Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishOʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MARKAZIY BANKI BOSHQARUVINING
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQARORI
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKredit va toʻlov tashkilotlari, toʻlov tizimi operatorlari tomonidan jismoniy shaxslarga masofadan moliyaviy xizmatlar koʻrsatishda axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlikni taʼminlash hamda frod holatlarining oldini olish boʻyicha minimal talablar toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2026-yil 21-yanvarda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 3759]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi qaror qiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Kredit va toʻlov tashkilotlari, toʻlov tizimi operatorlari tomonidan jismoniy shaxslarga masofadan moliyaviy xizmatlar koʻrsatishda axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlikni taʼminlash hamda frod holatlarining oldini olish boʻyicha minimal talablar toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Davlat xavfsizlik xizmati, Raqamli texnologiyalar vazirligi va Ichki ishlar vazirligi bilan kelishilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oydan keyin kuchga kiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRais T. ISHMETOV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToshkent sh.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2025-yil 23-dekabr,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35/14-son
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKelishildi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBosh prokuror N. YOʻLDOSHEV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2025-yil 1-dekabr
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRaqamli texnologiyalar vaziri SH. SHERMATOV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2025-yil 29-noyabr
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIchki ishlar vaziri A. TASHPULATOV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2025-yil 27-noyabr
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDavlat xavfsizlik xizmati raisi B. KURBANOV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2025-yil 20-noyabr
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2025-yil 23-dekabrdagi 35/14-son qaroriga
ILOVA
ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKredit va toʻlov tashkilotlari, toʻlov tizimi operatorlari tomonidan jismoniy shaxslarga masofadan moliyaviy xizmatlar koʻrsatishda axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlikni taʼminlash hamda frod holatlarining oldini olish boʻyicha minimal talablar toʻgʻrisidagi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNIZOM
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMazkur Nizom kredit va toʻlov tashkilotlari, toʻlov tizimi operatorlari tomonidan jismoniy shaxslarga masofadan moliyaviy xizmatlar koʻrsatishda axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlikni taʼminlash hamda frod holatlarining oldini olish boʻyicha minimal talablarni belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-bob. Umumiy qoidalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Mazkur Nizomda belgilangan talablar minimal hisoblanib, kredit va toʻlov tashkilotlari, toʻlov tizimi operatorlari oʻzining ichki qoidalariga asosan oʻz mijozlarini frod holatlaridan himoya qilish boʻyicha qoʻshimcha tashkiliy va texnik chora-tadbirlarni amalga oshirishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaxborot xavfsizligi — axborot sohasida shaxs, jamiyat va davlat manfaatlarining himoyalanganlik holati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishautentifikatsiya — foydalanuvchi, dastur, qurilma yoki maʼlumotlarning haqiqiyligini tasdiqlash tartib-taomili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbiometrik identifikatsiya — bitta jismoniy shaxs bilan bogʻlangan biometrik identifikator(lar)ni topish va qaytarish uchun biometrik roʻyxatga olishlar maʼlumotlar bazasidan qidirish jarayoni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfrod holatlari — axborot texnologiyalaridan foydalanib sodir etilgan firibgarlik va (yoki) oʻgʻrilik holatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhisobga olish yozuvi (akkaunt) — foydalanuvchining axborot tizimidagi shaxsiy qaydnomasi. U foydalanuvchiga tizimdagi maʼlum resurslar va xizmatlardan foydalanish imkoniyatini beradi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishidentifikator — obyektni tavsiflovchi va uni boshqa koʻplab obyektlar orasida ajratib koʻrsatish imkonini beruvchi kod yoki ramziy nom;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishidentifikatsiya — foydalanuvchilarning shaxsini aniqlash maqsadida ularga identifikator (noyob nomlar) tayinlash yoki tayinlangan identifikatorlarni (noyob nomlar) identifikatorlar roʻyxati bilan solishtirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkiberxavfsizlik — kibermakonda shaxs, jamiyat va davlat manfaatlarining tashqi va ichki tahdidlardan himoyalanganlik holati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishonlayn kredit (mikroqarz) — kredit tashkilotlari tomonidan jismoniy shaxs boʻlgan qarz oluvchiga toʻlovlilik, muddatlilik va qaytarish shartlari asosida masofadan moliyaviy xizmatlarni koʻrsatuvchi axborot tizimlari orqali beriladigan pul mablagʻlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOTP kod (One-Time Password) — bu foydalanuvchining shaxsini identifikatsiya qilish yoki autentifikatsiyadan oʻtkazish jarayonida qoʻllaniladigan, faqat bitta autentifikatsiya sessiyasi yoki amaliy operatsiya uchun moʻljallangan, avtomatik tarzda yaratiladigan bir martalik tasdiqlash kodi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPUSH-xabar — foydalanuvchining mobil ilovasiga avtomatik ravishda toʻgʻridan toʻgʻri yuboriladigan xabar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsessiya — foydalanuvchining tizim, dastur yoki veb-sayt bilan oʻzaro aloqada boʻlgan vaqt oraligʻi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSDK (Software Development Kit) — bu muayyan operatsion tizim, dasturiy muhit yoki xizmat bilan integratsiyalashgan holda yangi dasturiy mahsulotlar (ilovalar, funksiyalar yoki modullar)ni ishlab chiqish, test qilish va integratsiyalash imkonini beruvchi dasturiy vositalar, kutubxonalar, interfeyslar (API), hujjatlar, namunaviy kodlar va boshqa yordamchi resurslar majmuasidan iborat toʻplam;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmasofadan