|
Hujjat kuchini yo‘qotgan " " 09.01.2007
|
Oʻzbekiston Respublikasining qonuni
DAVLAT UY-JOY SIYOSATINING ASOSLARI TOʻGʻRISIDA
LexUZ sharhiUshbu Qonun Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik, Uy-joy kodekslariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish hamda “Davlat uy-joy siyosatining asoslari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish haqida”gi 2007-yil 8-yanvardagi OʻRQ-77-sonli Qonuni bilan oʻz kuchini yoʻqotgan.
I. UMUMIY QOIDALAR
1-modda. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
uy-joy sohasi — davlat iqtisodiy qudratining bir qismi boʻlib, uy-joy va muhandislik inshootlarini qurish, qayta qurish, asrash, saqlash, taʼmirlashni oʻz ichiga oladi;
uy-joy fondi — inson yashashi uchun yaroqli boʻlgan uy-joy binolaridan, shu jumladan turar joy binolari, kvartiralar, xizmat uy-joylari, maxsus uylar (yotoqxonalar, internat-uylar, yolgʻiz qariyalar uchun uylar va hokazo) hamda boshqa uy-joy binolaridan iborat fond;
kompensatsiya — uy-joy-kommunal xizmatlar haqini toʻlash uchun fuqarolarga yordam tariqasida davlat tomonidan beriladigan pul mablagʻlari;
uy-joy sohasidagi koʻchmas mulk — egalik qilish, foydalanish va tasarruf etish huquqlari belgilab qoʻyilgan quyidagi mol-mulk:
— turar joy binolari yashashga moʻljallangan hamda moʻljallanmagan xonalari bilan birga;
— tomorqa xoʻjalik imoratlari;
— obodonlashtirish unsurlari;
— qurilishi tugallanmagan turar joy binolari;
— uy-joy sohasi muhandislik infrastrukturasining inshootlari va unsurlari;
uy-joy maydonining ijtimoiy normasi — uy-joy maydonining bir kishiga toʻgʻri keladigan, sanitariya-gigiyena normalari va qoidalari talablariga mos oʻlchamlari boʻlib, shunga qarab uy-joy xonalari, uy-joy va kommunal xizmatlarga haq toʻlash yuzasidan kompensatsiyalar beriladi.
2-modda. Davlat uy-joy siyosatining asosiy vazifalari
Davlat uy-joy siyosatining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
har bir fuqaro oʻz ehtiyojlari va imkoniyatlariga qarab uy-joy qurishi, uni mulk qilib olishi, ijaraga olishi mumkin boʻlgan shart-sharoitlarni yaratish;
uy-joy fondini rivojlantirish va asrash;
uy-joy sharoitlarini yaxshilashga muhtoj boʻlganlar hisobida turuvchi fuqarolarga davlat munitsipal uy-joy fondidan uy-joy berish;
fuqarolarning ijtimoiy jihatdan himoyalanmagan, kam taʼminlangan toifalarini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan roʻyxat boʻyicha davlat aniq maqsadli kommunal-uy-joy fondi hisobidan uy-joy bilan taʼminlash, shuningdek ularga kommunal xizmatlarga haq toʻlash va uy-joydan foydalanishda kompensatsiyalar berish;
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 28-iyundagi 325-son “Davlat uy-joy fondi xususiylashtirilishi munosabati bilan normativ hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida” qarori hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2005-yil 13-apreldagi PF-3596-sonli Farmoni bilan tasdiqlangan Uy-joy kommunal xizmatlar haqini toʻlash boʻyicha oylik kompensatsiya pul toʻlovlari eng kam ish haqiga nisbatan tabaqalashtirilgan miqdorlarda beriladigan shaxslar imtiyozli toifalarining yangilangan roʻyxati va “Uy-joy-kommunal xizmatlar haqini toʻlash boʻyicha kompensatsiya pul toʻlovlarining mexanizmi toʻgʻrisida”gi nizomining I-boʻlimi (roʻyxat № 1232, 15.04.2003-y.).
uy-joy sharoitlarini yaxshilashga muhtoj boʻlganlar hisobida turuvchi fuqarolarga uy-joy qurish, uni qayta qurish, taʼmirlash hamda sotib olish uchun kreditlar va ssudalar berish;
uy-joy sharoitlarini yaxshilashga muhtoj boʻlgan yosh oilalarga uy-joy qurish yoki olishda koʻmaklashish;
uy-joy qurish, uni qayta qurish va saqlashni davlat tomonidan iqtisodiy va moliyaviy omillar tizimi orqali ragʻbatlantirish;
qulay va shinam uy-joylar, qoʻrgʻoncha shaklidagi kam qavatli turar joy binolari barpo etish koʻlamini kengaytirish;
aholiga ijtimoiy-maishiy, madaniy va boshqa xizmatlar koʻrsatadigan zarur infrastrukturasi boʻlgan qulay hayotiy muhit yaratish.
