Ушбу Қонуннинг мақсади ер ости бойликларига эгалик қилиш ва уларни тасарруф этиш, шунингдек ер қаъридан фойдаланиш ҳамда уни муҳофаза қилиш чоғида юзага келадиган муносабатларни тартибга солишдан иборат.

Ушбу Қонуннинг амал қилиши ер қаъридан фойдаланишда юзага келадиган, ер, сув (бундан саноат аҳамиятига молик ер ости сувлари мустасно), ўсимлик ва ҳайвонот дунёсидан, атмосфера ҳавосидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилиш билан боғлиқ бўлган муносабатларга нисбатан татбиқ этилмайди.

Ушбу Қонун ва соҳага оид қонунчилик тегишли салоҳиятга эга бўлган институтлар кўмагида бозорга йўналтирилган инвестицияларни жалб этиш воситасида Ўзбекистон Республикасининг фойдали қазилмаларини барқарор ўзлаштириш учун геологик маълумотларни тартибга солиш ва бошқаришнинг замонавий усулларига асосланган ҳуқуқий асосни таъминлайди.

Ер қаъри тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.

Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг ер қаъри тўғрисидаги қонунчилигида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.

Ушбу Қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

бенефициар эгалик қилувчи — юридик шахсни бевосита ёки билвосита назорат қилувчи ёки унга эгалик қилувчи шахс. Агар бундай шахс шундай юридик шахснинг йигирма беш фоиз ва ундан ортиқ фоиз миқдордаги улушига бевосита ёхуд битта ёки ўзаро бир-бири билан боғланган бир неча юридик шахс орқали эгалик қилса, бундай шахс бирор-бир бошқа малака мезонларига қўшимча тарзда автоматик равишда бенефициар эгалик қилувчи деб ҳисобланади;

ваколатли шахс — ер қаъридан фойдаланиш соҳасида махсус билимларга эга бўлган, қўлланиладиган миллий ва (ёки) халқаро стандартларга мувофиқ ваколатли шахс деб эътироф этилган шахс;

ер остида сақлаш — ер қаъри маконидан фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган мақсадларда, шу жумладан нефтни, газни, газ конденсатини, саноат аҳамиятига молик ер ости сувларини, бошқа моддалар ва материалларни ер остида сақлаш, чиқиндиларни сақлаш ва кўмиш мақсадида фойдаланиш;

ер қаъри — ер қобиғининг тупроқ қатламидан қуйида жойлашган, тупроқ қатлами мавжуд бўлмаганда эса ер юзасидан ёки сув объектлари тубидан қуйида жойлашган, геологик жиҳатдан ўрганиш ва ўзлаштириш мумкин бўлган чуқурликка қадар ястанган қисми;

ер қаъри участкаларидан фойдаланиш ҳуқуқига доир рухсатнома — ваколатли орган томонидан бериладиган ва муайян чегарадаги ер қаъри участкасидан ушбу Қонуннинг 30-моддасида назарда тутилган ер қаъридан белгиланган муддат мобайнида фойдаланиш турларига мувофиқ фойдаланиш ҳуқуқини тасдиқлайдиган ҳамда ер қаъри участкаларидан фойдаланиш шартларини белгилайдиган ҳужжат;

ер қаъри участкаси — рухсатномада кўрсатилган бир ёки бир неча кадастр квадратидан иборат бўлган ер қаъри участкаси;

ер қаъридан фойдаланиш соҳасидаги асосий фаолият тури — ушбу Қонун билан тартибга солинадиган фаолиятнинг қуйидаги бирор-бир тури: қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганиш, қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олиш, углеводородларни рекогносцировка қилиш ишлари, углеводородларни геологик жиҳатдан ўрганиш, углеводородларни қазиб олиш, ер ости омборларини геологик жиҳатдан ўрганиш, ер остида сақлаш;

ер қаъридан фойдаланувчи — ушбу Қонунга мувофиқ ер қаъри участкаларидан фойдаланиш ҳуқуқига доир рухсатномага эга бўлган юридик ёки жисмоний шахс;

ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш — Ўзбекистон Республикаси ҳудудини минтақавий геологик жиҳатдан ўрганишни, фойдали қазилмалар конларини излаш, баҳолаш ҳамда қидиришни, улардаги фойдали қазилмалар захираларининг миқдори ва сифатини, уларнинг технологик хоссаларини ҳамда иқтисодий қимматини, шунингдек ер қаърининг бошқа хоссаларини белгилашни ўз ичига оладиган, ер қобиғи геологик тузилишининг ўзига хос хусусиятларини аниқлашга доир махсус тадқиқот ишлари мажмуи;

иш куни — шанба ва якшанбадан ҳамда Ўзбекистон Республикасининг Меҳнат кодексига мувофиқ белгиланадиган, ишланмайдиган байрам кунларидан ташқари ҳар қандай календарь кун;

кадастр квадрати — кадастр сеткасидаги энг кам майдон бирлиги бўлиб, унинг ҳар бир томони географик координаталар тизимидаги ўнта олтмишталик сонияга тенг бўлади;

кадастр квадрати юзасининг ер участкаси — кадастр квадратлари юзасидаги, рухсатномага киритилган ҳудуд;

коллекция материалларининг намуналарини тўплаш — нодир тош хомашёсининг, палеонтологик қолдиқларнинг ва бошқа геологик коллекция материалларининг намуналарини тўплаш;

конни ўзлаштириш лойиҳаси — кончилик фаолиятининг бутун даври учун техник маслаҳатчи томонидан тасдиқланган ишлар (хизматлар) лойиҳаси. Лойиҳа қазиб олиш участкасини ўрнатиш, ишлатиш ва ёпиш тавсифини ўз ичига олади, шунингдек унда таклиф этилаётган лойиҳа, уни техник жиҳатдан амалга ошириш ва кутилаётган муддатлар тўғрисидаги умумий ахборот мавжуд бўлади. Унда чекланган вақт даври учун қабул қилинадиган ишлатиш режаси назарда тутилиб, ушбу режада бутун тегишли техник фаолият, шу жумладан ишчи кучига бўлган талаб, меҳнатни муҳофаза қилишга ва техника хавфсизлигига, шунингдек атроф муҳитни муҳофаза қилишга риоя этилиши бўйича талаблар ҳар томонлама тавсифланади;

кончилик фаолияти — конни ўзлаштириш билан боғлиқ фаолият, шу жумладан, қидирув, геологик жиҳатдан ўрганиш, кончилик фаолиятининг инфратузилма объектларини қуриш ва уларга хизмат кўрсатиш, қазиб олиш, концентрация, бойитиш ёки қайта ишлаш, ишлов бериш, сепарация ҳамда транспортда ташиш, шунингдек қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганиш ўтказиш, ўзлаштириш, ишлаб чиқариш ёки қайта ишлаш мақсадида амалга ошириладиган бошқа ёрдамчи фаолият турлари;

кончилик фаолияти инфратузилмаси объектлари — кончилик фаолиятини амалга ошириш мақсадида қурилган ёки фойдаланилаётган ҳар қандай иморат, қурилма, завод ва бошқа асосий ускуналар;

кончилик фаолияти чиқиндилари — фойдали қазилмаларни, шу жумладан углеводородларни қидириш ёки қазиб олиш натижасида, шунингдек қайта ишлаш, шу жумладан аффинаж ва эритиш жараёнида бевосита ҳосил бўладиган чиқиндилар (қаттиқ ҳолдаги, ярим қаттиқ ҳолдаги ва суюқ), жумладан бойитиш фабрикаларининг қолдиғи, аффинаж ва эритиш чиқиндилари, аффинаж ва эритиш жараёнидаги чиқиндилар, қоплама тоғ жинслари, чиқиндиларни қайта ишлаш чоғида тупроқнинг юқори қатлами ва шлаклари, технологик материаллар ҳамда утилизация қилиш учун яроқли бўлган, улар билан боғлиқ маҳсулотлар;

лозим даражадаги нефть-газ амалиёти — жаҳон нефть-газ тармоқларида нефть-газ операцияларининг тегишли жиҳатлари билан боғлиқ ҳолда юзага келадиган ўхшаш ҳолатлар ҳамда шароитларда эҳтиёткор ва инсофли операторлар томонидан фойдаланиладиган технологиялар, усуллар ва тартиб-таомиллар;

минерал хомашё — қазиб олинган ва бирламчи ишлов беришдан ўтказилган фойдали қазилмалар;

нефть ва газ кони — углеводородлар қазиб олиниши мумкин бўлган битта геологик тузилма ёки стратиграфик шароитлар билан гуруҳ ҳосил қилган ёки боғлиқ бўлган углеводородлар қатлами ёки углеводородларнинг бир неча қатлами;

нефть маҳсулотлари — қайта ишлаш ёки ишлов бериш жараёнида хом нефтдан ёки табиий газдан фракцияларга ажратилган ёки бошқача тарзда олинган маҳсулотлар;

нефть-газ инфратузилмаси объекти — нефть-газ операцияларини амалга ошириш учун қурилган ёки фойдаланиладиган ҳар қандай конструкция, қурилма, завод ва бошқа асосий асбоб-ускуна;

нефть-газ операциялари — углеводородларни рекогносцировка қилиш, геологик жиҳатдан ўрганиш ва қазиб олиш билан боғлиқ ишлар, шу жумладан ўзлаштириш, сақлаш, тайёрлаш, қайта ишлаш, транспортда ташиш билан боғлиқ фаолият ёки углеводородларни рекогносцировка қилиш, геологик жиҳатдан ўрганиш ва қазиб олиш мақсадида амалга ошириладиган бошқа ишлар;

норуда фойдали қазилмалар — таркибида металлар мавжуд бўлмаган, табиий ҳолатда ёки тозаланган ва ишлов берилган ҳолда фойдаланиладиган фойдали қазилмалар;

табиий газни чуқур қайта ишлаш маҳсулотлари — хом табиий газни тозалаш ҳамда тақсимлаш ва пировардида ундан фойдаланиш учун унинг яроқлилигини таъминлаш мақсадида табиий газни қайта ишлаш натижасида олинадиган маҳсулотлар;

тажриба-саноат усулида қазиб олиш — фойдали қазилмаларни бойитиш ва қайта ишлаш технологияларини ишлаб чиқиш ёки такомиллаштириш, фойдали қазилмалар конларини саноат усулида ўзлаштиришнинг, шунингдек техноген минерал ҳосилалардан фойдаланишнинг оқилона усуллари ва услубларини танлаш мақсадида ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш жараёнида амалга ошириладиган фойдали қазилмаларни қазиб олиш;

техник маслаҳатчи — ариза бериш учун техник-иқтисодий асоснома, конни ўзлаштириш режаси, ер қаъридан фойдаланиш оқибатларини бартараф этиш режаси каби ҳужжатларни, шунингдек кончилик фаолиятини амалга ошириш учун зарур бўлган режалаштириш соҳасидаги бошқа ҳужжатларни техник жиҳатдан тайёрлашга лаёқатли бўлган шахс;

техноген минерал ҳосилалар — кончилик, кон-қайта ишлаш (бойитиш) ва энергетика соҳасидаги ишлаб чиқаришларнинг таркибида кейинчалик фойдаланиш учун яроқли фойдали компонентлар мавжуд бўлган чиқиндилари тўпламлари;

тижоратбоп топилма — жорий техник ва технологик даражани ҳисобга олган ҳолда ўзлаштириш чоғида иқтисодий жиҳатдан рентабелли бўлган кон;

углеводородлар кони — ер қаърида битта тузилма ёки қатлам доирасида ҳосил бўлган, миқдори, сифати ва захиралари аниқланган, углеводородларнинг битта ёки бир неча қатлами;

углеводородлар топилмаси — миқдори, сифати ёки иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқлигидан қатъи назар, углеводородларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномага киритилган ер қаъри участкасининг исталган қисмидаги углеводородлар ҳажмларининг бирор-бир топилмаси;

углеводородлар қатлами — углеводородларнинг алоҳида ва якка ҳолдаги табиий (суюқ ёки газ ҳолатидаги) уюмларини ўз ичига олган, ўтказмайдиган жинслар ва (ёки) сув тўсиқлари билан чегараланган ҳамда ягона табиий босим тизими хусусиятига эга бўлган ғовак ва ўтказувчан геологик ҳосила;

углеводородларни баҳолаш — углеводородлар топилганидан кейин углеводородларнинг потенциал қатламидан чиқариб олинаётган углеводородлар захираларининг миқдори ва сифатини, шунингдек углеводородларнинг потенциал қатлами углеводородлар кони бўла олиши мумкинлигини ёки мумкин эмаслигини аниқлаш учун битта ёки бир неча шундай потенциал қатламнинг ўлчамини, кўламини ҳамда ундан тижорат мақсадида фойдаланиш имкониятини аниқлаш мақсадида углеводородларни ер қаъридан фойдаланувчи томонидан геологик жиҳатдан ўрганиш доирасида амалга ошириладиган барча ишлар;

углеводородларни биргаликда ўзлаштириш — углеводородларни қазиб олишга доир турли рухсатномаларга тааллуқли бўлган ер қаъри участкаларидаги битта нефть-газ кони чегараларида жойлашган углеводородларнинг битта ёки бир неча қатламига нисбатан углеводородларни қазиб олишга оид биргаликдаги ишларни бир неча ер қаъридан фойдаланувчилар томонидан шартнома асосида, шу жумладан тегишли конни ўзлаштириш учун умумий инфратузилмадан фойдаланган ҳолда амалга ошириш;

углеводородларни рекогносцировка қилиш ишлари — бирор-бир усулдан фойдаланиш воситасида ер қаърининг муайян участкасида углеводородларни излаш чоғида бажариладиган геологик, геокимёвий ва геофизик қидирув ишлари: сейсмик, гравиметрик, магнит, электр, электромагнит, геокимёвий тадқиқотлар, шу жумладан уч юз метр чуқурликка қадар унча чуқур бўлмаган бурғилаш ишлари;

углеводородларни қазиб олиш ишлари — нефть ва газ конини ёки углеводородлар қатламини ўзлаштириш, углеводородларни қазиб олиш, чиқариб олиш, транспортда ташиш, тайёрлаш ва ажратиш ёхуд нефть-газ инфратузилмаси объектларини қуриш, ўрнатиш, ишлатиш ёки унга хизмат кўрсатиш билан боғлиқ ҳар қандай ишлар;

фойдали компонент — фойдали қазилманинг тижоратда фойдаланиш мақсадида қазиб олиш технологик жиҳатдан мумкин бўлган ва иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ бўлган таркибий қисми;

фойдали қазилмалар — ер қаъридаги келиб чиқиши ноорганик ва органик бўлган қаттиқ, суюқ ёки газсимон ҳолатдаги табиий минерал ҳосилалар, шу жумладан саноат аҳамиятига молик ер ости сувлари, шўр кўлларнинг туз эритмалари;

фойдали қазилмалар кони — миқдори ва сифати жиҳатидан ўзлаштириш объекти бўлиши мумкин бўлган, таркибида фойдали қазилмалар мавжуд ер қаъри участкаси;

фойдали қазилмаларни олтин изловчилар усулида қазиб олиш — ер қаъри участкаларидан, шу жумладан сочма олтин конлари участкаларидан тадбиркорлик таваккалчилиги асосида қимматбаҳо металларни ва қимматбаҳо тошларни носаноат усулида қазиб олиш;

фойдали қазилмаларни қазиб олиш — фойдали қазилмаларни ер қаъридан юзага чиқариб олиш билан боғлиқ ишлар мажмуи;

экологик экспертиза — режалаштирилаётган ёки амалга оширилаётган хўжалик фаолиятининг ва бошқа фаолиятнинг экологик талабларга мувофиқлигини «Экологик экспертиза тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига мувофиқ белгилаш ҳамда экологик экспертиза объектини рўёбга чиқаришга йўл қўйилиши мумкинлигини аниқлаш;

электрон аукцион — электрон савдоларни аукцион шаклида ўтказиш усули бўлиб, бунда ер қаъри участкасидан фойдаланиш ҳуқуқи Интернет жаҳон ахборот тармоғидаги ихтисослашган электрон савдо майдончасида онлайн режимда, аукциондан тенг фойдаланиш асосида амалга оширилади;

қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмалар — ер ости қатламларида ёки ер юзасида қаттиқ шаклда жойлашган табиий минерал ҳосилалар, органик моддалар ва уларнинг аралашмалари, рудали ва норуда фойдали қазилмалар;

қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларнинг асосий турлари — норуда фойдали қазилмалардан фарқ қилувчи қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмалар.

Ер ости бойликларига эгалик қилиш ва уларни тасарруф этишнинг, шунингдек ер қаъридан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилишнинг асосий принциплари қуйидагилардан иборат:

қонунийлик ва ер қаъридан фойдаланиш шартларининг барқарорлиги;

ер қаъридан оқилона фойдаланиш;

экологик хавфсизликни таъминлаш;

ахборотнинг очиқлиги ва шаффофлиги;

адолатлилик ва рақобатбардошлик;

ер қаъридан фойдаланувчиларнинг инсофлилиги.

Ер қаъридан фойдаланиш шартларининг қонунийлиги ва барқарорлиги ушбу фаолиятни Ўзбекистон Республикаси Конституциясига, ушбу Қонунга ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ амалга ошириш орқали таъминланади.

Ер қаъридан оқилона фойдаланишга халқнинг ва инвесторларнинг манфаатларини кўзлаб барқарор иқтисодий тараққиётни таъминлаш мақсадида ер қаъридан фойдаланиш ҳуқуқини бериш орқали эришилади.

Экологик хавфсизлик талабларини таъминлаш ер қаъридан экологик хавфсиз усуллар орқали фойдаланиш ҳамда ер қаърини ифлослантиришнинг олдини олиш ва атроф-муҳитга салбий таъсирни камайтиришга қаратилган чора-тадбирларни қўллаш ҳисобидан амалга оширилади.

Ахборотнинг очиқлиги ва шаффофлиги қонунчиликка мувофиқ ер қаъридан фойдаланишдаги ахборот эркинлигини англатади.

Адолатлилик ва рақобатбардошликка ер қаъридан фойдаланувчиларга, шу жумладан чет эл инвесторларига тенг ва камситилмайдиган муносабатни таъминлаш ҳамда монополиянинг ва бозорга таъсир ўтказишни суиистеъмол қилишнинг олдини олиш орқали эришилади.

Ер қаъридан фойдаланувчиларнинг инсофлилиги ер қаъридан фойдаланиш фаолияти устидан давлат назоратини амалга ошириш жараёнида ер қаъридан фойдаланувчилар томонидан уларга берилган ҳуқуқларни амалга оширишда ва ушбу Қонунда назарда тутилган мажбуриятларни бажаришда ер қаъридан фойдаланувчиларнинг ҳалоллиги ҳисобидан таъминланади.

Фойдали қазилмалар иқтисодий аҳамиятига ва ер қаъри участкаларини фойдаланишга бериш шартларига кўра, ушбу Қонунга мувофиқ асосий ва норуда фойдали қазилмаларга бўлинади.

Фойдали қазилмаларнинг асосий турлари жумласига қуйидагилар киради:

а) рудали фойдали қазилмалар — таркибида металлар мавжуд бўлган фойдали қазилмалар. Улар жумласига алюминий, сурма, маргимуш, бериллий, висмут, бор, кадмий, цезий, целестин, хром, киноварь, кобальт, мис, галенит, галлий, германий, олтин, гафний, ильменит, индий, темир, темир оксиди, қўрғошин, литий, магний, марганец, симоб, молибден, никель, ниобий, платина гуруҳидаги металлар, пиритлар, радий, ноёб ер элементлари (лантаноидлар ва актиноидлар), рений, рубидий, скандий, селен, кумуш, стронций, тантал, теллур, таллий, торий, қалай, титан, вольфрам ва унинг рудалари, ванадий, вульфенит, иттрий, рух ҳамда циркон киради. Рудали фойдали қазилмалар сувда эриган рудали фойдали қазилмаларни ўз ичига олади;

б) радиоактив фойдали қазилмалар — таркибида радиоактив изотоплар мавжуд бўлган минераллар. Улар уранни, торийни ва бошқа радиоактив минералларни ўз ичига олади, бундан радий ва калий мустасно;

в) энергетик фойдали қазилмалар — углеводородлардан фарқ қиладиган, энергияни ҳосил қилишда фойдаланиладиган фойдали қазилмалар. Улар жумласига кўмирнинг барча турлари, шу жумладан тошкўмир ва кул ранг кўмир, антрацит, торф ва радиоактив минераллар киради;

г) углеводородлар — одатда энергия ишлаб чиқариш учун фойдаланиладиган, суюқ ёки газсимон ҳолатда бўладиган фойдали қазилмаларнинг углеводород бирикмалари. Улар жумласига хом нефть, табиий газ, эритилган газ, газ конденсатлари, ёнувчи сланецлар ва сланецли нефть ҳамда улар билан боғлиқ компонентлар, ноанъанавий углеводородлар, шунингдек нефть маҳсулотлари ва табиий газни чуқур қайта ишлаш маҳсулотлари киради.

