Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбуйруғи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.09-24 «Қазилма ишлари олиб борилган ва чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалаш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2025 йил 17 мартда ҳисобга олинди, ҳисоб рақами 340]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодекси ҳамда Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 23 апрелдаги 231-сон «Қурилиш соҳасидаги норматив ҳужжатларни халқаро стандартлар билан уйғунлаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ буюраман:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. ШНҚ 2.01.09-24 «Қазилма ишлари олиб борилган ва чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалаш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ўзбекистон Республикаси қурилиш вазирининг 2020 йил 7 январдаги 8-сон буйруғи билан тасдиқланган ШНҚ 2.01.09-19 «Чўкиш хавфи юқори бўлган заминлар ва ер ости ишловдаги ҳудудларда жойлашадиган бино ва иншоотлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги, Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ҳамда «Ўзсаноатқурилишматериаллари» уюшмаси билан келишилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Мазкур буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВазир Ш. ХИДОЯТОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2025 йил 11 февраль,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish01/2-12-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКелишилди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭкология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазири А. АБДУХАКИМОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2025 йил 3 февраль
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТоғ-кон саноати ва геология вазири Б. ИСЛАМОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2025 йил 13 январь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish«Ўзсаноатқурилишматериаллари» уюшмаси бошқарув раиси в.б Б. БОБОҚУЛОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2025 йил 13 январь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг 2025 йил 11 февралдаги 01/2-12-сон буйруғига
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.09-24 «Қазилма ишлари олиб борилган ва чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалаш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (бундан буён матнда ШНҚ деб юритилади) қазилма ишлари олиб борилган ҳамда чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалашга оид талабларни белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу ШНҚнинг талаблари гидротехника иншоотлари, автомобиль йўллари, шунингдек аэродром қопламаларини лойиҳалашга нисбатан татбиқ этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Мазкур ШНҚда қуйидаги шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар келтирилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.03-19 «Сейсмик ҳудудларда қурилиш»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.02.01-19 «Бино ва иншоотларнинг пойдеворлари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.02.03-21 «Қозиқли пойдеворлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.01-22 «Биноларнинг ички сув таъминоти ва оқова сувларини чиқариб юбориш»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.02-19 «Сув таъминоти. Ташқи тармоқлар ва иншоотлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.03-24 «Оқова сувларни чиқариб юбориш. Ташқи тармоқлар ва иншоотлар. Лойиҳалаш талаблари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.03.01-24 «Бетон ва темир-бетон конструкциялар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.15-24 «Ҳудудларни сув тошқини ва сув босишидан муҳандислик ҳимоялаш»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 5180-15 Грунтлар. Лаборатория шароитида физик хусусиятларни аниқлаш усуллари (расмий манба: Грунты. Методы лабораторного определения физических характеристик);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 27751-14 Қурилиш конструкциялари ва асосларининг ишончлилиги (расмий манба: Надежность строительных конструкций и оснований);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 22733-16 Грунтлар. Максимал зичликни лаборатория усулида аниқлаш усули (расмий манба Грунты. Метод лабораторного определения максимальной плотности);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 30416-12 Грунтлар. Лаборатория синовлари. Умумий қоидалар (расмий манба: Грунты. Лабораторные испытания. Общие положения);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 20276.2-20 Грунтлар. Радиал прессио билан синаш усули (расмий манба: Грунты. Метод испытания радиальным прессиометром);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 20276.4-20 Грунтлар. Грунт бутунларини кесиш усули (расмий манба: Грунты. Метод среза целиков грунта);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 19912-12 Грунтлар. Статик ва динамик зондлаш билан дала синовларини ўтказиш усуллари (расмий манба: Грунты. Методы полевых испытаний статическим и динамическим зондированием);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 23161-12 Грунтлар. Чўкувчанлик хусусиятларини лаборатория шароитида аниқлаш усули (расмий манба: Грунты. Метод лабораторного определения характеристик просадочности);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 24846-12 Грунтлар. Бино ва иншоотлар асослари деформацияларини ўлчаш усуллари (расмий манба: Грунты. Методы измерения деформаций оснований зданий и сооружений);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 30672-12 Грунтлар. Дала синовлари. Умумий қоидалар (расмий манба: ГОСТ 30672-2012 Грунты. Полевые испытания. Общие положения);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 5686-20 Грунтлар. Қозиқлар билан дала синовларини ўтказиш усуллари (расмий манба: Грунты. Методы полевых испытаний свайми);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 12248-10 Грунтлар. Мустаҳкамлик ва деформацияланиш хусусиятларини лаборатория шароитида аниқлаш усуллари (расмий манба: Грунты. Методы лабораторного определения характеристик прочности и деформируемости);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ Р 70462.1-22 Ахборот технологиялари (IT). Сунъий интеллект. Нейрон тармоқларнинг мустаҳкамлигини баҳолаш (расмий манба: Информационные технологии (ИТ). Интеллект искусственный. Оценка робастности нейронных сетей).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. Атамалар ва таърифлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ушбу ШНҚда қуйидаги атамалар ва уларнинг таърифлари қўлланилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқазилма ишлари олиб борилган ҳудуд — бурғилаш орқали қазиш ишлари олиб борилган, минераллар, газ ва нефть маҳсулотларини олиш мақсадида текширилган ёки қайта ишлов берилган ер майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўкувчан грунтли ҳудуд — ер юзи ва ер остидаги ўзига хос хусусиятга эга грунт тури, юкламалар таъсирида ёки намликнинг ўзгариши натижасида грунт қатламининг чўкиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI тур чўкувчан грунтли ҳудудлар — намликнинг ўзгариши ёки грунтга тушаётган юкламалар таъсиридан грунт қатламининг ўта чўкиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishII тур чўкувчан грунт — намликнинг ўзгариши натижасида (I турга нисбатан) грунт қатламининг кам чўкиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIII тур чўкувчан грунт — намликнинг ўзгариши ёки грунтга тушаётган юкламалар таъсиридан грунт қатламининг кам деформацияланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIV тур чўкувчан грунт — қайта ишлов бериш талаб этилмайдиган қурилиш учун хавфсиз грунт қатлами;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмулда — замин қатламининг чўккан ёки пастга ботган қисми;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсилжиш мулдаси — заминнинг жорий йўналишда ҳаракатланиши ёки силжиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Қазилма ишлари олиб борилган ва чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалашда қуйидагиларга риоя қилиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер сирти деформацияларнинг бино ва иншоотларга салбий таъсирини камайтириш учун режалаштириш тадбирларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино ва иншоотларни ҳимоя қилиш учун конструктив чораларга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино ва иншоотларни текислаш усуллари, нотекис чўкишини камайтириш ва оғишини бартараф этиш тадбирларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзаминнинг нотекис деформацияланишини камайтириш муҳандислик чораларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтоғ конлари ҳудудида ўпирилишлар ҳосил бўлишини олдини олиш тадбирларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгеологик қидирув ишлари жараёнида аниқланган эски тоғ-кон бўшлиқларини махсус материаллар билан тўлдиришга (тампонаж қилиш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishички ва ташқи муҳандислик тармоқлари, лифтлар ва муҳандислик-технологик ускуналарнинг нормал ишлашини таъминлашга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино ва иншоотларнинг юк кўтарувчи ва тўсиқ конструкцияларида юзага келадиган деформациялар ва ёриқларни ўз вақтида таъмирлашга.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Фойдаланиш даврида бино ва иншоотларни ҳимоя қилиш чоралари ушбу ШНҚнинг 1-иловаси талабларига асосан амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Бино ва иншоотларнинг намунавий лойиҳаларидан бошқа ҳудудларда (грунт шароитлари бўйича) ҳам фойдаланиш учун бирхиллаштириш (унификациялаш) керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Қазиш ишлари олиб борилган ҳамда чўкувчан грунтли ҳудудларда техник жиҳатдан мураккаб, ноёб бино ва иншоотларни қуришга йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалашда қуйидагиларни инобатга олиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш майдонининг муҳандислик-геологик хусусиятларини ушбу ШНҚнинг 6-иловасига асосан (грунтнинг чўкиши сабабли юз берадиган деформациялар, грунтни намлаш учун мавжуд манбалар, қопловчи грунтларнинг тавсифлари), қурилиш майдонини режалаштириш ва тайёрлашни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино ёки иншоотларнинг нормал ишлашини таъминлаш учун қўлланиладиган чора-тадбирларни (грунтнинг чўкувчанлик хоссаларини бартараф қилиш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтнинг чўкувчан қатламини қозиқлар билан кесиб ўтишда ШНҚ 2.02.03-21 талабларига мувофиқлигини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконструкцияларга замин грунтларининг текис, нотекис ва вертикал чўкиши, горизонтал силжишларининг таъсирини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилишнинг маҳаллий шароитларини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўхшаш грунт шароитларида замин деформациясини кузатиш натижаларини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishянги қурилиш майдонининг атрофида бошқа қурилиш объектларининг мавжудлиги ва техник ҳолатини.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. II тур чўкувчан грунтли ҳудудларда грунтнинг ўз оғирлигидан Ssl, g ≥ 20 cm чўкиши содир бўлганда, лойиҳа ҳужжатлари таркибига қуйидагиларни киритиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлиши тугалланган (таъмирланган) бино ёки иншоотларни фойдаланишга топшириш бўйича қўшимча талабларни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюк кўтарувчи ва тўсувчи конструкцияларни тизимли кўз билан (визуал) кузатиб боришни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishички ва ташқи сув тармоқлари, сув ва турли эритмалар учун мўлжалланган идишларнинг ҳолатини ШНҚ 2.04.02-19 ва ШНҚ 2.04.03-24 талаблари бўйича назорат қилишни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнам технологик жараёнлар олиб бориладиган хоналарда, сув тармоқларининг кириш-чиқиш жойларида грунт намлигини даврий кузатишни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавария ҳолатида сувнинг сизиб чиқишини тезкор бартараф этиш бўйича зарур чораларни кўришни.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. II тур чўкувчан грунтли ҳудудлар учун режалаштирилган намунавий лойиҳаларни маҳаллий шароитларга мослаштиришда қуйидагилар инобатга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSsl, g, cm — грунтларнинг чўкиши, ўз оғирлиги таъсирида юзага келадиган чўкиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish∆s/L, cm /m — чўкиш ва ўтиришнинг фарқи, грунтларнинг нисбий чўкиш фарқи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishƐ𝑢, mm/m — горизонтал силжиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishi, mm/m — замин қиялиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk mm/m — деформация нотекислиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRyc, m — заминнинг шартли эгрилик радиуси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. I тур чўкувчан грунтли ҳудудларда, оддий шароитларда қуриш учун мўлжалланган бино ва иншоотларнинг намунавий лойиҳаларида уларнинг пойдевор конструкцияларинг деформацияга ҳисоб-китоб амалга оширилмаган бўлса, ушбу лойиҳадан қуйидагиларни ҳисобга олган холда фойдаланишга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaE — грунт сиқилиши, чегаравий сиқилиш даражаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish∆su — нотекис деформация, чегаравий қийматлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEsl — деформация модули, грунтнинг ўртача модули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaEsl — сиқилувчанлик, чўкувчанлик даражасига мувофиқ чегаравий қиймат;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish∆su,sl — пойдевор деформацияси, нотекис деформациянинг чегараси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSu — чўкиш нормаси чегаравий қийматдан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур параметрлар ШНҚ 2.02.01-19 талабларига мувофиқ аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. II тур чўкувчан грунтли ҳудудларда II ва III даражали (юқори, нормал ва паст қийматлар) бино ва иншоотларни ГОСТ 27751-14 ва ШНҚ 2.02.01-19 га мувофиқ лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Лойиҳа ҳужжатлари бўйича қуйидагилар текширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳандислик-геологик тадқиқотлар ва тавсияларнинг асослилиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконструктив схемалар ва грунт тайёрлаш усуллари, танланган ечимларнинг тўғрилиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳисоблаш моделлари ва дастурлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Қазилма ишлари олиб борилган ҳудудларда бино ва иншоотларнинг лойиҳа ҳужжатларига қуйидаги қўшимча маълумотлар илова қилиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконструктив схемалар ва ҳимоя чоралари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунт хоссалари ва деформация миқдорлари тўғрисидаги талаблар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishинструментал кузатишлар ва геотехника текшируви бўйича талаблар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунт чўкишини кузатиш учун реперларни жойлаштириш режаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдеформациялар хавфи ҳақида огоҳлантириш воситалари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Чўкувчан грунтли ҳудудларда лойиҳаланаётган бино ва иншоотларнинг лойиҳа ҳужжатларига қуйидаги маълумотлар илова қилиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконструктив тизимлар ва пойдевор деформацияларини камайтириш чоралари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш ва дастлабки фойдаланиш йилларида геотехника текширувининг режаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлифтлар, кран йўллари ва транспорт йўлларини текислашга оид тавсиялар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуд тузилмаси ва яқин атрофдаги объектлар ҳақидаги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳандислик тармоқларини авария ҳолатида узиб қўйиш схемаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Қурилиш жараёнида ШНҚ 2.02.01-19 ва ГОСТ Р 53778-11 талабларига мувофиқ геотехника