli boshlig‘i tomonidan tayinlanadigan komissiya tomonidan amalga oshiriladi.

295. Daryo floti korxonalarining ichki suzish kemalarining radio stansiyalari va qirg‘oq radio stansiyalari Daryo flotining radio aloqalari qoidalariga muvofiq to‘liq hujjatlar jamlanmasi bilan ta’minlangan bo‘lishi shart.

296. Qirg‘oq va kemalarning radio stansiyalarini faqat O‘zbekiston Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligining “Elektromagnit moslashuv markazi” DUK tomonidan ishlatish huquqi uchun berilgan ruxsatnoma mavjud bo‘lganda ishga tushirish mumkin.

297. Avariya jihozlari ishga to‘liq shay va zudlik bilan ishga tushirish holatida bo‘lishi shart.

298. Aloqa korxonalari, kema ekipaji va aloqa vositalari va elektroradionavigatsiya idoralari personalining majburiyatlari va javobgarliklari tegishli qoidalar va lavozim yo‘riqnomalari bilan belgilanadi.

299. Kemalarda elektroradionavigatsiya vositalarining soz holatda saqlanishi va to‘g‘ri ishlatilishi uchun shaxsan javobgarlik kapitanning katta yordamchisiga yuklatiladi.

300. Daryo flotining korxona va tashkilotlarini barcha turdagi flot aloqasi bilan ta’minlash, hamda kema va qirg‘oq aloqa vositalarini texnik ishlatish, radionavigatsiya va shturman navigatsiyasi priborlaridagi axborotlarni uzatish daryo floti korxonalarining tegishli aloqa va radionavigatsiya uzeliga yuklatiladi.

301. Aloqa va radionavigatsiya uzellari quyidagilarni ta’minlashlari shart:

a) flot, port-pristanlar, suv yo‘llari texnika uchastkalari va daryo flotining boshqa korxonalari, tashkilotlari va muassasalarini aloqa va radionavigatsiya uzeli chegarasi doirasida uzluksiz, sifatli simli radio aloqa;

b) kema aloqa va radionavigatsiya vositalari va shturman priborlarining ishlashi va ishlatilishini texnik nazorat qilish; navigatsiya davrida o‘zining ishlab chiqarish bo‘linmalari bilan kema aloqa vositalari va radionavigatsiya priborlariga texnik xixmat ko‘rsatish va ta’mirlash ishlarini o‘tkazish;

v) aloqa, radionavigatsiya va shturman priborlarini ta’mirlashni texnik boshqarish va nazorat qilish va har bir uzel faoliyat ko‘rsatadigan chegarada joylashgan ta’mirlash korxonalari ularga murakkab radio jihozlarni shartnomalar bo‘yicha ta’mirlash yo‘li bilan zarur texnik yordam ko‘rsatish;

g) foydalanishda bo‘lgan aloqa va elektroradionavigatsiya vositalarini shahodatlashtirish;

d) kemalarning radio jihozlari tarkibi Registr qoidalari talablariga muvofiq va radio jihozlari soz holatda bo‘lganda “Kema radiostansiyasi guvohnomasi”ni berish, hamda yangidan qurilgan va modernizatsiya qilingan kemalarga Registr topshirig‘i bilan, bu kemalar shahodatlashtirishdan o‘tkazilgandan so‘ng Guvohnomalarni berish;

e) radio stansiya va radionavigatsiya jihozlarini qurish va ishlatish uchun ruxsatnomalarni rasmiylashtirish;

j) aloqa va radionavigatsiya vositalarini qurish va montaj qilish bo‘yicha ishlarni xo‘jalik yo‘li yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri shartnomalar bo‘yicha bajarish va pudrat tashkilotlar tomonidan bajarilayotgan aloqa va radionavigatsiya obyektlari qurilishi ustidan texnik nazorat olib borish.

302. Flot va port-pristanlar ishini tashkil etishning asosiy negizi daryo flotining barcha bo‘linmalarini kelishilgan holda ishlashini ta’minlovchi flot harakatining jadvali hisoblanadi.

303. Flot harakati jadvali quyidagilarni ta’minlashi shart:

a) tashishlar rejasini mablag‘larni kam sarf qilib va tashishlar samaradorligining yuqori ko‘rsatkichlari bilan bajarish;

b) har bir port-pristan bo‘yicha kemalarni ritm bilan jo‘natilishi va kelishi;

v) flotning port-pristan ishlari bilan kelishilgan harakati;

g) transport flotining barcha turlarini ketma-ketligi, harakatlanish va ishlov berish muddatlarini to‘g‘ri taqsimlanishi;

d) kemalarning yo‘l uchastkalari bo‘yicha xavfsiz harakatlanishi.

304. Kemalarning harakat jadvalida kemachilikning yo‘nalish, qatnov va ekspeditsiya shakllari ko‘zda tutilishi shart.

Flot harakatining port-pristan ishlari bilan to‘liq muvofiqligini ta’minlaydigan kemachilik shakli asosiy bo‘lishi shart.

305. Harakat jadvali harakat jadvallari to‘g‘risidagi qoidalarga muvofiq ishlab chiqilishi va amalga kiritilishi shart. Harakat boshlangunga qadar flot harakati va ishlov berish bilan band bo‘lgan barcha xodimlarga harakat jadvalidan tegishli ko‘chirmalar beriladi.

306. Harakat jadvaliga uni tasdiqlagandan so‘ng o‘zgartirish kiritish faqat jadvalni tasdiqlagan instansiya tomonidan, bu haqda ijrochilarni o‘zgartirilgan jadval bo‘yicha ishlar boshlanishiga qadar kechi bilan 10 kun oldin xabardor qilinishi shart.

307. Flot kemalarining harakati va ularga port-pristanlarda ishlov berish ishlarini kema egasining nozimlik apparati port-pristanlarning uchastka nozimlari bilan kelishgan holda boshqaradi.