Таркибида металлар мавжуд бўлмаган минераллар норуда фойдали қазилмалардир. Норуда фойдали қазилмалар жумласига қуйидагилар киради:

а) кон-кимё хом ашёси — минерал пигментлар, минерал тузлар (инсон истеъмол қилиши учун фойдаланиладиган), калий тузи, натрий сульфат, карбонатли тоғ жинслари (оҳактош, доломитлар), минерал ўғитлар (глауконитлар, фосфоритлар ва бошқалар), шунингдек бошқа кон-кимё хом ашёси;

б) кон-руда хом ашёси — эрувчан шпат, дала шпати хом ашёси, кварц ва кварцит, табиий графит, шиша хом ашёси, кварц қум, брусит мармар, тальк ва тальк тоши, талькли магнезит, волластонит, асбест, барит, вермикулит, қолиплаш хом ашёси, фельзит, серпентинит ва бошқа кон-руда хомашёси;

в) қимматбаҳо ва ярим қимматбаҳо тошлар — ҳар қандай ишлов берилмаган, сочилган ҳолдаги, ора-сира жойлашган тошлар (олмос, зумрад, берилл, опал, рубин, сапфир, феруза, хризоберилл, шпинел, топаз, турмалин, циркон, обсидиан, перидот, ойтош, хризопраз, аметист, кварц, ёқут, цоизит, кордиерит, скаполит ва бошқа хомашё);

г) қурилиш материаллари ва тўлдиргичлар — одатда қурилиш саноатида шағал ёки блокли тош сифатида фойдаланиладиган фойдали қазилмалар ва улар билан боғлиқ материаллар (гил, қум, шағал, оҳактош ва бошқа магматик жинслар, лой, мергель, гипс, бўр, андезит, туф, кристалли сланец, гилли сланец, том ёпишда ишлатиладиган сланец, қумтош, кварц, тўлдиргичлар ва қурилиш тоши, серпентин, перидотит, дунит, диорит, диабаз, базальт, габбро, сиенит, гнейс, кварцит ва бошқа хом ашё).

Қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошлар юқори қимматли минераллар жумласига киради. Улар олтин ва қимматбаҳо тошлар каби қимматбаҳо металл минералларни ўз ичига олади.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг қарорлари билан фойдали қазилмалар рўйхати ҳали фойдаланилмаган моддалар билан тўлдирилиши мумкин.

Саноат аҳамиятига молик ер ости сувлари ичимлик ва минерал ичимлик сув сифатида яроқсиз бўлган ва бальнеологик мақсадларда фойдаланилиши мумкин бўлмаган, бироқ саноат мақсадларида фойдаланилиши мумкин бўлган табиий ер ости сувларидан иборатдир. Сувнинг таркибидаги минералларга қараб минераллар асосий ва норуда минералларга таснифланади.

Ер қаъри ва ер қаърида табиий йўл билан жойлашган барча фойдали қазилмалар Ўзбекистон Республикасининг давлат мулки бўлиб, ундан оқилона фойдаланиш лозим ва у давлат томонидан муҳофаза қилинади. Ушбу мулк ҳуқуқи ҳар қандай шахснинг ерга ва сувга бўлган бирор-бир ҳуқуқига ёки мулкчилигига қарамай қўлланилади.

Давлат ер қаърини ушбу Қонунда назарда тутилган асослар, шартлар ва чегараларда фойдаланишга беради.

Ер қаъри участкалари олди-сотди, ҳадя, мерос қилиб қолдириш, омонат, гаров предмети бўлиши ёки ҳар қандай бошқача шаклда ўзга шахсга ўтказилиши мумкин эмас.

Давлат ушбу Қонуннинг ҳамда қонунчилик ҳужжатларининг қоидалари ва шартларига мувофиқ ер қаъри участкаларидан фойдаланишга доир, шу жумладан фойдали қазилмаларни рекогносцировка қилиш ишларини, геологик жиҳатдан ўрганишни, қазиб олишни (қайта ишлашни) амалга оширишга доир рухсатномалар бериш ҳуқуқига эга.

Ер қаъридан фойдаланишга доир рухсатномага бўлган мулк ҳуқуқи қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа шахсга ўтказилиши, шу жумладан сотиш, гаров ёки бошқача таъминот орқали бошқа шахсга ўтказилиши мумкин.

Қонунчиликда белгиланган тартибда қазиб олинган фойдали қазилмаларга бўлган мулк ҳуқуқи ер қаъри участкасидан фойдаланиш ҳуқуқига эга бўлган жисмоний ва юридик шахсларга тегишлидир.

Қонунга хилоф равишда қазиб олинган фойдали қазилмаларга бўлган мулк ҳуқуқи Ўзбекистон Республикасига тегишлидир.

Ушбу Қонунда назарда тутилган тартибда қазиб олинган фойдали қазилмаларга бўлган мулк ҳуқуқи давлат томонидан муҳофаза қилинади.

Ер қаъри участкасининг чегарасида жойлашган техноген минерал ҳосилалар мазкур участкага тегишлидир.

Ер қаъридан фойдаланувчининг фойдаланишида бўлган ер қаъри участкасида мазкур фойдаланувчининг фаолияти натижасида юзага келган техноген минерал ҳосилаларга бўлган мулк ҳуқуқи ер қаъри участкасидан фойдаланиш ҳуқуқининг амал қилиш муддатида ушбу фойдаланувчида сақланиб қолади. Техноген минерал ҳосилаларнинг мулкдорлари бўлган ер қаъридан фойдаланувчилар ушбу Қонунга мувофиқ уларга эгалик қилишга, улардан фойдаланишга ва уларни тасарруф этишга, шу жумладан учинчи шахсларга беришга ҳақли.

Ер қаъри участкасида у билан боғлиқ рухсатноманинг амал қилиш муддати тугаганидан кейин қолган техноген минерал ҳосилалар давлат мулки ҳисобланади ва улар давлат ер қаъри фонди таркибига киритилади.

Очиқ майдонларда техноген минерал ҳосилаларни жойлаштиришга ушбу Қонун қоидаларига мувофиқ рухсат берилиши мумкин.

Техноген минерал ҳосилаларнинг берилиши ер қаъридан фойдаланувчининг ер қаъридан фойдаланиш оқибатларини бартараф этиш бўйича амалдаги мажбуриятларига таъсир этмайди.

Давлат ер қаъридан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш соҳасида қуйидаги вазифаларни бажаради:

1) кончилик тармоғига инвестициялар киритилишига кўмаклашиш ва уларни тартибга солиш, ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганишни ташкил этиш, фойдали қазилмаларни қазиб олишни, ер қаърининг бошқа объектларини ўзлаштиришни ва ер қаъридан фойдаланишни тартибга солиш;

2) фойдали қазилмаларни ўзлаштириш ва тасарруф қилишда қонунийликни, очиқлик ва шаффофликни, холисликни ҳамда экологик хавфсизликни таъминлаш, ер қаъридан фойдаланишни мониторинг қилиш ва маълумотларни мунтазам равишда эълон қилиш, шунингдек инвестиция лойиҳалари доирасида ижтимоий ҳимояни амалга ошириш;

3) берилган рухсатномалар доирасида ер қаъридан фойдаланиш шартлари бажарилишини таъминлаш, ер қаъридан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш соҳасида давлат назоратини амалга ошириш, шунингдек қонунчиликка зид бўлган ҳаракатларга йўл қуймаслик чораларини кўриш.

Ер қаъридан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш соҳасидаги давлат сиёсатини амалга оширувчи органлар қуйидагилардан иборат:

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси;

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги;

Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги;

Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги;

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси;

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги «Ер қаъридан фойдаланиш маркази» давлат муассасаси;

маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:

ер қаъридан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш соҳасида ягона давлат сиёсати амалга оширилишини таъминлайди;

ер қаърини давлат мулки объекти сифатида бошқаришни амалга оширади, миллий хавфсизликни, аҳоли хавфсизлигини, унинг ҳаёти ва соғлиғи сақланишини, шунингдек атроф-муҳитнинг муҳофаза қилинишини таъминлаш мақсадида, ер қаъридан фойдаланишга доир чекловлар ва тақиқларни белгилайди;

минерал хомашё базасини ривожлантиришга ҳамда қайта тўлдиришга оид узоқ муддатли ва ўрта муддатли давлат дастурларини тасдиқлайди ҳамда уларнинг бажарилиши устидан назоратни амалга оширади;

ер қаъри участкаларини фойдаланишга бериш ҳамда ер қаъри ҳолатининг давлат мониторингини амалга ошириш тартибини белгилайди;

ер қаърининг давлат фонди кадастрини юритиш тартибини белгилайди;

фойдали қазилмалар конларини ўзлаштириш ва минерал хомашёни қайта ишлашда Ер қаърини муҳофаза қилишнинг ягона қоидаларини тасдиқлайди;

ер қаърининг геологик жиҳатдан ўрганилиши, ундан фойдаланилиши ва унинг муҳофаза қилиниши устидан давлат назоратини амалга ошириш тартибини белгилайди;

қимматбаҳо металларни ва қимматбаҳо тошларни олтин изловчилар усулида қазиб олишга доир фаолиятни амалга ошириш тартибини белгилайди;

Фойдали қазилмалар захиралари бўйича давлат комиссияси таркибини тасдиқлайди;

минерал хомашё базасини ривожлантиришга ва қайта тўлдиришга оид давлат дастурлари доирасида амалга оширилган, саноат аҳамиятига молик бўлган фойдали қазилмаларнинг янги конларини очганлик ёки илгари маълум бўлган конларни (конлар участкаларини) тубдан қайта баҳолаганлик учун пулли мукофотлар миқдорларини белгилайди.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги:

Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги билан углеводородлар соҳасида, Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги билан атроф-муҳитни муҳофаза қилишда ер қаъридан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш соҳасида ягона давлат сиёсатини амалга оширади;

бошқа вазирликлар ва давлат идоралари билан ер қаъридан фойдаланиш соҳасида, шу жумладан Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги билан углеводородлар бўйича ҳамда Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги билан атроф муҳитни муҳофаза қилиш юзасидан секторнинг ривожланишини мувофиқлаштиради;

минерал хомашё базасини ривожлантиришга ва уни тўлдиришга оид ҳар йилги давлат дастурларини шакллантиради ҳамда амалга оширади;

ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш, ундан фойдаланиш ҳамда уни муҳофаза қилиш устидан давлат назоратининг ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш нормативлари ва талабларига риоя этилишига, минерал хомашёни қазиб олиш ва қайта ишлашнинг оқилона усулларини қўллашга, шунингдек Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги билан углеводородлар юзасидан келишувга кўра фойдали қазилмалар захиралари ҳисобга олинишини таъминлашга тааллуқли қисмини ташкил этади;

ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш, ундан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш соҳасидаги йўриқномаларни ҳамда услубий қўлланмаларни ўз ваколатлари доирасида ишлаб чиқади ва тасдиқлайди;

Фойдали қазилмалар захиралари бўйича давлат комиссиясининг ишини ташкил этади;

фойдали қазилмалар захираларининг давлат балансини юритиш тартибини тасдиқлайди.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги:

ёқилғи-энергетика тармоғида Ўзбекистон Республикасининг энергетика хавфсизлигини таъминлашга, иқтисодиёт тармоқларини ва мамлакат аҳолисини ёқилғи-энергетика ресурслари билан барқарор таъминлашга қаратилган ягона давлат сиёсатини ишлаб чиқади ҳамда амалга оширади;

углеводородларнинг қазиб олиниши, қайта ишланиши, транспортда ташилиши, тақсимланиши ҳамда улардан фойдаланилиши давлат томонидан тартибга солинишини амалга оширади;

ер қаъри участкаларидан фойдаланиш шартларининг углеводородларга оид қисмини ишлаб чиқишда иштирок этади ва уларни келишади;

углеводородларнинг ресурс базасини ривожлантиришга ва қайта тўлдиришга оид давлат дастурларини ишлаб чиқишда ҳамда амалга оширишда иштирок этади.

Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги:

ер қаъридан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш соҳасидаги ягона давлат сиёсатининг экологик масалаларга оид қисмини амалга оширишда иштирок этади;

ер қаъридан фойдаланиш соҳасидаги лойиҳаларни давлат экологик экспертизасидан ўтказади ва хулосалар беради;

ушбу Қонунда назарда тутилган ҳолларда, ер остида сақлашга доир рухсатномалар берилишини, уларни бериш рад этилишини, уларнинг қайтариб олинишини, амал қилиши узайтирилишини, тўхтатиб турилишини ёки тугатилишини амалга оширади;

ер қаърини муҳофаза қилишга доир дастурлар ва лойиҳаларни амалга ошириш юзасидан таклифлар киритади;

ер қаъридан фойдаланиш фаолиятига тааллуқли бўлган атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ушбу Қонун ва бошқа қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ ишлаб чиқади;

ер қаърининг давлат экологик назоратини амалга оширади, ер қаърини муҳофаза қилишга оид экологик талабларни бузган ҳолда бажарилаётган ер қаъридан фойдаланишга доир ишларни чеклаш ва (ёки) тўхтатиб туриш юзасидан қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ чоралар кўради;

Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси:

ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш, ундан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилишда саноат хавфсизлиги таъминланиши устидан давлат назоратини амалга оширади;

ер қаъридан фойдаланувчилар участкаларининг инспекциясини ўтказади;

жарима санкцияларини солиш, ер қаъридан фойдаланиш соҳасидаги ишларни чеклаш ва (ёки) тўхтатиб туриш юзасидан қонунчиликка мувофиқ чоралар кўради;

саноат хавфсизлигини таъминлаш билан боғлиқ бўлган ер қаъри тўғрисидаги қонунчилик ва ер қаъридан фойдаланишни техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига риоя этилиши устидан назоратни амалга оширади;

ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш, ундан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш билан боғлиқ лойиҳаларнинг саноат хавфсизлиги тўғрисидаги қонунчилик ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар талабларига риоя этилишига оид қисмини мувофиқлаштиради;

саноат хавфсизлиги талабларини бузган ҳолда амалга оширилаётган ер қаъридан фойдаланишга доир ишларни чеклаш ва (ёки) тўхтатиб туриш юзасидан қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ чоралар кўради.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги «Ер қаъридан фойдаланиш маркази» давлат муассасаси (бундан буён матнда Ер қаъридан фойдаланиш маркази деб юритилади):

ер қаъри давлат фондининг, фойдали қазилмаларнинг захиралари бўйича давлат балансини, ер қаъри кадастр тизимининг, шу жумладан қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмалар конлари ва белгилари кадастрининг ҳамда углеводородлар кадастрининг ҳисобини юритади ва уларни бошқаришни амалга оширади;

минерал хомашё базасини ривожлантиришга оид давлат дастурлари доирасида ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганишга оид лойиҳа-смета ҳужжатларини экспертизадан ўтказади;

кадастр квадратларининг ахборот базасини юритади;

ер қаъри участкаларидан фойдаланиш ҳуқуқига доир рухсатномалар берилишини, уларни бериш рад этилишини, амал қилиши узайтирилишини, тўхтатиб турилишини ёки тугатилишини амалга оширади;

рухсатнома беришга доир аризани ва рухсатномани бериш жараёнларини ишлаб чиқади ҳамда жорий этади;

ушбу Қонунга мувофиқ рухсатномалар беришнинг қўшимча усуллари учун кадастр квадратларини захира қилади;

очиқ квадратлар бўлмаган кадастр квадратларини белгилайди;

фойдали қазилмалар захиралари тўғрисидаги ҳисоботларнинг ҳисобини юритади;

ер қаъридан фойдаланувчилардан ҳисоботларни қабул қилади ва уларнинг давлат назоратининг тегишли органларига тақдим этилишини мувофиқлаштиради;

фойдали қазилмалар захираларининг давлат балансини юритиш ва ҳисобга олиш тартибини белгилайди;

Ер қаърининг давлат фонди ҳисобини юритади ва уни бошқаради;

ер қаъри кадастр тизимини, шу жумладан қаттиқ фойдали қазилмалар конлари кадастрини ҳамда углеводородлар кадастри ҳисобини юритади ва уларни бошқаради;

маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари ва бошқа фойдаланувчилар билан ҳамкорлик қилиш учун ер қаъри участкалари тўғрисидаги кадастр ахборотини ўз ичига олган электрон харитани ишлаб чиқади.

Ер қаъридан фойдаланиш маркази қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари:

тегишли ҳудудда минерал хомашё базасини ривожлантириш ва қайта тўлдиришга ҳамда ер қаърини муҳофаза қилишга оид давлат дастурларини ишлаб чиқишда ва амалга оширишда иштирок этади;

ҳудудий дастурларни тасдиқлайди ва амалга оширади;

ер қаъридан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш устидан давлат назоратини амалга оширади.

Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

Ер қаърининг кадастр тизими ер қаъри давлат фондининг кадастридан ҳамда бирламчи геологик ахборот реестридан иборат.

Ер қаърининг кадастр тизимини яратиш ҳамда унинг барқарор ишлаб туришини таъминлаш Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан ер қаъридан фойдаланувчиларнинг маълумотлари асосида амалга оширилади.

Ер қаъри кадастр тизимининг таркиби, мазмуни, талаблари, ундан фойдаланиш шартлари қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланади.

Ер қаърининг кадастр тизимини юритиш билан боғлиқ ишлар минерал хомашё базасини ривожлантириш ва уни тўлдиришнинг ҳар йилги давлат дастурлари доирасида Ўзбекистон Республикасининг республика бюджетидан молиялаштирилади.

Кадастр сеткаси кадастр квадратларидан иборат бўлади. Ҳар бир кадастр квадрати тўлиқ градуслар ва дақиқаларга ҳамда зарур бўлганда ўн каррали сонияларга тўғри келиши керак бўлган ўнта олтмишталик сонияни ташкил этадиган икки параллел ва икки меридиан ўртасида юзасининг асоси жойлашган ноаниқ чуқурликдаги ер қаъри участкасидан иборатдир.

Кадастр квадрати ажралмас бўлиши керак, бундан миллий ҳудуд чегаралари билан ажратилган кадастр квадратлари ҳамда қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ айнан битта кадастр квадратига доир икки рухсатнома мавжуд бўлган ҳоллар мустасно.

Ушбу Қонун мақсадлари учун ер қаъри участкаси макон чегараларининг ўлчовлари координаталар бўйича Жаҳон геодезия тизимига (WGS-84) боғланади, чуқурликлар мутлақ чуқурликлар белгилари билан кўрсатилади.

Ер қаъри участкасининг устки макон чегараси тупроқ қатламидан пастда, ушбу қатлам мавжуд бўлмаганда эса ер юзасидан ёки сув ҳавзалари, сув оқимлари тубидан пастда жойлашади. Ер қаъри участкасининг пастки макон чегараси геологик жиҳатдан ўрганиш ва ўзлаштириш учун қулай бўлган чуқурликларда жойлашади. Ушбу Қонунда назарда тутилган ҳолларда, ер қаъри участкасининг устки ва пастки макон чегаралари ҳар хил чуқурликда жойлашиши мумкин.

Рухсатнома ҳар доим умумий нуқтага эга бўлган участкалар ҳеч бўлмаганда томонларидан бирининг бутун узунлиги бўйича бирлашган тарздаги ёнма-ён кадастр квадратларининг муайян миқдорига нисбатан берилади ёки узайтирилади, бундан ушбу Қонуннинг 169-моддасида назарда тутилган ўтувчи қоидаларда кўрсатилганидан ошиб кетиш ҳоллари мустасно.

Рухсатномалар доирасида ер қаъри участкаси периметрлари ер юзаси бир ёки бир неча квадратлар орқали ҳосил бўладиган тарзда периметрнинг бирор-бир чўққисидан бирига мувофиқ бўлган параллел билан меридиан кесишадиган жойни таянч нуқта сифатида қабул қилган ҳолда, географик координаталар ёрдамида сўраб олиниши ҳамда белгиланиши керак.

Ер қаърининг давлат фонди Ўзбекистон Республикасининг ер қаърида жойлашган фойдали қазилма ресурсларининг потенциал қиммати тўғрисидаги ахборот давлат томонидан сақланадиган жойдир. У фойдаланилаётган ва фойдаланилмаётган ер қаъри участкалари тўғрисидаги, шунингдек техноген минерал ҳосилалар ҳақидаги маълумотлардан иборат бўлади.

Ер қаърининг фойдаланилаётган участкалари белгиланган мақсадидан қатъи назар, рухсатнома берилган участкаларни ўз ичига олади.

Ер қаърининг давлат фондини ҳисобга олиш Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан қуйидагилар орқали амалга оширилади:

1) ер қаърининг давлат фонди кадастрини юритиш;

2) ер қаъри ҳолатининг давлат мониторингини амалга ошириш;

3) ер қаърининг давлат фондига тааллуқли бўлган геологик ахборотни йиғиш, сақлаш, тизимлаштириш, умумлаштириш ва таҳлил қилиш.

