Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқарори
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредит бюроларининг ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлигига доир минимал талаблар тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2025 йил 23 сентябрда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 3679]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви қарор қилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Кредит бюроларининг ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлигига доир минимал талаблар тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати, Рақамли технологиялар вазирлиги ва Савдо-саноат палатаси билан келишилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой кейин кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМарказий банк раиси Т. ИШМЕТОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2025 йил 19 август,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20/2-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКелишилди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРақамли технологиялар вазири Ш. ШЕРМАТОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2025 йил 6 август
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСавдо-саноат палатаси раиси Д. ВАХАБОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2025 йил 31 июль
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДавлат хавфсизлик хизмати раиси Б. КУРБАНОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2025 йил 30 июль
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 19 августдаги 20/2-сон қарорига
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредит бюроларининг ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлигига доир минимал талаблар тўғрисидаги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНИЗОМ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур Низом кредит бюроларининг ахборот тизимларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашга доир минимал талабларни белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Мазкур Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавторизация — маълум шахсга ёки шахслар гуруҳига муайян ҳаракатларни амалга ошириш ҳуқуқини бериш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаутентификация — фойдаланувчи, дастур, қурилма ёки маълумотларнинг ҳақиқийлигини тасдиқлаш тартиб-таомили;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishидентификация — фойдаланувчиларнинг шахсини аниқлаш мақсадида уларга идентификатор (ноёб номлар) тайинлаш ёки тайинланган идентификаторларни (ноёб номлар) идентификаторлар рўйхати билан солиштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкриптографик калит — электрон рақамли имзони ҳисоблаш ёки текшириш, шунингдек шифрлаш ва дастлабки матнга ўгириш учун қўлланиладиган символлар кетма-кетлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот хавфсизлиги — ахборот соҳасида шахс, жамият ва давлат манфаатларининг ҳимояланганлик ҳолати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкиберхавфсизлик — кибермаконда шахс, жамият ва давлат манфаатларининг ташқи ва ички таҳдидлардан ҳимояланганлик ҳолати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкредит ахборотидан фойдаланувчи — кредит битими бўйича тегишинча кредитор, лизинг берувчи, гаровга олувчи ва суғурталовчи сифатида иштирок этувчи юридик ёки жисмоний шахс, шунингдек қонунчиликка мувофиқ кредит ахборотидан фойдаланиш ваколатига эга бўлган юридик шахс.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. Ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш хизмати
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Кредит бюроларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш мақсадида асосий вазифалари қуйидагилардан иборат бўлган ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш хизмати (бундан буён матнда Хизмат деб юритилади) ташкил этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликнинг таъминланганлик даражасини ошириш, уни баҳолаш, шунингдек авариялар ва ходимлар йўл қўйган хатолар натижасида келиб чиқадиган йўқотишларни камайтириш ва содир этилишини олдини олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот инфратузилмасининг яхлитлиги ва хавфсизлигини назорат қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсерверларда ва тармоқ қурилмалардаги дастурий таъминотларни муҳофаза қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбарча технологик жараёнларда ходимлар ҳаракати, шунингдек ахборот тизимларида амалга оширилган ҳаракатлар бўйича электрон баённомалар рўйхатини юритиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик талабларини бузиш ҳолатларини олдини олиш чораларини кўриш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаълумотларнинг учинчи шахсларга ошкор этилишини олдини олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот-коммуникация технологиялари инфратузилмасида юзага келган ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик ҳодисалари, кибертаҳдидлар, киберҳужумлар аниқланган вақтда бу ҳақидаги маълумотларни зудлик билан Ўзбекистон Республикаси Марказий банкига (бундан буён матнда Марказий банк деб юритилади) тақдим этиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот-коммуникация технологиялари инфратузилмаси, ахборот тизимлари ва ресурсларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликнинг таъминланганлик ҳолатини мазкур Низом талаблари, ички қоида ва тартибларга мувофиқлигини бир йилда камида икки маротаба ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик таваккалчиликларини ҳисобга олган ҳолда ўрганиш ва ўрганиш натижаларини далолатнома билан расмийлаштириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Хизматнинг вазифалари, ваколатлари ва мажбуриятлари кредит бюросининг ички ҳужжатлари билан белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредит бюролари Хизматнинг вазифа ва мажбуриятларини тўлақонли бажариши учун зарур бўлган техник ресурслар билан таъминланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Хизмат ходимларининг сони юклатилган вазифалар, ахборот тизимлари ва ресурслари сони ҳамда ахборот хавфсизлиги тизимларининг автоматлаштирилганлик даражасидан келиб чиқиб белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Хизмат ва ахборот технологиялари бўлинмалари кредит бюроси бошқарувининг турли аъзоларига бўйсуниши лозим, бунда Хизмат кредит бюросининг ижро этувчи органи раҳбарига (ёки бош директорга), ахборот технологиялари бўлинмаси эса бош директор ўринбосарига бўйсунади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Кредит бюролари тизимли равишда ҳар йили камида икки маротаба ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш соҳасига ихтисослаштирилган ўқув курсларида Хизмат ходимларининг малакасини оширишни таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш қонунчиликда белгиланган талаблар ҳамда кредит бюроларининг ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашга оид ички ҳужжатлари асосида таъминланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Кредит бюролари ахборот хавфсизлигига оид ички сиёсатни ишлаб чиқиши ва Марказий банк билан келишиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАхборот хавфсизлиги сиёсатида кредит бюросида мавжуд бўлган барча ахборот тизимлари ва ресурсларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича талаблар белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашга оид ички ҳужжатлар ҳамда уларда белгиланган талаблар кредит бюросининг ҳар бир ходимига таништирилиши ва ушбу талабларга ходимлар қатъий риоя қилишлари керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Ахборот тизимлари ва ресурсларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш билан боғлиқ мазкур Низомда белгиланган барча чора-тадбирлар амалга оширилганлиги ёзма ёки электрон шаклда ўз тасдиғига эга бўлиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Кредит бюролари фаолиятида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликнинг таъминланганлик даражасини баҳолаш бўйича рейтинг ахборот тизими Марказий банк томонидан юритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРейтинг ахборот тизимига кредит бюролари томонидан ўз вақтида ва тўғри (ҳаққоний) маълумотлар киритилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. Тармоқда хавфсизликни таъминлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Кредит бюролари тармоқ ҳамда алоқа каналларини эҳтимоли мавжуд бўлган кибертаҳдидлар ва киберҳужумлардан ҳимоя қилиш учун қуйидаги чораларни кўриши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкомпьютер тармоқларини сегментлаш ҳамда янги авлод тармоқлараро экран қурилмаларидан фойдаланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтармоқ орқали қабул қилинган ва узатиладиган маълумотларга рухсатсиз киришни олдини олиш бўйича техник (криптографик ва бошқа) ва (ёки) ташкилий чоралар кўриш ҳамда тармоқ маълумотларини фильтрлашни таъминлаш (янги авлод тармоқлараро экран қурилмаларини қўллаш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтармоқ қурилмаларидаги ARP (Address Resolution Protocol) жадвалларини электрон архивлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИнтернет жаҳон ахборот тармоғи ресурсларидан ходимларнинг фойдаланишини прокси-сервер орқали амалга ошириш, иш фаолияти учун зарур бўлмаган веб-сайтларга киришни чегаралаш ва кирилган веб-сайтларни қайд этиб бориш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларини асосий ва захира алоқа каналлари билан таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсерверларда иш фаолияти учун зарур бўлмаган портларни ёпиш ва хизматларни тўхтатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимига кириш объектлари ва ресурсларининг ҳисобини юритиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмасофавий хизмат кўрсатиш ва бошқа ахборот тизимларида мижозни идентификация ва аутентификация қилиш мақсадида қўлланиладиган (бир марталик ёки кўп марталик) паролларни ишлатиш тартибини белгилаш, тасдиқлаш кодларини қўллаш, бир марталик тасдиқлаш кодларини тизимга шифрланган ҳолда юбориш, коднинг фаол бўлиш вақти ва бошқаларни ёритиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимига киришда қўлланилган қурилманинг идентификация маълумотларини (IP-манзил, MAC-манзил ва бошқа идентификаторлар) қайд этиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтажовузларни аниқлаш ва олдини олиш тизимларини (IDS/IPS) қўллаш ҳамда базасини актуал ҳолатда бўлишини таъминлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Тармоқлараро экран қурилмаларининг созланишлари тасдиқланиши ва рухсат берилган ахборот алмашинуви протоколлари асосланган бўлиши лозим. Созланишларга киритиладиган ўзгартиришлар кредит бюроси томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Асосий ва захира тармоқлараро экран қурилмаларининг созламалари бир хил бўлиши лозим. Кредит бюросида тармоқлараро экран қурилмаларининг ҳар бир созланишлари актуал ҳолда электрон архивда камида 1 йил мобайнида сақланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Тармоқлараро экран қурилмалари ва прокси-сервернинг электрон баённомалари Хизмат томонидан таҳлил қилинади ва ташқи ҳужумлар аниқланганида шу куннинг ўзида Марказий банкка хабар берилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш чораларини кучайтириш мақсадида тармоқ протоколида (TCP/IP) тармоқ транзит пакетларининг IP манзилларини ўзгартириш имконини берувчи (NAT) протоколи қўлланилиши мумкин. Бунда тармоқ орқали барча уланишларнинг электрон журналлари асл IP манзиллар кўрсатилган ҳолда юритилиши ва белгиланган тартибда электрон архивга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Кредит бюролари ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича ички ҳужжатларида қуйидагиларни белгилашлари лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтармоқни хавфсиз ва ишончли алоқа каналлари билан таъминлаш тартиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтизим иштирокчилари бўлган кредит ташкилотлари ва бошқа ташкилотлар ҳамда уларнинг ходимларини идентификация ва аутентификация қилиш тартиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимига кириш ва ундан чиқиш жараёни тартиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдаланувчини ахборот тизимига улашда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш тартиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик ҳодисалари, кибертаҳдидлар ҳамда киберҳужумлар билан боғлиқ таваккалчиликларни баҳолаш ва бошқариш тартиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтаваккалчиликларни бошқариш чоралари ва усуллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларида фойдаланувчиларнинг ягона идентификаторини ҳосил қилиш тартиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқайд этиладиган ҳаракатлар рўйхати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаълумотларни рўйхатга олиш ва сақлаш тартиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлектрон архивни юритиш (ҳажми, сақлаш муддати, йўқ қилиш) тартиби.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредит бюролари ахборот тизимлари ва ресурсларини йилда камида бир маротаба инвентаризациядан ўтказиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Кредит бюроларида барча имтиёзли фойдаланувчиларнинг ҳаракатларини назорат қилиш ва текшириш имконини берувчи PAM (Priviliged Account Management) тизими жорий этилиши лозим. Бунда фойдаланувчиларнинг ҳаракатларини назорат қилиш Хизмат томонидан амалга оширилади. Ушбу ҳаракатлар фаол тизимда камида уч ой, электрон архивда эса бир йилгача сақланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Ахборот тизимларида маълумотларни ҳимоя қилиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Кредит бюролари кредит ахборотини шакллантириш, узатиш, сақлаш ва унга ишлов беришнинг барча босқичларида узлуксиз ҳимояни таъминлаш учун қуйидаги чораларни кўришлари шарт:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishидентификация, аутентификация ва авторизация қилиш тизимини жорий этиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтизимга рухсатсиз киришнинг олдини олиш усулларини (логин, парол, кўп факторли аутентификация ва бошқа) қўллаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishидентификация маълумотларини қалбакилаштириш, уларни рухсатсиз ўзгартириш ҳамда учинчи шахсларга тақдим этишдан ҳимоялаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкредит ахборотини узатишда унинг асл эгасига етказилишини таъминлаш ҳамда бошқа шахсларга жўнатилишининг олдини олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкредит ахборотини сақлашда уларни рухсатсиз кўчириш, ўзгартириш, ўчириш ҳамда учинчи шахсларга жўнатилишининг олдини олиш чораларини кўриш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishташқи сақловчига кўчирилган маълумотларни сейфда (темир шкафда) сақланишини таъминлаш ҳамда маълумотларни сақлаш учун масъул ходим (ходимлар) тайинлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларидаги дастурий таъминотларнинг назоратини ва ҳисобини юритиш ҳамда дастурий таъминот талқинларининг, аппарат-дастурий қурилмаларининг ва дастурий воситаларининг узлуксиз ишлашини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларининг актуал ҳолатда (охирги версияда) бўлишини таъминлаш, бунда дастурий таъминотнинг янги талқинини амалиётда ишлаб турган ахборот тизимининг иш фаолиятига салбий таъсир кўрсатмасдан тест-синов майдонларида текширувдан ўтказиш ва ижобий натижага эришилганидан