текширувлари ўтказилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Қазилма ишлари олиб борилган ҳудудларда лойиҳалаш ишлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Бино ва иншоотларни лойиҳалашда дастлабки маълумотлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Қазилма ишлари олиб борилган ҳудудларда бино ва иншоотларнинг конструкцияларини ҳисоблашда грунт деформациялари олдиндан баҳоланиши, шунингдек қуйидаги дастлабки маълумотларга асосан пойдеворнинг грунт билан ўзаро таъсирини ҳисобга олиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер ости қазилмаларининг параметрлари, чуқурлиги, шакли ва ўлчамлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино ва иншоотларнинг конструкцияси, ер ости қисмлари, пойдевор ва материалларнинг хусусиятлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкон ишлари усули, технологияси ва қўлланиладиган ускуналар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуд рельефи, тоғ жинсларининг ҳолати ва синов натижалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтоғ жинсларининг хусусиятлари, жойлашуви ва таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқазиш ишлари кетма-кетлиги, грунтнинг чўкишига таъсир этувчи омиллар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. II тур чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотлар қурилиши учун мўлжалланган намунавий лойиҳаларда конструкциялар ва пойдеворлар деформацияларининг ҳисобини соддалаштириш, уларнинг мустаҳкамлигини таъминлаш ҳамда маҳаллий грунт шароитларига мослаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚазилма ишлари ташқи таъсир сифатида баҳоланиши, грунтнинг силжиши, силжиш мулдаси доирасида аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-расм. Қазилма ишлари жараёнида ер юзасининг силжиши ва деформацияланиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — қатламларининг қия ётқизилган ҳолатида уларга перпендикуляр вертикал кесим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб — қатламларининг тик ётқизилган ҳолатида уларга перпендикуляр вертикал кесим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв — қатламларнинг ётқизилиши йўналиши бўйича вертикал кесим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — чўкишнинг қиялик чизиқлари; 2 — ётқизиш бурчагининг эпюралари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3 — эгилувчанлик эпюралари; 4 — нисбий горизонтал деформациялар эпюралари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5 — горизонтал силжишлар эпюралари; 6 — қатлам; 7 — тозалаш ишлари натижасида юзага келган ковак лаҳим; 8 — қазиб олиш ишларигача ер юзасининг ҳолати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishα — қатламнинг ётиш бурчаги; βₒ, γₒ, δₒ — чегаравий силжиш бурчаклари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishѰ1, Ѱ2, Ѱ3 — тўлиқ силжиш бурчаклари; θ — максимал чўкиш бурчаги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishɳmₐₓ — ер юзасининг максимал чўкиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Грунт массивининг зўриқиш-деформация ҳолатини аниқлаш учун моделлаштирилган дастурий воситалардан ва ГОСТ Р 70462.1-22 га асосан эмпирик усуллардан (кузатиш, қиёслаш, ўлчаш, лаборатория синови) фойдаланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, ер ости тузилмалари ва грунт ҳолатларини дастлабки таҳлил қилиш учун икки ўлчовли (2D) моделлаштириш дастурларидан фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар таҳлил аниқ ечим бермаса, ер ости ва пойдевор материалларининг зўриқиши ва деформация ҳолатини таҳлил қилиш учун уч ўлчовли (3D) моделлаштириш дастурий воситаларини қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Тик ётувчи қатламларни қазиб олишда ер юзасида бузилишлар кузатилса, ўйиқларнинг (Δh) cm катталиги ва жойлашуви аниқланиши, шунингдек деформациянинг ўсиш тезлиги (𝝂, mm/м.ой) ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Силжиш нуқталари, йўналишлар бўйича силжишлар ва деформацияларнинг максимал ёки эҳтимолий қийматларини дастлабки маълумот сифатида қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Туннеллар, коллекторлар ва қувурларни қуришда деформация қийматлари ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Қазилма ишлари олиб борилган ҳудудларда деформация қийматлари қуйидаги 1-жадвалга мувофиқ гуруҳланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-жадвал | |||
Ҳудуд гуруҳи | Қазилма ишлари олиб борилган ҳудудлар | ||
Нисбий горизонтал деформация, (чўзилиш, сиқилиш) 𝜺, mm/m | Нишаблик 𝒊, mm/m | Эгрилик радиуси R, km | |
I | 12≥ 𝜺>8 | 20≥ 𝒊>10 | 1≤ R<3 |
II | 8≥ 𝜺>5 | 10≥ 𝒊>7 | 3≤ R<7 |
III | 5≥ 𝜺>3 | 7≥ 𝒊>5 | 7≤ R<12 |
IV | 3≥ 𝜺>0 | 5≥ 𝒊>0 | 12≤ R<20 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: 𝜺 <1, R> 20 ва l<3 катталикларда бино ва иншоотларни ҳимоя қилиш чораларини амалга ошириш талаб қилинмайди (намлик учун темир-бетон сиғимлари бундан мустасно).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБундай гуруҳлашдан лойиҳалаш ва қурилиш ишларини режалаштиришда, шунингдек иншоотларнинг деформацияга чидамлилигини баҳолашда фойдаланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Қазилма ишлари натижасида ер юзасида ўйиқлар ва нишабликлар пайдо бўлган ҳудудлар қуйидаги 2-жадвалга мувофиқ гуруҳланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-жадвал | |||
Ҳудуд гуруҳи | Баландлиги h(cm) | Узунлиги L (m) | Топографик хусусиятлар |
I | 100 cm ва ундан юқори | 10 m ва ундан ортиқ | Жарликлар, тик пастликлар |
II | 50 — 100 cm | 5 — 10 m | Ўртача тик ўйиқлар |
III | 20 — 50 cm | 2 — 5 m | Кам тик ўйиқлар |
IV | 0 — 20 cm | 0 — 2 m | Нишаблик ва текисликлар |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Ушбу жадвалдан бино ва иншоотларни қуриш жараёнида хавфсизлик чораларини аниқлаш, муҳандислик-қурилиш ечимларини танлаш ҳамда фойдаланиш даврида хавфсизликни ташкил этишда фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Бино ва иншоотларни ҳисоблашда юк омили сифатида қабул қилинадиган ер юзаси деформацияларининг ҳисобий ва эҳтимолий қийматларини қуйидаги 3-жадвалга асосан ортиқча юкланиш коэффициентига кўпайтириш орқали аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
3-жадвал |
|
Т/р |
Деформация турлари |
Белгилаш |
Деформациялар ва силжишларни ҳисоблаш учун коэффициентлар, 𝒏 |
|
|
Кутилган |
Эҳтимолий |
|||
|
1. |
Чўкиш 𝜼 |
|
1,2 (0,9) |
1,1 (0,9) |
|
2. |
Горизонтал силжиш ξ |
|
1,2 (0,9) |
1,1 (0,9) |
|
3. |
Чўзилиш ёки сиқилишнинг нисбий горизонтал деформацияси 𝜺 |
|
1,4 (0,8) |
1,2 (0,8) |
|
4. |
Нишаблик 𝒊 |
|
1,4 (0,8) |
1,2 (0,8) |
|
5. |
Эгрилик 𝝆 |
|
1,8 (0,6) |
1,4 (0,6) |
|
6. |
Ўйиқлар 𝒉 |
|
1,4 (0,8) |
1,2 (0,8) |
|
7. |
Буралиш 𝒔 |
|
1,8 |
1,4 |
|
8. |
Сирпаниш γ |
|
1,4 |
1,2 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Агар бир вақтнинг ўзида икки ёки ундан ортиқ турдаги максимал деформациялар таъсир қиладиган бўлса, коэффициент 𝜼 < 1 миқдорида қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Бино ва иншоотларни ер юзаси деформациялари таъсирига ҳисоблашда қабул қилинган иш шароити коэффициентларини қуйидаги 4-жадвалга асосан ҳисоблаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-жадвал | |||||
Т/р | Деформация турлари | Белгилаш | Иш шароитининг коэффициенти, 𝒎 | ||
Бино ва иншоот баландлигининг унинг узунлигига нисбати, h/l | |||||
0,5 гача | 0,5 дан 1 гача | 1 дан ортиқ | |||
1. | Чўзилиш ёки сиқилиш нисбий горизонтал деформация 𝜺 | 𝒎𝜺 | 1,0 | 0,8 | 0,7 |
2. | Нишаблик 𝒊 | 𝒎l | 1,0 | 0,8 | 0,7 |
3. | Эгрилик 𝝆 | 𝒎𝝆 | 1,0 | 0,7 | 0,5 |
4. | Буралиш 𝒔 | 𝒎𝒔 | 1,0 | 0,7 | 0,5 |
5. | Сирпаниш γ | 𝒎𝜸 | 1,0 | 0,8 | 0,7 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Бино ёки иншоотнинг кесими унинг энг кенг жойи (ширинаси) 𝒍 асос қилиб олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Бино ёки иншоот айлана шаклида лойиҳаланадиган бўлса, ташқи диаметри 𝒍 асос қилиб олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. 𝒍 < 15 m ва ундан баланд бўлган минора (башня) туридаги бинолар учун коэффициент 𝒎𝒊 = 1,5 қилиб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. 60 m ва ундан ортиқ узунликка эга кўприкли кран йўллари учун коэффициент 𝒎𝒊 = 0,5 қилиб белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Бино ва иншоотларнинг юк кўтарувчи конструкциясида ҳосил бўладиган босимнинг йўналиши ва жойлашиши максимал ўйиқларни ҳисобга олган ҳолда қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Фойдали қазилмалар мавжуд бўлган ҳудудларда қурилишни режалаштириш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Фойдали қазилмалар мавжуд бўлган ҳудудларда қурилишни режалаштиришда саноат захиралари мавжуд ҳудудларни танлаш ва лойиҳанинг мақсадга мувофиқлиги, иқтисодий самарадорлигини баҳолаш, қазилма ишлари таъсиридан ҳимоя қилиш ҳамда таъмирлаш харажатлари, ускуналарнинг узлуксиз ишлаши ва тоғ-кон ишлари режаси ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Аҳоли пунктлари ҳудудларини ривожлантириш ва қуриш тўғрисидаги шаҳарсозлик ҳужжатларини лойиҳалашдан аввал ўтказиладиган илмий-тадқиқот ва таҳлилий ишлар ШНҚ 1.02.07-19 га мувофиқ бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Қурилиш лойиҳаларда геологик чекловлар схемаси ҳудудлар бўйича қурилишга яроқли, чекланган ҳолда яроқли, қурилишга яроқсиз ҳамда вақтинча яроқсиз (кичик иншоотлар учун) ушбу ШНҚнинг 6-иловасига асосан тоифаларга ажратилган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Қазилма ишлари олиб борилган ҳудудларда бино ва иншоотлар ушбу ШНҚнинг 5-жадвалига асосан жойлаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Қурилиш учун яроқсиз бўлган ҳудудлардан кўкаламзорлаштириш майдонлари сифатида фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-жадвал | ||
Т/р | Функционал майдонлар | Ҳудуд гуруҳлари |
1. | Мактаб ва мактабгача таълим ташкилотлари | IV, III |
2. | Маданий-оммавий ишлар ва ҳордиқ олиш муассасалари | IV, III |
3. | Коммунал хўжалик муассаса ва объектлари | IV, III, II |
4. | Маъмурий ва жамоат бинолари | IV, III |
5. | Жисмоний тарбия ва спорт иншоотлари | IV |
6. | Турар жой объектлари ҳудуди (қаватлар сони бўйича): | |
5 қаватгача | IV, III, II | |
5 дан 16 қаватгача | IV, III | |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Бир турга мансуб бино ва иншоотларнинг лойиҳалари тоғ-геологик шароитларда қуришга мослаштирилган хоналарни ўз ичига олиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Намунавий конструктив схемаларга эга бино ва иншоотларни лойиҳалашда ҳисоб ишларини ушбу ШНҚнинг 2, 3 ва 4-иловаларига асосан амалга ошириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Қазиш ишлари олиб борилган ҳудудларда қуриладиган каркассиз биноларнинг бўйлама ўқлари ер юзасида поғоналар ҳосил бўлмаганда грунт қатламларининг йўналиши бўйлаб жойлаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Поғоналар пайдо бўлиши кутилаётган бўлса, биноларни улар орасига жойлаштириш ёки бино бўйлама ўқларини грунт қатламларининг чўзилишига перпендикулар йўналтириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГеологик бузилишлар мавжуд бўлган ҳудудларда биноларни грунт қатламларининг пастга силжиш йўналиши бўйича жойлаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Қазилма ишлари олиб борилган ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалаш учун қўшимча талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Бино ва иншоотларни лойиҳалашда муҳандислик қидирув материаллари таркибига қуйидаги қўшимча маълумотлар киритилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгеоморфологик, гидрогеологик ва гидрологик шароитларнинг ўзгаришини баҳолаш, грунтнинг чўкиши ва силжиши эҳтимолини аниқлаш, ер ости сувлари сатҳининг мавсумий ва йиллик ўзгаришлари, сув босиш хавфи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидрогеологик шароитлар ўзгариши натижасида грунтнинг физик-механик хусусиятларидаги эҳтимолий ўзгаришлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishвертикал ва қия ер ости ишлари мавжуд ҳудудлар ҳақидаги маълумотлар, эски кон ишларининг тошлар билан тўлдирилганлик даражаси ва чегаралари (агар кон режаси мавжуд бўлмаса), бўшлиқларнинг жойлашуви ва ўлчамлари, уларни қоплаган тоғ жинслари ҳақидаги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбосимнинг ошиб тушиши жараёнида грунтнинг ноанъанавий деформация хусусиятларини аниқлаш, босим ўзгариши давомида грунтларнинг деформация ҳолатини қайд этиш бўйича синов маълумотлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Қазилма ишлари амалга оширилган ҳудудларда бино ва иншоотларнинг лойиҳаси тоғ-геологик ва геотехник текширишлар асосида ишлаб чиқилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Тошли ёки тектоник ёриқлар бўлган, шунингдек эски кон лаҳимларининг мавжудлиги эҳтимоли юқори бўлган ҳудудларда тўлиқ муҳандислик-қидирув ишларини олиб борилиши, бунда қуйидаги маълумотлар аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер ости бўшлиқларининг аниқ жойлашуви тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтектоник ёрилмалар чиқиш нуқталари тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтош қатламларининг силжиш бурчаги бўйича маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтош жинсларининг силжиш амплитудаси тўғрисидаги маълумотлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Грунтнинг ўпирилиши, чўкиши ёки силжиш хавфи юқори бўлган ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалаштиришга йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТектоник ёрилмалар аниқланган ва ер юзаси деформациялари ҳақида тўлиқ маълумотлар мавжуд бўлса қурилиш ишларини амалга оширишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Ер юзасига метан ва бошқа зарарли газлар чиқиши хавфи мавжуд бўлган ҳудудларда бино ва иншоотлар қурилишига йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Ер ости сувларининг кўтарилиши ва техноген сув босиши хавфи мавжуд ҳудудларда ҳимоя тадбирларини қўллаш ҳамда ШНҚ 2.06.15-24 га асосан қурилиш ишларини амалга ошириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Бино ва иншоотларнинг вазифаси ва ишлаш шароитига кўра бикр, эгилувчан, аралаш (комбинацияланган) конструктив схемалар асосида лойиҳаланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмик фаол ҳудудларда қуриладиган бино ва иншоотлар ШНҚ 2.01.03-19 талабларига мувофиқ лойиҳаланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Бино ва иншоотларни бикр конструктив схема бўйича лойиҳалашда қуйидагилар инобатга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдеформация чоклари билан биноларни алоҳида қисмларга ажратиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўтарувчи конструкцияларни мустаҳкам боғлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир-бетон белбоғларини деворларга ўрнатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚнинг 2.03.01-24 талаблари асосида пойдеворларни яхлит плита, кесишган балка ёки балка-деворлар шаклида қуриш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Бино ва иншоотларни мослашувчан конструктив схема бўйича лойиҳалашда ер остида горизонтал сирпаниш чокларини қуриш ва конструкцияларнинг кўтариб (тутиб) турувчи ва тўсиқ элементлари ўртасида шарнирли ҳамда юмшоқ мослашувчан боғланишларни киритиш, шунингдек ёнма-ён конструкциялар ўртасидаги тирқишларни кенгайтириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Бино ва иншоотларни аралаш (комбинацияланган) конструктив схема бўйича лойиҳалаштиришда уларнинг ер ости ва ер усти қисмларида турли конструктив схемаларни қўллаш учун бикр ва мослашувчан схемаларини бирлаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Конструктив жиҳатдан мураккаб биноларни деформация чоклари орқали секцияларга бўлиниши, бунда ҳар бир секцияда бино ва иншоотларнинг баландлиги бир хил бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДеформация чоклари бино конструкцияларнинг эркин эгилиши ёки бурилишини таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДеформация чоклари биноларнинг томи ва пойдеворини ўз ичига олган ҳолда секцияларга тўлиқ ажратиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСекция узунлиги ер юзасининг деформация қийматлари, грунтнинг хусусиятлари, конструктив схемалари ГОСТ 5180-15 га мувофиқ ҳисобланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Деформация чоклари доирасида юк кўтарувчи конструкциялар остида яхлит пойдеворлар қурилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Лифт шахталари ер юзасидаги деформациялар таъсирида юзага келадиган оғиш ва нишабликларни ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Биноларга туташ муҳандислик иншоотлари деформация чоклари орқали бўлимларга ажратилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Қазилма ишлари олиб борилган ҳудудларда мазкур ШНҚнинг 1-иловасига мувофиқ бино ва иншоотларни ҳимоя қилиш чораларини кўриш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Қазилма ишлари олиб борилган ҳудудларда қуриш учун лойиҳалаштирилган бино ва иншоотларнинг конструкциялари ГОСТ 27751-2014 талабларига мувофиқ деформацияларни ҳисобга олган ҳолда биринчи ва иккинчи гуруҳлар ҳамда чегаравий ҳолатлар бўйича баҳоланиши, бунда ер ишлари натижасида юзага келадиган вертикал ва горизонтал силжишлар, шунингдек бино ва иншоотдан тушадиган юкламалар таъсиридаги ўзгаришларни ҳисобга олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Бино ва иншоотларнинг конструкцияларини доимий, узоқ, эҳтимолий ва қисқа муддатли юкламалар ҳамда қазилма ишларининг ноқулай таъсирларига ҳисоблаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. Бино ва иншоотларнинг конструкцияларини ҳисоблашда ер юзаси деформацияси натижасида юзага келиши мумкин бўлган қуйидаги таъсирлар бирикмасини инобатга олиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнисбий горизонтал чўзилиш (+𝜺 ), ботиқлик эгрилиги (+𝝆), нишаблик (𝒊);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгоризонтал сиқилиш (-𝜺), ботиқлик эгрилиги(-𝝆), нишаблик (𝒊);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер юзасидаги ўйиқлар (баландлиги h) ва горизонтал деформациялар, нишаблик (𝒊);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсилжиш мулдаси доирасида (𝒔) буралиш ва (𝜸) сирпаниш деформациялари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Ер юзасидаги айрим деформациялардан келиб чиқадиган зўриқишлар бошқа юкламалар таъсирида ҳосил бўладиган зўриқишларга нисбатан кам бўлса, уларни ҳисобга олмасликка йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Нотекис замин деформациялари натижасида бино ва иншоотлар конструкцияларида пайдо бўладиган кучланишлар, деформациялар ва ёриқларнинг кенглигини аниқлаш учун, ҳисобий замин деформациялари мазкур ШНҚнинг 7-иловасидаги 18-формуласи асосида ҳисобланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Ер юзаси деформациялари бир вақтнинг ўзида содир бўлиб, бир хил йўналишдаги кучланишларни ҳосил қилса (кучланишлар қўшилса) ва чўкувчанлик энг юқори қийматга етганда иккита кучланиш қуйидаги 1-формула, учта кучланиш эса 2-формула бўйича ҳисобланиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishx1, x2, x3 — ер юзаси деформацияларидан келиб чиққан кучлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Конструкцияларни замин ва иншоотнинг биргаликда ишлаш шароитидан келиб чиқиб қазилма ишлари таъсирини ҳисоблаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Замин моделини чизиқли-эластик тизим асосида танлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДеформацияларни ҳисоблаш натижасида олинган нормал (𝑝) ва уринма (𝜏) кучланишлар қуйидаги шартларга мувофиқ келса, чизиқли-эгилувчан тизимдан фойдаланиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0.5 𝒑n ≤ 𝒑 ≤ 1.5 R ёки 𝒑 < 0.5 𝒑n;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝒑 >1.5 R ҳудудда F≤0.2 Fp;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishτ ≤ 0.5 τmax ёки τ >0.5 τmax ҳудудда F≤0.2Fτ (3)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝒑𝒏 — иншоотдан заминга тушадиган бошланғич босим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑅 — заминнинг ҳисобий қаршилиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝝉𝒎𝒂𝒙 — уринма зўриқишнинг чегаравий қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝐹 — пойдевор ва замин ўртасидаги алоқа юзасидаги зўриқишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑭𝒑, 𝑭𝝉 — нормал ва уринма зўриқишлар намоён бўладиган заминнинг пойдевор билан алоқа юзаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Заминнинг горизонтал деформациялари таъсирида юзага келадиган қуйидаги кучлар бинонинг конструктив хусусиятлари, қазилма ишлари ва юкламалар таъсирини ҳисобга олиш билан аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино пойдевори остидаги силжишлар ёки ишқаланиш кучлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино пойдевори ён томонларидаги силжиш кучлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсурилувчи грунтнинг бино пойдевори олдига босими.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Сирпаниш чоки бўйича ишқаланиш коэффициенти қуйидаги 6-жадвалда келтирилган қийматларга мувофиқ қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-жадвал | |||
Т/р | Сирпаниш чокининг конструкцияси | Қатламга материалларининг сарфи, kg/m2 | Ишқаланиш коэффициенти сирпаниш чоки бўйича |
1. | Майдаланган графит қатламли икки қават пергамин | 0,5 | 0,20 |
2. | Майдаланган графит қатлами, майдаланган слюда билан | 1,0 | 0,30 |
3. | Майдаланган графит қатлами, инерт чанг билан | 1,0 | 0,40 |
4. | Графит қатламли икки қават полиэтилен плёнка билан | 0,4 | 0,15 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: Сирпаниш чокининг юзаси текисланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧокнинг 1 m узунлигига вертикал оғишлар 5 mm дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧокнинг 1 m узунлигига вертикал оғишлар 5 mm дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. Бино ва иншоотларни лойиҳалашда улардан фойдаланиш давомида ушбу ШНҚнинг 5-иловаси талаблари бўйича домкратлар ёрдамида текислаш имкониятини ҳисобга олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБино конструкцияларини заминнинг нотекис деформациялари таъсирида ва текислаш босқичида ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. Секциялар орасидаги деформация чокининг кенглиги қуйидаги формулалар бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдевор остида, ad
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкарниз даражасида, au
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishLo — ёнма-ён бўлинмалар ёки каркас биноларнинг марказий ўқлари орасидаги масофа,;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishН — пойдевордан карниз ёки том қопламасигача бўлган баландлик;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0 — замин деформациялари таъсирида бинонинг оғиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБино оғишини ҳисоблаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер юзасининг бир текис деформациялари учун,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishжамланган деформациялари учун,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑹 — ер юзасининг ботиқлигининг эгрилик радиуси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑳 — бўлма узунлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-расм. Секциялар орасидаги деформация чокининг ўлчамларини аниқлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Секциялар орасидаги деформация чокининг ўлчамлари камида 20 cm бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. Чўкувчан грунтли ҳудудларда лойиҳаланган бино ва иншоотларга қўйиладиган талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Асосий талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалашда грунтларнинг чўкувчанлик хусусиятларини (Ԑ𝑠𝑙 нисбий чўкувчанлик, 𝜌𝑠𝑙 бошланғич чўкиш босими, 𝑤𝑠𝑙 намлиги), чўкувчан грунтлардан иборат майдонни ҳамда грунтнинг асосий параметрларини инобатга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. ГОСТ 23161-12 га асосан чўкувчан грунтлар қуйидаги қўшимча параметрлар бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнисбий чўкувчанлик (ℇ sl) (грунт қатламининг белгиланган босим остида, намланишдан олдин ва кейин қалинлик ўзгаришининг табиий бошланғич қалинликка нисбати);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishминимал босим (Pmin) (белгиланган чуқурликда грунтнинг ўз оғирлиги натижасидаги вертикал зичлашуви, ер сатҳини режалаштиришдаги кесиш (котлован) ёки грунтларни тўплашни ҳисобга олиш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаксимал босим (Pmax) (чуқурликдаги умумий вертикал зичлашувга қурилиш юкламалари (фундаментлар, поллар, жиҳозлар) таъсирини қўшиб аниқлаш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбошланғич чўкиш босими (Psl,) (грунт тўлиқ сув билан тўйингандан кейин чўкишни бошлайдиган минимал босим);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбошланғич чўкиш намлиги (Wsl) (чўкиш жараёни бошланадиган энг кичик намлик қиймати).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. I тур чўкувчан грунтлар замин сиқилишининг ўзгариш даражаси 𝜶𝑬,𝒔𝒍, чўкувчан грунтлар деформацияси модулининг ўртача қиймати 𝑬̅𝒔𝒍 ёки заминнинг ўртача чўкиши 𝒔̅, максимал чўкиш 𝒔𝒎𝒂𝒙, шунингдек замин деформациясининг нисбий фарқи 𝜟𝒔/𝑳 = 𝜟(𝒔 + 𝒔𝒔𝒍,𝒑)/𝑳 ҳамда заминнинг сиқилишдаги бикирлик 𝑪 коэффициенти билан тавсифланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. II турдаги чўкувчан грунтларда қуриладиган бино ва иншоотларни лойиҳалашда ушбу ШНҚнинг 3-4 расмларига мувофиқ замин деформациясининг қуйидаги турларини ҳисобга олиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтнинг ўз оғирлиги Ssl,g ва ташқи юклар Ssl,p таъсиридаги чўкиши Ssl;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўкиш воронкасининг эгри чизиқли қисмларида Usl горизонтал силжиш ℇu;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўзилиш ёки сиқилишдан келиб чиқадиган горизонтал деформациялар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер юзасининг нишаблиги ва эгрилиги isl;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНsl грунт массивининг зўриқиши ҳолати ва намлигининг ўзгариши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНu,l чўкувчан бўлмаган грунтларнинг чўкувчан қатлами остида қўшимча сиқилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSu,l қияликларни деформацияланиши оқибатида юзага келадиган чўкиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-расм. Пойдевор асосининг чўкиш схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝒅 — пойдеворнинг жойлашиш чуқурлиги; 𝑯𝒔𝒍 — чўкувчан қатлам; 𝒉𝒔𝒍,𝒑 — пойдевордан юк тушиши туфайли 𝒔𝒔𝒍,𝒑 чўкишнинг юқори майдони; 𝒉𝒔𝒍,𝒈 — грунтнинг ўз оғирлиги натижасида 𝒔𝒔𝒍,𝒈 чўкишнинг қуйи майдони; 𝒉𝒔𝒍,𝒈 — қўшимча юк тушишини ҳисобга олиш; 𝒉𝒏 — нейтрал майдони, 𝒉ʼ𝒏 — қўшимча юк тушишини ҳисобга олиш; 𝑯𝒖,𝒍 — тўшама грунтнинг қўшимча 𝒔𝒖,𝒍 сиқилиш майдони; 1 — табиий намлик грунтнинг ўз вазнидан 𝝈𝒛𝒈 вертикал зўриқишлар; 2 — жамланган (йиғинди) 𝝈𝒛𝒈 вертикал зўриқишлар ташқи юк тушиши ва грунтнинг ўз вазни; 3 — бошланғич чўкиш босими чуқурлиги 𝒑𝒔𝒍 билан ўзгариши; 4 — қўшимча вертикал зўриқишлар 𝝈𝒛,𝒖𝒍 намлик, чўкувчан грунт зичлигининг ошиши ҳисоби; 5 — 𝝈ʼ𝒛,𝒖𝒍 замин грунтларига қўшимча юк тушиши: режалаштирилган кўтарма вазнидан, бино ва иншоотларнинг бир текисда тақсимланган юкламасидан, 1-қават полларидан; 𝒓 — грунт чўкиши, 𝒔𝒔𝒍,𝒈 эгри чизиқли майдонининг ҳисобий узунлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. II тур чўкувчан грунтларда бино ва иншоотларнинг конструкцияларини ҳисоблашда, заминнинг ҳисобий тавсифи ва эгрилик радиусини Ryc инобатга олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-расм. Грунтнинг ўз оғирлигидан келиб чиқадиган деформациялар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА) намланган майдоннинг кўндаланг кесими; Б) грунт сирти чўкишининг эгри чизиғи; в) сирт нишабликлари (4) ва эгриликлари (5) эгри чизиқлари; г) грунт сиртининг горизонтал силжиш эгри чизиқлари; I — зичлик йўқолган майдон; II — зичланиш майдони; III — нейтрал майдон; 1 — ер сиртининг ҳолати; 2 — намлаш майдони; 3 — сув ёйилишининг қуйи чегараси; b — сув тарқалиш майдони кенглиги; B⍵ — намлаш майдони кенглиги; β — сув ёйилиш майдони бурчаги; Нsl — чўкиш қатлами; r — грунтнинг ўз оғирлигидан чўкиши; b⍵ — чўкувчан майдоннинг горизонтал кенглиги; Ssl — грунтнинг ўз оғирлигидан чўкувчанлиги; i — ер юзасининг қиялиги; Usl — ер сиртининг горизонтал силжиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) β⍵ грунтнинг намлик даражаси кенглиги; L грунтнинг намлик даражаси кенглигидан табиий намликкача ўзгариб туриши; β⍵ >Нsl чўкувчан грунтнинг юқоридан намланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Чўкувчан грунтли ҳудудларда муҳандислик-геологик қидирув ишлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. Бино ва иншоотларни лойиҳалашда ҳудуднинг қуйидаги муҳандислик-геологик хусусиятларини аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгеоморфологик хусусиятлари (чўкувчан грунтли ҳудудлар ва уларнинг рельеф шакллари (чўкмалар, суффозион жараёнлар), деформация жараёнлари ва уларнинг ривожланиш ҳолати);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтларнинг тавсифи (чўкувчанлик хусусиятлари ва қалинлиги, чўкувчанлик турлари ва уларнинг ўзгариши, лёссимон ва карбонатли грунтларнинг тузилиши, тарқалиши ва деформация хусусиятлари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидрогеологик шароитлари (намланиш манбалари ва уларнинг грунтларга таъсири, ер ости сувлари сатҳи ва унинг ўзгариши);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтларнинг механик хусусиятлари (табиий ва сув билан тўйинган ҳолатдаги механик хоссалар, фильтрация қобилияти ва гранулометрик таркиби, чўкувчанликнинг чуқурлик ва майдон бўйича ўзгариши).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70. ГОСТ 30416-12 га мувофиқ лаборатория шароитида чўкувчан грунтларнинг қуйидаги физик-механик хусусиятларини аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўкиш хусусиятлари (грунтнинг ўз оғирлиги, ташқи босим таъсирида нисбий чўкиши, бино ва иншоот юкламалари ҳамда текислашда тўкма грунтлар таъсиридаги чўкиш, чўкишнинг бошланғич босими, бошланғич намлиги, нисбий чўкишнинг босимга боғлиқлиги);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдеформация ва мустаҳкамлик тавсифлари (табиий ва тўлиқ сувга тўйинган ҳолатдаги деформация модули, солиштирма илашиш ва ички ишқаланиш бурчаги);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтларнинг физик-кимёвий хусусиятлари (майдони ва чуқурлик бўйича чўкувчанликнинг ўзгариши, сувда эрийдиган тузлар миқдори, грунтларнинг умумий физик хоссалари).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71. ГОСТ 12248-10 га мувофиқ қурилиш учун муҳандислик-геологик қидирув ишлари давомида қуйидагиларни аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунт қатламлари, уларнинг қалинлиги, чуқурлиги, мустаҳкамлиги ва деформация хусусиятларини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер ости сувларининг сатҳи, мавсумий ўзгаришлар, сув ўтказувчанлик хусусиятларини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш учун яроқлилик, грунтнинг ҳолатига кўра яроқли, чекланган яроқли, яроқсиз, вақтинча яроқсиз деб баҳоланишини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгеологик жараёнларни, сиқилиш, кенгайиш, чўкиш ва силжиш жараёнларини аниқлаш ҳамда уларнинг қурилишга таъсирини.