Ер қаъри ва унинг объектлари тўғрисидаги геологик, гидрогеологик, геофизик, геокимёвий ҳамда бошқа ахборот Ўзбекистон Республикасининг бутун ҳудудида ягона тизим бўйича қабул қилинади, ишлов берилади, сақланади ва фойдаланилади.

Ер қаъри ва унинг объектлари тўғрисидаги ахборот ер қаъри давлат фонди кадастрининг, ер қаъри ҳолати давлат мониторингининг, фойдали қазилмалар захиралари давлат балансининг материалларида, шунингдек хариталаш, ер қаъридан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш соҳасидаги давлат ҳисоби ҳамда статистика ҳисоботи материалларида қайд этилади. Материаллар бир-бирига тўғри келиши ҳамда ер қаъридан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш соҳасидаги ягона ахборот тизимининг асосини ташкил этиши керак.

Ер қаърининг давлат фондига киритилиши лозим бўлган ахборотнинг тури ва мазмуни қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилади.

Ер қаърининг давлат фонди кадастри Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан юритилади ва янгиланиб борилади ҳамда қуйидагилардан иборат бўлади:

1) қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмалар конларининг ва белгиларининг кадастри;

2) углеводородлар кадастри;

3) ер қаъри маконининг кадастри;

4) қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларга, ер остида сақлашга доир рухсатномалар ва бошқа рухсатномалар кадастри;

5) техноген минерал ҳосилалар кадастри;

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмалар конлари ва белгиларининг кадастри ҳар бир қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмалар кони ҳамда белгиси бўйича ҳам асосий фойдали қазилмаларнинг, ҳам улар билан бирга жойлашган фойдали қазилмаларнинг миқдори ва сифати, фойдали компонентлар, қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмалар конларини ёки ер қаъри участкаларини ўзлаштиришнинг кон-руда, технологик, гидрогеологик, экологик ҳамда бошқа шартлари тўғрисидаги, шунингдек қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмалар конларининг геологик-иқтисодий жиҳатдан баҳоланиши ҳақидаги барча мавжуд ахборотни ўз ичига олади.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмалар конлари ва белгиларининг кадастри қаровсиз қолган, ишлатилаётган ва ёпиқ конлар ёки қазиб олиш участкалари тўғрисидаги, уларнинг мақоми, жойлашган ери, мулк ҳуқуқи, ўлчами, иқтисодий ва ишлаб чиқаришга оид маълумотлар, махсус рухсатномалар, фойдаланишга доир режалар, ҳар йилги ҳисоботлар каби ахборотни ҳамда бошқа тегишли ахборотни ўз ичига олади.

Углеводородлар кадастри нефть-газ операцияларининг ўзига хос хусусиятлари билан боғлиқ ҳолда алоҳида кадастр тарзида юритилади ва қуйидагилардан иборат бўлади:

1) углеводородлар конлари ва белгиларининг кадастридан;

2) углеводородлар конлари бўйича рухсатномалар кадастридан;

3) углеводородлар қудуқларининг кадастридан.

Углеводородлар конлари ва белгиларининг кадастри ҳар бир углеводородлар кони бўйича асосий фойдали қазилмаларнинг ҳамда бошқа фойдали қазилмаларнинг ва улар билан бирга жойлашган фойдали қазилмаларнинг миқдори ҳамда сифати, углеводородлар конларини ёки ер қаъри участкаларини ўзлаштиришнинг кон-руда, технологик, гидрогеологик, экологик ҳамда бошқа шартлари, шунингдек ҳар бир углеводородлар конининг геологик-иқтисодий жиҳатдан баҳоланиши тўғрисидаги барча мавжуд ахборотни ўз ичига олади. Углеводородлар конлари ва белгиларининг кадастри қазиб олиш участкалари тўғрисидаги, уларнинг мақоми, жойлашган ери, мулк ҳуқуқи, миқдори ҳақидаги, иқтисодий ва ишлаб чиқаришга оид маълумотлар, маъқуллаш, фойдаланишга доир режаларни, ҳар йилги ҳисоботлар каби ахборотни ҳамда бошқа тегишли ахборотни, шунингдек қаровсиз қолган, ишлатилаётган ва ёпиқ (консервация қилинган) қудуқларнинг координаталарини ўз ичига олади.

Углеводородлар конлари бўйича рухсатномалар кадастри қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмалар, углеводородлар, сақлашга доир рухсатномалар ва бошқа рухсатномалар кадастрининг таркибий қисми сифатида амалдаги, амал қилиши тўхтатиб турилган ёки тугатилган рекогносцировка қилиш ишларига доир рухсатномалар, углеводородларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномалар, углеводородларни қазиб олишга доир рухсатномалар тўғрисидаги, уларнинг мақоми, жойлашган ери, мулк ҳуқуқи, тўланган йиғимлар ва тўловлар каби маълумотларни ҳамда бошқа тегишли ахборотни ўз ичига олади.

Углеводородлар қудуқларининг кадастри углеводородларни рекогносцировка қилиш ишлари, геологик жиҳатдан ўрганиш ва қазиб олиш чоғида бурғиланган барча қудуқлар, шу жумладан утилизация қилинган қудуқлар тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олади. Углеводородлар қудуқларининг кадастри геотехник ва экологик жиҳатдан баҳолаш учун қудуқлар тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олмайди. Мазкур кадастр углеводородларнинг макондаги жойлашган ери, чуқурлиги, бурғилаш объекти, геологик-геофизик каротаж, ўтказилган колоннанинг қолдиқлари, олинган намуналар тўғрисидаги маълумотларни ва қудуқ ҳақидаги бошқа тегишли маълумотларни ўз ичига олади.

Ер қаъри маконининг кадастри ер қаъри маконининг ҳисобга олинадиган ҳар бир бирлиги, уларнинг координаталари, ҳажми ва шакли (конфигурацияси), ишлаб чиқариш, хўжалик объектларини ҳамда бошқа объектлар ва моддаларни жойлаштириш, технологик ва бошқа жараёнларни амалга ошириш имконияти, вақт ўзгариши билан дастлабки шаклни ҳамда ҳажмни сақлаш қобилияти, фойдаланишнинг экологик, геологик, кончилик-техник, гидрогеологик ва бошқа шартлари, геологик-иқтисодий жиҳатдан баҳолаш тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олади.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларга, углеводородларга, сақлашга доир рухсатномалар ва бошқа рухсатномалар кадастри амалдаги, амал қилиши тўхтатиб турилган ёки тугатилган қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномалар, қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатномалар, углеводородларни рекогносцировка қилиш ишларига доир рухсатномалар, углеводородларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномалар, углеводородларни қазиб олишга доир рухсатномалар, сақлаш учун ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномалар, ер остида сақлашга доир рухсатномалар, радиациявий хавфсизлик соҳасидаги бирор-бир рухсатнома, олтин изловчилар усулида қазиб олишга доир рухсатномалар, коллекция материалларини тўплашга доир рухсатномалар тўғрисидаги, мақоми, жойлашган ери, мулк ҳуқуқи, тўланган йиғимлар ва тўловлар каби маълумотларни ҳамда бошқа тегишли ахборотни ўз ичига олади.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларга, углеводородларга, сақлашга доир рухсатномалар ва бошқа рухсатномалар кадастри барча берилган рухсатномалар бўйича маълумотларни, шу жумладан қуйидаги маълумотларни ўз ичига олади:

1) ҳар бир рухсатнома тўғрисидаги маълумотларни, шу жумладан: рўйхатга олиш рақами ва берилган сана; ер қаъридан фойдаланувчининг номи; рухсатнома берилган фойдали қазилмалар кони; рухсатноманинг тури ва унинг жорий мақоми; рухсатнома бериш учун бирор-бир асос; рухсатномада кўрсатилган кадастр квадратлари; рухсатноманинг амал қилиш муддати; тузатишлар, ҳуқуқдан воз кечиш, рухсатноманинг амал қилишини тугатиш ёки уни чақириб олиш;

2) ҳар бир ер қаъридан фойдаланувчи тўғрисидаги маълумотларни, шу жумладан: унинг номи ва манзили; унинг рухсатноманинг амал қилиш муддати ичида тегишли тўловлар тўланганлиги тўғрисидаги тасдиғи, шу жумладан бирор-бир тўланмаган солиқлар ҳақидаги ахборот; ер қаъридан фойдаланувчи томонидан тақдим этилган ҳисоботлар ва бирор-бир бошқа ҳисобот; унинг суғурта полислари; рухсатнома доирасида ўзи содир этган бирор-бир қоидабузарликка нисбатан ваколатли органнинг қарори;

3) ҳар бир рухсатномада кўрсатилган ер қаъри участкаси ва кадастр квадрати юзасининг ер участкаси тўғрисидаги маконга оид ахборотни, шу жумладан: унинг атрофи, транспорт жиҳатдан қулайлиги, ер қаъри участкасидаги мавжуд иншоотлар ва инфратузилма, шунингдек ушбу Қонуннинг 34-моддасига мувофиқ ер қаъридан фойдаланиш тақиқланган ер қаъри участкалари;

4) углеводородлар бўйича: бирор-бир ишлатилаётган ёки тугатилган қудуқларнинг турлари, шу жумладан утилизация қилинган қудуқлар ҳамда бурғилаш қоришмаларини, кукунни, қатламнинг гидравлик узилиш суюқлигини ёки қатлам сувини сақлаш учун чуқурчалар тўғрисидаги маълумотларни, шу жумладан кончилик саноати суюқликлари ва чиқиндиларининг макондаги жойлашган ери, эгаллаган ҳажми (майдони), миқдори ва сифати ҳақидаги мавжуд ахборотни, фойдали қазилмалар тўғрисидаги ахборотни ҳамда суюқ чиқиндиларни такроран насос билан ҳайдаш учун тоғ жинсларининг геологик қалинлиги ҳақидаги ахборотни;

5) Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси ёки бошқа давлат назорати органлари томонидан рухсатномаларга нисбатан тайёрланган ҳисоботлар тўғрисидаги маълумотларни, шу жумладан: рухсатноманинг мақоми, ер қаъридан фойдаланиш участкасида ердан фойдаланиш тўғрисидаги ва фойдаланиш бўйича тасдиқланган режаларнинг ҳамда ишлар дастурларининг бажарилиш даражаси ҳақидаги ҳисоботлар; меҳнатни муҳофаза қилиш ва техника хавфсизлиги тўғрисидаги ҳисоботлар; атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, чиқиндиларни мониторинг қилиш ва бошқариш ҳақидаги ҳисоботлар;

6) қаровсиз қолган ер остидаги ва ер юзасидаги кон қазишмалари, каваклар ва ер ости омборлари, тоғ-кон ишлари сабабли юзага келган ёриқлари бўлган майдончадаги, ҳудудлардаги иншоотлар тўғрисидаги маълумотларни.