moliyaviy xizmatlar koʻrsatish — kredit va toʻlov tashkilotlari tomonidan jismoniy shaxslarga masofadan moliyaviy xizmatlarni koʻrsatuvchi axborot tizimlari (mobil ilovalar, veb-resurs va boshqalar) orqali naqd pulsiz shaklda moliyaviy xizmatlarni taqdim etish jarayoni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Kredit va toʻlov tashkilotlari masofadan moliyaviy xizmatlar koʻrsatishda axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlikni taʼminlash hamda frod holatlarining oldini olish boʻyicha qonunchilikda belgilangan talablarning buzilish holatlari toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankiga (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) zudlik bilan yozma yoki elektron shaklda maʼlumot berishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Kredit va toʻlov tashkilotlari yangi masofadan moliyaviy xizmatlarni koʻrsatuvchi axborot tizimini kiberxavfsizlik talablariga muvofiqligi yuzasidan qonunchilikda belgilangan tartibda ekspertizadan oʻtkazishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKredit va toʻlov tashkilotlarining axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlikni taʼminlash xizmati olingan ekspertiza xulosasi asosida masofadan moliyaviy xizmatlarni koʻrsatuvchi axborot tizimining kiberxavfsizlikni taʼminlashga doir tavakkalchiliklarni baholashi hamda ijobiy natijaga erishganidan keyin amaliyotga joriy etishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-bob. Foydalanuvchini identifikatsiya va autentifikatsiya qilish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Kredit va toʻlov tashkilotlari masofadan moliyaviy xizmatlarni koʻrsatuvchi axborot tizimlari, veb-resurslar va mobil ilovalarida foydalanuvchilarni roʻyxatdan oʻtkazish jarayonida quyidagi talablarga rioya etishlari shart:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchini roʻyxatdan oʻtkazish va bank kartasini mobil ilovaga biriktirish jarayonlarini alohida autentifikatsiya orqali amalga oshirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchining telefon raqami va jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (bundan buyon matnda JSHSHIR deb yuritiladi) mos kelishini tekshirish, moslik aniqlanmagan taqdirda mobil ilovada roʻyxatdan oʻtkazish va (yoki) bank kartasini biriktirishga yoʻl qoʻymaslik hamda bu haqda foydalanuvchiga SMS-xabarnoma orqali xabar yuborish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchi tizimda roʻyxatdan oʻtgandan soʻng mobil ilovadagi hisobga olish yozuviga (akkauntga) login va parolni qaytadan terib, telefon raqamiga yuborilgan OTP kodni kiritgan holda autentifikatsiyadan oʻtishini taʼminlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchining hisobga olish yozuvi (akkaunti) tizimda roʻyxatdan oʻtgandan soʻng, foydalanuvchining faol sessiyasi hisobga olish yozuvidan (akkauntdan) chiqarib yuborilishi va foydalanuvchi mobil ilovaga bank kartasini alohida OTP-kodni kiritib, biometrik identifikatsiyadan oʻtgan holda biriktirishini taʼminlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchining telefon raqami va u biriktirmoqchi boʻlgan bank kartasining SMS-xabarnoma xizmatiga ulangan telefon raqami bir-biridan farq qilganda bank kartasini biriktirish jarayonini toʻxtatish va mobil ilovada foydalanuvchiga mazkur holat toʻgʻrisida PUSH-xabar yuborish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOTP kodining belgilari soni 6 tadan kam boʻlmasligi, raqamlar va lotin alifbosidagi xarflar birikmasidan iborat boʻlishi (A — Z, a — z, 0 — 9), amal qilish muddati 59 soniyadan oshmasligi hamda u 3 marotaba notoʻgʻri kiritilganda avtomatik tarzda oʻz kuchini yoʻqotishini taʼminlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOTP kodni 3 marotaba notoʻgʻri kiritgan foydalanuvchining tizimdagi harakatlarini 15 daqiqa davomida vaqtincha cheklash, keyingi cheklovlarni ichki qoidalardan kelib chiqib belgilash hamda holat haqida foydalanuvchiga SMS-xabarnoma orqali xabar berish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Kredit va toʻlov tashkilotlari foydalanuvchilarni masofadan biometrik identifikatsiyadan oʻtkazishda hayotiylik faktorlarini (liveness detection) aniqlash funksiyasiga ega hamda ushbu funksiyasi real vaqt rejimida faol ishlaydigan biometrik identifikatsiya tizimidan foydalanishlari shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKredit va toʻlov tashkilotlari masofadan moliyaviy xizmatlarni koʻrsatuvchi axborot tizimlariga kirish uchun foydalanuvchilarni masofadan biometrik identifikatsiyadan oʻtkazish vazifasini mazkur faoliyat bilan shugʻullanuvchi tashkilotlarga topshirgan taqdirda ular bilan tuziladigan shartnomalarga ushbu tashkilotlarning axborot tizimida yuzaga kelgan zaiflik yoki nosozliklar oqibatida foydalanuvchilarga yetkazilgan moddiy zararlar ularning hisobidan qoplanishiga doir talablarni kiritishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Mobil ilovada roʻyxatdan oʻtgan foydalanuvchi hisobga olish yozuviga (akkauntga) faqat ushbu shaxsga (yaqin qarindoshlarni istisno qilgan holda) tegishli boʻlgan bank hisobvaragʻi, bank kartasi va elektron hamyonlarni biriktirishga hamda ushbu hisobga olish yozuvi (akkaunt) orqali jismoniy shaxslar oʻrtasida naqd pulsiz oʻtkazmalarni (bundan buyon matnda P2P oʻtkazmalar deb yuritiladi) amalga oshirishga ruxsat beriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda, yaqin qarindoshlarga qarindosh yoki quda tomondan qarindosh boʻlgan shaxslar, yaʼni ota-ona, tugʻishgan va oʻgay aka-uka va opa-singillar, er-xotin, farzand, shu jumladan farzandlikka olinganlar, bobo, buvi, nevaralar, shuningdek er-xotinning ota-onasi, tugʻishgan va oʻgay aka-uka va opa-singillari kiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Barcha P2P oʻtkazmalari OTP kod bilan tasdiqlangan holda amalga oshirilishi lozim. Veb-saytlar orqali P2P oʻtkazmalarni amalga oshirish mumkin emas.