3-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining uy-joy siyosati sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi quyidagi vakolatlarni amalga oshiradi:
Oldingi tahrirga qarang.
uy-joy fondidan foydalanish va uning asralishini taʼminlash sohasidagi davlat siyosatini yuritish, uy-joy sohasini rivojlantirishning davlat kompleks dasturlarini qabul qilish;
(3-moddaning ikkinchi xatboshi Oʻzbekiston Respublikasining 2001-yil 12-maydagi 220-II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2001-y., 5-son, 89-modda)
uy-joy xoʻjaligi va kommunal xizmat koʻrsatish davlat boshqaruvi organlari faoliyatiga rahbarlik qilish;
uy-joy sohasidagi normativ hujjatlarni ishlab chiqish hamda tasdiqlash;
fuqarolarga ijara, almashtirish shartnomasi boʻyicha uy-joy binolarini taqsimlash va berish, shuningdek ularni sotish tartibini ishlab chiqish va tasdiqlash;
uy-joy va kommunal xizmatlar uchun haq toʻlash tizimini tartibga solib turish;
kompensatsiya, kredit hamda ssudalar berish yoʻllari va shartlarini tartibga solish;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlar.
(4-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2001-yil 12-maydagi 220-II-son Qonuniga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2001-y., 5-son, 89-modda)
5-modda. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining uy-joy siyosati sohasidagi vakolatlari
Mahalliy davlat hokimiyati organlarining uy-joy siyosati sohasidagi vakolatlariga quyidagilar kiradi:
uy-joy sohasidagi qonun hujjatlarining ijrosini taʼminlash;
Oldingi tahrirga qarang.
uy-joy fondi va boshqa kommunal obyektlarni boshqarish hamda ularga xizmat koʻrsatish ishini tashkil etish;
Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda kommunal xizmatlarga boʻlgan tarif siyosatini oʻz tasarrufidagi hududda shakllantirish;
(5-moddaga Oʻzbekiston Respublikasining 2001-yil 12-maydagi 220-II-son Qonuniga muvofiq uchinchi va toʻrtinchi xatboshilar kiritilgan — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2001-y., 5-son, 89-modda)
uy-joy fondini hisobga olish, fuqarolarga ijara shartnomalari boʻyicha uy-joy binolarini taqsimlash va berish, shuningdek ularni sotish;
uy-joy binolarini oʻz vazifasi boʻyicha foydalanish uchun yuridik shaxslarga ijara (mulk ijarasi) shartnomasi shartlari asosida berish;
uy-joy qurilishida qatnashuvchi fuqarolar va yuridik shaxslar uchun imtiyozlar berish;
mavjud uy-joy fondidan foydalanish va uni asrash, uning xizmat muddatlarini uzaytirish;
aholining ijtimoiy jihatdan himoyalanmagan qatlamlari uchun uy-joy qurish va uy-joy sharoitlarini yaxshilashga muhtoj boʻlgan fuqarolarni hisobga olish;
yakka tartibda uy-joy quruvchilarga yer uchastkalari ajratish;
uy-joy fondiga xizmat koʻrsatuvchi kommunal, ijtimoiy va transport infrastrukturasi obyektlarini tegishli holda saqlash va rivojlantirish;
davlat uy-joy fondini band qilib qoʻyish;
davlat va boshqa uy-joy fondlarining uy-joylarini almashtirish;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshirish.
6-modda. Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining uy-joy siyosatini amalga oshirishdagi ishtiroki
Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari:
fuqarolarga uy-joy fondidan foydalanishda hamda uning asralishini taʼminlashda koʻmaklashadi;
uy-joy qurish va uy oldidagi hududlarga qarab turish qoidalariga rioya qilinishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshiradi;
davlat va jamoat organlariga fuqarolarning uy-joy-maishiy sharoitlarini yaxshilash toʻgʻrisida takliflar kiritadi.
7-modda. Fuqarolarning, ijarachilar va mulkdorlar jamoat birlashmalarining uy-joy xoʻjaligini boshqarishdagi huquqlari
Fuqarolar, ijarachilar va uy-joy mulkdorlarining jamoat birlashmalari oʻz istiqomat joylaridagi uy-joy fondini boshqarishda qatnashish, uy-joy qurish, unga xizmat koʻrsatish uchun taʼmirlash-foydalanish va boshqa tashkilotlarni tanlash, shuningdek uy-joy va kommunal xizmatlar uchun sarflanadigan xarajatlar hamda uy-joy va kommunal xizmatlar narxlarini shakllantirish ustidan nazorat qilish huquqiga ega.