Техноген минерал ҳосилалар кадастри фойдали қазилмаларни қазиб олиш ёки қайта ишлаш натижасида ҳосил бўлган ҳамда ер қаърининг ишлаб бўлинган маконларида ёки Ер юзасида (карьерларда, ер ости бўшлиқларида, тоғ жинслари уюмларида, қолдиқларни сақлаш жойларида ва бошқа жойларда) жойлашган минерал хомашёнинг ҳар бир йирик тўпланиши бўйича тузилади.

Техноген минерал ҳосилалар кадастри фойдали қазилмаларнинг макондаги жойлашган ери, эгаллаган ҳажми (майдони), миқдори ва сифати, уларнинг таркибидаги фойдали компонентлар ҳамда тақсимланиши ва концентрацияси хусусияти, геологик жиҳатдан ўрганиш жараёнида олинган маълумотларнинг ўрганилганлиги ва ишончлилиги даражаси, техноген минерал ҳосилаларнинг кончилик-технологик, гидрогеологик ва геологик-иқтисодий жиҳатдан баҳоланиши, бошқа тавсифлари ҳамда кўрсаткичлари тўғрисидаги мавжуд ахборотни ўз ичига олади.

Қудуқлар кадастри фойдали қазилмалар конларини, шу жумладан техноген ҳосилаларни, ер ости сувларини, ер қаъри маконларини ва геотермал энергияни геологик жиҳатдан ўрганиш учун бурғиланган барча қудуқлар тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олади. Қудуқлар кадастри геотехник ва экологик жиҳатдан баҳолаш, углеводородларни геологик жиҳатдан ўрганиш ҳамда қазиб олиш учун қудуқлар ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олмайди. Мазкур кадастр бурғилаш объектининг макондаги жойлашган ери, чуқурлиги, геологик ва геофизик каротаж, ўтказилган колонна қолдиқлари, олинган намуналар тўғрисидаги маълумотларни ва қудуқ ҳақидаги бошқа тегишли маълумотларни ўз ичига олади.

Ер қаърининг давлат фонди кадастри ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш ва ер қаъри ҳолатининг давлат мониторинги натижалари тўғрисидаги маълумотларнинг келиб тушиши ҳисобидан, шунингдек ер қаъридан фойдаланувчилар томонидан ушбу Қонунга ҳамда бошқа қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ тақдим этиладиган ҳисоботлар ва ўзга маълумотлар асосида шакллантирилади.

Ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш чоғида олинган бирламчи геологик ахборотнинг ягона ҳисобини юритиш ва уни лозим даражада сақлаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги томонидан бирламчи геологик ахборот реестри юритилади.

Бирламчи геологик ахборот реестри ер қаъри давлат фондининг бошқа тизимлари билан ўзаро боғланадиган, ер қаъри тўғрисидаги бирламчи геологик ахборотни тўплаш, ҳисобга олиш, тизимлаштириш ва сақлаш йўли билан ташкил этиладиган махсус ахборот-қидирув тизимидан иборатдир.

Бирламчи геологик ахборот реестри ер қаъри тўғрисидаги геологик ахборотнинг эгалари томонидан тақдим этиладиган ахборотга асосан юритилади.

Ер қаъри тўғрисидаги бирламчи геологик ахборот реестрида табиий ва сунъий ташувчилардаги геологик ахборот ҳисобга олинади.

Геологик ахборотнинг табиий ташувчиларини сақлаш Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги томонидан ҳудудларда ташкил этилган давлат ихтисослаштирилган сақлаш жойларида амалга оширилади.

Бирламчи геологик ахборот реестрига киритиладиган геологик ахборотнинг таркиби, уни автоматлаштириш, ёзувларни киритиш шакли, ушбу ахборотни сақлаш ва ундан фойдаланиш имкониятини таъминлаш, шунингдек бирламчи геологик ахборотнинг табиий ташувчиларини давлат ихтисослаштирилган сақлаш жойларига тақдим этиш, уларга ишлов бериш, уларни тавсифлаш ҳамда сақлаш Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги томонидан белгиланадиган талабларга мувофиқ амалга оширилади.

Ер қаърининг ва унинг участкаларининг, фойдали қазилмалар конлари ҳамда белгиларининг моддий таркиби, геологик тузилиши ва тарихи, геологик, геокимёвий, геофизик, гидрогеологик, геоморфологик ҳамда тектоник хусусиятлари тўғрисидаги ҳар қандай ташувчида қайд этилган ва идентификация қилиш имконини берадиган реквизитларга эга бўлган маълумотлар геологик ахборотдир.

Геологик ахборотни ташувчилар ландшафт, тоғ жинсларининг намуналари каби табиий ташувчиларга, (фойдали қазилмалар, карбонат ангидрид газлари, меркаптанлар, сувлар намуналари, тоғ жинслари ва минераллар намуналари, бурғиланган қудуқлар кернлари, тош материалларининг намуналари ҳамда коллекциялари, шлифлар, аншлифлар, минерал эритмалар ва кукунлар) ҳамда сунъий ташувчиларга (дала кузатувлари, намуналар олиш, намуналарнинг таҳлиллари, геофизик кузатувларни рўйхатга олиш журналлари, геологик ҳисоботлар, бирламчи дала маълумотларининг қоғоздаги ва электрон ташувчилар) бўлинади.

Агар геологик ахборот бюджет маблағлари ҳисобидан олинган ёки ушбу Қонунга мувофиқ давлат мулкига топширилган бўлса, у давлат мулкида бўлади. Ер қаъридан фойдаланувчининг маблағлари ҳисобидан олинган геологик ахборот ер қаъридан фойдаланувчининг мулки бўлади. Ушбу Қонунда назарда тутилган тартибда Ер қаъридан фойдаланиш марказига тақдим этиладиган геологик ҳисоботлардаги ва бошқа ҳужжатлардаги хусусий геологик ахборот давлатга муддатсиз эгалик қилишга ҳамда фойдаланишга берилади.

Давлат мулкида бўлган геологик ахборотни, шунингдек давлатнинг эгалигида ва фойдаланишида бўлган ахборотни ҳисобга олиш, сақлаш, тизимлаштириш, умумлаштириш ҳамда тақдим этиш Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги томонидан амалга оширилади.

Ер қаъридан фойдаланувчилар ўзи томонидан олинган геологик ахборотнинг ҳисобга олиниши ва сақланишини, шунингдек Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги вакилларининг ушбу ахборотдан ўрганиш ёки текшириш учун монеликсиз фойдаланиши имкониятини, башарти қонунчилик ҳужжатларида белгиланган махфийликка ҳамда бошқа оқилона чекловларга риоя этилса, қонунчиликда белгиланган тартибда таъминлаши шарт.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ер қаъридан фойдаланувчидан ҳисоботлардаги тегишли геологик ахборотни вазирликка мулк қилиб бепул топширилишини талаб қилишга ҳақли.

Ер қаъридан фойдаланувчилар бир ойдан кечиктирмай Ер қаъридан фойдаланиш марказини — геологик ахборотни табиий ташувчилар келгусида бошқа шахсларга ўтказилиши ёки йўқ қилиниши тўғрисида ҳамда ер қаъридан фойдаланиш тугатилгунига қадар — геологик ахборотнинг мавжуд табиий ташувчилари бошқа шахсларга ўтказилиши ва сунъий ташувчилар тикланиши лозим бўлмаган тарзда йўқ қилиниши тўғрисида ёзма шаклда хабардор қилиши шарт.

Геологик ахборотни табиий ташувчиларни Ўзбекистон Республикасидан ташқарига олиб чиқиш фақат тадқиқот ўтказиш ва таҳлил қилиш мақсадларида Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг рухсати билан амалга оширилади.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги геологик ахборотни табиий ташувчиларни Ўзбекистон Республикасидан ташқарига олиб чиқишга рухсат берилишини қуйидаги асосларга кўра рад этишга ҳақли:

1) рухсат беришга доир ариза ушбу модданинг саккизинчи қисмида кўрсатилган мақсадларга мос келмаса;

2) олиб чиқиладиган намуналарнинг ҳажми тахмин қилинаётган тадқиқотнинг хусусиятига мос келмаса.

Агар давлат сирларини сақлаш тўғрисидаги қонунчиликда бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, сунъий ташувчилардаги геологик ахборотни Ўзбекистон Республикасидан ташқарига олиб чиқиш чекловларсиз амалга оширилади.

Ушбу модданинг саккизинчи ва тўққизинчи қисмларида назарда тутилган чекловлар ер қаъри маконларидан фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган мақсадларда фойдаланишни амалга оширадиган ер қаъридан фойдаланувчиларга нисбатан қўлланилмайди.

Ер қаъри кадастр тизимининг маълумотлар базаси Ўзбекистон Республикасининг бутун ҳудудида фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганиш, қазиб олиш соҳасидаги, шунингдек уларни қазиб олиш тугаганидан кейинги фаолият тўғрисидаги барча маълумотлар бирлаштириладиган, сақланадиган, юритиладиган ва мунтазам равишда янгилаб бориладиган маълумотлар базасидан иборат.

Ер қаъри кадастр тизимининг маълумотлар базаси қуйидагиларни ўз ичига олади:

1) потенциал, амалдаги ҳамда тўхтатиб турилган қаттиқ фойдали қазилмаларни ва углеводородларни қазиб олиш участкалари, шунингдек минераллаштириш зоналари тўғрисидаги геологик, гидрогеологик, геофизик, геокимёвий ва бошқа ахборотни;

2) ер қаъри давлат фонди материалларида қайд этилган ер қаъри ва у билан боғлиқ иншоотлар ҳақидаги ахборотни;

3) ер қаъридан фойдаланишга доир амалдаги ва илгари берилган барча рухсатномалар учун географик маълумотларни, геологик маълумотларни ҳамда тегишли иқтисодий маълумотларни ўз ичига оладиган маълумотларни ва ер қаъридан фойдаланиш бўйича бошқа ҳуқуқларни;

4) ер қаъри ҳолатининг давлат мониторинги, фойдали қазилмалар захираларининг давлат баланси тўғрисидаги ахборотни, шунингдек ер қаъридан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш соҳасидаги картографик материалларни, давлат ҳисобини ҳамда давлат статистика ҳисоботини.

Илгари олинган барча маълумотлар уларнинг бутлигини таъминлаш мақсадида тарихий маълумотлар бўйича маълумотлар базаси бўлимида ҳисобга олиниши лозим.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг картографик маълумотлари билан бирга ер қаъри кадастр тизимининг маълумотлар базаси ушбу Қонуннинг 25-моддасида назарда тутилган геологик ахборот тизимига (бундан буён матнда ГАТ деб юритилади) асосан геологик маълумотлар базаси учун асосни таъминлайди.