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Onlayn kredit (mikroqarz) va omonatlar bilan bogʻliq operatsiyalar hamda P2P oʻtkazmalarini tasdiqlash uchun yuboriladigan OTP kodlar foydalanuvchining roʻyxatdan (autenfikatsiyadan) oʻtgan, OTP kod kelib tushgan qurilmasida amal qilishi va boshqa qurilmalarda qoʻllanishining oldi olinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Mavjud hisobga olish yozuviga (akkauntga) kirish, parolini tiklash yoki boshqa qurilmadan kirish, roʻyxatdan oʻtish va bank kartasini biriktirish jarayonlari faqatgina biometrik identifikatsiyadan oʻtgan holda amalga oshirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Mavjud hisobga olish yozuviga (akkauntga) boshqa qurilmadan kirish yoki uning parolini qayta tiklash jarayonida ushbu akkauntga bogʻlangan barcha bank kartalari mobil ilovadan avtomatik tarzda chiqarib yuborilishi hamda ushbu qurilmada bank kartalari boʻyicha moliyaviy operatsiyalar tarixi oʻchirib yuborilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda mavjud hisobga olish yozuviga (akkauntga) boshqa qurilmadan kirgan foydalanuvchi mazkur Nizomning 10-bandida belgilangan tartibda bank kartalarini biriktirishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-bob. Qurilmalar va sessiyalarni boshqarish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Kredit va toʻlov tashkilotlari masofadan moliyaviy xizmatlarni koʻrsatuvchi axborot tizimlari, mobil ilovalar va ularning veb-talqinidan foydalanuvchilarning qurilmalarini roʻyxatdan oʻtkazish va monitoring qilishda quyidagi talablarga rioya etishlari shart:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmobil qurilmaning texnik identifikatsiya va dasturiy parametrlari avtomatik tarzda aniqlanishi va maʼlumotlar bazasida saqlanishini taʼminlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchining hisobga olish yozuviga (akkauntga) roʻyxatdan oʻtmagan qurilmadan kirishga urinish holati aniqlanganda u toʻgʻrisida akkaunt egasiga qurilmaning texnik parametrlarini (qurilma nomi, modeli, operatsion tizimi, IP-manzili) koʻrsatgan holda SMS-xabarnoma orqali ogohlantirish yuborish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSMS-xabarnomada ushbu harakatlar hisobga olish yozuvi (akkaunt) egasi tomonidan bajarilmagan boʻlsa zudlik bilan akkauntga kirish parolini oʻzgartirish lozimligi haqida maʼlumot mavjud boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyangi qurilmadan mavjud akkauntga kirishga faqatgina autentifikatsiya jarayoni yakunlanib, foydalanuvchi biometrik identifikatsiyadan oʻtganidan soʻng ruxsat berish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Foydalanuvchi mobil ilova yoki uning veb-talqinida hech qanday harakatni amalga oshirmaganda ushbu sessiyaning amal qilish vaqti 3 daqiqadan oshmasligi kerak. Bunda belgilangan vaqt tugaganidan keyin sessiya avtomatik tarzda tugatilishi va qayta autentifikatsiya talab qilinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Foydalanuvchining hisobga olish yozuviga (akkauntga) ruxsatsiz kirishga urinish yoki uning autentifikatsiya maʼlumotlari uchinchi shaxslarga oshkor boʻlgan holatlar aniqlanganda kredit va toʻlov tashkilotlari tizimga kirish imkoniyatini toʻxtatishi va ushbu hisobga olish yozuviga (akkauntga) faqat biometrik identifikatsiyadan oʻtgan holda qayta kirishga ruxsat berishi lozim. Bunda foydalanuvchiga mazkur holat haqida SMS-xabarnoma orqali darhol xabar berilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFoydalanuvchining mobil qurilmasida zararli dasturlar borligi yoki masofadan boshqarilayotganligi aniqlanganda kredit va toʻlov tashkilotlari mijozga ushbu holat haqida zudlik bilan SMS-xabarnoma orqali xabar berishi lozim. SMS-xabarnomada foydalanuvchiga holatni aniqlashtirish maqsadida kredit va toʻlov tashkiloti bilan bogʻlanishi zarurligi qayd etilishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Kredit va toʻlov tashkilotlari mobil ilovasi oʻrnatilgan qurilmada audio/video qoʻngʻiroqlar (shu jumladan, messenjerlar orqali audio/video qoʻngʻiroqlar) amalga oshirilayotgan vaqtda hamda masofadan boshqarish holatida mobil ilovadan foydalanish imkoniyatini cheklashlari shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Mobil ilova va uning veb-talqinida foydalanuvchining hisobga olish yozuvi (akkaunti) doirasida “Aktiv sessiyalar” (Active Sessions) nomli alohida boʻlim joriy etilishi va u quyidagi funksional imkoniyatlarga ega boʻlishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqanday qurilma(lar), brauzer(lar) va IP manzil(lar) orqali faol sessiya(lar) mavjud ekanligi toʻliq koʻrsatilgan boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhar bir sessiya uchun qurilma nomi va operatsion tizim, brauzer nomi va versiyasi, IP manzili, sessiya boshlangan vaqti, joriy faol sessiya belgisi (agar ushbu sessiya foydalanuvchining hozirgi faol brauzerida ochilgan boʻlsa) toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhar bir sessiya yonida “Sessiyani tugatish” (Log out/Terminate) tugmasi mavjud boʻlishi va foydalanuvchi istalgan vaqtda sessiyani tugata olishi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Kredit va toʻlov tashkilotlari mobil ilova orqali amalga oshiriladigan har bir moliyaviy amaliyot (bank hisobvaraqlari boʻyicha pul oʻtkazmalari, P2P oʻtkazmalari, xizmatlar uchun toʻlovlar va boshqa operatsiyalar) foydalanuvchi tomonidan tasdiqlanishidan oldin, foydalanuvchiga ushbu amaliyot aynan mijozning oʻzi tomonidan, firibgarlar aralashuvisiz bajarilayotganligini mustaqil ravishda tasdiqlovchi ogohlantirish xabarini koʻrsatishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOgohlantirish xabari foydalanuvchi tomonidan tasdiqlangandan soʻng moliyaviy amaliyotning bajarilishi davom ettirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-bob. Onlayn kredit (mikroqarz) ajratishda frod holatlarining oldini olish boʻyicha talablar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Onlayn kredit (mikroqarz) olish boʻyicha ariza kelib tushgandan soʻng, kredit tashkiloti dastlab foydalanuvchi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni kredit byurolari tomonidan yuritiladigan Kredit bitimini tuzish taqiqlangan shaxslar reyestridan (bundan buyon matnda reyestr deb yuritiladi) tekshirishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFoydalanuvchi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar reyestrda mavjudligi aniqlansa, onlayn kredit (mikroqarz) rasmiylashtirish jarayoni toʻxtatiladi va foydalanuvchining telefon raqamiga arizaning rad etish sababi koʻrsatilgan holda SMS-xabarnoma yuboriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFoydalanuvchi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar reyestrda mavjudligi aniqlanmasa, onlayn kredit (mikroqarz) ajratish jarayoni davom ettiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Kredit tashkiloti onlayn kredit (mikroqarz) ajratishda foydalanuvchining qarz yuki koʻrsatkichi va toʻlov qobiliyatini baholash maqsadida kredit byurolariga quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan soʻrov yuboradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishariza berilgan vaqt;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisharizachining rozilik bergan vaqti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisharizachining JSHSHIRi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkreditning foiz stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkredit muddati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkredit summasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkredit turi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishvalyuta turi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkredit tarixini oʻrganish maqsadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Kredit byurolari bir JSHSHIR boʻyicha bir vaqtning oʻzida bir nechta kredit tashkilotlaridan soʻrov kelib tushganda faqat birinchi soʻrov yuborgan kredit tashkilotining soʻroviga javob berishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBirinchi boʻlib soʻrov yuborgan kredit tashkiloti ushbu JSHSHIR boʻyicha onlayn kredit (mikroqarz) ajratmaslik toʻgʻrisida kredit byurolariga maʼlum qilgan taqdirda kredit byurolari ushbu JSHSHIR boʻyicha keyingi soʻrov yuborgan kredit tashkilotining soʻroviga javob berishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAgar birinchi soʻrov yuborgan kredit tashkiloti ushbu JSHSHIR boʻyicha onlayn kredit (mikroqarz) rasmiylashtirilganligini maʼlum qilsa, kredit byurolari mazkur JSHSHIR boʻyicha boshqa kredit tashkilotlariga 24 soat davomida soʻrov qabul qilinmasligi toʻgʻrisida maʼlumot beradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Kredit tashkiloti olingan maʼlumotlar asosida oʻzining ichki qoidalaridan kelib chiqib, onlayn kredit (mikroqarz) ajratish yoki ajratmaslik toʻgʻrisida qaror qabul qiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Kredit tashkiloti onlayn kredit (mikroqarz) ajratish toʻgʻrisida qaror qabul qilsa, ariza yuborgan foydalanuvchiga uning mavjud qarzdorliklarining umumiy miqdori (agar mavjud boʻlsa) hamda taqdim etiladigan onlayn kredit (mikroqarz)ning toʻliq qiymatini koʻrsatgan holda mobil ilovada PUSH-xabar va telefon raqamiga SMS-xabarnoma yuborish orqali xabar beradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda foydalanuvchiga unga yuborilgan xabardan kelib chiqib, onlayn kredit (mikroqarz) rasmiylashtirish jarayonini davom ettirish yoki bergan arizasini bekor qilish imkoniyati taqdim etilishi, shuningdek foydalanuvchi arizani bekor qilgan taqdirda unga qisqa vaqt ichida onlayn kredit (mikroqarz) olish boʻyicha qayta ariza yuborish imkoniyati berilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Kredit tashkilotlari onlayn kredit (mikroqarz) ajratish boʻyicha shartnoma rasmiylashtirilganidan soʻng, pul mablagʻlarini foydalanuvchiga oʻtkazib berishdan oldin foydalanuvchini masofaviy biometrik identifikatsiyadan oʻtkazishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Kredit tashkilotlari tomonidan onlayn kredit (mikroqarz) ajratish natijalari (onlayn kredit (mikroqarz) rasmiylashtirilgan yoki rad etilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar real vaqt rejimida kredit byurolariga taqdim etilishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Onlayn kredit (mikroqarz) rasmiylashtirish jarayonida qarz yuki koʻrsatkichi va kredit qobiliyatini baholash (skoring) uchun yuboriladigan soʻrovlar monitoring qilish uchun yuboriladigan soʻrovlardan alohida belgilar (identifikatorlar) bilan farq qilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Kredit tashkilotlari oʻzining ichki qoidalaridan kelib chiqib, onlayn kredit (mikroqarz) ajratish jarayonida sodir etiladigan frod holatlarining oldini olish boʻyicha qoʻshimcha choralarni koʻradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Kredit va toʻlov tashkilotlari oʻz mobil ilovasida foydalanuvchining hisobga olish yozuvi (akkaunti) doirasida “Firibgarlik haqida xabar berish” nomli alohida boʻlimni joriy etishi shart. Mazkur boʻlim bosilganda alohida oyna (forma) ochilishi va unda quyidagi maʼlumotlarni kiritish uchun maydonlar taqdim etilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchining F.I.O.;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpasport yoki identifikatsiya ID-karta raqami va seriyasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtugʻilgan kuni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhisobga olish yozuvida (akkauntda) roʻyxatdan oʻtgan telefon raqami;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfiribgarlik holatining qisqacha tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyoʻqotilgan pul mablagʻining miqdori;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishholat sodir etilgan vaqt.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-bob. Onlayn kredit (mikroqarz) ajratishda sodir etilgan frod holatlari natijasida foydalanuvchilarga yetkazilgan moddiy zararni qoplash tartibi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Masofadan turib onlayn kredit (mikroqarz) ajratish jarayonida sodir etilgan frod holati natijasida foydalanuvchi nomiga onlayn kredit (mikroqarz) rasmiylashtirilgan taqdirda foydalanuvchi mazkur holat boʻyicha ichki ishlar organlariga ariza bilan murojaat qiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Ichki ishlar organlari fuqaro (foydalanuvchi) tomonidan berilgan ariza asosida sodir etilgan frod holati yuzasidan tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov harakatlarini amalga oshiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov harakatlarida onlayn kredit (mikroqarz) frod holati natijasida rasmiylashtirilganligi aniqlanganda fuqaroning jabrlanuvchi deb eʼtirof etilganligi toʻgʻrisidagi surishtiruvchi, tergovchi, prokuror qarori yoki sudning ajrimi onlayn kredit (mikroqarz)ni rasmiylashtirgan axborot tizimi (mobil ilova, veb-talqin va boshqalar) egasi boʻlgan kredit tashkilotiga yuboriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Kredit tashkiloti frod holati natijasida nomiga onlayn kredit (mikroqarz) rasmiylashtirilgan fuqaroning jabrlanuvchi deb eʼtirof etilganligi toʻgʻrisidagi surishtiruvchi, tergovchi, prokurorning qarori yoki sudning ajrimi kelib tushgan kundan boshlab mazkur onlayn kredit (mikroqarz) va u bilan bogʻliq foizlar, neustoyka, jarimalarni hisoblashni hamda jabrlanuvchi deb eʼtirof etilgan shaxsdan undirishni toʻxtatadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Kredit tashkiloti tomonidan onlayn kredit (mikroqarz) rasmiylashtirilishi va u bilan bogʻliq boshqa toʻlovlar jabrlanuvchidan undirilgan holatlarda ushbu toʻlovlar kredit tashkiloti tomonidan jabrlanuvchining bank kartasiga yoki u koʻrsatgan hisobvaragʻiga sudning qarori yoki ajrimi asosida qaytariladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMazkur toʻlovlar sudning qarori yoki ajrimi qonuniy kuchga kirgan kundan boshlab oʻn besh kun muddatda amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Kredit tashkiloti onlayn kredit (mikroqarz) ajratish bilan bogʻliq frod holatini sodir etgan shaxsdan yetkazilgan moddiy zararni regress tartibida undirish maqsadida:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdastlabki tergov va sudda fuqaroviy daʼvogar sifatida ishtirok etadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishda ayblanuvchi tariqasida jalb etilishi lozim boʻlgan shaxs aniqlanganda moddiy zararni undan oʻz hisobiga undirish boʻyicha talablarni kiritadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqonunchilikda belgilangan tartibda boshqa harakatlarni amalga oshiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Kredit tashkiloti frod holatiga shubha qilganda holat va dalillarni qayta tekshirish boʻyicha tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov harakatlari yoki sudning qarori ustidan qonunchilikda belgilangan tartibda shikoyat qilishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Surishtiruv, dastlabki tergov natijalari yoki sudning qaroriga asosan frod holati yuz bermaganligi aniqlanganda kredit tashkiloti onlayn kredit (mikroqarz) va u bilan bogʻliq foizlar, neustoyka, jarimalarni hisoblashni hamda jabrlanuvchi deb eʼtirof etilgan shaxsdan undirishni davom ettiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Kredit tashkiloti onlayn kredit (mikroqarz) rasmiylashtirish bilan bogʻliq frod holatlari boʻyicha kelib tushgan murojaatlar, oʻtkazilgan tekshiruv natijalari hamda qoplangan zararlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni har chorakda Markaziy bankka elektron shaklda taqdim etadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-bob. Frod holatlarini aniqlash va oldini olish boʻyicha talablar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Kredit va toʻlov tashkilotlari, toʻlov tizimi operatorlari bank kartalari, hisobvaraqlar, mobil ilovadagi hisobga olish yozuvlari (akkauntlar) hamda elektron hamyonlar bilan bogʻliq frod holatlarni aniqlash va oldini olish maqsadida session, tranzaksion antifrod va uyali aloqa darajasida axborot xavfsizligini taʼminlash tizimlarini joriy etishlari lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Shubhali faoliyat va frod holatlarini aniqlash hamda oldini olish boʻyicha kredit va toʻlov tashkilotlarida joriy qilingan tranzaksion antifrod tizimlari quyidagi umumiy talablarga javob berishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchilarning toʻlovlarini (bank hisobvaraqlari boʻyicha pul oʻtkazmalari, P2P oʻtkazmalar, xizmatlar uchun toʻlovlar) amalga oshirishdan oldin tahlil qilishi va frod holatlarining belgilarini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfrod holati belgilariga ega boʻlgan toʻlov amaliyotlari aniqlangan taqdirda ularni toʻxtatish toʻgʻrisida qaror qabul qilishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlovni amalga oshirish boʻyicha qaror qabul qilishdan oldin nafaqat toʻlov maʼlumotlarini balki ushbu toʻlovni amalga oshiruvchi va qabul qiluvchiga oid maʼlumotlarni (mobil ilovaning ish faoliyati jurnallari hamda session antifrod tizimlaridan olingan maʼlumotlar) tahlil qila olishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmobil ilova, internet-banking, avtomatlashtirilgan bank tizimi va karta protsessingi (mavjud boʻlsa) bilan integratsiya qilish imkoniyatiga ega boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchining harakatlarini qayd etish imkoniyatiga ega boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishantifrod tizimi va unda belgilangan qoidalarning samaradorligini koʻrsatuvchi hisobotlarni sozlash imkoniyatiga ega boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishamaldagi axborot tizimlari va xizmatlarning uzluksiz faoliyatiga salbiy taʼsir koʻrsatmasligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmaʼlumotlar yaxlitligi nazorat qilingan va shifrlangan holda uzatilishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtashqi axborot tizimlariga (shu jumladan, tranzaksion tahlil platformalariga) qoʻshimcha tahliliy maʼlumotlarni taqdim etishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbelgilangan ichki qoidalar asosida shubhali yoki zararli faoliyatni aniqlash va uni avtomatik bloklash imkoniyatini taʼminlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishproksi-server, TOR-tarmogʻi, VPN tarmogʻi va boshqa anonimlashtiruvchi vositalar orqali tizimga kirishga urinish holatlarini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxosting va kolokatsiya xizmatlarini taqdim etuvchi tashkilotlarning xavf ostidagi serverlari va qurilmalaridan kirish holatlarini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchining qurilmasiga har qanday usullardan foydalanib masofadan ruxsatsiz ulanish va boshqarish holatlarini aniqlashi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Session antifrod tizimlari quyidagi talablarga javob berishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchining qurilmasi va undagi xatti-harakatlari haqidagi maʼlumotlarni yigʻish uchun mobil ilova oʻrnatiladigan iOS va Android mobil operatsion tizimlari uchun SDK (Software Development Kit), shuningdek, internet banking sahifasida joylashtiriladigan Java skriptiga ega boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqurilmalar yoki SIM-kartalarning almashtirilishini aniqlashi va tahlil qilishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchi qurilmasining texnik xususiyatlari haqida maʼlumotlarni toʻplash va ular asosida qurilmaning noyob identifikatorini (qurilma barmoq izi) shakllantirishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmobil ilovadan foydalanish vaqtida qoʻngʻiroqlarni (GSM/messenjerlar orqali) aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchining qurilmasini masofadan boshqarish belgilarini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmobil qurilma emulyatoriga xos boʻlgan belgilarni aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishroot/jailbreak belgilari va nosozliklarni tuzatish rejimi (debugger) yoqilganligini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVPN tarmogʻidan foydalanish belgilarini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsessiya maʼlumotlarini tahlil qilishi va shubhali faoliyat