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish72. Лойиҳа олди ҳужжатлари учун грунтнинг чўкувчанлик хусусиятлари, оғирлиги ва қўшимча босим остида нисбий чўкувчанлиги, шунингдек чўкувчанликнинг бошланғич босимини лаборатория тадқиқотлари орқали аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish73. Лойиҳа ва ишчи ҳужжатлар учун муҳандислик-геологик қидирув ишларида замин, пойдевор, лойиҳа ечимлари ва чўкувчанликка қарши чора-тадбирлар белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish74. Муҳандислик-геологик қидирув ишларида тоғ жинсларининг геоморфологик кесимлари (бўйлама ва кўндаланг) товоқ шаклидаги чўкмалари ва уларнинг оралиғи суффозия воронкалари асосида жойлаштирилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish75. Чўкувчан грунтнинг қалинлиги 25 m дан ошганда ёки сувли горизонт очилганда, монолит намуналарини грунт олгичлар (грунтонос) билан олиб шурф (грунтнинг геологик тузилишини ўрганиш) ва дудкалар (грунт намуналарини олиш учун ишлатиладиган қудуқсимон тешик) нинг чуқурлигини бурғилаш орқали охиригача етказиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish76. Грунт монолитларини (синовлар давомида намлик, зичлик, мустаҳкамлик, чўкиш каби параметрларини ўлчаш учун) ва намуналарини ҳар бир муҳандислик-геологик элементда камида 1-2 m оралиқ билан олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГрунт монолитлари товоқ шаклидаги чўкмалар ва уларнинг орасида жойлашган тоғ жинсларидан олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish77. Грунт монолитларини товоқ шаклидаги чўкмалар ва улар орасидаги тоғ жинсларидан олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish78. Лаборатория тадқиқотларида бурғиқудуқлар ва шурфлардан олинган монолитлар асосида грунтларнинг нисбий чўкувчанлик кўрсаткичлари аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish79. Бурғиқудуқлар ва шурфлардан олинган натижалар ўзаро солиштирилиши ҳамда уларнинг мослиги текширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish80. Янги ўзлаштирилаётган ва II турдаги чўкувчан грунтли ҳудудларда жойлашган йирик иншоотлар учун котлованларда тажриба-намлаш синовлари қуйидагиларга кўра ўтказилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтнинг чўкувчанлик турларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўкувчан қатлам қалинлигига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтнинг ўз оғирлиги таъсирида чўка бошлайдиган чуқурликка;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўкишнинг бошланғич босими ва миқдорига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнамланиш жараёнида вақт ўтиши билан намлик миқдори ва даражасига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўкувчан қатламни тўлиқ намлаш учун керакли вақт ва сув ҳажмига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдевор асосини намлаш орқали тайёрлаш учун зарур вақтга.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish81. Грунтларнинг чўкувчанлик хусусиятлари катта ўзгаришларга учрайдиган ҳудудларда тажриба-намлаш синовлари ўтказилганда, синовлар кичик юзали котлованларда тезкор намлаш усули билан амалга оширилиши лозим. Олинган натижаларни бошқа ҳудудларда амалга ошириладиган катта юзали котлованларнинг намлаш натижалари билан солиштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish82. Котлованларда тажриба-намлаш синов усуллари орқали намланган чўкувчан грунтнинг босимга чидамлилигини ва у билан боғлиқ деформацияланиш хусусиятларини прессиометрлар билан ўлчаш, шунингдек грунтни айланма ҳаракатлар билан кесиш орқали унинг шикастланиш хоссаларини аниқлаш учун ГОСТ 20276.2-20 га мувофиқ синовдан ўтказиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish83. Таянч қозиқларини чўкувчан бўлмаган грунт тўшамаларига бирлаштириб (тақаб) лойиҳаланганда, тоғ жинсларининг чўкмайдиган ва қоятошлари бўлмаган грунтларни 10 m чуқурликкача кесиб ковлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТаянч қозиқлар бинодан чўкувчан грунт қатламининг уч баробар қалинлигида жойлаштирилиши, бунда таянч қозиқлар камида учта бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish84. II турдаги чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалашда ГОСТ 30672-12 га мувофиқ қурилишдан олдин котлованларни намлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish85. I ва II турдаги чўкувчан грунтларни мустаҳкамлашда грунтларнинг фильтрация хусусиятларини, зичланишга мойиллигини, кимёвий таркибини ва мустаҳкамланган грунтларнинг хусусиятларини аниқлаш учун қўшимча тажриба синовларини ўтказиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish86. II тур чўкувчан грунтли ҳудудда бино ва иншоотларни ушбу ШНҚнинг 6-иловасига асосан II — IV даражали геологик шароитларда лойиҳалаш учун, грунт оғирлиги ва иншоотнинг оғирлигидан тушадиган юкламалар йиғиндиси бошланғич чўкиш босимидан кўп бўлса 1 m, ундан кам бўлганда эса ҳар 2 m ҳудуд доирасида грунт қатламидан монолитлар олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish87. IV даражали геологик шароитларда бино ва иншоотларни лойиҳалашда, лаборатория шароитида чўкувчан грунтнинг табиий намлигини, тўлиқ сувга тўйинганлик ҳолатида деформация модулини, нисбий чўкувчанлигини ва бошланғич чўкиш босимининг қийматларини аниқлаш учун дала шароитида ГОСТ 30416-2012 га мувофиқ, юзаси 5000 см² бўлган штамплар ёрдамида синов-тажриба ишларини амалга ошириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish88. Грунтларнинг чўкувчанлигини камайтириш, зичлигини ошириш ва деформация хавфини пасайтириш учун физик-кимёвий мустаҳкамлаш усулларини қўллаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Қурилиш майдонларни режалаштириш ва қуриш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish89. ГОСТ 27751-14 га асосан бино ва иншоотларнинг чўкиши ва оғишининг олдини олиш учун қозиқли пойдеворлар ёки бошқа мустаҳкамлаш усулларидан фойдаланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish90. Қурилиш учун мўлжалланган майдонларни чўкувчан қатламлар чуқурлиги минимал бўлган, грунтнинг ўз оғирлигидан чўкиши эҳтимоли паст бўлган, шунингдек зичланган, кам сиқилувчи грунтлар билан қопланган ҳудудларда жойлаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish91. Чўкувчан грунтлардаги замин ва иншоотларнинг биргаликдаги деформацияланиши Su,s иншоотни лойиҳалашда грунтнинг таркиби, чўкувчанлигини ҳисобга олиш ҳамда Su,f бино конструкцияларнинг мустаҳкамлигини таъминлаш талабларининг чегаравий қийматлардан ошмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish92. Ҳудуд рельефи нишабли (қия) бўлганда ҳудудни террасалар кўринишида режалаштириш ва сув оқимини махсус каналлар орқали йўналтириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish93. Ҳўлли технологик жараёнларга эга бўлган бинолар ва иншоотларни қуришда уларни пастлик ҳудудларда, чўкувчан қатлам қалинлиги ва чўкувчанлик қийматлари кичик бўлган ҳудудларда, шунингдек чўкувчан қатламни қоплайдиган дренажланувчи қатлам (сув ўтказувчи махсус грунт ёки материал қатлами) мавжуд бўлган майдонларда жойлаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish94. Бино ва иншоотлар жойлашган ҳудуд атрофидан ушбу ШНҚнинг 8-иловасига асосан 0,2 m кенгликкача грунтларнинг чўкувчанлик хоссалари тўлиқ бартараф этилган ва чўкувчан грунтларнинг бутун қалинлиги қозиқланган ва зичланган массивлар ёки чуқур ётқизилган пойдеворлар билан тўлиқ кесиб олинган бўлса, II тур грунт шароитида иншоотлар учун доимий ҳўлланиш манбаларигача бўлган масофаларни чекламасликка йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish95. Бино ва иншоотларни сувдан ҳимоялашда қуйидаги чоралар кўрилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш майдонини режалаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтнинг чўкувчанлик хусусиятларини бартараф этиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино ва иншоотлар асосига кам сув ўтказувчан қатлам қуриш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкотлован ва траншеяларни тўлдириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино ва иншоотлар атрофида кенгайтирилган отмосткаларни қуриш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув ўтказгичлардан сувни оқиб кетишни олдини олиш, таъмирлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавария ҳолатларида сувни бино ва муҳандислик тармоқларидан ташқарига чиқариб юбориш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish96. II тур чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалашда замин деформациясини камайтириш учун қуйидаги чораларни кўриш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўкиш хавфини бартараф этиш ёки грунтни II дан I турга ўтказиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмустаҳкамланган грунт, қозиқлар ва пойдеворлардан фойдаланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтнинг чўкиши натижасида юзага келадиган юкламаларни ҳисобга олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунт чўкиши натижасида юзага келадиган нотекис деформацияларни ҳисоблаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-боб. Чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish97. II тур чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалашда ГОСТ 27751-14 га мувофиқ III (пасайган) ёки II жавобгарлик даражасига тегишли бўлган ҳолатларда, шунингдек грунтнинг ўз оғирлигидан чўкиш эҳтимоли Sul < 10 cm, қопловчи грунтларнинг қўшимча ўтириши Ssl,g < 30 cm бўлганда мослашувчан конструктив схемадан фойдаланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish98. Бино ва иншоотларни мустаҳкам конструктив схема асосида лойиҳалашда қуйидаги чоралар кўрилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдеформациялар, силжишлар ва ёриқларнинг олдини олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбиноларни деформация чоклари билан алоҳида секцияларга ажратиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюк кўтарувчи конструкцияларни ишончли бириктириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishораёпма ва том ёпмалар, фермаларнинг устки юзасини темир-бетон бикр дискли белбоғлар билан таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдеворларни монолит плиталар, лентали тўсинлар ва тўсинли-девор конструкциялари асосида қуриш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБино ва иншоотларни II тур грунт шароитида юқорида кўрсатилган тадбирлар асосида чўкувчанлик хусусияти тўлиқ бартараф этилган ва грунтнинг чўкиш қиймати Sul < 10 cm, шунингдек чўкувчан грунт қатламлари тўлиқ кесиб ўтилган ва грунтнинг чўкиш қиймати Sul < 5 cm дан ошмаганда лойиҳалашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish99. Бино ва иншоотларни мослашувчан конструктив схема бўйича лойиҳалашда қуйидаги чоралар кўрилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер юзасининг нотекис деформацияларига мослаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшарнирли ва мослашувчан боғланмаларни жорий этиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтаянч конструкцияларнинг бикрлигини пасайтириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэгилувчан ўрнатмалар ва қомлама (компенсация) механизмларидан фойдаланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконструкциялар орасидаги ёриқларни кенгайтириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish100. Бикр схема бўйича лойиҳаланган бино ва иншоотлар нотекис чўкиш деформацияларига бардошли бўлишини таъминлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish101. Мураккаб лойиҳалашда бино ва иншоотлар деформация чоклар билан секцияларга ажратилиши, секцияларнинг баландлиги бир хил бўлиши, чўкиш деформацияларининг узунлиги, шунингдек грунтнинг хусусиятлари фойдаланиш талабларига мувофиқ бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДеформация чоклари биноларнинг эркин эгилиши ва бурилишини таъминлаши, уларни том ва пойдеворлардан тўлиқ ажратиб туриши, деформация чокининг кенглиги эса бинонинг баландлиги, узунлиги ва грунт шароитидан келиб чиққан ҳолда ҳисобланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish102. I тур чўкувчан грунтли ҳудудларда, лифт шахталарининг чўкиши натижасида ҳосил бўладиган эгилишлар ва горизонтал силжишларни ҳисобга олган ҳолда, уларнинг ўлчамларини деформация чокидан 0,5 m масофада лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish103. Биноларга туташган муҳандислик иншоотлари деформация чоклари орқали бинолардан ажратилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish104. I тур чўкувчан грунтли ҳудудларда қуриладиган биноларнинг пойдеворлари, ертўла деворлари ва ер ости қисмларида муҳандислик коммуникациялари учун ўтиш жойлари қуйидаги талабларга мувофиқ ва ушбу ШНҚнинг 8-иловасига асосан бўлиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтуйнук ёки ўтиш жойи юқори қисми ва трубанинг очилиш қисми орасидаги масофа камида Ssl,g 0,25 m ёки бинонинг ўртача чўкишининг чекланган қийматига Su тенг ёки ундан катта;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтрубанинг пастки қисми ва пойдеворнинг таянч қисми орасидаги масофа камида 0,2 m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish105. Комплекс чора-тадбирлар асосида II тур чўкувчан грунтларда лойиҳаланган бир қаватли каркасли (кўприксимон, портал ва кранли) биноларда қуйидаги чоралар кўрилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкран ости йўлларини текшириб тузатиш (рихтовка қилиш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishметалл устунларни вертикал Ssl,g йўналишда ±0,5 Su даражага кўтариш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкран ости рельси юзасининг горизонтал йўналишда us 0,25 m га эҳтимолий силжиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish106. I тур чўкувчан грунтларда технологик ускуналар остидаги пойдеворлар вертикал ва горизонтал ҳолатни тўғрилаш имконияти ва заруриятини, замин грунтларининг мумкин бўлган деформацияларини ҳисобга олиб лойиҳаланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish107. Чўкувчан грунтларда лойиҳаланадиган бино ва иншоотларнинг конструкциялари ГОСТ 27751-14 талабларига асосан икки гуруҳда (кўтариш қобилияти ва деформациялар) бўйича ҳисобланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish108. Бино ва иншоотлар конструкцияларига тушадиган фавқулодда юкларни ҳисоблашда доимий, узоқ муддатли ва қисқа муддатли юкларни, грунт чўкишининг таъсирини ва юкламаларнинг конструкция асосига бир хил тақсимланишини инобатга олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар пойдеворлар чўкувчан қатламни тўлиқ кесиб ўтса (қозиқлар, зичланган ёки арматураланган пойдеворлар) уларда ҳосил бўладиган қўшимча юкларни ҳам ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАвария ҳолатларида конструкцияларнинг бузилиши, грунт сувлари сатҳининг кўтарилиши ва грунт қатламининг намланишига йўл қўймаслик керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish109. I тур чўкувчан грунтли ҳудуднинг hsl,p юқори деформацияланувчи майдонида чўкувчанлик тўлиқ ёки қисман бартараф этилмаган бўлса, вертикал силжишларни ҳисоблашда пойдеворга тушадиган ташқи юкламаларни, грунтнинг ўз оғирлиги таъсиридан чўкишини ва грунт қатламларининг хусусиятларининг ўзгаришини инобатга олиниши, бунда грунт намланиши натижасида нотекис чўкишлар юзага келиши мумкин бўлганда чўкишни олдини олиш чораларини кўриш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-расм. Ташқи юкламалар таъсирида пойдеворнинг чўкиши ва силжиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — бино ва иншоотлар марказининг остидаги пойдеворни намлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб — бино ва иншоотларнинг ён томонидаги пойдеворни намлаш; 1 — намлаш манбаи; 2 — сув тарқалиш соҳаси; а — нотекис чўкиш ҳудудининг кенглиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβ — сув тарқалиш бурчаги; Н⍵ — намлаш манбаининг жойлашиш чуқурлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhsl,p — ташқи юк таъсиридан пойдеворнинг чўкиш ҳудуди; Нsl — чўкувчи қатлам