Интерактив геологик портал ер қаъридан фойдаланиш соҳасидаги маълумотлардан ер қаъри кадастр тизими маълумотлар базасининг ва ГАТ асосидаги геологик маълумотлар базасининг ахбороти асосида фойдаланиш имконини беради.

Ер қаъри давлат фонди кадастрининг маълумотларидан фойдаланиш ва ушбу маълумотларни кўз билан кўришдан ташқари, ГАТ асосидаги геологик маълумотлар базаси махфий бўлмаган мавжуд маълумотларни ҳамда фойдали қазилмаларни қазиб олишнинг мавжуд бўлган ва қаровсиз қолган участкалари; ифлосланган участкалар; фойдали қазилмалар белгилари ва конлар захиралари; тупроқшунослик, эрозия, геология, геокимё, тектоника, геофизика, гидрогеология ва муҳандислик геологияси; иқлим шароитлари ҳамда, агар қўлланиладиган бўлса, геотермал энергия тўғрисидаги ахборотни ўз ичига олади.

ГАТ асосидаги геологик маълумотлар базаси ГАТ портали, ахборот тизимлари орқали тўғридан-тўғри ёки веб-сайтлар орқали ахборот алмашишни амалга ошириш имконини беради.

Интерактив геологик портал маълумотлари ушбу Қонуннинг қоидаларига мувофиқ фойдаланиш учун очиқдир.

Ер қаъридан фойдаланиш маркази ушбу Қонунга мувофиқ жамоатчиликни асосий ахборотдан, шу жумладан камида қуйидаги ахборотдан фойдаланиш имкониятини таъминлайди:

1) ер қаъри участкасидан фойдаланиш ҳуқуқига доир берилган рухсатномалар тўғрисидаги, шу жумладан ер қаъридан фойдаланиш ҳуқуқидан бошқа шахс фойдасига воз кечиш, уни бошқа шахсга ўтказиш, шунингдек рухсатномаларни қайта расмийлаштириш, уларнинг амал қилишини тўхтатиб туриш, тугатиш ва уларни бекор қилиш ҳақидаги;

2) таъминотнинг турини ва суммасини, амал қилиш муддатини ва таъминотни берган ташкилотнинг номини ўз ичига олган ер қаъридан фойдаланиш оқибатлари бартараф этилишини таъминлаш тўғрисидаги;

3) ер қаъридан фойдаланувчи тақдим этилган ҳисоботга биноан амалга оширган харажатларнинг йиллар бўйича умумий суммаси ҳақидаги;

4) агар товарлар, ишлар ва хизматлардаги маҳаллий улуш миқдорини таъминлаш ер қаъри участкаларидан фойдаланишнинг тегишли шартларида назарда тутилган бўлса, ер қаъридан фойдаланувчи томонидан ер қаъри участкасидан фойдаланишга доир ишларни амалга ошириш учун аввалги ҳисобот даврида олинган товарлар, ишлар ва хизматлардаги маҳаллий улуш миқдори тўғрисидаги;

5) агар кўрсатилган харажатлар тегишли рухсатноманинг шартларига кўра мажбурий бўлса, ер қаъридан фойдаланувчи томонидан маҳаллий кадрларни ўқитиш ва Ўзбекистон Республикаси ҳудудидаги илмий-тадқиқот ишларини молиялаштириш, маҳаллий аҳолини ижтимоий-иқтисодий жиҳатдан қўллаб-қувватлаш учун аввалги ҳисобот даврлари бўйича амалга оширилган харажатларнинг умумий суммаси ҳақидаги.

Бундай ахборот харажатларнинг ўрнини қоплаш учун номинал тўлов эвазига тақдим этилади.

Давлат органлари томонидан олинган ҳисоботлардаги ва бошқа ҳужжатлардаги мавжуд геологик ахборот рухсатноманинг, шу жумладан бирор-бир кейинги рухсатноманинг амал қилиши сақланадиган вақтга қадар ер қаъридан фойдаланувчининг тижорат сири бўлиб қолади ҳамда давлат органлари унинг махфийлигини ҳимоя қилиш бўйича чоралар кўриши шарт. Давлат кончилик компанияларидан ташқари бошқа давлат органларининг талабига кўра, бундай ахборот ер қаъридан фойдаланувчи томонидан, башарти давлат органлари ушбу ахборотнинг махфийлигини ҳимоя қилиш, шу жумладан давлат кончилик компанияларидан ҳам ҳимоя қилиш бўйича чоралар кўрса, ошкор қилиниши мумкин.

Ер қаъридан фойдаланиш маркази давлат органлари томонидан олинган ҳисоботлардаги ва бошқа ҳужжатлардаги мавжуд геологик ахборотни эълон қилиш ёки ундан очиқ фойдаланиш имкониятини бериш йўли билан қуйидаги ҳолларда ошкор этади:

1) агар маълумотлар ахборот минерал хомашё базасини ривожлантиришга оид давлат дастурлари доирасида ер қаърини давлат томонидан геологик жиҳатдан ўрганиш натижасида олинган бўлса;

2) ер қаъри участкасидан фойдаланишга доир рухсатноманинг (шу жумладан қайта расмийлаштирилган рухсатноманинг) амал қилиш муддати тугаганидан кейин;

3) ер қаъридан фойдаланувчининг ёзма розилиги мавжуд бўлганда.

Бундай ахборот бошқа давлат органларининг талабига кўра, башарти ахборотнинг махфийлигини ҳимоя қилиш бўйича ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ чоралар кўрилса, ошкор этилиши мумкин.

Давлат органлари томонидан олинган ҳисоботлардаги ва бошқа ҳужжатлардаги ахборотни бошқача усул билан ошкор этиш тақиқланади.

Ер қаъридан фойдаланиш шартлари тўғрисидаги мажбуриятларнинг маҳаллий таъминотга оид қисми бажарилишига тааллуқли бўлган, ер қаъридан фойдаланувчи томонидан товарларни, ишларни ва хизматларни харид қилиш режалаштирилганлиги ва амалга оширилаётганлиги тўғрисидаги, маҳаллий кадрларни ўқитиш харажатлари ҳақидаги ҳамда Ўзбекистон Республикаси ҳудудидаги илмий-тадқиқот ишларига, шунингдек ҳудудни ижтимоий-иқтисодий жиҳатдан ривожлантиришга доир харажатларнинг ҳажмлари тўғрисидаги ахборот махфий деб топилмайди.

Ер қаъри давлат фонди таркибига киритилган ер қаъри участкаси жойлашувининг геологик таркиби тўғрисидаги янада батафсил маълумотлардан аукционлар, тендерлар ёки ушбу Қонунга мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Президентининг ёки Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг ҳужжатларига асосан рухсатномалар бериш учун фойдаланилиши мумкин.

Бундай ахборот, башарти шундай маълумотлар Ўзбекистон Республикаси томонидан молиялаштириладиган геологик қидирувларга асосланган бўлса ёки Ўзбекистон Республикасининг мулкида бўлса ва уларга ишлов берилаётган бўлса ҳамда улар махфийликка нисбатан бирор-бир мажбуриятларга тортилмаса, норматив-ҳуқуқий ҳужжатда белгиланадиган нарх бўйича реализация қилиниши мумкин. Олувчи билан махфийлик тўғрисидаги келишув тузилиши шундай батафсил маълумотларни тақдим этиш шартидир. Бундай батафсил маълумотлар бирор-бир жавобгарликдан озод қилиш асосида тақдим этилади.

Фойдали қазилмалар захираларининг давлат баланси Ўзбекистон Республикаси фойдали қазилмалари захираларининг ҳолатини ва ҳаракатланишини ҳисобга олиш мақсадида ҳар йили Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан юритилади.

Фойдали қазилмалар захираларининг давлат баланси саноат аҳамиятига эга бўлган конлар бўйича ҳар бир турдаги фойдали қазилмалар захираларининг миқдори, сифати ва ўрганилганлик даражаси, уларнинг жойлашиши тўғрисидаги, саноат йўсинида ўзлаштирилиш, қазиб олиниш, йўқотилиш ҳамда фойдали қазилмалар захиралари билан таъминланганлик даражаси ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олиши керак.

Фойдали қазилмалар захираларининг давлат баланси қуйидаги маълумотлар асосида юритилади:

1) ер қаърини қайси геологик жиҳатдан ўрганиш натижасида муайян конлар ва техноген минерал ҳосилалар бўйича фойдали қазилмаларнинг захиралари тасдиқланган (қайта тасдиқланган) бўлса, ўша геологик жиҳатдан ўрганиш ҳақидаги;

2) конларни ўзлаштириш чоғида фойдали қазилмаларни қазиб олиш тўғрисидаги;

3) техноген минерал ҳосилалардан фойдаланиш чоғида фойдали қазилмаларни ажратиб олиш ҳақидаги.

Ер қаъридан фойдаланувчилар фойдали қазилмалар захираларини давлат балансида ҳисобга олиш учун қонунчилик ҳужжатларида белгиланган талабларга мувофиқ расмийлаштирилган қуйидаги материалларни тақдим этади:

1) ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганишга доир ишларнинг натижалари тўғрисидаги ҳисоботни;

2) фойдали қазилмалар конининг паспортини;

3) Фойдали қазилмалар захиралари бўйича давлат комиссиясининг фойдали қазилмалар захираларини тасдиқлаш (қайта тасдиқлаш) тўғрисидаги баённомасини.

Ер қаъридан барқарор фойдаланиш учун шарт-шароитлар яратиш, ер қаъридан фойдаланганлик учун ҳақ тўлаш, фойдаланишга бериладиган ер қаъри участкаларининг чегараларини белгилаш мақсадида тегишли геологик материаллар давлат экспертизасидан ўтказилиши мумкин, ижобий хулосага асосан эса ўрганилаётган конлардаги фойдали қазилмаларнинг захиралари тасдиқланади. Ер остида сақлаш учун ажратилган ер қаъри майдони бўйича материаллар ҳам давлат экспертизасидан ўтказилиши мумкин.

Фойдали қазилмалар захираларнинг давлат балансига киритиш учун фойдали қазилмалар захираларини тасдиқлаш ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганишнинг барча босқичларида коннинг саноат аҳамиятига молик қимматини белгилайдиган қидирув шартлари асосида амалга оширилади.

Давлат фойдали қазилмалар захираларининг ҳисоби давлат томонидан тасдиқланган фойдали қазилмалар захиралари, тасдиқланган ҳисоботлар ва ер қаъри давлат фондининг маълумотларига асосан Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан тайёрланади.