8-modda. Uy-joy fondidan foydalanishda fuqarolar va yuridik shaxslarning majburiyatlari
Fuqarolar va yuridik shaxslar quyidagilarni bajarishlari shart:
uy-joy, yordamchi xonalar va uskunalardan, uy oldidagi va qoʻrgʻon oldidagi hududlardan, shuningdek umumiy foydalaniladigan joylardan ularning vazifasiga muvofiq, boshqa fuqarolar va yuridik shaxslarning uy-joyga doir, oʻzga huquq va erkinliklariga zarar yetkazmagan holda foydalanish, tashqi obodonlashtirish obyektlarini asrab-avaylash;
uy-joylarning asralishini taʼminlash;
qonun hujjatlarida nazarda tutilgan sanitariya-gigiyena, ekologiya, arxitektura-shaharsozlik, yongʻinga qarshi va foydalanishga doir talablarni bajarish;
uy-joylarni saqlab turish va taʼmirlash, kommunal xizmatlar haqini, koʻchmas mulk soligʻi va uy-joy kreditlari boʻyicha toʻlovlarni oʻz vaqtida toʻlash.
Sanoat korxonalarini koʻp kvartirali turar joy binolarida joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi. Mulk egasining oʻziga qarashli turar joy binosida korxona, muassasa, tashkilotni joylashtirishiga bunday bino qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yashashga moʻljallanmagan joyga aylantirilganidan keyingina yoʻl qoʻyiladi.
Uy-joy fondidan foydalanish va uni asrash majburiyatlarini bajarmayotgan shaxslar qonunga muvofiq javobgar boʻladilar.
II. UY-JOY SOHASIDAGI MULK
9-modda. Uy-joy sohasidagi koʻchmas mulkka boʻlgan mulk huquqi
Uy-joy sohasidagi koʻchmas mulk xususiy mulk, davlat mulki, shuningdek jamoat tashkilotlarining mulki boʻlishi hamda qonun hujjatlarida belgilab qoʻyilgan tartibda mulkchilikning bir shaklidan boshqa shakliga oʻtishi mumkin.
Fuqarolar, yuridik shaxslar va davlat uy-joy mulki huquqining subyektlaridir.
Uy-joy mulki huquqi muddatsiz boʻlib, shaxsning oʻziga tegishli uy-joy binosiga oʻz xohishi va manfaatlariga qarab egalik qilish, undan foydalanish va uni boshqarish, shuningdek oʻzining mulk huquqi buzilishini bartaraf etishni talab qilish huquqidan iboratdir. Uy-joy binolarining koʻrinishini oʻzgartirishga, ularni qayta qurish yoki buzishga boshqaruv organlarining tegishli ruxsatnomasi boʻlgan taqdirda yoʻl qoʻyiladi.
Uy-joy sohasidagi koʻchmas mulk yoki uning bir qismining xususiy mulkligi miqdor, oʻlcham va qiymat jihatidan cheklanmaydi va u mahalliy davlat hokimiyati organlarida roʻyxatga olinishi lozim.
10-modda. Uy-joy fondining turlari
Uy-joy fondi xususiy va davlat uy-joy fondlaridan iboratdir.
Xususiy uy-joy fondiga quyidagilar kiradi:
fuqarolarning mulki boʻlgan uy-joy fondi (yakka tartibdagi turar joy binolari, xususiylashtirilgan, qurilgan hamda olingan kvartiralar va uylar, uy-joy hamda uy-joy qurilish kooperativlariga qarashli uylardagi pay badallari toʻliq miqdorda toʻlangan kvartiralar, fuqarolar tomonidan qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa asoslarda mulk qilib olingan kvartiralar va uylar);
xoʻjalik shirkatlari va jamiyatlari, kooperativlar, jamoat birlashmalari, jamoat fondlari hamda boshqa nodavlat yuridik shaxslarning mulki boʻlgan hamda ularning mablagʻlari hisobidan qurilgan yoki kim oshdi savdosida yoxud qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa asoslarda olingan uy-joy fondi.