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish110. Ўзгарувчан қаттиқликдаги ao заминнинг узунлигини пойдеворларнинг жойлашиш чуқурлиги ва намлаш манбаининг жойлашиш чуқурлиги, грунтнинг чўкиш зонасининг hsl,p ҳажми ҳамда сувнинг ён томонларга ёйилиш бурчагининг β катталиги аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаҳаллий намлашда асоснинг бикирлигини ўзгариш схемасини минимал 𝐶1 дан максимал 𝐶 гача математик модел бўйича қабул қилишга йўл қўйилади, шунингдек, бикрлик коэффициентларининг 𝐶1 ва 𝐶 қийматлари ушбу ШНҚнинг 7-иловасига мувофиқ аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-расм. I тур чўкувчан грунтли ҳудудларда замин бикрлигининг ўзгариши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — бино ёки иншоот ўртаси, пойдевор ости грунтини намлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб — бино ва иншоот ён томони (торец), девор ости грунтини намлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish111. II тур чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалашда, чўкиш воронкасининг (𝐿≥2𝑟 бўлса, марказда сиқилиш, четларда чўзилиш кузатилади, агар 𝐿<2𝑟+𝑏𝑜 бўлса, бино остида сиқилиш, ён томонларда чўзилиш юзага келади) энг ноқулай жойлашувини ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар горизонтал силжишлар ёки нишабликлардан келиб чиқадиган кучланишлар асосий юкламалардан кичик бўлса, уларни ҳисобга олмаслик лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish112. Грунтнинг ўз оғирлигидан чўкиши S𝑠𝑙,𝑔>0.3 cm бўлса, конструкциялардаги кучланишларни аниқлашда вертикал (S𝑠𝑙,𝑔 ва ∆ S𝑠𝑙⁄𝐿) ва горизонтал силжишларнинг биргаликдаги таъсири ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-расм. Ер юзасининг вертикал ва горизонтал силжиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — чўкиш майдони; 2 — грунтнинг ўз оғирлигидан горизонтал силжиш эгри чизиғи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — намланиш майдони бино марказининг (эгилган жойи) остида жойлашганда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб — бино ён томон (торец) деворларининг жойлашиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish113. Бино ва иншоотларнинг юк кўтарувчи конструкцияларида грунтнинг ўз оғирлигидан чўкиши натижасида юзага келадиган горизонтал деформациялар таъсирини ҳисоблашда қуйидагиларни ҳисобга олиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер ости қисмининг конструктив хусусиятларини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдевор чуқурлигини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунт билан туташиш майдонини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтнинг физик-механик хоссалари ва уларнинг ўзгаришини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдеворларга таъсир этувчи юкларни.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.09-24 «Қазилма ишлари олиб борилган ва чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалаш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФойдаланиш даврида қазилма ишлари олиб борилган ҳудудларда бино ва иншоотларни ҳимоя қилиш чоралари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Қазилма ишлари натижасида юзага келиши мумкин бўлган чўкишлар, ер ҳаракатлари ёки бошқа хавф-хатарларга қарши бино ва иншоотларнинг барқарорлигини сақлаш учун қуйидаги чора-тадбирларни амалга ошириш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтоғ-муҳандислик чоралари (бино ва иншоотларнинг заминлари ҳамда пойдеворларидаги деформацияларни камайтиришга қаратилган тадбирлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгеотехник тадбирлар (деформацияларни камайтириш ёки бартараф этишга йўналтирилган техник ишларни амалга ошириш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконструктив ечимлар (заминнинг деформацияга сезувчанлигини пасайтириш, конструкция деформацияларини камайтириш ёки бартараф этиш учун лойиҳалаш).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Бино ва иншоотларни ҳимоя қилишда қуйидаги тоғ-кон чораларини кўриш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқазиб олинган бўшлиқни тўлдириш ва грунт қатламларини узилиш билан қазиб олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдали қазилмаларни тўлиқ қазиб олмаслик;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтоғ жинсларини кучайтириш ва мустаҳкамлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтартибга солинувчи босим билан кон қазиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкон лаҳимларини камайтириш ва кон қазилмалари билан бино ўртасидаги масофани ошириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқотувчи эритмаларини қоплама ортидаги бўшлиққа юбориш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпресс-бетон қопламаларини қўллаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдиаметри ва тош қоплами орасидаги фарқни камайтириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Бино ва иншоотларнинг мустаҳкамлигини таъминлаш ва уларни тоғ-кон ишлари таъсиридан ҳимоя қилишга қуйидаги геотехник чораларни амалга ошириш зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзамин грунтларининг ёмонлашишидан ҳимоя қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтларни яхшилаш ва деформацияларни камайтириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино пойдеворларини мустаҳкамлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳимоя деворларини қуриш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдевор ости грунтларини бурғилаш ва мустаҳкамловчи эритмалар юбориш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгоризонтал деформацияни камайтириш учун тўлдирувчи траншеяларни ковлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Бино ва иншоотлардан фойдаланиш даврида уларнинг мустаҳкамлигини ошириш, деформацияларга чидамлилигини таъминлаш ҳамда тоғ-кон ишлари таъсиридан муҳофаза қилишда қуйидаги чораларни амалга ошириш зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдеформация чоклари орқали алоҳида қисмларга ажратиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishметалл узатма тяжлар ёки темир-бетон камарлар билан мустаҳкамлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбоғловчи элементлар ўрнатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино ва иншоотларни домкратлар ёрдамида кўтариш ва тиклаш ҳамда нотекис чўкишни бартараф этиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. ГОСТ 12248-10 га асосан ҳимоя чораларини танлашда қурилиш объектининг мақсади ва фойдаланиш даражаси, конструктив хусусиятлари ва мустаҳкамлик талаблари, замин деформацияларини олдиндан прогноз қилиш натижалари ҳамда ҳимоя чораларини амалга оширишда юзага келиши мумкин бўлган технологик таъсирларни ҳисобга олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.09-24 «Қазилма ишлари олиб борилган ва чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалаш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚазилма ишлари олиб борилган ҳудудларда каркасли биноларни лойиҳалаш ҳамда уларни ҳимоя қилиш чоралари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Қазилма ишлари олиб борилган ҳудудларда каркасли биноларни лойиҳалаштиришда, биноларнинг иқтисодий самарадорлигини ошириш, барқарорлиги ва хавфсизлигини таъминлаш учун мослашувчан ва аралаш (комбинацияланган) конструктив схемаларни қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Кўп қаватли каркасли бинолар аралаш (комбинацияланган) конструктив тизимлар асосида лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструктив тизимларни танлашда йириклаштирилган устунлар тўрига эга каркасларни қўллашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-расм. Кўп қаватли биноларнинг каркасли рамалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) аралаш (комбинацияланган) конструктив тизим; б) боғланма тизимлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Каркасли биноларнинг конструктив ечимларини қуйидагиларга асосан танлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер юзаси деформацияларининг ҳисобий қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш майдонининг муҳандислик-геологик шарт-шароитлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishобъектга қўйилган фойдаланиш талаблари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Кўп қаватли биноларнинг каркасларини ригель устунга ригелнинг юқори белбоғида арматура чиқишларини пайвандлаш усулида бириктириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-расм. Кўп қаватли бино каркасларидаги ригелларнинг устун билан бирикиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — устун ва токчали четки қатор ригели, б — устун ва тўғри бурчакли ўрта қатор ригели, в — шарнирли, 1 — устун, 2 — ригель, 3 — хомутлар, 4 — ригель ва устунларнинг жуфт чиқиши, 5 — туташмани яхлитлаш контури, 6 — ригельнинг ўрнатиш деталлари, 7 — устуннинг ўрнатиш детали, 8 — ёпма плитасини ригель билан бирлаштириш учун ўрнатиш детали, 9 — устунлараро таянч плита, 10 — пўлат қопламалар, 11 — ёпма плиталар, 12 — ригелнинг ўрнатиш детали, 13 — бирлаштирувчи пластина
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Танланган ҳисоблаш схемаси қуйидаги талабларга мувофиқ бўлиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдеформация ва мустаҳкамлик (юкларни тўғри тақсимлаш ва конструкциянинг мустаҳкамлигини таъминлаш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтектоник ва динамик таъсирларга мослик (ер ҳаракатлари ва бошқа динамик таъсирларга мос келиши);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюкларни тўғри тақсимлаш (бинога тушадиган юкларни тўғри тарқатиш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконструктив ва фойдаланиш мувофиқлиги (бинонинг барқарорлиги ва ишончлилигини таъминлаш).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-расм. Бир қаватли каркасли биноларнинг кўндаланг рамалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) устунларнинг пойдеворлар билан бикр боғланган шарнирли-боғланган тизимлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) четки устунларнинг пойдеворлар билан шарнирли-қўзғалмас боғланган тизимлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв)ригелларнинг устунлар билан шарнирли-ҳаракатланувчи боғланган тизимлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) таянчларнинг бир қисми учун шарнирли тизимлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд-е) шарнирли-ҳаракатланувчи ва уч шарнирли рамани қўллаш ҳолати
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-расм. Бир қаватли каркасли биноларнинг бўйлама рамалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(крансиз ва кўприксимон кранли)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Каркас биноларнинг ҳисоблаш схемаларини танлаш ва пойдевор боғловчи-тиргакларини ўрнатишни бўйлама рамалар пойдевор боғловчи-тиргакларини ўрнатиш билан шарнирли-боғламли тизимлар кўринишида лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўп қаватли каркас бинолар қуйидаги тизимлар шаклида лойиҳалаштирилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшарнирли-боғламли;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishрамали-боғламли;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқаттиқ рамали тизимлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКаркас биноларни рамали-боғламли тизим шаклида лойиҳалашда, бикр рамаларни бино (ёки унинг бир қисми)нинг кичикроқ ўлчамга эга йўналишида ва ер юзасининг энг кам деформацияга учрайдиган томонида жойлаштиришга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Бир қаватли каркасли саноат биноларни лойиҳалашда устунлар орасидаги масофа 6 m ва 12 бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБино ва иншоотлар мустаҳкамлигини таъминлаш учун IV, III ва IV гуруҳ бўйича ушбу илованинг 1-жадвалига асосан бино четки қаторларда устунлар орасидаги масофа 6 m, марказий қаторларда эса 12 m бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Бир қаватли каркасли биноларни лойиҳалашда пойдевор заминларининг ҳаракатларини баҳолаш учун устун пойдеворлар орасидаги чўкишлар фарқи ШНҚ 2.02.01-19 да белгиланган чекланган қийматдан ошмаган ҳолда қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГоризонтал силжишлар қуйидаги 2-жадвалда келтирилган чекланган қийматлардан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-жадвал | ||
Каркас тури | Чегаравий горизонтал силжиши | |
Устун текислигида | Боғламалар йўналишида | |
Кесимининг майдони 0,15 m2 дан ортиқ бўлган темир-бетон устунлардан | 0,002 𝒉 | 0,004 𝒉 |
Кесимининг майдони 0,1 дан 0,15 m2 гача бўлган темир-бетон устунлардан | 0,004 𝒉 | 0,006 𝒉 |
Пўлат устунлардан | 0,010 𝒉 | 0,020 𝒉 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Устуннинг биринчи қават устунларининг баландлиги 𝒉 қиймат сифатида қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Чўкувчан ҳудудларда иккинчи даражадаги боғланма-тирговичларни қўллаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГрунтнинг силжиши натижасида зўриқишларни камайтириш учун пойдевор билан бетон қатлами ўртасида сирпаниш чоки ўрнатиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар ушбу чоралар устунларнинг кўтариш қобилиятини яхшиламаса, конструкцияни ўзгартириш ёки пойдевор учун темир-бетон плиталарни қуриш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Алоҳида турган пойдеворларга таянувчи устунларнинг кўтариб туриш қобилияти ер сирти деформациялардан кучланишларни қабул қилишга етарли бўлмаганда, устунларни янада кучайтириш ёки бўлмалар узунлигини камайтириш талаб этилмаса, бир ёки икки даражаларда пойдеворлар орасида боғланма-тирговичларни қуриш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИккинчи даражадаги боғланма тирговичларни I, Iк — IIIк гуруҳларга тегишли чўкувчан ҳудудларда қўллаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБоғлама-тирговичларда грунтнинг силжиши таъсиридан келиб чиқадиган зўриқишларни камайтириш учун пойдевор асосининг бетон тайёрлов қатлами билан туташган (контакт) юзаси бўйлаб сирпаниш чокини ўрнатиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКаркас ва фазовий блокларнинг биргаликда ишлашини таъминлаш учун ораёпмалар горизонтал юзада етарли бикрликка эга бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Каркасли бино бўлмасининг чегаравий узунлиги ва кенглиги ер сирти деформациялари ҳисобий қийматларига боғлиқ ҳолда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўлмалар орасидаги деформация чокларини жуфт ромлар ёки оралиқ конструкцияларнинг шарнирли-ҳаракатчан таяниши кўринишида лойиҳалаштириш ва уларни эластик тўлдирувчи (пороизол, поролон, макро-ғовакли резина) билан беркитиб, компенсаторлар билан ёпиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Бир қаватли каркасли биноларнинг томёпмалари учун ГОСТ 19912-12 бўйича статик аниқланадиган конструкцияларни қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Гидроизоляцияни кучайтириш мақсадида компенсаторлар ўрнатилган жойлар ва том ёпма плиталари орасидаги чоклар 1 m кенгликдаги қўшимча рубероидли тасмалар билан елимланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Бино ёнма-ён устунлари чўкиш фарқи ∆ℎ қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish∆n — девор панеллари орасидаги тирқиш қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑙 — устунлар ўқлари орасидаги масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНn — девор панелининг баландлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Ўзини кўтариб турувчи тош деворлар балкаларга таянган ҳолда ва каркас элементларига маҳкамлаб, устунлар олдида кесиб ўтиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИчки деворлар бино каркаси ўқлари бўйича эгилувчан анкерлар билан устунларга маҳкамланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТашқи деворлар, плиталар ва ригелларга туташув жойларида, шунингдек технологик ва санитар-гигиеник қувурлар билан кесишув жойларида 50 mm дан кам бўлмаган тирқишлар қолдирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Грунт устида деформацияларини камайтириш учун қаттиқ полларни 6 m² дан катта бўлмаган бўлимларга (карталарга) ажратиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСекциялар орасидаги чоклар кенглиги мазкур ШНҚнинг 62-банди 5-формуласи бўйича аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, ёнма-ён карталар марказлари орасидаги масофа 𝐿₀ ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧоклар эластик тўлдирувчи моддалар (битум сўртма (мастика) билан беркитилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБоғлама-тирговичлар сифатида бетон арматураланган полдан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Зина бўлмалари деворларини бино (бўлма)нинг макондаги барқарорлигини таъминловчи бикрлик блоклари сифатида фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОраёпмалардаги ускуна ва коммуникацияга мўлжалланган ёриқлар ўлчамларини уларнинг горизонтал сиртда мумкин бўлган ўзаро силжишларини ҳисобга олиб ўрнатиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИшлов бериш жараёнида ускунани рихтовка қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Кранларнинг нормал иш фаолиятини таъминлаш учун краности конструкцияларини рихтовка қилиш ва илгакларни тартибга солиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Кўприкли кранларга эга биноларда кесма краности балкаларни қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБинони бўлмаларга ажралган жойида кран ости балкаларнинг консолли таянишини ёки деформация қобилиятини деформация чокининг кутилаётган қийматига боғлиқ ҳолда аниқлаш лозим бўлган махсус балка-компенсаторларни қуриш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Кранларнинг бино элементларига яқинлашиш габаритларини кран йўлларининг мумкин бўлган текислашни ҳисобга олиб белгилаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУстуннинг кран усти қисми баландлигини оширишга ёки пасайтирилган таянч қисмли металл краности балкаларни қўллашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.09-24 «Қазилма ишлари олиб борилган ва чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалаш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