сўнг амалиётга жорий этиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкредит ахборотини узатиш, сақлаш жараёнларини электрон баённомаларда (log) автоматик тарзда шакллантириб бориш ва сақланишини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХизматни ташкил этиш ҳамда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича амалга ошириладиган ишларни назорат қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳисоблаш тармоғининг хавфсизлиги ва криптографик муҳофазасини таъминлаш, компьютер вирусларидан ҳимоялаш, ахборот тизимларига киришни бошқариш, техник воситаларини созлаш ва бошқа чораларни қўллаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашда ускуна, қурилма, аппарат-дастурий ва дастурий техник воситалар қўлланишини таъминлаш ҳамда уларни мунтазам такомиллаштириб бориш, фойдаланиш тартибларини белгилаш, техник хизмат кўрсатиш, таъмирлаш ва бошқа ҳолатларда улардан рухсатсиз фойдаланишнинг олдини олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқўлланилаётган техник воситаларга барча телекоммуникация тармоқларидан рухсатсиз кириш, маълумотларни ўзгартириш, ўчириш ва кўчириб олишдан ҳимоялаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборотларни чиқиб кетишини (йўқолишини) олдини олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимига рухсатсиз кириш ёки киберхавфсизлик ҳодисалари содир бўлганда, таҳлил қилиш асосида ҳимоя тизимларини мустаҳкамлаб бориш чораларини кўриш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКейинги таҳрирга қаранг.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Кредит бюролари ахборот тизимларидан маълумотларнинг рухсатсиз узатилиши ва тарқалишидан ҳимоялаш бўйича DLP (Data Loss Prevention) тизими жорий этилиши шарт. Маълумотларни ҳимоя қилишда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳофазаланадиган маълумотларни рухсатсиз турли тармоқ каналлари орқали узатилиши, ҳисобга олинмаган ташқи ташувчига кўчирилиши, рухсатсиз чоп этилиши аниқланиши ва бу ҳақида кредит бюро раҳбариятига маълумот бериш ва келгусида шу каби салбий ҳолатлар бўлмаслигини олдини олиш чоралари кўрилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳофазаланадиган маълумотларни сервер ва компьютерларда сақланиши назорат қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Кредит бюролари дастурлар ва операцион тизимларга зарар келтирувчи зарарли кодлар (компьютер вируслари) ва уларнинг салбий таъсирини олдини олиш учун қуйидаги чораларни кўриши шарт:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳисоблаш техникаси қурилмалари (серверлар, компьютерлар ва бошқалар), иш фаолиятига зарар етказувчи кодларни (компьютер вирусларини) аниқлаш ва уларнинг салбий таъсирини олдини олиш чораларини кўриши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларида фақат лицензияланган антивирус дастуридан фойдаланиш, уларнинг русумлари ва базалари актуаллиги ҳамда янгиланиб борилишини таъминлаши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishантивирус дастурларининг ўрнатилиши ҳамда унинг ишлаши Хизмат томонидан назорат қилиниши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishантивирус дастурларининг автоматик тарзда ишлашини таъминлаши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтармоқ орқали келган барча ахборотларни антивирус дастури орқали текшириши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishантивирус дастурининг созламалари бунга масъул бўлмаган кредит бюроси ходимлари томонидан ўзгартириш имконияти бўлмаслигини таъминлаши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкомпьютер вируси аниқланганда, ходимлар томонидан амалга ошириладиган ҳаракатлар тартиби белгиланиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Кредит бюроларида антивирус дастурларини марказлашган ҳолда бошқариш тизими жорий этилиши, антивирус дастурининг базаси ҳар куни янгиланиб борилиши ва версияси актуал (маънан эскирмаган) бўлиши таъминланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Антивирус дастурлари серверлар, компьютерлар ва бошқа барча антивирус дастурлари ўрнатилиши мумкин бўлган ҳисоблаш воситаларига ҳамда қурилмаларга ўрнатилган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАнтивирус дастурлари Марказий банкнинг мониторинг тизимига уланиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Ахборот тизимларида ахборотни муҳофаза қилишнинг криптографик усуллари қўлланилишида қуйидагилар белгилаб олиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкриптографик муҳофаза воситаларини автоматлаштирилган тизимларга боғлаш, ишга тушириш, ишлатиш ва фойдаланишдан чиқариш тартиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкриптографик муҳофаза воситаларининг тўхтаб қолиши, ишдан чиқиши ва бошқа фавқулодда ҳолатларда уларни қайта тиклаш тартиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкриптографик муҳофаза дастурларига ва техник ҳужжатларига ўзгартиришлар киритиш тартиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкриптографик калитларни бошқариш тартиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкриптографик калитларни ташувчи қурилмаларни қўллаш, сақлаш, ўзгартириш ва бошқалар бўйича ташкилий ҳамда техникавий усулларни қўллаш тартиби.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Кредит бюролари Марказий банк ва кредит ташкилотлари билан электрон ахборот алмашинувини Марказий банкнинг «Ахборотлаштириш бош маркази» давлат унитар корхонаси билан тузилган шартнома асосида банк телекоммуникация тармоғи орқали амалга оширади. Бунда, қуйидаги хавфсизлик чоралари кўрилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) кредит ахбороти билан ишлаш учун фақат тегишли рухсатга эга бўлган ходимлар қўйилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) фойдаланувчиларнинг тизимга кириши учун аутентификация қилиш логин ва парол ҳамда аппарат-дастурий воситалар (токен-махсус қурилма) ёрдамида амалга оширилиши. Бунда, парол 12 та белгидан кам бўлмаган рақам ва символлар комбинациясидан иборат бўлиши ҳамда парол ва логинларни муддати тугашига қараб ўзгартириш имконияти бўлиши лозим. Паролнинг амал қилиш муддати бир ойдан ошмаслиги лозим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) кредит ахбороти алмашинувида қатнашувчи ходимларнинг сервер ва компьютерлари телекоммуникация тармоқлари орқали ишлаши учун аппарат-дастурий воситалар билан жиҳозланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) ахборотларни қайта ишлаш, узатиш ва қабул қилиш учун ажратилган серверлар ва компьютерларга умумий локал тармоққа уланган бошқа компьютерлардан кириш имконияти бўлмаслиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) кредит бюроси томонидан узатиладиган ва қабул қилинадиган ҳар қандай ахборот электрон рақамли имзо билан тасдиқланиши ҳамда бажарилган ишлар бўйича маълумот автоматик равишда электрон журналга киритилиши. Бунда, электрон рақамли имзо ёпиқ калитининг эгаси қуйидагиларни амалга ошириши шарт:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлектрон рақамли имзонинг ёпиқ калитидан фойдаланиш устидан назоратни таъминлаши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлектрон рақамли имзо калити сертификатини берган электрон рақамли имзолар калитларини рўйхатга олиш марказига электрон рақамли имзонинг ёпиқ калитидан фойдаланиш режими бузилганлиги ёки бузилиши эҳтимоли борлиги тўғрисида хабар қилиши ва электрон рақамли имзо калити сертификатининг амал қилишини тўхтатиб туришни ёхуд мазкур сертификатни бекор қилишни талаб қилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўзи вакил бўлган юридик шахс қайта ташкил этилганда ва тугатилганда, бу ҳақда электрон рақамли имзо калити сертификатини берган электрон рақамли имзолар калитларини рўйхатга олиш марказига хабар қилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэ) электрон