Davlat uy-joy fondiga quyidagilar kiradi:
mahalliy davlat hokimiyati organlari ixtiyorida boʻlgan, mahalliy budjetga tushgan soliqlar, yigʻimlar va boshqa toʻlovlar, shuningdek qonun hujjatlarida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha boshqa tushumlar hisobidan barpo etilgan munitsipal uy-joy fondi;
mahalliy davlat hokimiyati organlari ixtiyorida boʻlgan, mahalliy budjet mablagʻlari hisobidan barpo etilgan, shuningdek xususiy, munitsipal uy-joy fondidan olib ularning balansiga berilgan, fuqarolarning ijtimoiy jihatdan himoyalanmagan, kam taʼminlangan toifalari uchun xususiylashtirish huquqisiz ijara shartlari asosida foydalanilayotgan aniq maqsadli kommunal uy-joy fondi;
davlat korxonalari, muassasalari va tashkilotlarining toʻla xoʻjalik yuritishida yoki operativ boshqaruvida boʻlgan idoraga qarashli uy-joy fondi.
11-modda. Umumiy mulkdagi uy-joy binolariga egalik qilish
Uy-joy mulkdorlardan har birining ulushi aniqlab qoʻyilgan (ulushli mulk) yoki ulushlar aniqlab qoʻyilmagan (birgalikdagi mulk) holda umumiy mulk boʻlishi mumkin.
Umumiy ulushli mulkda mustaqil ravishda boshqa shaxsga berish mumkin boʻlmagan obyektlarga quyidagilar kiradi: uylarning umumiy joylari, ustun va toʻsinlar, kvartira tashqarisidagi yoki ichkarisidagi, bittadan ortiq kvartiraga xizmat qiluvchi mexanik, elektr, sanitariya-texnika va boshqa qurilmalari.
Uyning umumiy mol-mulkidagi, kvartiralar mulkdorlari ulushining miqdori hamda mazkur mol-mulkni saqlash va asrash xarajatlarini mulkdorlar oʻrtasida taqsimlash tartibi qonun hujjatlariga muvofiq belgilanadi.
LexUZ sharhiQarang:Oʻzbekiston Respublikasi Uy-joy kodeksining 125 va 126-moddalari va Oʻzbekiston Respublikasining “Xususiy uy-joy mulkdorlarining shirkatlari toʻgʻrisida”gi Qonunining 4-bobiga qarang.
Kvartira mulkdori turar joy binosining umumiy mol-mulkidagi oʻz ulushini boshqa shaxsga berishga, shuningdek bu ulushning kvartiraga boʻlgan mulk huquqidan alohida tarzda boshqa shaxsga oʻtishiga olib keluvchi oʻzga harakatlarni amalga oshirishga haqli emas.
12-modda. Mulkchilik munosabatlarining oʻzgarishi
Davlat korxonalari, muassasalari va tashkilotlarini mulkchilikning boshqa shakliga oʻtkazish yoki tugatish chogʻida ularning toʻla xoʻjalik yuritishida yoki operativ boshqaruvida boʻlgan uy-joy fondi ushbu korxonalar, muassasalar va tashkilotlar huquqiy vorislarining (agar ular aniqlangan boʻlsa), boshqa yuridik shaxslarning toʻla xoʻjalik yuritishiga yoki operativ boshqaruviga yoxud belgilangan tartibda fuqarolarning barcha uy-joy huquqlarini, shu jumladan uy-joyni xususiylashtirish huquqini saqlagan holda mahalliy davlat hokimiyati organlarining yuritishiga oʻtkazilishi lozim. Bunda uy-joyning yangi egasi ilgari tuzilgan ijara shartnomasi shartlari asosida ijaraga beruvchiga aylanadi.
13-modda. Uy-joy sohasida koʻchmas mulkni majburiy ravishda olib qoʻyishning cheklanishi
Uy-joy sohasida koʻchmas mulkning majburiy ravishda olib qoʻyilishiga faqatgina sudning qarori asosida, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda va tartibda yoʻl qoʻyiladi.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 199-moddasi.
III. UY-JOY FONDIDAN FOYDALANISh. FUQAROLARNI UY-JOY BILAN TAʼMINLASh
14-modda. Uy-joy binosini ijara shartnomasi boʻyicha berish
Davlat uy-joy fondiga qarashli uylardagi uy-joy binolari uy-joy sharoitlarini yaxshilashga muhtoj boʻlgan fuqarolarga ijara shartnomasi boʻyicha uy-joy sharoitlarini yaxshilash uchun tuzilgan mavjud navbatga muvofiq, mahalliy davlat hokimiyati organlarining qaroriga binoan beriladi. Uy-joy berish tartibi va imtiyozlar roʻyxatini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston SSR Ministrlar Soveti va Oʻzbekiston kasaba uyushmalari respublika kengashining 1984-yil 26-sentabrdagi 494-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston SSRda uy-joy sharoitini yaxshilash muhtoj boʻlgan fuqarolarni roʻyxatga olish va uy-joy binolarini taqsimlash qoidalari”, Jon boshiga oʻrtacha oylik daromadi eng kam ish haqidan past boʻlgan taqdirda ijaraga olish shartnomasi boʻyicha kommunal uy-joy fondidan turar joy beriladigan fuqarolar toifalarining roʻyxati (Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 28-iyundagi 325-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi kommunal uy-joy fondi toʻgʻrisidagi nizomga 1-ilova).