3-ИЛОВА
3-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚазилма ишлари олиб борилган ҳудудларда каркассиз биноларни лойиҳалаштириш ва ҳисоблаш талаблари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Қазилма ишлари олиб борилган ҳудудларда каркассиз биноларнинг алоҳида кўтарувчи конструкциялари шикастланганда бино қисмларининг қулаб тушишини олдини олувчи бикр ёки аралаш (комбинацияланган) конструктив схемалар асосида қуйидагича лойиҳалаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбўйлама кўтариб турувчи деворлар ва кўндаланг бикрлик диафрагмалари билан (зинапоя бўлмаларининг, лифт шахталари деворлари) кўндаланг ва бўйлама кўтариб турувчи деворлар билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкаркассиз турар жой объектлари ва жамоат биноларининг ер усти қисмларини, бикр конструктив схема бўйича.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Бинонинг кўтарувчи деворларини бўйлама ва кўндаланг ўқларига нисбатан симметрик равишда жойлаштириш, шунингдек бикрлиги бинонинг узунлиги ва кенглиги бўйича бир текисда тақсимланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўндаланг деворлар бинонинг бутун кенглигига, икки ёқлама қилиб (сквозной), лойиҳалаштириш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЛойиҳалаш талабларига кўра кўндаланг деворларнинг жойлашиши ўзгарганда бўйлама ва кўндаланг деворлар биргаликда мустаҳкам ишлаши ҳамда ички бўйлама деворлар билан боғланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, кўндаланг деворлар (ўқларда) 0,6 m дан ортиқ бўлмаган қийматда силжишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўйлама деворларнинг силжиш қиймати 1,8 m дан ошмаслиги, бунда бўйлама деворларнинг бурилиш жойи, кўндаланг кўтариб турувчи деворлар билан боғланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Каркассиз биноларда, ички хоналари мавжуд бўлган бино конструкцияларини ягона фазовий тизимининг элементлари сифатида, уларни қуйидаги талабларни инобатга олган ҳолда лойиҳалаштириш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбарча ташқи ва ички деворлар бўйлаб пойдеворлар ҳамда цоколли ёпиқ белбоғларни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishйирик блокли, ғиштли биноларда барча ташқи ва ички деворлари бўйлаб перемичка ёки ораёпмалар даражасида жойлаштириладиган қаватлараро темир-бетон белбоғлар, панелли биноларда эса, ташқи ва ички панель девор конструкциялари билан бирлашган қаватлараро белбоғларни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдевор конструкцияларини вертикал боғланишига эга пойдевор усти конструкциялари билан бириктириб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishораёпма панелларини ўзаро ва кўтарувчи деворлар билан бириктириш, шунингдек панеллар орасидаги чокларни М100 маркали цемент қоришмасини қуйиш билан беркитиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпанелли биноларда пойдевор ва цоколь белбоғларини, цоколь конструкцияси билан бирлаштириб.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Бино ва иншоотлар лойиҳалари ер усти қисмининг умумий ҳажм-режалаштириш ва конструктив ечимларни ўз ичига олиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНамунавий бинолар ер усти қисмида умумий ечимлар, ер ости қисмида эса қурилиш шароитларига кўра мослашувчан ечимлар асосида лойиҳаланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Каркассиз бинолардаги деформация чоклари жуфт кўндаланг деворлар кўринишида бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДевор қалинлиги ташқи ҳавонинг ҳисобий ҳароратига боғлиқ ҳолда биноларга қўйиладиган иссиқлик-техник талабларига мувофиқ бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Йирик панелли биноларда элементлар орасидаги туташишлар қуйидаги усуллар бўйича амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшпонкалар кўринишидаги арматурали чиқишларни пайвандлаш ва уларни бетонлаб монолитлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишчи арматурага кавшарланган бириктирувчи пўлат деталларини пайвандлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмонолитланган, илгакли чиқишларни тиргаклар (скобка) орқали бириктириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдеворлар орасидаги туташувларида бириктирувчи элементларининг кесимини ҳисоблаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпанелларнинг горизонтал туташув чокларини М100 маркали цемент қоришмаси билан беркитиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпўлат бириктирувчи элементларининг туташувчи деталларини коррозиядан ҳимоялаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Тош материалларидан қурилган бино деворларнинг бурчаклари ва кесишмаларининг диаметри 4 — 6 mm, катакчалари 7х7 cm ўлчамли тўрлар билан арматураланиши, бунда тўрлар горизонтал чокларда элемент баландлиги бўйича 1 m оралиқда ётқизилиши ва девор ўқларидан ҳар бир томонга 1,2 — 1,5 m масофада беркитиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПанелли биноларнинг ораёпма ва томёпма панеллари, кўтариб турувчи деворларига таяниш чуқурлиги 12 cm дан кам бўлмаслиги зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Каналлар, штрабалар, токчаларнинг заифлашган конструкцияларни ҳисоблаш ёки конструктив талабларга мувофиқ қўшимча арматуралаш билан мустаҳкамлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Каркассиз биноларнинг пойдевор-ертўла қисмининг конструкцияларини заводда ишлаб чиқарилган, йиғма материаллар, йиғма монолит конструкциялар билан лойиҳалаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБикрликни ошириш учун бинонинг ер ости қисмида қўшимча деворлар қуриш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Ложиялар учун конструктив ечимларда, агар девор қисмлари узунламаси 1,5 m гача силжитилса қуйидагилар таъминланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир-бетон, девор ва пойдевор белбоғлари, уларни девор текислигида ва лоджия контурида жойлаштирилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёпма тузилмалари девор белбоғлари сифатида қўлланиши, (узилиш жойларида мустаҳкамланиши ва асосий белбоғ билан ишончли боғланиши керак);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлоджиянинг бир девори бинодаги кўндаланг деворнинг давоми сифатида бажарилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбалконлар ва эркерлар консоль шаклидаги ёпма конструкцияларда қурилиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБино чўкишларни ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланган бўлса, ложиялар ёпмага таянтириб қурилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЛоджия, балкон ва эркерларни қуришда конструкциянинг барқарорлиги, мустаҳкам боғламалар ва деформацияларга мослашувчанлик таъминланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.09-24 «Қазилма ишлари олиб борилган ва чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалаш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
4-ИЛОВА
4-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМуҳандислик иншоотлари ва қувурларни лойиҳалаш ва ҳисоблаш талаблари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Минора шаклидаги иншоотни бикр конструктив схемалар асосида лойиҳалаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМинора шаклидаги иншоотларнинг ҳисобланган оғишлари рухсат этилган қийматлардан ошиб кетганда, пойдевор асосининг ўлчамларини кенгайтириш, иншоот оғирлик марказини пастга тушириш ҳамда вант қурилмаларини қўллаш, фойдаланиш жараёнида иншоотни таъмирлаш чораларини кўриш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Транспортёр галереяларини бино ва иншоотларни мустаҳкамлигини таъминлаш бўйича I, Ik ва II, IIk гуруҳлари учун эгилувчан схемалар билан лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Таянч устунлардаги транспортёр галереяларини деформация чоки билан ажратилган конструкциялардан фойдаланиб лойиҳалаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТаянч галереяларини горизонтал юзада унинг бўйлама ўқига тик йўналтириш имконияти таъминланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТранспортёр галереясини бинога ҳаракатланувчи таянч билан лойиҳалаш ва деформация чокларини қопловчи ленталар билан ёпиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Бино ва иншоотларни мустаҳкамлигини таъминлаш бўйича I — III гуруҳлари чўкиш майдонларида транспортёр галереяларининг таянчларини ер юзасидаги чуқурликлар (поғоналар) таъсирига чидамли пойдеворлар билан лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Узоқ масофали ер ости иншоотлари (туннеллар, каналлар) бўйлама йўналишда — эгилувчан схемалар бўйича деформация чоклари ёрдамида алоҳида қаттиқ бўлимларга ажратилган, кўндаланг йўналишда эса эгилувчан ва бикр конструктив схемалар асосида лойиҳаланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Авария сувларини оқизиш учун мўлжалланган чўзиқ ер ости иншоотларининг бўйлама қияликларини ер юзасининг эҳтимолий қияликларини инобатга олган ҳолда белгилаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Узун масофага чўзилган ер ости иншоотларида ўтказилган муҳандислик тармоқларини тўғри ишлашини таъминлаш учун эгилувчан таянч ва қоплама (компенсация) қурилмаларини ўрнатиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-расм. Ер ости тоннел қазилмаси устида заминнинг деформацияланиши схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑆0 — ер ости ишларининг таъсирида (ер ости бўшлиғи марказининг устида) замин сиртининг максимал чўкиш қиймати; 𝐵 — мулда кенглиги, сиртнинг «чўкиши» нолга ёки лойиҳавий талабларга мувофиқ ўрнатилган минимал қийматларга тенг бўлган, сирт нуқталари орасидаги масофа; 𝐻 — жойланиш чуқурлиги; 𝐷0 — ер ости қазилмасининг хусусиятли ўлчами; 𝜇 — чегаравий силжиш бурчаги (қазилаётган кон контурини силжиш мулдасининг четки нуқталари билан бирлаштирувчи чизиқларнинг нишаблик бурчаги); 𝛿 — технологик ортиқча қазиш миқдори (қазилган лаҳимнинг ҳақиқий диаметри билан тоннель қопламасининг ташқи диаметри орасидаги фарқ)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗамин юзаси кесимининг шаклини «намунали» эгри чизиқ (Гаусс эгри чизиғи) билан ифодалашни қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑆𝑀(𝑥) = 𝑆0𝑒𝑥𝑝(−𝑥2⁄𝑎2)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. «Намунали» эгри чизиқнинг параметрлари ва кўриниши кон лаҳимини қазиш жараёнининг технологик хусусиятлари (дастлабки маълумотлар бўйича) кузатув натижалари асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Қазилма ишлари олиб борилган ҳудудларда қуриладиган сиғимли чуқур иншоотларни ШНҚ 2.04.01-22, ШНҚ 2.04.03-24 талабларини ҳисобга олган ҳолда эгилувчан, комбинацияланган ёки бикр конструктив схемалар бўйича лойиҳалаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Ёпиқ сиғимли чуқурлаштирилган иншоотларни лойиҳалашда мослашувчан ва комбинацияланган конструктив схемалардан фойдаланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭгилувчан конструктив схема йиғма конструктив деворларнинг чокларида, шунингдек асоснинг нотекис деформацияларига мослаштирилган қоплама, туб ва тўсиқлар билан бирикмаларида эгилувчан сув ўтказмайдиган чоклар билан бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Очиқ сиғимли чуқурлаштирилган иншоотларни лойиҳалаштиришда бикр ва комбинацияланган конструктив схемалардан фойдаланиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСтационар ускуналарга эга бўлган очиқ сиғимли чуқурлаштирилган иншоотларни қатъий схемалар асосида лойиҳалаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСтационар ускуналарсиз очиқ чуқур иншоотларни қуйидагича лойиҳалаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishрежада тўғри тўртбурчак бўлганда — қатъий конструктив схема бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдумалоқ шаклда ер ости сувлари мавжуд бўлганда қаттиқ конструктив схема бўйича, ер ости сувлари мавжуд бўлмаганда эса туби деворлардан деформация чок билан ажратилган комбинацияланган схема бўйича.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Сизот сувлари сатҳи юқори бўлган майдонларда қуриш учун сиғимли чуқурлаштирилган иншоотларни лойиҳалашда эгилувчан чоклар конструкциялари икки томонлама гидростатик босимни қабул қилишни таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Лойиҳаларда қазилма ишлари таъсирида пўлат қувурларнинг герметиклиги бузилишининг олдини олиш учун қуйидаги конструктив ва технологик чоралар амалга оширилиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқазилган қувурлар учун барча беркитиш арматуралари (жўмраклар, задвижкалар, вентиллар, клапанлар) лойиҳавий босимдан қатъи назар фақат пўлатдан тайёрланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқувурлар деформацияланиш шароитларида ҳам уланиш жойларининг герметиклигини таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКомпенсаторлар ва эгилувчан қўшимчалар узунламасига ва бурчак бўйича силжишларни кафолатли захира билан қабул қилиши, текис деформация зоналарида ва силжиш ҳудудларида локал силжишларни таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУларнинг мустаҳкамлик муддати қурилаётган қувур линияси хизмат муддатига тенг бўлиши ёки таъмирланиш имкониятига эга бўлиши ва қувурни ишдан чиқармаган ҳолда герметиклигини тиклаш имкони бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Лойиҳаларда ички босим, ҳарорат кучланишлари ва қазиш кучланишларининг биргаликдаги таъсирини камайтириш бўйича ҳимоя чоралари кўрилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХавфли кучланишлар ҳудудида қувурларни қисман ёки тўлиқ очиб қазишда тупроқ таъсирини камайтириш, тупроқнинг музлаш чуқурлигидан пастда кам сиқилувчан тўлдирувчиларни қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.09-24 «Қазилма ишлари олиб борилган ва чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалаш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
5-ИЛОВА