рақамли имзо очиқ калитининг фойдаланувчиси электрон рақамли имзонинг ҳақиқийлиги тасдиқланмаган ҳолларда электрон рақамли имзонинг ёпиқ калити эгасига хабар бериши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishж) кредит бюроларининг тизимларида кредит ахборотига тегишли бўлмаган ахборотларнинг узатилиши тақиқланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishз) электрон ахборот алмашинувида виртуал тармоқлар (VPN) асосида ташкил этилган ва ҳимояланган алоқа каналлари қўлланилиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАхборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича қўшимча ахборотни муҳофаза қилиш воситалари қўлланилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Мазкур Низомнинг 25-бандида кўрсатилганлардан ташқари тизим иштирокчилари кредит ахбороти алмашинуви учун умумий фойдаланишдаги телекоммуникация тармоқларидан тегишли шартномалар асосида фойдаланишлари мумкин. Бунда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдаланувчиларни тизимга киришида аутентификация қилиш логин ва парол (12 та белгидан кам бўлмаган рақам ва символлар комбинацияси) ёки аппарат-дастурий воситалар ёрдамида амалга оширилиши. Аутентификация натижаси уч марта нотўғри бўлган ҳолда, тизим беркитилиши лозим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкредит бюроларининг фойдаланувчилар, ахборотни етказиб берувчилар ва бошқа кредит бюролари билан электрон ахборот алмашинуви криптографик ҳимоялаш ва хавфсиз узатишни кўзда тутадиган протокол (ССЛ протокол) орқали амалга оширилиши. Бунда, виртуал хусусий тармоқлар (VPN) асосида ташкил этилган ва ҳимояланган алоқа каналлари қўлланилиши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсерверлар орқали узатиладиган ва қабул қилинадиган маълумотлар янгиланган базали антивирус дастури билан текширилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Кредит бюролари тизим иштирокчилари билан тузилган шартномаларда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда конфиденциал, жумладан банк сирини ташкил этувчи ва шахсга доир маълумотларнинг хавфсизлигини таъминлаш бўйича талабларни белгилаши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Кредит бюролари ахборотлаштириш объектларига рухсатсиз кириш ҳамда фойдаланишни чегаралаш мақсадида қуйидаги чораларни кўриши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборотлаштириш объектларига жисмонан таъсир этишни ҳамда техник жиҳозлар мавжуд бўлган бино ва хоналарга киришни назорат қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishходимларнинг ахборотлаштириш объектларига киришини назорат қилиш ва маълумотларнинг рухсатсиз тарқалишидан ҳимоялаш тизимларини жорий қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсерверлар ва телекоммуникация қурилмалари жойлашган хоналарда ишлаш жараёнларини видеокузатув тизимлари ёрдамида назорат қилиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Кредит бюролари барча турдаги маълумотларни (шу жумладан, банк сирини ташкил этувчи, шахсга доир ва бошқа қонун билан муҳофаза қилинадиган маълумотларни) сақловчи ахборот тизимларининг ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлигини таъминлашлари шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Кредит бюролари масофадан хизмат кўрсатувчи ахборот тизимларини амалиётга жорий этиш ҳамда уларга ўзгартириш киритишдан аввал қуйидагиларни таъминлашлари шарт:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмасофавий ахборот тизимларининг барча функцияларини синов (тест) тарзида тўлиқ текширувдан ўтказиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмасофавий ахборот тизимларини техник топшириқлар, уларнинг техник топшириққа ва киберхавфсизлик талабларига мувофиқлиги юзасидан экспертизадан ўтказиш ҳамда уларнинг натижалари бўйича олинган экспертиза хулосаларини Марказий банкка тақдим этиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдастурларни ишлатиш бўйича йўриқномаларни ишлаб чиқиш ва уларнинг актуаллигини таъминлаган ҳолда мижозларга тақдим этиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаниқланган заифликларни бартараф этиш учун ўзгаришлар киритилишини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмижозлар қўллаётган дастурларнинг актуаллигини назорат қилиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредит бюролари масофавий ахборот тизимларининг янги талқинини (версиясини) жорий этганидан сўнг эски талқиндан (версиядан) фойдаланишни чеклаши ва янги талқинга (версияга) ўтиши (янгилаши) лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Кредит бюролари кредит ахборотидан фойдаланувчилар билан тузилган шартномаларда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича томонларнинг мажбуриятларини белгилаган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Кредит бюролари ахборотнинг конфиденциаллиги ва яхлитлигини, шу жумладан шахсга доир маълумотларни муҳофаза қилишда ҳамда хавфсизликни таъминлашда қуйидаги чораларни кўришлари лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимлари орқали ишлов бериладиган конфиденциал ва шахсга доир маълумотларнинг яхлитлиги ва дахлсизлигини таъминлаш ҳамда улардан фойдаланиш тартибини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishички ҳужжатлар билан тартибга солинадиган ҳимояланадиган маълумотлар билан ишлашда хавфсизлик ва конфиденциалликни таъминлаш қоидалари ва талабларини ишлаб чиқиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконфиденциал ва шахсга доир маълумотлар билан ишловчи ходимлар сонини имкон даражасида камайтириш, ходимлар билан конфиденциал ва шахсга доир маълумотлар ошкор этилишининг олдини олиш бўйича мажбуриятномалар (шартнома) тузиш ва ушбу маълумотлардан фойдаланиш ҳуқуқларини ходимларнинг лавозим мажбуриятларидан келиб чиқиб белгилаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконфиденциал маълумотлар рўйхатини юритиш бўйича комиссия таркибини шакллантириш ва тасдиқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконфиденциал маълумотлар рўйхати ва ҳажмини аниқлаш ҳамда тасдиқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконфиденциал маълумотлар билан ишлашга рухсат берилган ходимлар рўйхатини шакллантириш ва тасдиқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборотлаштириш объектининг техник паспортини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконфиденциал маълумотларни ташувчи воситаларни рўйхатга олиш, йўқ қилиш ҳамда ташқарига олиб чиқиш ва кириш журналларини юритиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаълумотлар яхлитлиги ва хавфсизлигини таъминлаш мақсадида электрон рақамли имзо калитларидан фойдаланиш ҳамда шифрланган маълумотларни сақлаш тартибини белгилаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконфиденциал ва шахсга доир маълумотлар мавжуд бўлган ахборот ресурсларига киришда идентификация, аутентификация ва авторизация қилинишини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконфиденциал ва шахсга доир маълумотлар билан ишлаш ҳуқуқларининг рухсатсиз берилишини олдини олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимлари фойдаланувчиларининг муҳофазаланган маълумотларига кириш, ишлов бериш, уларни сақлаш ҳамда тақдим этиш жараёнидаги амалга оширилган ҳаракатларни электрон баённомаларда қайд этиб бориш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishташқи сақловчи қурилмалар ва техник воситаларнинг бинодан ташқарига олиб чиқилишини назорат қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаълумотларни узатиш, сақлаш, ишлов бериш, ўчириш ҳамда рухсатсиз четга чиқиб кетишини олдини олиш чоралари таъминлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Ахборот тизимлари ва ресурслари ҳамда мобил иловаларнинг дастур кодида мавжуд заифликлар дастурчилар ёрдамида ва (ёки) махсус дастурий таъминотда текширилиши, аниқланган заифликлар бартараф этилиши ҳамда ҳар бир текширув натижалари бўйича далолатнома расмийлаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. Маълумотлар базасини бошқариш тизими