belgilarini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtranzaksion antifrod tizimiga sessiya maʼlumotlarini yuborishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchi qurilmasini uning texnik xususiyatlari (device fingerprinting) asosida identifikatsiya qilishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchi qurilmasini global (cross-client) darajasida identifikatsiya qilishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchining hisobga olish yozuvi (akkaunti)dan ruxsatsiz foydalanish holatlarini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhimoyalangan veb-ilovaga uchinchi tomon kodi kiritilgan (ineksiya) holatlarni aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishserver tomondagi veb qismga frod yoʻli bilan kiritilgan (veb-ineksiya) kodlarni aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfishing holatlarini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxavf darajasini baholash maqsadida har bir foydalanuvchi ishlatayotgan brauzerlarni monitoring qilishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqurilma identifikatorlarini oʻzgartirish yoki yashirish imkonini beruvchi maxsus brauzerlar (antidetect) orqali kirish holatlarini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchi xatti-harakatlari (navigatsiya, kursor harakati, tugmalarni bosish tezligi, tanaffuslar va forma bilan oʻzaro taʼsir) asosida asl foydalanuvchi va firibgarlik faoliyatini farqlash mexanizmlarini joriy etishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishavtomatik kirishga urinishlar (bruteforce) va boshqa manbalardan olingan buzilgan autentifikatsiya maʼlumotlarini qoʻllab (credential stuffing) tizimga kirishga urinish holatlarini aniqlashi va bloklashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtashqi tizimlarga kirishga urinish holatlari boʻyicha maʼlumot taqdim etishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmobil ilovadan foydalanish vaqtida foydalanuvchining harakatlari haqida maʼlumot yuborishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbrauzerlardan maʼlumot olishi (shuningdek, Chromium 26, Microsoft Edge 13, Mozilla Firefox 4, Safari 8 va undan past boʻlgan versiyalar ishlatilganda bloklashi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchi tomonidan bir nechta qurilma yoki SIM-karta almashinuvini aniqlashi va tahlil qilishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmobil ilovadagi xatti-harakatlar (teginishlar, surishlar, matn terish tezligi, sensor maʼlumotlari) asosida foydalanuvchi yoki firibgar faoliyatini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishGPS va Wi-Fi tarmogʻi maʼlumotlari orqali joylashuvga oid shubhali faoliyatni aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchi va dasturiy taʼminotning zararli faoliyatini tashkilot tomonidan tanlangan qoidalar asosida bloklashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchi sessiyasida mobil ilovaning nosozliklarini topish vositasi (debugger) yoqilgan holatlarni aniqlashi va foydalanuvchi harakatlarini tahlil qilishda inobatga olishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmobil ilova va server (yoki boshqa xizmatlar) oʻrtasida maʼlumot almashish uchun moʻljallangan dasturiy interfeys (Application Programming Interface)ni botlar yoki tashqi tizimlar foydalanishidan himoyalashi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Kredit va toʻlov tashkilotlari shubhali va bloklangan operatsiyalar yuzasidan quyidagi maʼlumotlarni toʻplab, elektron tarzda hujjatlashtirishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoperatsiya sanasi va vaqti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchining identifikatori va qurilma maʼlumotlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoperatsiya turi va miqdori;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxavfni aniqlash sabablari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkoʻrilgan choralar (bloklash, xabar yuborish, aloqaga chiqish, tahlil qilish va h.k.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyakuniy qaror.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishUshbu maʼlumotlar kredit tashkilotlarida kamida 3 yil davomida saqlanishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Mobil ilovalar yoki veb-resurslar orqali bank kartasining SMS-xabarnoma xizmatini yoqish, oʻchirish yoki oʻzgartirish taqiqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Mobil ilovada bank kartasi egasining ismi toʻliq shaklda, familiyasining esa faqat birinchi harfi aks ettirilishi, pul oʻtkazmalari amalga oshirilganda mazkur telefon raqamga ulangan bank kartalari egasining maʼlumotlari qisman berkitilgan tarzda aks ettirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Tashqi tizimlar yoki xorijiy tashkilotlarning mobil ilovalaridan xalqaro oʻtkazmalar telefon raqami orqali amalga oshirilganda bank kartasi egasining ismi toʻliq shaklda, familiyasining birinchi harfi aks ettirilishi hamda bank kartasining birinchi va oxirgi toʻrtta raqamlari joʻnatuvchi interfeysida aks ettirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Kredit tashkilotida onlayn kredit (mikroqarz) ajratish va omonat operatsiyalarini real vaqt rejimida kuzatib borish imkonini beradigan tranzaksion monitoring tizimi joriy etilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishElektron hamyonlar bilan ishlovchi kredit va toʻlov tashkilotlarida shubhali tranzaksiyalarni aniqlash va oldini olish boʻyicha tranzaksion antifrod tizimi joriy etilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Kredit tashkilotlari axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlikni taʼminlash va frod holatlariga tezkor javob qaytarish maqsadida foydalanuvchilarni quyidagi holatlar yuz berganda SMS-xabarnoma va mobil ilovada PUSH-xabar orqali zudlik bilan xabardor qilishi hamda jarayonni toʻxtatishi va foydalanuvchining qoʻshimcha tasdiqdan oʻtishini taʼminlashi shart:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchi nomidan yangi qurilma orqali tizimga kirishga urinishda;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchi nomidan onlayn kredit (mikroqarz) rasmiylashtirish, omonat joylashtirish hamda omonatdan pul mablagʻlarini yechib olish boʻyicha soʻrov yuborilganda;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtizimda frod alomatlari qayd etilganda (qisqa vaqt ichida bir nechta operatsiyalarning amalga oshirilishi, shubhali IP-manzillardan kirish, noodatiy geolokatsiyadan harakatlar va boshqalar).