LexUZ sharhiShuningdek, qoʻshimcha maʼlumot uchun qarang: Oʻzbekiston Respublikasining Uy-joy kodeksining 38 — 47-moddalari.
Shaxsga xususiy mulk sifatida qarashli boʻlgan uy, kvartirani ijaraga olish shartnomasining shartlari taraflarning kelishuviga muvofiq belgilanadi.
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qarang: Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 600 — 616-moddalari.
15-modda. Uy-joy binosini ijaraga olish huquqi
Uy-joy binosini ijaraga olish huquqi davlat uy-joy fondiga qarashli uylardan qonun hujjatlarida belgilangan uy-joy maydonining ijtimoiy normasi doirasida uy-joy binolarini oluvchi fuqarolarga beriladi.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Uy-joy kodeksining 42-moddasi.
Davlat uy-joy fondiga qarashli uylarda ijara shartnomasi boʻyicha yashovchi fuqarolarning bu uylarda yashaydigan boshqa fuqarolar koʻchib ketgan taqdirda uy-joy binosini egallab turgan maydonidan qatʼi nazar ijaraga olish huquqi saqlanadi.
Fuqarolar uy-joyni bergan davlat hokimiyati organlariga yoki korxonalar, muassasalar, tashkilotlarga ijtimoiy normadan ortiqcha maydonga ega boʻlgan uy-joy binolarini ijtimoiy norma doirasidagi uy-joy binolariga almashtirib berish toʻgʻrisida iltimos bilan murojaat qilishga haqlidir.
Uy-joy binolarini ijaraga olish shartnomasi mahalliy davlat hokimiyati organlari, davlat korxonalari, muassasalari, tashkilotlari tomonidan uy-joy maydoni oluvchi fuqarolar bilan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tuziladi.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 600-616-moddalari, Oʻzbekiston SSR Ministrlar Sovetining 1987-yil 22-iyuldagi 309-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Davlat va jamoat uy-joy fondidan turar joylarni ijaraga berish qoidalari”, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 27-yanvardagi 24-sonli “Xizmat turar joylari berish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 28-iyundagi 325-sonli qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi kommunal uy-joy fondi toʻgʻrisidagi Nizomning IV-boʻlimi.
16-modda. Ijara shartnomasi boʻyicha uy-joy va kommunal xizmatlarga haq toʻlash
Uy-joyga haq toʻlash, kommunal xizmatlardan foydalanish normativlari, ularning tariflari va narxlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan aniqlanadigan tartibda belgilanadi.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1996-yil 30-iyuldagi 271-sonli “Uy-joy-kommunal xizmatlarning oʻz xarajatlarini oʻzi qoplashiga bosqichma-bosqich oʻtish munosabati bilan normativ hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarori.
Uy-joy maydoni ijtimoiy normadan ortiq boʻlgan taqdirda mahalliy davlat hokimiyati organlari fuqarolarga ijara shartnomasi boʻyicha uy-joy-kommunal xizmatlar haqini toʻlashda belgilangan imtiyozlardan tashqari qoʻshimcha imtiyozlarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda berishga haqlidir.
Uy-joy binolarini ikkilamchi ijaraga topshiruvchi ijarachilar kompensatsiya olish huquqini yoʻqotadilar.
Agar uy-joy-kommunal xizmatlari haqi qonun hujjatlarida yoki shartnomada belgilangan muddatda toʻlanmasa, uy-joy binosini ijaraga olish shartnomasi sud tartibida bekor qilinishi mumkin.
17-modda. Uy-joy binolarini ijaraga berish
Uy-joy fondi mulkdorlari har qanday maydonga ega boʻlgan kvartiralar va uylarni ulardan bevosita vazifasiga muvofiq foydalanish uchun ijara shartnomasiga asosan yuridik shaxslarga berish huquqiga ega.
Ijara tartibi, muddatlari va shartlari ijaraga oluvchi bilan mulkdor yoki u vakil qilgan shaxs (organ) oʻrtasidagi shartnomada belgilanadi.