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Кредит бюролари ахборот тизимининг маълумотлар базаси созланишларида хатоликларнинг олдини олиши ва тажовузкорнинг қуйидаги ҳаракатларини чеклашлари шарт:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаълумотлар базасига кириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаълумотлар базасининг махсус интерфейсини қўллаш, буйруқлар киритиш ва дастурларни ишлатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishадминистратор ва фойдаланувчилар паролларини билиб олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаълумотлар базасининг тизим файлларига кириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзарарли дастурлар ўрнатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсервернинг илова дастурларига эгалик қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаълумотлар базаси ва серверга масофадан ҳужум қилиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредит бюролари ахборот тизимининг маълумотлар базасига киритиладиган барча дастурий ўзгартиришларни ҳужжатлаштириши ва ўзгартиришларнинг ҳисобини юритиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Кредит бюролари ахборот тизимининг маълумотлар базасига киритилган дастурий ўзгартиришларни тестдан (синовдан) ўтказиш, ижобий натижага эришилганидан кейин базага киритиш ҳамда киритилган ўзгартиришларни ҳужжатлаштириш ва ҳисобини юритиш Хизмат томонидан ахборотлаштириш бўйича масъул ходим билан биргаликда амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Маълумотлар базасида ўрнатилган сервернинг иш жараёни учун зарур бўлмаган хизматлар тўхтатилиши ва ахборот портлари ёпиб қўйилиши лозим. Ишлатиладиган ахборот портларининг рўйхати ва фойдаланиш мақсади кўрсатилган ҳолда кредит бюроси директори томонидан тасдиқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Маълумотлар базасининг администратори ва маълумотлар базасида ахборот хавфсизлигини таъминловчи ходимларнинг вазифа ва ваколатлари кредит бюросининг ички ҳужжатлари билан белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Маълумотлар базаси администраторининг пароли 12 та белгидан кам бўлмаслиги лозим, бунда паролнинг белгилари сифатида пастки ва юқори регистр ҳарфлари, рақамлар ва махсус белгилардан (@,#, $, &, % ва ҳ.к.) қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-боб. Ахборот тизимларида ваколатларни чеклаш ва рўйхатга олишда хавфсизликни таъминлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Кредит бюролари ахборот тизимларида ишлаш жараёнида, шу жумладан ишлаб чиқиш ва синовдан ўтказиш жараёнида ваколатларни чегаралаш учун қуйидаги чораларни кўришлари лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларида ишлаш ҳуқуқларини белгиловчи тартиб ва қоидаларни ишлаб чиқиш ва уларни лавозим йўриқномаларида акс эттириш ҳамда тегишли ҳужжатга (ариза, талабнома ёки бошқа шаклга) асосан тизимдан фойдаланиш тартибини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларида ишлаш ҳуқуқи берилган масъул ходимлар рўйхатини шакллантириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларида ишлаш ҳуқуқларини белгилаш ва тақсимлаш билан боғлиқ ҳаракатларни рўйхатга олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларида ишлаш ҳуқуқлари мантиқан ва иш вазифасидан келиб чиқиб тўғри белгиланганлигини даврий (ҳар чоракда бир маротаба) текшириб туриш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларининг ишлаши ва синовдан ўтказилиш даврида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда берилган ахборот тизимларида ишлаш ҳуқуқлари тўғрилигини назорат қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизими фойдаланувчилари ахборот тизими томонидан берилган ҳуқуқларни ўзгартириш имкониятига эга бўлмаслигини таъминлаш ҳамда бу ҳуқуқларни бегона шахсларга беришни чеклаш чораларини кўриш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Кредит бюролари ўзларининг ахборот тизимларига ўзгартириш киритиш учун бошқа ташкилотларни жалб қилганда қуйидагиларни амалга оширишлари зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконфиденциал ва шахсга доир маълумотларни ошкор этмаслик бўйича битим тузиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларида муҳофаза қилинадиган маълумотлар билан ишлашни белгиланган тартибда рухсат бериш асосида амалга ошириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтегишли лицензия ва (ёки) бошқа рухсатномага эга бўлган (агар ушбу фаолият лицензия ёки тегишли рухсатнома асосида амалга оширилса) ташкилотларни жалб қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларини лойиҳалаш босқичида маълумотларнинг конфиденциаллигини таъминлаш чораларини ишлаб чиқиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўриладиган ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича чоралар (амалга ошириладиган ишлар, ўрнатиладиган дастурлар, қурилмалар ва бошқалар) ва аниқ кўрсатилган техник топшириқни қабул қилиш (тест синовларини амалга ошириш режаси) ҳамда бошқа тегишли ҳужжатларни расмийлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдастурий таъминотни ишлаб чиққан ва унга ўзгартириш киритган (киритадиган) ташкилотлар рўйхатини тузиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларини ишлаб чиқиш ва жорий этишнинг тахминий муддатларини ҳамда шартларини белгилаб олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishжалб қилинган ташкилот ходимлари томонидан ахборот тизимларига киритиладиган ўзгартиришларнинг асослилигини, мавжуд техник топшириқларга мослигини, ахборот тизимига алоқадор бўлмаган дастурлар (тизим функциялари) киритилмаслиги ва тест синовлари натижаларининг ижобийлигини Хизмат ҳамда ахборотлаштириш бўйича масъул ходим томонидан назоратга олиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Ахборот тизимларига ўзгартириш киритган ташкилот ўз вазифасини амалга оширганидан сўнг ёки у билан тузилган шартнома муддати тугаганида, унга маълум бўлган барча конфиденциал маълумотлар (идентификатор, пароллар ва бошқалар) ҳамда тизимга кириш имкониятлари Хизмат томонидан ўзгартирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Ахборот тизимларига кириш ҳуқуқи мавжуд бўлган фойдаланувчиларни ҳар йили камида бир маротаба хатловдан (инвентаризациядан) ўтказиш ва ҳуқуқларини қайта кўриб чиқиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Ахборот тизимидан банк сирини ташкил этувчи ва шахсга доир маълумотларни олиш жараёнида аномал (фрод) ҳолатларни аниқлаш механизми жорий этилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-боб Интернет тармоғидан фойдаланишда ахборот хавфсизлигини ва киберхавфсизликни таъминлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Кредит бюролари электрон почта тизими серверини ўзининг локал ҳисоблаш тармоғида яратади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредит бюролари интернет тармоғи ва электрон почта тизимларидан фойдаланишда ахборот муҳофазасини таъминлаш, ходимларни тизимга киритиш, уларга чекловлар қўйиш, ходимлар ҳаракати ва тизим ахборот хавфсизлиги устидан назорат қилишни ўзининг ички ҳужжатларида белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Кредит бюролари томонидан конфиденциал ва шахсга доир маълумотлар рухсат берилган ахборот тизимлари орқали юборилиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Файлларни узатиш протоколи (FTP) серверида ташкил қилинган умумий каталог орқали файл алмашинувини амалга ошириш ва банк сири маълумотларини тармоқда эркин ўқиш учун жойлаштириш тақиқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Кредит