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Masofadan moliyaviy xizmatlarni taqdim etuvchi axborot tizimlari, shuningdek, mobil ilovalarga nisbatan amalga oshiriladigan kibertahdidlar maxsus platformalar orqali monitoring va tahlil (threat intelligence) qilish jarayonida aniqlangan vaqtda tizim orqali zudlik bilan Markaziy bankka xabar berilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-bob. Maʼlumotlarni saqlash va muhofaza qilish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Kredit va toʻlov tashkilotlari jismoniy shaxslarning shaxsiga doir, identifikatsiya va toʻlov bilan bogʻliq barcha turdagi maʼlumotlarning xavfsizligini taʼminlash maqsadida ularni oʻz axborot tizimlarida shifrlangan holda saqlashi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAxborot tizimlaridagi maʼlumotlarning ruxsatsiz tarqalishining oldini olish maqsadida maʼlumotlarni ruxsatsiz tarqalishidan himoyalash tizimi DLP (Data Loss Prevention) joriy etilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Axborot tizimida foydalanuvchi va tizimning oʻzi tomonidan amalga oshirilgan barcha harakatlar avtomatik tarzda jurnallashtirilishi shart. Jurnallar soxtalashtirish va oʻzgartirishdan himoyalangan formatda saqlanishi lozim. Jurnal maʼlumotlarining yaxlitligini taʼminlash maqsadida WORM (Write Once Read Many) texnologiyasidan foydalanish tavsiya etiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Imtiyozli funksiyalar va yuqori darajadagi tizim huquqlari orqali amalga oshirilgan barcha harakatlarga faqat cheklangan doiradagi xodimlar tomonidan kirishga ruxsat berilishi shart. Bunday huquqlardan foydalanish jarayonlari majburiy tarzda koʻp omilli autentifikatsiya MFA (Multi-Factor Authentication) orqali himoyalanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishImtiyozli funksiyalar va yuqori darajadagi tizim huquqlari doirasida amalga oshiriladigan faoliyatning toʻliq nazorati va jurnallashtirilishi PAM (Privileged Access Management) tizimi orqali amalga oshirilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Kredit va toʻlov tashkilotlari axborot tizimlaridagi maʼlumotlarni himoya qilish uchun kriptografik himoya vositalaridan foydalanishda quyidagi talablarni bajarishlari shart:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaloqa kanallari orqali axborot almashinuvini faqat himoyalangan Transport Layer Security (TLS) protokolidan (1.3 yoki undan yuqori versiya) foydalangan holda amalga oshirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmaʼlumotlarni shifrlashda AES-256/GCM algoritmidan foydalanish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkriptografik kalitlarning aylanish (rotatsiya) siyosatini kiberxavfsizlik sohasidagi vakolatli davlat organi tomonidan belgilangan talablar doirasida amalga oshirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkriptografik kalitlar kamida yilda bir marotaba yangilanib borilishini taʼminlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkriptografik kalitlar bilan bogʻliq barcha yozuvlar (loglar), shu jumladan kalit yaratish, aylantirish, bekor qilish va foydalanish holatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni kamida 3 yil davomida saqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkriptografik kalitlarning muddati oʻtganidan keyin ularni belgilangan tartibda yoʻq qilish yoki arxiv holatiga oʻtkazish hamda bu jarayonni tegishli dalolatnoma bilan rasmiylashtirish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Kredit va toʻlov tashkilotlari kriptografik kalitlarni boshqarishda kalitlarni boshqarish tizimi (KMS) yoki apparat xavfsizlik moduli (HSM)dan foydalanishlari mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Mazkur Nizomda qayd etilgan kriptografik algoritmlar yoki protokollarning versiyalari (jumladan, TLS, AES va boshqalar) eskirgan yoki zaif deb topilsa, kredit va toʻlov tashkilotlari maʼlumotlarni himoya qilishda yangilangan, ekvivalent yoki undan yuqori darajadagi xavfsizlikni taʼminlaydigan kriptografik algoritmlar va protokollardan foydalanishlari lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Kredit va toʻlov tashkilotlari axborot tizimlari doirasida amalga oshirilgan barcha texnik jarayonlar, foydalanuvchi faoliyati, xavfsizlik bilan bogʻliq holatlar, operatsiya jurnallari va tegishli dasturiy yozuvlarni kamida 3 yil mobaynida xavfsiz va ishonchli shaklda saqlashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-bob. Mobil ilovalar va ularning veb-talqinida xavfsizlikni taʼminlash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. Kredit va toʻlov tashkilotlari tomonidan joriy etilgan mobil ilovalar va ularning veb-talqini axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlikni taʼminlash talablariga toʻliq javob berishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Mobil ilovaga texnik xavf tugʻdiruvchi qurilmalarda ishlashini avtomatik tarzda aniqlash va bloklash mexanizmlari joriy etilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Kredit va toʻlov tashkilotlari quyidagi holatlarda mobil ilovaning ishlashini cheklashi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishandroid operatsion tizimida ishlovchi qurilmaning tizim huquqlariga noqonuniy kirish orqali xavfsizlik siyosati buzilganda (root);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishiOS operatsion tizimida ishlovchi qurilmada ishlab chiqaruvchi tomonidan oʻrnatilgan xavfsizlik cheklovlari oʻchirilib, tizimga chuqur kirish imkoniyati yaratilganda (jailbreak).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Mobil ilova ishga tushirilganda qurilmaning xavfsizlik holati tahlil qilinishi (SafetyNet Attestation, Play Integrity API, Jailbreak detection kabi vositalar) va salbiy holat aniqlanganda mobil ilovaning ish faoliyati toʻxtatilib, foydalanuvchiga SMS-xabarnoma yuborilishi shart. Ushbu holat bayonnoma (loglar) bazasiga avtomatik tarzda qayd etilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Mobil ilova dastur kodiga ruxsatsiz kirish, tahrirlash, teskari muhandislik (reverse engineering) va dekompilyatsiya orqali tahlil qilish imkoniyatini cheklovchi maxsus texnologiyalar bilan himoya qilinishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Kredit va toʻlov tashkilotlari mobil ilova orqali tarqalishi mumkin boʻlgan zararli kodlar, dasturlar va frodga oid tahdidlarni aniqlash va ularning oldini olish maqsadida mobil SDK (Software Development Kit) orqali antivirus va antifrod funksiyalari bilan taʼminlangan xavfsizlik modullarini integratsiya qilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Kredit va toʻlov tashkilotlari mobil ilovani real vaqt