5-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБино ва иншоотларни фойдаланиш даврида текислаш ишларини ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Бино ва иншоотлардан фойдаланиш даврида уларнинг конструктив ва технологик элементларини текислаш ишларини фақат табиий шароитларда, етарли даражада лаборатория синовларидан ўтказилган усуллар билан амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Каркассиз бино ва иншоотларнинг пойдевор қисмида домкратлар ёрдамида текислаш уларни жойлаштириш учун коваклар бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБино ва иншоотларни кўтаришда унинг қисмларига зарар етмаслиги учун таянч ва кўтарувчи конструкциялари орасида горизонтал ажратувчи чоклар қолдирилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБино ва иншоотларнинг пойдевор қисмида текисловчи қурилмаларни ўрнатиш, ишга тушириш, уларга хавфсиз хизмат кўрсатиш учун қулай шароит бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚурилмаларни ўрнатиш жойи пол сатҳидан шифт конструкциясигача бўлган баландлиги 1,9 m дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Лифтлар ШНҚ 2.08.01-24 талабларига асосан лойиҳалаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Бино ва иншоотларни текислаш жараёнида сув таъминоти (иссиқ, совуқ) ва оқова сувларни чиқариб юбориш қувурлари тизимларининг нормал фойдаланишни таъминлаш учун қуйидаги чораларни ҳисобга олиб лойиҳалаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқувурларни текисловчи қурилмани ўрнатиш учун мўлжалланган ўйиқлардан ташқарида ётқизиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино ва иншоотнинг таянч ва кўтарувчи қисмлари орасидаги горизонтал ажратувчи чокдан юқорида жойлашган конструкцияларига вертикал қувурларни ва тарқатувчи қувур тизимларини маҳкамлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқувурларни ўтказиш учун тешикларни девор ва пойдеворлар орасида қуриш, қувур ва конструкция орасида бўшлиқ ҳосил қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқувурларни горизонтал ва вертикал ҳаракатланишини таъминловчи қоплама (компенсатор) ларни ўрнатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув таъминоти ва оқова сувларни чиқариб юбориш тизимининг вертикал қисмларига ёпқич вентилларни ўрнатиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Текисланадиган каркасли бино ва иншоотларни лойиҳалашда устунлар, пойдеворлар ва тўсинларни боғлаш тугунларини конструктив ечимини ишлаб чиқиш, текислаш қурилмалари ва таянч элементларини ўрнатиш (текислаш технологияси бўйича) лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКран ости тўсинларини устунларга маҳкамланиши, уларнинг вертикал ва горизонтал текисликларда тўғриланишига тўсқинлик қилмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБоғловчи ва тўсувчи конструкцияларнинг устунларга маҳкамланиши ва девор панеллари орасидаги бўшлиқ ўлчами, бино конструкцияларнинг текислаш жараёнида бир-бирига нисбатан вертикал йўналишда ҳаракатланишига тўсқинлик қилмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБино ва иншоотларнинг ораёпма плиталарини маҳкамланувчи қисмлари вертикал юзаларида эгилувчан ҳамда диск юзаларида бикр қоплама бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Домкратлар билан текисланадиган иншоотлар ва ускуналарнинг плитали ва массив пойдеворларини қуйидагича лойиҳалаштириш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуйи (таянч) ва юқори цоколь қисмлари орасида (демпфер материаллардан) ажратувчи чок бўлиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдомкратларни жойлаштириш учун ковакларни қолдириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishцоколь ва таянч қисмларини бир-бири билан боғловчи мустаҳкам элементларнинг бўлиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Грунтни қисман олиш (бурғилаш) усули билан текисланадиган иншоотларнинг юқори фазовий бикр конструкциялари қуйидагича лойиҳаланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино ва иншоотнинг конструкцияси вертикал ва горизонтал юкламаларга бардошли қилиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдеворлар юқори кучланишга чидамли бетон маркалари ва мустаҳкамланган темир-бетон тузилмалар билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгеотехникавий таҳлил асосида грунтни олиш жойлари ва чуқурлиги аниқ белгилаб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбурғилаш босқичма-босқич ва назоратли равишда амалга оширилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдевор остидаги грунтлар цементация ёки силикатизация усуллари билан мустаҳкамланиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбурғилаш жараёнида грунтнинг чўкиши ва конструкцияларга зарар етказиш хавфини камайтириш чоралари кўрган ҳолда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Бурғилаш орқали текислаш талаб қилинадиган биноларнинг замин грунтлари муайян деформацияга чидамли бўлиши учун қуйидагиларга риоя қилиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино ва иншоотнинг замин грунти камида 25 МПа деформация модулига эга бўлишига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино ва иншоотнинг грунт ёстиқлари ШНҚ 2.02.01-19 га асосан лойиҳаланишига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоотнинг барқарорлиги чўкиш ва текислаш жараёни кузатиб борилишига.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.09-24 «Қазилма ишлари олиб борилган ва чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалаш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
6-ИЛОВА
6-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚурилиш шартлари бўйича ҳудудларни тоифалаш ва муҳандислик-геологик шароитларни таҳлил қилиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТ/р | Ҳудуднинг қурилиш учун яроқлилиги | Эски тоғ-кон ишлари | Фойдаланиш давридаги тоғ-кон ишлари | Ер юзасидаги деформация ҳолати ва тоифаси | Қурилиш учун махсус шартлар |
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
1 | Қурилиш учун яроқли (хавфсиз) | Эски тоғ-кон ишлари мавжуд эмас | Режалаштирилмаган | - | Ер остида носаноат фойдали қазилмалар мавжуд |
Ўпирилишлар ва чўкиш хавфи мавжуд эмас | Режалаштирилмаган | - | Фойдали қазилмалар қазиб олинган, деформация жараёни якунланган, бино ва иншоотлар фойдаланиш муддатидан сўнг ер ости қазиб олиниши | ||
2 | Қурилиш учун яроқли (чўкувчан) | Эски тоғ-кон ишлари мавжуд эмас | Режалаштирилган, бироқ улар ер юзасига таъсир қилмайди | II — IV, II — IVк | Ер ости сувлари билан тўлиши, тектоник ёриқлар, ёриқли тоғ қатламлари мавжуд эмас |
Ўпирилишлар ҳамда чўкиш хавфи мавжуд эмас | Режалаштирилган, бироқ улар ер юзасига таъсир қилмайди | III-IV, IIIк-IVк | Ер ости сувлари билан тўлиши, тектоник ёриқлар, ёриқли тоғ қатламлари мавжуд эмас | ||
3 | Чекланган ҳолда қурилиш учун яроқли (чўкувчан) | Ҳудудда эски тоғ-кон ишлари йўқ ёки жуда катта чуқурликда жойлашган ва чўкиш хавфи мавжуд эмас | Режалаштирилган, бироқ улар ер юзасига таъсир қилмайди | I, Iк | Ер ости сувлари билан тўлиш, тектоник ёриқлар ва ёриқли тоғ қатламлари мавжуд эмас |
Ҳудудда эски тоғ-кон ишлари йўқ ёки жуда катта чуқурликда жойлашган ва чўкиш хавфи мавжуд эмас | Ҳеч қандай ўзгаришлар кутилмайди, барқарор ҳолат сақланади | Деформация I ва Iк гуруҳлари учун белгиланган чегарадан ошиб кетади | I ва Iк гуруҳларида белгиланган чегарадан юқори даражали деформация мавжуд | ||
4 | Қурилиш учун яроқсиз | Ҳудудда эски тоғ-кон ишлари йўқ ёки жуда катта чуқурликда жойлашган ва чўкиш хавфи мавжуд эмас | Режалаштирилган, бироқ ер юзасида чўкиш хавфи мавжуд | Ҳудуддаги геологик шароитлардан қатъи назар | Ҳудудда чуқур чўкишлар ва катта ёриқлар пайдо бўлиши мумкин |
Ер остида бўшлиқ жойлашган, чўкиш хавфи мавжуд | Тоғ-кон ишлари режасига боғлиқ эмас | Ҳеч қандай ўзгаришлар кутилмайди, барқарор ҳолат сақланади | Ҳеч қандай ўзгаришлар кутилмайди, барқарор ҳолат сақланади | ||
Чуқурликдан юзага чиқадиган шахта ва конлар мавжуд, атрофида чўкишлар кузатилиши мумкин | Тоғ-кон ишлари режасига боғлиқ эмас | Ҳудуддаги геологик шароитлардан қатъи назар | Шахталар (кон кириш жойлари, вентиляция тешиклари, шурфлар) атрофида ер юзасининг чўкиши мумкин | ||
Ҳудудда эски тоғ-кон ишлари бор-йўқлигидан қатъи назар, муайян хавфлар мавжуд | Режалаштирилган | Ҳудуддаги геологик шароитлардан қатъи назар | Ҳудудда ер ости сувлари тўпланиши, тектоник ёриқлар пайдо бўлиши ва тошқинлар хавфи борлигини билдиради | ||
5 | Вақтинча қурилиш учун яроқсиз | IV-тоифага мансуб ҳудудлар, улар қазиб олиш ёки махсус тадбирлардан кейин III, II ёки I-тоифага ўтишига йўл қўйилади | |||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.09-24 «Қазилма ишлари олиб борилган ва чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалаш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
7-ИЛОВА
7-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧўкувчан грунтли ҳудудларда замин деформацияси ва бикрлик коэффициентларини ҳисоблаш I тур чўкувчан грунтли ҳудудларда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Грунт заминининг чўкиши катта майдонларда юқоридан интенсив намлантириш ёки ер ости сувлари сатҳининг кўтарилиши натижасида қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(1)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhi — 𝑖-чи грунт қатламининг қалинлиги (сm);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishksl.i — ушбу илованинг 2-бандига мувофиқ аниқланадиган коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — hsl,p ва hsl,g чўкувчанлик майдонларига бўлинган грунт қатламлари сони.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHsl чўкувчи қалинлик ҳамда hsl,p ва hsl,a чўкувчан майдонлар 2 m дан ошмайдиган қалинликда ажратилиши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ушбу илованинг 1-формуласи бўйича ksl.i коэффициенти, пойдевор кенглиги 𝑏 ≥ 12 m бўлганда чўкувчан майдони чегарасида 1 га тенг деб қабул қилинади, 𝑏 ≤ 3 m бўлганда қуйидаги формула бўйича ҳисобланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(2)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑝 — пойдевор таги бўйича ўртача босим, kPa;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishP0 — 100 kPa га тенг босим, 3m≤ 𝑏 ≤ 12m ksl.i бўлганда, интерполяция билан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎз оғирлигидан грунт чўкишини аниқлашда ksl.i = 1 деб қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Деформацияланадиган hsl,p қатламининг фақат юқори қисмида грунтларнинг чўкиш хусусиятларини трамбовкалар билан зичлаш, лой ёки қумоқ грунтлардан кам сув ўтказадиган экран ҳосил қилиш, грунт ёстиқчалари ўрнатиш орқали бартараф этилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар пастдаги грунтлар тўлиқ сувга
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishw — табиий ётқизилган грунт намлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishwsat — грунтнинг сув билан тўлиқ ўйинганлигига мос келувчи намлик;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishwsl — бошланғич чўкувчанлик намлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Ҳудуд узунлиги a0, m, пойдевор юкламаси таъсирида чўкиш деформацияси майдони hsl,p юқори қисмида грунтнинг чўкиши Ssl,p нолдан тўлиқ қийматгача ўзгариши кузатилади ва қуйидаги формула орқали аниқланиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(4)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhsat — намлаш манбаи тубидан деформация зонасининг hsl,p пастки чегарасигача бўлган сув билан тўйинган грунт қалинлиги (m).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлесссимон қумли грунт ва лесслар учун 35°;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлесссимон қумоқ грунтлар учун 50°;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishоғир шиббалагичлар билан зичлаш ёки грунт ёстиқларини текислашда 1,5 ва 1,3 оширувчи коэффициентлар билан қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Чизиқли деформацияланувчи ярим фазо кўринишида қабул қилинган асоснинг бикрлик коэффициентлари қуйидаги ҳолларда аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) табиий тузилган грунтларда, табиий намликда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(5)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhsl,p деформацияланувчи майдон чегарасида намлантириш манбаи остида сув билан тўлиқ тўйинганликда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(6)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) бутун hsl,p деформацияланувчи майдон чегарасида зичланган (шиббаланган) чўкувчан грунтларда, уларнинг табиий намлигида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(7)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзичланган (шиббаланган) ва уларга тўшалган грунтларнинг сув билан тўлиқ тўйинганлигида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(8)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) фақат зичланган чўкувчан грунтларда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(9)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшиббаланган, чўкувчан ва уларга тўшалган грунтларнинг сув билан тўлиқ тўйинганлигида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(10)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(11)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝐶 ва 𝐶𝐼 — табиий намликда ва тўлиқ сув билан тўйинганликда, табиий тузилишли грунтлардаги заминларнинг бикрлик коэффициентлари, kPa /m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishp — пойдевор таги бўйича ўртача босим, kPa;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSsl,p — пойдевор ботиши m, (1) формуласи бўйича ҳисобланадиган табиий тузилишли грунтда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish Sx ва Ssl,p,x — мос равишда пойдевор ботиши ва чўкиши, m, a ҳудудида намлаш манбаи четидан x масофада жойлашган нуқтада.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishII тур чўкувчан грунтли ҳудудларда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. II тур чўкувчан грунтли ҳудудларда қурилиш олиб борилганда, грунтни маҳаллий мустаҳкамлаш усулларидан фойдаланиш (зичлаш, гил экрани яратиш, цементация), пойдевор тури ва унинг чуқурлигини грунтнинг чўкиш хусусиятларига мос равишда танлаш, деформацияларнинг олдини олиш учун махсус фундамент конструкцияларидан (тақсимловчи плиталар, мустаҳкамлашчи арқонлар) фойдаланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧўкувчан грунтларда бино ва иншоотларнинг замин ва конструкцияларини қуйидагиларни инобатга олиб ҳисоблаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтнинг намланиши натижасида юзага келадиган чўкишлар бино ва иншоотлар мустаҳкамлигига таъсир қилмаслиги учун ҳисоблаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГрунтнинг чўкиш қийматларини ўз оғирлиги туфайли грунтнинг Ssl,g максимал чўкиши ушбу илованинг (1)-формуласи бўйича ҳисобланганда ksl,i коэффициенти ksl,i =1 деб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНисбий чўкувчанлик бино ва иншоот остида сув ўтказмайдиган қатлам (экран) ўрнатиб ушбу илованинг (3)-формуласи бўйича аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКичик майдонларда прогноз қилинган намланишда Ssl,g грунтнинг ўз оғирлиги таъсиридаги чўкиш қуйидаги формула орқали ҳисобланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(12)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(13)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishr — ўз оғирлигидан грунт чўкиши эгри чизиқ майдонининг қуйидаги формула бўйича аниқланадиган ҳисобий узунлиги, m,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(14)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) бикр конструктив схемали;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(15)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) мослашувчан конструкцияли;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(16)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmq — бино ва иншоотнинг ўз замини билан биргаликда ишлашини ҳисобга олувчи ва қуйидагига тенг деб қабул қилинадиган иш шароитлари коэффициенти:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝐿 — бино ва иншоот ёки унинг алоҳида блоклари кенглиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑟 — ушбу илованинг (14) формуласи бўйича.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑙 — 1 ва 2 пойдеворлар орасидаги масофа, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmq — бирга тенг деб қабул қилинадиган коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Қурилиш учун тоғ-кон ва муҳандислик-геологик шароитларида қазиш ишларининг таъсирини аниқлашда 𝜼(𝒙), ξ(𝒙) олинган маълумотлар бино ва иншоотнинг бир қисми 𝒍 учун ҳисобланган қийматлар қабул қилинса 𝒊, 𝝆, 𝜺 кўрсаткич қийматлари қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуйидаги қийматлар ҳисобланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishx1, x2,(x1 < x2 ) — кўриб чиқилаётган нуқталардан бинонинг марказий ўқигача бўлган масофалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝒏, 𝒎 — ортиқча кучланиш ва ишлаш шароитларининг коэффициентлари бўлиб, улар ушбу ШНҚнинг 25-банди, 3 ва 4-жадваллари асосида аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Бикр конструктив схемали бино ва иншоотларнинг оғишларини isl нисбий қиймати (15) формула бўйича, абсолют кўрсаткичлар cm, эса қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(18)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHc — бино ёки иншоотнинг пойдевор тагидан уларнинг энг юқори нуқтасигача бўлган баландлиги, cm.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Мослашувчан конструкцияли бино ва иншоотларнинг алоҳида пойдеворлари оғишини нисбий қиймати (15) формула бўйича аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда, Ssl,g1 — Ssl,g2 — пойдеворнинг иккита қарама-қарши жойлашган нуқталари (торец)нинг орасидаги пойдеворнинг кенглиги ёки узунлигига тенг масофалари билан чўкиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОғишларнинг абсолют қийматлари (18) формула бўйича аниқланиши, бунда Hc пойдевор тагидан устун ёки деворнинг кўрилаётган нуқтасигача бўлган баландлик сифатида қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Бино ва иншоотлар конструкцияларининг дастлабки ҳисобларида ишлатиладиган, грунтни юқоридан, чизиқли манбадан (Bw=1÷2m бўлганда)намлантириш ҳолатидаги чўкиш воронкасининг шартли эгрилик радиуси Ryc қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(19)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishr ва Ssl,g — ушбу илованинг (13) формуласи бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmn — Ssl,g га тенг деб қабул қилинадиган коэффициент, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Чўкишининг эгри чизиқли қисм (майдон)ларида r бўйича грунтни намлантириш натижасида ўз оғирлигидан чўкишда x масофада грунт юзасидаги горизонтал силжишлар қиймати usl, cm, қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishu — нисбий горизонтал деформацияларнинг қуйидагига тенг деб қабул қилинадиган қиймати:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(21)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Бикр конструктив схемали бино ва иншоотларнинг бўлимлари орасидаги деформация чоки кенглигини комплекс чора-тадбирлар асосида лойиҳалаштиришда қуйидаги формулалар ёрдамида аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдевор ости даражасида, 𝑟 ≥ 𝐿 да