бюролари томонидан интернет ва электрон почта орқали юборишга тайёрланган ёки қабул қилинган ҳар бир электрон маълумот антивирус дастури ёрдамида текширилиши шарт. Электрон почта орқали қабул қилинган маълумотлар зарар келтирмаслиги учун қумдонда (Sandbox тизими) текширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Кредит бюролари ўзининг электрон почта тизими ҳамда интернет тармоғидан фойдаланиш тартибини ички ҳужжатлари билан белгилайди ҳамда электрон почта орқали юборилган ва қабул қилинган маълумотларни Хизмат томонидан назорат қилинишини таъминлайди. Бунда фақат рухсат берилган фойдаланувчилар интернет тармоғидан фойдаланиши ва интернет тармоғидан фойдаланишда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш чоралари кўрилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Интернет тармоғи ва банк телекоммуникация тармоғи алоҳида маршрутизатор (router) ва алоҳида тармоқлараро экран (firewall) қурилмалари орқали жисмонан уланиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Ахборот муҳофазасини кучайтириш мақсадида тармоқ протоколида (TCP/IP) тармоқ транзит пакетларининг IP манзилларини ўзгартириш имконини берувчи тармоқ адресларини ўзгартириш протоколи (NAT) қўлланилиши мумкин. Бунда тармоқ орқали барча уланишларнинг электрон журналлари асл IP манзиллар кўрсатилган ҳолда юритилиши ва белгиланган тартибда электрон архивга олиниши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Интернет тармоғидан фойдаланиш тартиби назоратга олинган бўлиши ва кредит бюроси ходимларининг интернет тармоғидан фойдаланишлари уларнинг лавозим йўриқномасига асосан белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИнтернет тармоғидан фойдаланган ходимнинг логини, фойдаланиш вақти, ресурс номи ва бошқа маълумотлар акс эттирилган электрон баённомалар юритилиши керак. Хизмат ушбу электрон баённомаларни таҳлил қилиб боради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Интернет тармоғидан фойдаланишда ахборот муҳофазасини таъминлаш янги авлод тармоқлараро экран қурилмалари, прокси-сервер, антивирус, тажовузларни аниқлаш ва олдини олиш (IDS/IPS), anti-spam, anti-bot ва бошқа ахборот хавфсизлиги тизимларини қўллаш йўли билан амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-боб. Ахборот тизимлари ва ресурслари мониторинги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. Кредит бюролари конфиденциал маълумотлардан ва ўта муҳим мантиқий ҳамда жисмоний ресурслардан (ахборот тизимлари, маълумотлар базаларидан, ахборотни ҳимоя қилиш модулларидан) фойдаланиш мониторингини амалга оширади. Бунда мониторинг қилишда қуйидагилар белгиланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот инфратузилмасининг ахборотга ишлов бериш, уларни сақлаш ва тармоқда узатиш учун қўлланиладиган дастур ва қурилмалар ҳисобини юритиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик ҳодисаларини таҳлил қилиш, ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик ҳолатини мониторинг қилиш ҳамда огоҳлантириш имконини берувчи SIEM (Security Information and Event Management) ёки бошқа тизимларни жорий қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлиги ҳолатини мониторинг қилишни амалга оширувчи тизим маълумотларини таҳлил қилиб бориш ва аниқланган ҳолатларни (тармоққа рухсатсиз кириш ва киришга уриниш, тизимдаги тўхталишлар, ахборот ресурсларининг етишмовчилиги, тармоқдаги узилишлар, ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлигини таъминлашдаги чекланишлар ва бошқа ҳодисалар) бартараф этиш ва (ёки) уларнинг олдини олиш бўйича чоралар кўриш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконфиденциал маълумотлардан ва ўта муҳим мантиқий ҳамда жисмоний ресурслардан (тармоқлар, ахборот тизимлари, маълумотлар базалари ва ахборотни ҳимоя қилиш модулларидан) рухсатсиз фойдаланишнинг олдини олиш бўйича чоралар кўриш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдаланувчи операцияни амалга оширган сана (кун, ой, йил) ва вақт (соат, дақиқа, сония), унинг амалга оширган операцияси фойдаланувчига автоматлаштирилган тизимларда ҳамда ахборот дастурларида берилган идентификация рақами, тизимларга киришда мавжуд бўлган идентификация маълумотлари (IP-манзил, MAC-манзил ва бошқа), автоматлаштирилган тизимлар томонидан фойдаланувчига ҳуқуқ берилиши билан боғлиқ ҳаракатларни қайд этиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик ҳолатини мониторинг қилиш тизимларини Марказий банк «CERT-CBU» киберхавфсизлик марказининг мониторинг тизимига боғланишини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот дастурлари ва автоматлаштирилган тизимлар ишлатилиши билан боғлиқ фойдаланувчиларнинг ҳаракатини (операция) қайд этиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-боб Ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик ҳодисаларини бошқариш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Кредит бюролари ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашга доир талабларнинг бузилиши билан боғлиқ бўлган ҳодисаларни аниқлаш мақсадида қуйидаги ишларни ташкил этиши шарт:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқўлланилиши зарур бўлган ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик бўйича ташкилий чораларни аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмавжуд техник қурилмаларни ишлатиш, созлаш ҳамда улардаги маълумотларни қайд этиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик талабларининг бузилиши билан боғлиқ ҳодисаларни аниқлаш чораларини кўриш ҳамда ушбу ҳолатлар кредит бюроси ходимлари томонидан аниқланганда Хизматни хабардор қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик талабларининг бузилиши билан боғлиқ ҳодисалар юзага келганда, уларни бартараф этиш, юзага келиш сабабларини аниқлаш, таҳлил қилиш ҳамда аниқланган ҳодисалар юзага келмаслиги бўйича тегишли чоралар кўриш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаниқланган ҳодисаларни рўйхатга олиб бориш (реестрини юритиш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаниқланган ҳодисалар тўғрисидаги маълумотларни сақлаш тартибини белгилаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашнинг бошқа чораларини кўриш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредит бюролари ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик талабларининг бузилиши билан боғлиқ ҳодисалар тўғрисида Марказий банкка зудлик билан ёзма ёки электрон шаклда хабар бериши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Кредит бюролари ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича талабларнинг бузилиши билан боғлиқ ҳодисаларнинг олдини олиш мақсадида қуйидагиларни белгилаши шарт:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик таваккалчиликларини бошқариш тартиби ва уларни баҳолаш мезонлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимида нохуш ҳодисалар юзага келганда ўзаро ҳаракатланиш тартиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсодир бўлган нохуш ҳодисаларга нисбатан таъсир чораларини кўриш бўйича амалга ошириладиган ҳаракатлар рўйхати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишнинг узлуксизлигини таъминлаш, ахборотни қайта тиклаш ҳамда бошқа салбий ҳолатларни бартараф этиш чоралари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishходимлар томонидан мавжуд ахборот тизимларида ишлашда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизлик талаблари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюзага келган ҳодисаларнинг келиб чиқиш омилларини аниқлаш мақсадида тармоқ қурилмалари ва ахборот тизимларининг электрон баённомаларини расмийлаштириш, йиғиш, таҳлил қилиш ҳамда уларга асосан тегишли кўрсатмалар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашга доир талабларнинг бузилиши билан боғлиқ аниқланган ҳодисалар сабабларини таҳлил