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qarang: Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 600 — 616-moddalari va Uy-joy kodeksining 86 — 95-moddalari.
Davlat uy-joy fondiga qarashli uylar ularda yashovchi voyaga yetgan barcha fuqarolarning roziligisiz boshqa shaxslarga ijaraga berilishi, shuningdek maxsus uylar hamda ulardagi uy-joy binolari ijaraga berilishi mumkin emas.
18-modda. Ijara boʻyicha uy-joylar va kommunal xizmatlar haqini toʻlash
Ijara boʻyicha uy-joylar va kommunal xizmatlar haqini toʻlash ijaraga oluvchi bilan mulkdor yoki u vakil qilgan shaxs (organ) oʻrtasidagi shartnomada belgilanadi.
Uy-joy binolari uchun ijara haqi shartnomada belgilangan muddatda toʻlanmagan taqdirda ijara shartnomasi sud tartibida bekor qilinishi mumkin.
19-modda. Fuqarolarning uy-joylarni xususiy mulk qilib olishi
Fuqarolar uy-joylarni ularning soni, katta-kichikligi cheklanmagan holda quyidagi yoʻllar bilan xususiy mulk qilib olish huquqiga ega:
yakka tartibda uy-joy qurish;
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston SSR Ministrlar Sovetining 1988-yil 28-iyuldagi 263-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston SSRda yakka tartibda uy-joy qurish toʻgʻrisida”gi nizom.
yakka tartibda imorat quruvchilarning shirkatlari tomonidan uy-joy qurish;
uy-joy va uy-joy qurilish kooperativlarida qatnashish;
uy-joylarni sotib olish-sotish va almashtirish;
meros qilib olish, hadya qilish;
aniq maqsadda foydalaniladigan kommunal uy-joy fondidan tashqari davlat uy-joy fondiga qarashli uylardagi egallab turilgan uy-joy binolarini qonunda belgilangan tartibda xususiylashtirib olish.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasining “Davlat uy-joy fondini xususiylashtirish toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1992-yil 23-noyabrdagi 551-sonli “Toshkent shahrida davlat uy-joy fondini xususiylashtirishni jadallashtirishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi va 1993-yil 1-martdagi 114-sonli “Oʻzbekiston Respublikasida davlat uy-joy fondini xususiylashtirishni davom ettirish toʻgʻrisida”gi qarorlari.
Fuqarolar qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa asoslarga koʻra ham uy-joylarni xususiy mulk qilib olishlari mumkin.
Davlat uy-joy fondining sotishga moʻljallangan ulushi tegishincha Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tomonidan belgilanadi.
Davlat uy-joy fondiga qarashli kvartiralar va uylarni ularda yashayotgan voyaga yetgan fuqarolarning hamda uy-joy maydonini olish huquqiga ega boʻlgan boshqa shaxslarning roziligisiz xususiy mulk qilib sotishga yoʻl qoʻyilmaydi.
20-modda. Mulk huquqi asosida fuqarolarga qarashli boʻlgan uylardan foydalanish, ularni taʼmirlash va saqlab turish boʻyicha kommunal hamda boshqa xizmatlar haqini toʻlash
Uyga xizmat koʻrsatish va uni taʼmirlash bilan bogʻliq xarajatlar uy-joy mulkdorlari tomonidan toʻlanadi.
Koʻp kvartirali uylardagi xususiylashtirilgan uy-joy binolarining mulkdorlari uyning muhandislik uskunalariga, umumiy foydalaniladigan joylarga xizmat koʻrsatish va taʼmirlash hamda uy oldidagi hududni saqlab turish bilan bogʻliq xarajatlarni toʻlashda ushbu uyda oʻzlari egallab turgan umumiy maydonga mutanosib ravishda qonun hujjatlarida belgilangan tartibda xususiylashtirilgan kvartiraga texnik xizmat koʻrsatish uchun tuzilgan shartnomaga binoan qatnashadilar.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 28-iyundagi 325-sonli qarori bilan tasdiqlangan Turar joylarni va uy atrofidagi yerlarni saqlash va ulardan foydalanish qoidalari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 4-oktabrdagi 454-sonli qarori bilan tasdiqlangan Uy-joylarni uy-joy mulkdorlari shirkati boshqaruviga berish va uy-joy fondini saqlash va tuzatish masalalarida davlat hokimiyati organlari bilan oʻzaro hamkorlik qilish tartibi toʻgʻrisidagi Namunaviy nizom, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 18-apreldagi 178-son qarori bilan tasdiqlangan Uy-joyning umumiy foydalaniladigan joylariga texnik xizmat koʻrsatish va kommunal xizmatlar koʻrsatish boʻyicha namunaviy shartnoma (kontrakt) va Oʻzbekiston Respublikasi shaharlari va aholi yashaydigan punktlarida uy-joy fondini saqlash va taʼmirlash, va kommunal xizmatlarni koʻrsatish bilan bogʻliq boʻlgan xarajatlarni toʻlash toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat № 1173, 13.09.2002-y.).