rejimida tahdidlardan himoya qilish uchun RASP (Runtime Application Self-Protection) texnologiyalarini joriy qilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Kredit va toʻlov tashkilotlari oʻz veb-talqinlarida quyidagi axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlikni taʼminlash choralarini koʻrishlari shart:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmaʼlumot almashinuvi HTTPS protokoli orqali amalga oshirilishi va HSTS (Strict Transport Security) siyosati faollashtirilishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishveb-talqinga yuklanadigan JavaScript kodlarining yaxlitligini taʼminlash uchun SRI (Subresource Integrity) yoki shunga mos mexanizmlar qoʻllanishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbrauzer muhitida anomal faollikni (bot faolligi, avtokliker, virtual muhit) aniqlash uchun tegishli kiberxavfsizlik vositalarini joriy qilishi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. Kredit va toʻlov tashkilotlari mobil ilovalar va ularning veb-talqinida sessiya boshqaruvi hamda autentifikatsiya xavfsizligini oʻzining antifrod tizimlarida belgilangan talab va qoidalarga asosan taʼminlaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. Foydalanuvchining faoliyati, sessiyalari, anomal harakat va tahdidlar bilan bogʻliq barcha maʼlumotlar bayonnomalashtirilishi (loglash) hamda markazlashgan monitoring (SIEM) tizimiga integratsiya qilingan holda real vaqt rejimida kuzatilishi va qayd etilishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Kredit va toʻlov tashkilotlarining mobil ilovalariga qisqa vaqt oraligʻida noodatiy darajada koʻp soʻrovlar kelib tushganda axborot tizimining barqarorligi va xavfsizligini taʼminlash maqsadida bunday soʻrovlarga nisbatan cheklovlar joriy etishi, vaqtinchalik bloklash yoki boshqa himoya choralarini mustaqil ravishda qoʻllashlari lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Mobil ilovadagi akkauntga 1 daqiqa mobaynida 1 ta IP manzildan 2 va undan ortiq qurilmadan urinish holatlari kuzatilsa, ushbu akkaunt 10 daqiqaga bloklanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-bob. Foydalanuvchilarni oʻqitish va maʼlumot berish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. Kredit va toʻlov tashkilotlari oʻz axborot tizimlari, mobil ilovalari va veb-resurslarida roʻyxatdan oʻtgan foydalanuvchilarini axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlikni taʼminlash hamda frod holatlarining oldini olish boʻyicha asosiy qoidalar bilan tanishtirishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. Axborot tizimlari, mobil ilovalar va veb-resurslarda foydalanuvchiga frodning turlari, eng koʻp uchraydigan sxema va usullari hamda ulardan himoyalanish boʻyicha amaliy tavsiyalar berib borilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. Kredit tashkilotlari frod holatlari toʻgʻrisida foydalanuvchilar tezkor murojaat qilishlari uchun bank kartasining orqa tomonida 24/7 rejimda ishlovchi aloqa raqamini koʻrinib turadigan va oʻqish uchun oson shaklda joylashtirishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. Kredit va toʻlov tashkilotlari bank kartasini rasmiylashtirish yoki boshqa turdagi xizmatlarni taqdim etish jarayonida tuziladigan shartnomalar va ommaviy ofertalarda quyidagi talablarni belgilashi shart:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchiga kredit va toʻlov tashkilotlari tomonidan yuboriladigan xabarlar, jumladan mobil ilovadagi bildirishnomalar, SMS va PUSH-xabarlarni diqqat bilan oʻrganib chiqishi shartligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkredit va toʻlov tashkilotlari tomonidan foydalanuvchiga firibgarlik belgilari aniqlanganligi toʻgʻrisida maʼlumot berilishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchi kredit yoki toʻlov tashkilotidan shu kabi xabarlarni olganidan keyin har qanday toʻlov amaliyotlarini tasdiqlashda ehtiyotkor boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchining qurilmasi yoʻqolganligi yoki uchinchi shaxslar tomonidan qurilmani boshqarishga nazorat oʻrnatilganligini aniqlagan paytdan boshlab zudlik bilan biroq 1 kundan kechiktirmay kredit yoki toʻlov tashkilotini xabardor qilishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchi oʻz roziligisiz amalga oshirilgan operatsiya faktini aniqlagan paytdan boshlab 1 kun ichida bu haqda kredit va toʻlov tashkilotini xabardor qilishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanuvchi kredit va toʻlov tashkilotiga oʻzining aloqa maʼlumotlarini taqdim etishi shartligi, ushbu maʼlumotlar kredit va toʻlov tashkilotining foydalanuvchi bilan bogʻlanishi uchun zarurligi, agar ushbu maʼlumotlar oʻzgarsa, foydalanuvchi oʻzgarishlar sodir boʻlgan kundan boshlab 3 kun ichida bu haqda kredit yoki toʻlov tashkilotiga xabar berishi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKredit va toʻlov tashkilotining soʻroviga koʻra foydalanuvchi operatsiyani oʻzi mustaqil ravishda amalga oshirganligi yoki uni foydalanuvchining topshirigʻi yoxud ixtiyoriy roziligi bilan uchinchi shaxs bajarganligi haqidagi maʼlumotlarni taqdim etishi shart. Shuningdek, foydalanuvchi firibgarlik holatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni ham taqdim etishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. Bank kartasini rasmiylashtirish jarayonida foydalanuvchilarga bank kartasining amal qilish muddati, himoya parollari va telefon raqamiga SMS orqali yuboriladigan bir martalik tasdiqlovchi kodlarni begona shaxslarga taqdim etmaslik toʻgʻrisida tushuntirish hamda yozma ravishda maʼlumot berilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70. Foydalanuvchi SMS-xabarnoma xizmatiga ulangan telefon raqamini oʻzgartirgan taqdirda kredit va toʻlov tashkiloti uning avvalgi telefon raqamiga xizmatning oʻchirilganligi va yangi telefon raqamiga xizmatning ulanganligi haqida SMS-xabarnoma orqali xabar berishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-bob. Yakuniy qoidalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish72. Mazkur Nizomning 5-bobida belgilangan talablar Nizom kuchga kirgandan keyin sodir etilgan onlayn kredit (mikroqarz) ajratish bilan bogʻliq frod holatlariga nisbatan qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish73. Mazkur Nizomda belgilangan talablarning agent va subagentlar tomonidan bajarilishi ularga tegishli asosiy tashkilot (kredit yoki toʻlov tashkiloti) tomonidan nazorat qilinadi.
(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.01.2026 y., 10/26/3759/0064-son; 15.08.2026 y., 10/26/3759-1/0847-son)