қилиш ҳамда уларга таъсир кўрсатиш натижаларини баҳолаш лозим. Бунда аниқланган ҳодисалар сабабларини таҳлил қилиш ҳамда уларга таъсир кўрсатиш натижаларини баҳолаш тизими қуйидагиларни ўз ичига олиши шарт:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаниқланган ҳодисаларга нисбатан таъсир чоралари кўрилгандан кейин ушбу ҳодисаларнинг келиб чиқиш сабабларини Хизмат томонидан тегишли бўлинмалар билан биргаликда таҳлил қилиш тартиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимларининг тегишли электрон баённомаларини ўрганиш ҳамда аниқланган ҳодисанинг юзага келишига сабабчи бўлган ходимлардан тушунтиришлар олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳодисаларнинг келиб чиқиш сабабларига ойдинлик киритиб, бундай ҳолатлар юзага келмаслиги ёки юзага келганда унинг зарар келтириш имкониятларини камайтириш чораларини кўриш (шу жумладан, тегишли мутахассисларни жалб қилган ҳолда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳодисаларнинг салбий таъсир кўрсатиш даражасига қараб таснифлаш ва баҳолаш мезонига асосан уларни баҳолаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАхборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашга доир талабларнинг бузилиши билан боғлиқ аниқланган ҳодисаларга нисбатан кўрилган таъсир чоралари, уларни баҳолаш натижалари ва бошқа қўшимча маълумотлар чоп этилиши ҳамда алоҳида йиғмажилдда сақланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-боб. Ахборот тизимининг узлуксиз ишлашини йўлга қўйиш ва электрон архив юритиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Ахборот тизимларининг узлуксиз ишлаши ва барқарорлигини таъминлаш мақсадида қуйидаги чоралар кўрилиши шарт:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасосий ахборот тизимлари ишдан чиққан ҳолатларда хизматлардан фойдаланишни камида 99,9 фоиз даражада таъминлай олиш имкониятига эга захира сервер қувватларига эга бўлиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishреал вақт режимида маълумотларни қайта ишловчи ахборот инфратузилмасида камида 30 фоизгача захира жой бўлиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизими билан боғлиқ тармоқ ва бошқа қурилмалар носоз ҳолатга келганда, уни иш жараёнига келтириш ва узлуксиз ишлашини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishоперацион тизим, дастурий таъминотлар, ахборот тизимларининг дастурлари, маълумотлар (маълумотлар базаси, созламалари, электрон баённомалар) нусхаларини захирага (backup) олиш ва электрон архивда сақлаш ҳамда уларни қайта тиклаш тартибини (механизмини) ишлаб чиқиш, уларнинг ҳисобини юритиш ва назоратини олиб бориш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзахира тикланиш режаси, техник қурилма ва ускуналарга эга бўлиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаълумотларнинг захирага олинган (backup) нусхаларини техник носозликларда ва фавқулодда вазиятларда қайта тиклаш режасини ишлаб чиқиш ва даврий (бир йилда бир маротаба) равишда ахборот тизимини қайта тиклаб текшириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзахира нусхаларини сақлаш муддати, тартиби ва захирадан ечиш қоидаларига риоя қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдастурларга ўзгартириш киритишни синов (тест) учун мўлжалланган серверларда текшириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтизимдаги қурилма ва ускуналарнинг ишлашини назорат қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот тизимининг узлуксизлигига салбий таъсир этиши мумкин бўлган ҳолатларни олдини олиш ва ахборот муҳофазасини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдизел электр станцияси ва (ёки) бошқа электр таъминоти узлуксизлигини таъминлаш воситаларидан (UPS ва бошқалар) фойдаланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишлов берилган маълумотларни сақлаш ва уларнинг электрон архивда юритилишини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмижозларнинг ҳаракатига тегишли бўлган маълумотларни камида беш йил сақланишини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлектрон архив юритишда ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлашга доир талабларга риоя этилиши бўйича ишчи гуруҳ тузган ҳолда бир йилда камида икки маротаба текшириш ва натижалари тўғрисида Марказий банкка маълумот бериш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот узатиш захира тармоқларига эга бўлиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Кредит бюролари асосий ахборот тизимлари жойлашган жойдан 50 километрдан кам бўлмаган масофада жойлашган ҳудудлардаги шаҳар марказларида захира ахборот тизимларини ташкил этиши лозим. Бунда асосий ва захира ахборот тизимлари Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташкил этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАхборот тизимларидаги маълумотлар (электрон баённомалар ва ҳ.к) электрон архивларда камида икки нусхада (хусусан, асосий ва захира ахборот тизимларининг ҳар бирида битта нусхадан) сақланиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Кредит бюроси ўз фаолияти давомида шаклланадиган барча ахборот ва ҳужжатларни рақамли шаклда тартибли равишда сақлаш мақсадида электрон архив тизимини ташкил этиши ва юритиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭлектрон архивда қуйидаги маълумотлар мажбурий равишда сақланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдаланувчиларнинг тизимга кириш ва чиқиш журналлари (баённомалари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёзувлар устида амалга оширилган ҳаракатлар (яратиш, ўзгартириш, ўчириш) бўйича баённомалар (логлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкредит тарихига оид барча кирувчи ва чиқувчи сўровлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкредит тарихини тузатиш ёки рад этиш бўйича ариза ва қарорлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлектрон почта орқали қабул қилинган ва юборилган ҳужжатлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishARP (Address Resolution Protocol) жадваллари, тизим хатоликлари ва рухсатсиз кириш уринишлари ҳақида техник баённомалар (loglar);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзахиралаш ва тиклаш бўйича амалиётлар журнали.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Захира нусхаларни сақлаш, юритиш ва улардан фойдаланиш билан боғлиқ талаблар қуйидагиларни ўз ичига олади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) захира нусхаларни сақлаш муддати:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтизим конфигурацияси, электрон баённомалар ва лог файллар — бир йил;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмолиявий ва мижозларга оид операцион маълумотлар — беш йил;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishички хизматлар фаолиятига тегишли жорий маълумотлар — олти ойни ташкил этади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) захира нусхаларини тиклаш ва ўчириш фақат ваколатга эга бўлган масъул ходимлар томонидан амалга оширилиши лозим. Бунда, барча ҳаракатлар расмийлаштирилиши ва электрон баённомалар (лог)да қайд этилиши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishс) сақлаш муддати якунига етган захира нусхалар уларнинг махфийлик даражаси ва ахборот хавфсизлиги талаблари инобатга олинган ҳолда қайта тиклаб бўлмайдиган қилиб йўқ қилинади. Бунда, барча жараёнлар электрон баённомалар (log)да қайд этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. Кредит бюроларининг фаолияти тугатилганда, улардаги мавжуд электрон архивнинг ахборот ресурслари қонунчиликда белгиланган тартибда тегишли давлат ёки нодавлат архивларига топширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредит бюролари қайта ташкил этилганда, уларнинг электрон архив маълумотлари тегишли давлат архивлари билан келишилган ҳолда мазкур