Uy-joy egalari kommunal xizmatlar haqini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi aniqlaydigan tartibda belgilab qoʻyiladigan tariflar boʻyicha toʻlaydilar.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1996-yil 30-iyuldagi 271-sonli “Uy-joy-kommunal xizmatlarning oʻz xarajatlarini oʻzi qoplashiga bosqichma-bosqich oʻtishi munosabati bilan normativ hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarori.
Mulkida uy-joy binolari boʻlgan fuqarolarga uy-joy maydonining ijtimoiy normasi va kommunal xizmatlardan foydalanish normativlari doirasida uy-joydan foydalanish xarajatlari va kommunal xizmatlar haqini toʻlashni taʼminlaydigan kompensatsiyalar berilishi mumkin.
21-modda. Uy-joy binolarini almashtirish
Aniq maqsadda foydalaniladigan kommunal uy-joy fondidan tashqari davlat uy-joy fondiga qarashli uylardagi uy-joy binosini ijaraga oluvchi oʻzi bilan birga yashaydigan voyaga yetgan oila aʼzolarining roziligi bilan oʻzi egallab turgan uy-joy binosini boshqa bir ijaraga oluvchi bilan, shu jumladan boshqa aholi punktida yashovchi bilan almashtirish huquqiga ega.
Davlat uy-joy fondiga qarashli uylardagi uy-joy binosini ijaraga oluvchi uy-joy fondi mulkdorining yoki u vakil qilgan shaxs (organ)ning hamda oʻzi bilan birga yashovchi voyaga yetgan oila aʼzolarining roziligi bilan ushbu binoni ijara shartnomasi boʻyicha huquq va majburiyatlarini uy (uy-joy binosi)ga boʻlgan mulk huquqini olish evaziga xususiy uy-joy fondi mulkdoriga topshirish huquqiga ega.
Uy-joy binolarini almashtirish tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston SSR Ministrlar Sovetining 1985-yil 29-dekabrdagi 650-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston SSRda turar joylarni almashtirish qoidalari”, Oʻzbekiston SSR Ministrlar Sovetining 1990-yil 4-apreldagi 162-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Grajdaninga shaxsiy mulk huquqida tegishli boʻlgan uy-joy (kvartirani) xalq deputatlari mahalliy Sovetlari, davlat, kooperativ va jamoat tashkilotlariga qarashli uylardagi boshqa turar joyga almashtirish tartibi haqida”gi qoʻllanma va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 28-iyundagi 325-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasi kommunal uy-joy fondi toʻgʻrisida”gi nizomning VII-boʻlimi.
22-modda. Uy-joy fondiga koʻchib kirish
Uy-joy binosiga berilgan order ijara shartnomasi boʻyicha uy-joy binosiga koʻchib kirish uchun asos boʻladi, ijara shartnomasi boʻyicha uy-joy binosiga koʻchib kirish uchun — ijara shartnomasi hamda koʻchib kirish uchun ijaraga oluvchi tomonidan berilgan hujjat, mulkdor uchun — mulk huquqini tasdiqlaydigan hujjat, xususiylashtirilgan kvartiraning mulkdori uchun esa — mulk huquqi haqidagi davlat orderi asos boʻladi. Fuqarolarning ijaraga olinayotgan, yoki mulk qilib olingan uy-joy binosiga koʻchib kirishini cheklashga faqat qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda yoʻl qoʻyiladi.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Uy-joy kodeksining 45 — 47-moddalari.
23-modda. Davlat tomonidan bepul uy-joy berilishi
Fuqarolarga ularning uy-joylari buzilganida, avariya holatlari va tabiiy ofatlar roʻy berganida davlat tomonidan uy-joy bepul beriladi.
IV. YERGA DOIR MUNOSABATLARNI, UY-JOY QURISh, UNI SAQLASh VA TAʼMIRLAShNI TARTIBGA SOLISh
24-modda. Uy-joy qurish uchun yer uchastkalarini olish, sotib olish
Fuqarolar uy-joy qurish uchun belgilangan tartibda yer uchastkalari olish huquqiga ega. Uy-joy qurish uchun ajratilgan yer uchastkasidan qonun hujjatlarida nazarda tutilgan muddatlarda belgilangan maqsadda foydalanish lozim.