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдевор даражасида, (𝐿/2 < 𝑟 < 𝐿) да
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкарниз даражасида,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishr0 — грунт чўкиш майдонининг r0 - r0 = 0,5 r тенг деб қабул қилинадиган ҳисобий ярим узунлиги, m; x — ушбу илованинг (13) формуласи бўйича.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝐿 — бино бўлмаси узунлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑟 — (14) формула бўйича аниқланадиган, ўз оғирлигидан грунт чўкиши эгри чизиқли ҳудуднинг ҳисобий узунлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝐻 — бинонинг пойдевор тагидан девор устигача баландлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSsl,g — грунтнинг ўз оғирлигидан чўкиш қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish Yu — бинонинг замин билан биргаликдаги ишлашини ҳисобга олувчи иш шароитлари коэффициенти,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑟 < 𝐿 бўлганда Yu = (р/L)2 ва 𝑟≥ 𝐿 бўлганда Yu =1 деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДеформация чокининг кенглиги қуйидагидан кам бўлмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishН≤10 m да ad = 10 cm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishН≥ 30 m да ad = 30 cm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30>Н>10 да чок ўлчами (ad ) интерполяция усули билан аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Чўкувчан қатламнинг Hsl сув билан тўйинган (𝑆𝑟 > 0,9) лойли ва қумли грунтларини қўшимча ботиши Su,l ва қўшимча сиқилиш майдонини Hu,l ШНҚ 2.02.01-19 талаблари бўйича аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКам намланган лойли грунтлар ҳамда таркибан боғланган чангсимон ва майда қумларнинг қўшимча ботишини Sul қуйидаги формула бўйича ҳисоблашга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhadi — Hu,l майдони бўлиб чиқилган грунтнинг u-нчи қатлами қалинлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEwi ва Eoi — майдони чегарасида мос равишда сув билан тўлиқ тўйинганлик ва табиий намланган тўшовчи ва чўкувчан бўлмаган грунт и-нчи қатламининг деформация модуллари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. II тур чўкувчан грунтли ҳудудларда ер юзасининг қозиқлар билан чўкишини олдини олиш учун чизиқли-деформацияланувчан заминнинг бикрлик С коэффициентини қуйидаги формула орқали аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзичланган (шиббаланган) грунт
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(23)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув билан тўлиқ тўйинганда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(24)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиий ҳолатда заминнинг нам ва чўкувчан грунтларини свайлар билан тўлиқ кесиб олишда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(25)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув билан тўлиқ тўйинганда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(26)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishII-III тур нам ва чўкувчан грунтли ҳудудларда каркасли, мослашувчан конструкцияли бино ва иншоотларнинг ўз оғирлигидан ботишини қисман бартараф этиш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзичланган (шиббаланган) грунт
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(27)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув билан тўлиқ тўйинган
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(28)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа-б
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(29)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда: С бикрлик, ботишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.09-24 «Қазилма ишлари олиб борилган ва чўкувчан грунтли ҳудудларда бино ва иншоотларни лойиҳалаш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
8-ИЛОВА
8-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕр ости қисмига эга бино ва иншоотлар заминларини лойиҳалаштириш хусусиятлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Чўкувчан грунтларда ер ости қисми чуқурлаштирилган бино ва иншоотларнинг заминлари ва пойдеворларини лойиҳалашда, котлован қазиш вақтида грунт массивининг бўшашини ҳамда унинг асосий ўлчамлари (чуқурлиги ва кенглиги)ни ҳисобга олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-расм. II турдаги чўкувчан грунт шароитида қуриладиган бинолар учун конструктив схемалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — қозиқли пойдеворда техник тагхона билан (ер ости қаватларсиз); б — қозиқли пойдеворда ер ости қисм билан; в — табиий заминда ва плитали пойдеворда (сузувчан бино) ер ости қисм билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — бинолар; 2 — техник тагхона; 3 — бинонинг ер ости қисми; 4 — бурғиланадиган ва уриб қоқиладиган қозиқлар; 5 — қоқиладиган қозиқлар; 6 — пойдевор плитаси; 7 — сирпаниш чоки;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑓𝑛 — чўкувчан грунт ён томон ишқаланишининг юклаш кучлари; 𝑓 — қозиқлар ён юзалари бўйича қаршилик кучлари; 𝑅 — қозиқлари пастки учи остидаги ҳисобий қаршилик
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧуқурлаштирилган ер ости қисмини қуришда бино ёки иншоот остидаги грунт шароитларини I турдан чўкмайдиган грунтларга, чўкиш хусусияти бўйича эса II дан I турга ўзгартиришга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-расм. Бинонинг ер ости қисми учун котлован қазишда чўкишларни ҳисоблаш схемалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI — чуқур қазилма қурилишидаги грунт; II — бино ёки иншоотнинг ер ости қисмининг пойдевори,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — чуқурликдаги вертикал кучланишлар эпюралари; h𝑡 — ўйиқ ёки котлован туби даражаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб — 𝐻𝑠𝑙 чуқурликда; в — ер ости сувларининг кўтарилишида грунт ва пойдевор чўкиши эгри чизиғи; г — чуқурликнинг туби ёки бино ер ости қисмининг таги орқали намлантириш. 1. Чуқур ўйиқ; 1-2-3. Котлован (ер ости қисм) ва бино ер усти қисми;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Режалаштириш даражасида грунтнинг ўз оғирлигидан вертикал кучланишлар 𝜎𝑧𝑔;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. 𝜎𝑧𝑔𝑓, ўйиқ 1 ёки 2 котлован туби даражасида; 6. Вертикал кучланишлар 𝜎ʼ𝑧𝑔𝑓 , ўйиқ 1 ёки 2 котлован ташқарисида жойлашган грунт ўз оғирлиги таъсирини ҳисобга олиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-8. Вертикал кучланишлар 𝜎𝑧𝑔𝑓, бино оғирлигидан ҳамда ораёпмалар ва h𝑡; чуқурликдаги устун тагли пойдевор (стилобат) ер ости қисмига фойдаланиш юкламаларидан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-10. 𝜎𝑧𝑔+𝜎𝑧𝑝 грунтнинг ўз оғирлигидан ва бино оғирлигидан ҳамда мос равишда бино ва стилобат остидаги 𝐻𝑠𝑙,𝑐 чуқурликдаги ораёпмаларга фойдаланиш юкламаларидан жамланма кучланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Бошланғич чўкиш босимининг 𝑝𝑠𝑙 чуқурлик бўйича ўзгариш эгри чизиғи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Бинонинг ер ости қисми учун котлован қазишда қуйидагиларга риоя қилиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино остидаги чўкувчан қатлам 𝐻𝑠𝑙,𝑐 қиймати котлован туби сатҳидан z чуқурликкача аниқланади, бу ерда грунтнинг Pz ўз оғирлигидан босими Pz = Yz га тенг бўлади (Y — чўкувчан грунтнинг ўртача оғирлиги), котлован туби белгисидан бошлаб лёссимон гилли, қумли ва йирик бўлакли грунтлар қатламигача ёки нисбий чўкувчанлик Esl,c = 0,01га тенг бўлади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтнинг ўз оғирлигидан
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўкувчан қатлам остидаги чўкмайдиган грунтнинг қўшимча чўкиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГрунтларнинг ўз оғирлигидан чўкиши Pz ҳисобий чўкиши 𝑠𝑠𝑙,𝑔,𝑐 чўкувчан қатламнинг 𝐻𝑠𝑙,𝑐 қолган қисми доирасида аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Котлованларни қазишда грунт шароитларнинг ўтказилиши қуйидагича таъминланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўкувчанлик бўйича I тоифадан, баъзи ҳолларда II тоифадан оддий чўкувчан бўлмаган грунтларга, котлован туби белгисидан бошлаб грунт ўз оғирлиги босимда 1 m дан ортиқ қалинликка эга барча қатламлар (муҳандислик-геологик элементлар — МГЭ) нинг нисбий чўкувчанлиги 𝑠𝑠𝑙,𝑐≤0,01 дан кам;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўкувчанлик бўйича II дан I гуруҳга, 𝑠𝑠𝑙,𝑐 ≤ 5 cm дан ошмагандаги чўкувчан қалинликнинг 𝐻𝑠𝑙,𝑐 қолган қисми чегарасида грунтларнинг ўз оғирлигидан ҳисобий чўкишида 𝑠𝑠𝑙,𝑔,𝑐;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Грунтнинг ўз оғирлигидан чўкиши ва грунт шароитларининг чўкувчанлик бўйича II дан I гуруҳга ўтиши бутунлай истисно қилинадиган котлованнинг минимал чуқурлиги қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(1)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝛾с — котлован режасида тўғрибурчак шаклда ва томонлар нисбати 1:3 дан кам бўлмаганда 𝛾с = 1,1 га тенг деб ва квадрат ҳамда думалоқ шаклда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝛾𝑐 = 1,2 деб қабул қилинадиган иш шароитлари коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝜎𝑧𝑔 — 𝜎𝑧𝑔 = 𝛾𝑤𝑑 га тенг грунтнинг ўз оғирлигидан вертикал кучланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝛾𝑤 — сув билан тўйинганлик ҳолатидаги чўкувчан грунт солиштирма оғирлигининг ўртача тортилган қиймати, кН/m3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑑 — чўкувчан грунтнинг «мустаҳкамлик танқислиги» максимал қийматга, яъни (𝛾𝑤𝑑)-𝑝𝑠𝑙 → 𝑚𝑎𝑥 бўлган чуқурлик, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑝𝑠𝑙 — 𝑑 чуқурликда бошланғич чўкиш босими, кН.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкотлован тубида қўшимча кучланиш мавжуд бўлмаганда қозиқли (свайли) фундаментлар лойиҳаланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУларга бино ёки иншоотдан, биринчи (ер ости) қаватининг полларидан ҳам юк тушишлар ўтказилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКотлован тубидан пастроқдаги грунтларнинг чўкувчанлик хусусиятлари шиббалаш билан тўлиқ бартараф этилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Котлован тубидан пастроқда грунтларнинг чўкувчанлик хоссаларини бартараф қилмасдан плитали ва бошқа пойдеворларни қўллашда бино ёки иншоот заминида грунтлари чўкмайдиган котлованнинг минимал чуқурлиги 𝑑ʼ𝑐𝑝, m, қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(2)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝛾𝑐, 𝛾𝑤, 𝑝𝑠𝑙 — (1) формуладаги каби белгиланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝜎𝑧𝑝 — пойдеворлар юкламасидан вертикал кучланишлар, kPa;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝜎𝑧𝑛 — грунтда ертўла пастки қавати полларидан ёки ер остки қисмдан қўшимча вертикал кучланишлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(2) формулани қўллашда 𝑑𝑐𝑝 қиймати турли чуқурликлардаги турли қўшимча кучланишларни улар тақсимланишининг эпюраларига мувофиқ бериш асосида саралаш билан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. 𝑑𝑐 ва 𝑑𝑐𝑝 чуқурликларни график усулда аниқлашга йўл қўйилади. Бунда, техник эҳтиёжларга мўлжаллаб қазилган ҳар бир жой учун муҳандислик-геологик қидирув материаллари асосида қуйидагиларнинг чуқурлик бўйича ўзгариш графиклари тузилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтларнинг ўз оғирлигидан босими 𝜎𝑠𝑙,𝑔 ва бошланғич чўкиш босими 𝑝𝑠𝑙;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(𝜎𝑧𝑝 +𝜎𝑧𝑛).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝜎𝑧𝑔 ёки 𝜎𝑧𝑔+𝜎𝑧𝑝+𝜎𝑧𝑛 графигига параллел равишда бошланғич чўкиш босими 𝑝𝑠𝑙 нинг ўзгариш эгри чизиғига уринма ўтказилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, 𝑑𝑐𝑝 ва 𝑑𝑐 чуқурликлар 𝜎𝑧𝑔 уринманинг чуқурлик бўйича 𝜎𝑧𝑞, 𝑝𝑠𝑙, (𝜎𝑧𝑔 + 𝜎𝑧𝑝 + 𝜎𝑧𝑛) кўрсаткичлар ўзгариши эгри чизиқлари унга нисбатан чизиладиган вертикал «0» ўқ билан кесишиш нуқталари бўйича аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Чуқурлиги 4-5 m дан кўп бўлган ер ости қисмга эга бино ва иншоотлар заминларини лойиҳалаштиришда ушбу иловада баён қилинган ва ШНҚ 2.02.01-19 талабларини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Ер ости қисми мавжуд бўлган бино ва иншоотлар пойдеворларининг асослари ва конструкциялари турини танлашда қуйидагиларни ҳисобга олиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishуларнинг режадаги чуқурлиги ва ўлчамлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтнинг чўкиш хусусиятлари бўйича тури;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўкувчи қатламнинг қалинлиги 𝐻𝑠𝑙,𝑐 ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўкиш миқдори 𝑠𝑠𝑙,𝑔,𝑐 ва чўкмайдиган асосий грунтларнинг қўшимча чўкиши 𝑠𝑢,𝑙 ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино ва иншоотлар конструкциялари пойдевор асосларига тушадиган юкламалар, мазкур юкламалар ШНҚ 2.02.01-19 да келтирилган бошқа талабларни ҳисобга олиб амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Грунт шароитлари бўйича II тур чўкувчан грунтларнинг котлован тубидан пастроқда жойлашиш ҳолатларида қуйидагиларни қўллаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-2 қатлам чўкувчан грунтларини оғир шиббалагичлар, грунтли свайлар, қаттиқ грунт материалидан (шағал, майда тошли грунт, экологик соф ва мустаҳкам шлак) қилинган вертикал арматураланган свайлар билан зичлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўкувчан қалинликни 𝐻𝑠𝑙,e, таги тўлдирилиб қоқиладиган, уриб қоқиладиган свайлар билан уларни қўшимча ботишлар 𝑠𝑢,𝑙 ривожланиш эҳтимоли бор майдондан пастроққа чўктириб кесиб олиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. II тур грунт шароитларига эга чўкувчан грунтларни қозиқлар билан кесиб олишда, шунингдек чўкувчан қалинлик 𝐻𝑠𝑙,𝑐 чегарасида шиббалаш билан грунтларнинг чўкувчанлик хоссаларини бартараф этишда, қозиқлар ва зичланган массивларга манфий ишқаланиш кучи натижасида қўшимча юк тушишларни 𝑃𝑛 кенглиги 0,2 𝐻𝑠𝑙 бўлган контурли тасма (полоса) устидаги бино ва иншоотлар ер ости қисми периметри бўйича мумкин бўлган ботиш 𝑠𝑠𝑙,𝑔 дан келиб чиқиб, уларнинг ўрта қисми остида эса, 𝐻𝑠𝑙,с.чўкувчан қалинлик қийматидаги ботиш 𝑠𝑠𝑙,𝑔 дан келиб чиқиб ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Қозиқларга ва зичланган массивларга, шунингдек бино ва иншоотлар ер ости конструкцияларига уларнинг ёнбош ташқи юзалари бўйича пойдевор плиталари ва бошқа чуқур жойлашган пойдеворларга манфий ишқаланиш кучидан қўшимча юк тушишларни пасайтириш мақсадида сирпаниш чоклари бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСирпаниш чокларини гидроизоляция билан бирлаштиришга ва уларни 3-4 қават сув ўтказмайдиган пергамин, рубероид, полиэтилен плёнка материалларидан фойдаланиб лойиҳалашга йўл қўйилади.