ташкилотнинг ҳуқуқий ворислари электрон архивига топширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11-боб. Сервер хоналарининг хавфсизлик талаблари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. Кредит бюролари ҳудудидаги сервер хонасида бюронинг ахборот тизимлари, маълумотлар базаси, веб-серверлари ва бошқа серверлар жойлаштирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар серверлар Ўзбекистон ҳудудида жойлашган ҳамда банк телекоммуникация тармоғига уланган маълумотларни қайта ишлаш марказларида жойлаштирилса, маълумотларни қайта ишлаш марказлари сервер жойлашган хоналарнинг хавфсизлигини халқаро талаблар доирасида таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Кредит бюролари сервер хонанинг кафолатли электр таъминоти тизимини жорий этиши лозим, бунда турли электр подстанциялардан электр таъминотининг иккита киришлари ва битта автоматик тарзда ишга тушувчи дизел электр станцияси мавжуд бўлиши керак. Электр энергиясининг барча учта манбаи электр таъминотининг асосий (захира) фидерига автоматик тарзда қайта уланиши таъминланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Электр таъминоти линияларининг, автоматик дизел электр станцияси ва унинг захираси автоматик киришининг параметрлари ускуна ва сервер хонаси тизимларининг истеъмол қилинадиган умумий қувватидан келиб чиқиб аниқланиши ва қувват бўйича захиранинг камида 10 фоизини таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. Кредит бюролари узлуксиз ишлаши учун камида бир суткага етадиган ёқилғи захирасига эга бўлган дизел электр станцияси билан таъминланиши лозим, бунда кредит бюросида электр қуввати бўлмаганда дизел электр станцияси автоматик равишда ишга тушиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. Кредит бюролари сервер хонасини узлуксиз электр таъминоти манбаи (UPS) билан жиҳозлашлари лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда электр таъминоти манбаи (UPS) қуввати барча таъминланадиган ускуна ва келажакдаги эҳтиёж учун захира ҳисобга олинган ҳолда жорий қилинган бўлиши керак. Электр таъминоти манбаи (UPS) орқали автоном ишлаш вақтини аниқлашда эҳтиёжлар, шунингдек захира линияларга ёки автоматик дизел электр станциясига ўтиш ва қайта ўтиш учун керак бўладиган вақт ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. Сервер хонасига кириш фақат тасдиқланган рўйхатга мувофиқ амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСервер хонасига киришга рухсат берилган ходимлар рўйхатида бўлмаган шахслар сервер хонасига кириш зарурати пайдо бўлган ҳолларда уларнинг кириши асосланган ҳолда талабнома билан расмийлаштирилиши лозим. Ушбу талабнома ахборот технологиялари бўлинмаси раҳбари томонидан кўриб чиқилиши ва имзоланиши, шунингдек Хизмат раҳбари билан келишилиши зарур. Сервер хонасига кириш сервер администратори кузатуви остида амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. Сервер хонасига ходимлар киришни назорат қилиш тизими орқали назоратдан ўтган ҳолда (биометрик ёки бошқа усуллардан) кириши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. Сервер хонасига ахборот тизимларига хизмат кўрсатувчи ташкилотлар ходимлари киритилганда, бу ҳақда рўйхатга олиш журналига сервер хоналарига кириш ва чиқиш санаси, вақти, амалга оширилган ишлар номи, бажарувчининг фамилияси, исми, лавозими, ташкилот номи ёзилиши ҳамда ушбу ходимнинг имзоси қўйилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70. Сервер хонаси қуйидаги жиҳозланиш талабларига жавоб бериши шарт:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмустаҳкам деворлар ва ишончли тўсиқларга эга бўлиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишончли (кодли) қулфлар ўрнатилган мустаҳкам эшиклар билан жиҳозланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдеразалар хонага киришдан ҳимоя қилиш воситаларига эга бўлиши, шунингдек бегона шахсларнинг кўз ёки махсус қурилмалар билан кузатишидан ҳимоя қилувчи дераза пардалари, қўриқлаш ва огоҳлантириш қурилмалари билан жиҳозланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёнғин хавфсизлиги талабларига мувофиқ бўлиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71. Сервер хонасига ўрнатилган видеокузатув тизими қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсерверлар билан бевосита жисмоний контактлар ёзиб борилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishузлуксиз видеокузатув амалга оширилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсерверларнинг (сервер шкафларининг) олди ва орқа тарафини кеча-ю кундуз назорат қилиш имконияти бўлиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishвидеокамераларнинг тасвирга олиш имкониятлари технологик қурилмаларга хизмат кўрсатаётган ходимларнинг юзларини ишонч билан фарқлашига етарли бўлиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish72. Сервер хонасининг видеокузатув қурилмалари маълумотлари ахборот тизими локал тармоқлардан ажратилган ва ташқи таъсирлардан ҳимоя қилинган бўлиши ҳамда электр таъминоти узилган вақтдан бошлаб 12 соат ичида энергияга боғлиқ бўлмаган ҳолда автоном равишда ишлаш имкониятига эга бўлиши, шунингдек видеоархив 2 ойдан кам бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish73. Сервер хонасининг видеоархив маълумотларини юритиш ва ундан фойдаланиш Хизмат томонидан амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish74. Сервер хонаси ёнғинга қарши қурилмалар билан жиҳозланган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish75. Совитиш ва вентиляция қуйи тизимига қўйиладиган асосий талаблар қуйидагилардан иборат:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) сервер хонасида қуйидаги иқлим шароитларига риоя қилиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхонадаги ҳаво ҳарорати: 18 — 24°C;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳароратнинг йўл қўйиладиган оғишлари: ± 2°C;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳавонинг нисбий намлиги 40 — 50 фоиз.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲавони совитиш тизимининг ҳақиқий совитиш қуввати сервер хонасида жойлашган барча ускуналар ва тизимларнинг умумий иссиқлик чиқаришидан ортиқ бўлиши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) сервер хонасининг ҳавосини совитиш тизими 100 фоиз захиралашдан фойдаланган ҳолда бажарилади (ҳар бири мустақил равишда хонанинг ҳаво режимини таъминлай оладиган иккита мустақил кондиционер).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish76. Кредит бюроларининг бинолари ҳимоя қилинишида улар зарурий ускуналар, ташкилий-техник воситалар билан жиҳозланиши ва тегишли дастурий таъминотлардан фойдаланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12-боб. Кредит ахбороти фойдаланувчиларига қўйиладиган талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish77. Кредит ахборотидан фойдаланувчилар кредит бюроларининг ахборот тизимларига рухсат этилмаган ҳолда кириш, кредит ахборотини йўқ қилиб юбориш, ўзгартириш, ундан бошқа шахслар фойдаланиши ёки уни ошкор этилишини олдини олиш учун ташкилий ва техник чоралар кўриши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish78. Кредит бюролари кредит ахборотидан фойдаланувчилар учун ахборот тизимида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш бўйича талабларни белгилаши ҳамда ижросини назорат ва мониторинг қилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМониторинг натижасида салбий ҳолатлар аниқланганда, ушбу фойдаланувчига нисбатан чоралар кўради, жумладан уни ахборот тизимига киришини чеклайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13-боб. Якуний қоида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish79. Мазкур Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 24.09.2025 й., 10/25/3679/0865-сон; 03.08.2026 й., 10/26/3914/0809-сон)