Fuqarolar boshqa uy-joy binolari (uy-joy sohasida koʻchmas mulklari), shu jumladan boshqa aholi punktlarida ham, bor-yoʻqligidan qatʼi nazar uy-joy qurish uchun belgilangan tartibda yer uchastkalari sotib olish huquqiga ega.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Yer kodeksining 27-moddasi.
Fuqarolarga mulk huquqi asosida tegishli boʻlgan turar joy binolarini buzish mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarori asosida ularga boshqa qulay va shinam uy-joy binosi mulk qilib berilganidan yoki ularning xohishiga koʻra uy-joy qurish yoxud eski uyni koʻchirish uchun avvalgisiga teng qiymatdagi yer uchastkasi ajratilib, koʻrgan zararlari toʻla qoplanganidan, shuningdek yer uchastkasini oʻzlashtirish davri uchun ijara shartnomasi shartlari asosida ikki yilgacha muddatga vaqtinchalik uy-joy berilganidan soʻng amalga oshiriladi.
25-modda. Uy-joy fondini qurish, qayta qurish va taʼmirlash huquqi
Uy-joy fondini qurish, qayta qurish va taʼmirlash huquqi yakka tartibda imorat quruvchiga yoxud ushbu uy-joy fondi foydalanish uchun yoki ijaraga berib qoʻyilgan jismoniy yoki yuridik shaxsga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda, shuningdek bunday huquqni mulkdor shartnoma asosida bergan yakka tartibda imorat quruvchiga beriladi.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Uy-joy kodeksining 138-moddasi.
Uy-joy qurish, qayta qurish va taʼmirlash ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslarga mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan qonun hujjatlarida belgilab qoʻyilgan tartibda beriladigan ruxsatnoma asosida amalga oshiriladi.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 28-iyundagi 325-son qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasi kommunal uy-joy fondi toʻgʻrisida”gi nizomning VIII-boʻlimi.
26-modda. Joriy va tubdan taʼmirlash
Davlatga qarashli va xususiy uy-joy fondlarini joriy va tubdan taʼmirlash, shuningdek ulardan foydalanish uy-joy fondidan foydalanish, uni taʼmirlashning yagona qoidalari va normalariga soʻzsiz rioya qilgan holda amalga oshiriladi.
Davlatga qarashli uy-joy fondidan foydalanish va uni taʼmirlash tasarrufida va balansida ushbu uy-joy fondi boʻlgan korxonalar, muassasalar hamda tashkilotlarning mablagʻlari hisobidan yoki mahalliy davlat hokimiyati organlari va uy-joylardan foydalanish tashkilotlarining mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.
Yakka tartibdagi uy-joy binolaridan foydalanish va ularni taʼmirlash uy egalarining oʻz mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. Xususiylashtirilgan kvartiralar va uylardan, uy-joy va uy-joy-qurilish kooperativlariga qarashli uylardagi kvartiralardan foydalanish va ularni taʼmirlash, shu jumladan tubdan taʼmirlash qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
LexUZ sharhiQarang: “Uy-joy fondidan foydalanishning texnik norma va qoidalari (roʻyxat. № 616, 01.02.1999-y.).
27-modda. Uy-joy fondini qurish, qayta qurish, saqlash va taʼmirlashda raqobatni rivojlantirish
Uy-joy fondini loyihalash, qurish, qayta qurish mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan qoida tariqasida tanlov asosida amalga oshiriladi.
Davlatga qarashli uy-joy fondini saqlash va taʼmirlash xizmatlarini koʻrsatishga doir shartnomalar mahalliy davlat hokimiyati organlari, davlat korxonalari, muassasalari va tashkilotlari tomonidan, qoida tariqasida tanlov asosida tuziladi.
28-modda. Uy-joy qurish yoki sotib olish chogʻida fuqarolarga kredit va ssudalar berish
Fuqarolar uy-joy qurish yoki sotib olish chogʻida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydigan tartibda kredit va ssudalar olish huquqiga ega.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1993-yil 8-iyuldagi 339-son “Yakka tartibda uy-joy quruvchilarni va uy-joy qurilish kooperativlari aʼzolarini ijtimoiy himoya qilish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qarori.
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I. KARIMOV
Toshkent sh.,
1996-yil 27-dekabr,
351-I-son
(Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 2-son, 50-modda; 2001-y., 5-son, 89-modda)