Ер қаъридан фойдаланувчилар томонидан тақдим этиладиган ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш тўғрисидаги ҳисобот геологик қидирув чоғида фойдали қазилмалар захираларининг давлат балансига киритиш учун Фойдали қазилмалар захиралари бўйича давлат комиссияси томонидан кўриб чиқилади ва тасдиқланади. Ҳисобот ушбу мақсадда тасдиқланмаган тақдирда, ер қаъридан фойдаланувчи ҳисоботга ўзгартириш киритиши шарт эмас.

Фойдали қазилмалар захиралари бўйича давлат комиссиясига тақдим этиладиган геологик жиҳатдан ўрганишга доир ҳисоботларда мавжуд бўлган экспертиза натижалари ер қаърининг давлат фондига киритилади.

Фойдали қазилмалар захираларининг давлат балансини юритиш билан боғлиқ ишлар минерал хомашё базасини ривожлантиришга оид ҳар йилги давлат дастурлари доирасида Ўзбекистон Республикасининг республика бюджетидан молиялаштирилади.

Ўзбекистон Республикасининг минерал хомашё базасини ривожлантиришни таъминлаш мақсадида Ўзбекистон Республикасининг республика бюджети маблағлари ва жалб этиладиган маблағлар ҳисобидан узоқ муддатли (беш йилдан кўп бўлган муддатга), қисқа муддатли (икки йилдан беш йилгача бўлган муддатга) ва ҳар йилги давлат дастурлари амалга оширилади.

Давлат дастурида аниқ белгиланган мақсадлар, уларга эришиш бўйича зарур чоралар, шунингдек молиявий ресурсларга бўлган эҳтиёжлар акс эттирилиши керак.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги давлат дастурларини ишлаб чиқувчи, шунингдек ушбу дастурлар доирасида ер қаърини давлат томонидан геологик жиҳатдан ўрганиш бўйича бажариладиган ишларнинг буюртмачиси сифатида иш юритади.

Ер қаърини давлат томонидан геологик жиҳатдан ўрганиш геологик, муҳандислик-геологик, гидрогеологик ҳамда тупроқли-геологик хариталашни, шунингдек муайян геология-қидирув ишларини ўз ичига олади.

Давлат дастурларида назарда тутилган ишларни лойиҳалаштириш буюртмачи томонидан тасдиқланган геологик топшириққа мувофиқ қатъий равишда амалга оширилади.

Геология-қидирув ишларининг лойиҳа-смета ҳужжатларини тузиш бўйича йўриқнома Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги томонидан тасдиқланади.

Давлат дастурлари доирасида ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш бўйича ишларни бажариш, шу жумладан углеводородларни рекогносцировка қилиш учун рухсатнома олиш талаб этилмайди.

Давлат дастурлари доирасидаги ишларни бошлаш учун қуйидагилар талаб этилади:

1) давлат экологик экспертизасининг ижобий хулосаси;

2) ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш бўйича ишларни давлат ҳисобига қўйиш.

Давлат экологик экспертизаси ўтказилишини талаб этмайдиган ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш ишларининг рўйхати Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги томонидан тасдиқланади.

Ер қаърини давлат томонидан геологик жиҳатдан ўрганиш ишлари Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги томонидан тасдиқланадиган йўриқномаларга мувофиқ амалга оширилади.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги давлат томонидан ёлланган қуйидаги шахсларга пул мукофотини тўлаш ҳуқуқига эга:

1) Ўзбекистон Республикаси ҳудудида илгари маълум бўлмаган, саноат жиҳатидан қимматга эга бўлган фойдали қазилмалар конини очган ёки уни геологик жиҳатдан ўрганишни амалга оширган шахсларга;

2) илгари маълум бўлган конда ёки коннинг участкасида унинг саноат жиҳатидан қимматини жиддий равишда оширадиган фойдали қазилмаларнинг қўшимча захираларини ёки янги фойдали қазилмаларни ва қўшилиб чиқадиган фойдали компонентларни аниқлаган шахсларга.

Ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш ишларининг давлат ҳисоби Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан геологик ҳисоботларда, хариталарда ва бошқа материалларда мавжуд бўлган ер қаъри тўғрисидаги геологик ва бошқа ахборотни умумлаштириш, тизимлаштириш ҳамда ундан фойдаланиш, шунингдек ер қаърининг айнан битта участкасида ишлар асоссиз бажарилишининг олдини олиш мақсадида юритилади.

Ер қаърини давлат томонидан геологик жиҳатдан ўрганиш амалга оширилаётган кадастр квадратлари ер қаъри давлат фондининг кадастрида тегишли тарзда ҳисобга олиниши лозим бўлиб, улар очиқ ер қаъри участкалари бўлмайди. Бундай кадастр квадратлари ер қаърини давлат томонидан геологик жиҳатдан ўрганиш тугалланганидан кейин очиқ квадратлар мақомига қайтарилади.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги давлат дастури доирасида ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганишни амалга ошириш учун қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ пудратчини жалб этиши мумкин.

Ер қаърини давлат томонидан геологик жиҳатдан ўрганишни амалга ошириш натижалари тўғрисидаги ахборот ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш тўғрисидаги ҳисобот қабул қилиб олинган кундан эътиборан икки ойдан кечиктирмай, очиқ фойдаланиш учун тақдим этилади.

Шаҳарлар ҳудуди доирасидан ташқаридаги аҳоли пунктларини, саноат объектларини ва бошқа объектларни жойлаштириш учун участкаларни танлаш чоғида қурилиш қилинадиган участка остидаги ер қаърида фойдали қазилмалар мавжуд эмаслиги ёки кам миқдорда мавжудлиги тўғрисида Ер қаъридан фойдаланиш марказининг хулосаси зарур бўлади.

Фойдали қазилмалар конлари (бундан қурилиш материаллари ва тўлдиргич хомашёлар мустасно) жойлашган майдонлардаги қурилишга, шунингдек фойдали қазилмалар конлари жойлашган майдонларда фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини жойлаштиришга ер қаъридан фойдали қазилмаларни чиқариб олишни таъминлаш ҳисобга олинган ҳолда, Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги билан келишувга кўра, алоҳида ҳолларда йўл қўйилади.

Фойдали қазилмалар жойлашган майдонлардаги қурилишга доир рухсатнома бериш тартиби қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ белгиланади.

Ер қаъридан фойдаланиш турлари қуйидагилардан иборат:

1) қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганиш;

2) қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олиш;

3) углеводородларни рекогносцировка қилиш;

4) углеводородларни геологик жиҳатдан ўрганиш;

5) углеводородларни қазиб олиш;

6) ер остида сақлаш мақсадида геологик жиҳатдан ўрганиш;

7) ер остида сақлаш;

8) олтин изловчилар усулида қазиб олиш;

9) коллекция материаллари намуналарини тўплаш.

Ер қаъридан фойдаланишнинг ҳар бир тури ер қаъри участкаларидан фойдаланиш ҳуқуқига доир олинган рухсатнома асосида, ушбу Қонунда назарда тутилган тартибда ва шартлар асосида амалга оширилади.

Ер қаъридан фойдаланиш маркази ер қаъри участкаларидан фойдаланишнинг ушбу Қонунда назарда тутилган барча турларига доир рухсатномани беради, бундан Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги томонидан бериладиган чиқиндиларни (углеводородларни сақлашдан ташқари) сақлаш ва кўмиб ташлаш мақсадида ер ости иншоотларини қуриш ҳамда ишлатиш учун ер қаъри маконидан фойдаланишга доир рухсатнома мустасно.

Ер қаъри участкаларидан фойдаланишга доир рухсатнома, башарти ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатлари талабларига риоя этилса, ўлчами кадастр квадратларининг миқдори билан белгиланган ер қаъри участкасидан ушбу Қонунда белгиланган айрим чекловлар ҳисобга олинган ҳолда назарда тутилган муддат ичида мутлақ фойдаланиш учун ўз эгасининг ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатдир.

Рухсатнома биринчи берилган ариза принципи (бундан буён матнда «биринчи келган — биринчи олади» принципи деб юритилади) бўйича ёки рухсатнома беришнинг ушбу Қонунда белгиланган қўшимча усуллари асосида берилади.

Бир шахсга чекланмаган миқдорда рухсатномалар берилиши мумкин, бундан ушбу Қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно.

Айнан битта лойиҳанинг қисми бўлган, бир-бирига боғлиқ квадратлар учун берилган рухсатномалар ушбу Қонунга мувофиқ тартибга солиш, шу жумладан атроф-муҳитни муҳофаза қилиш жиҳатидан тартибга солиш мақсадлари учун битта лойиҳа сифатида қабул қилиниши мумкин.

Рухсатномалар фақат битта шахснинг номига расмийлаштирилади.

Бир кадастр квадратидан фойдаланиш ҳуқуқига доир ҳар хил турдаги рухсатномаларнинг бир неча шахсга берилишига йўл қўйилмайди, бундан ушбу Қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно.

Бир вақтнинг ўзида ер қаъридан фойдаланишнинг бир нечта турига доир рухсатномалар берилишига йўл қўйилади.

Қонунчиликга мувофиқ Ер қаъридан фойдаланиш маркази ёки Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги берилган рухсатномаларнинг кадастрини юритади.

Рухсатнома Ўзбекистон Республикасининг Давлат герби туширилган бланканинг белгиланган шаклини, шунингдек рухсатноманинг ажралмас таркибий қисми бўлган ва ер қаъридан фойдаланишнинг асосий шартларини белгилайдиган матнли, чизмали ҳамда бошқа иловаларни ўз ичига олган шаклда расмийлаштирилади. Рухсатномалар QR-код (матрик штрихли код) қўйилган ҳолда «Лицензия» ахборот тизими ёки Ягона интерактив давлат хизматлари портали орқали электрон шаклда берилади.

Рухсатномага Ер қаъридан фойдаланиш маркази ёки Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги томонидан тасдиқланган кадастр квадратлари акс эттирилган харита илова қилиши керак.

Рухсатнома ер қаъридан фойдаланувчига ерга бўлган мулк ҳуқуқларини бермайди.

Шахс ерга эгалик қилиши мумкин бўлган бирор-бир ҳуқуқдан қатъи назар, агар бундай шахс ушбу Қонунга мувофиқ рухсатнома олмаган ёки бошқача тарзда ҳаракат қилмаётган бўлса, ер қаъридан фойдаланиш билан боғлиқ ишларни амалга оширишга ҳақли эмас.

Ер қаъридан фойдаланиш маркази рухсатномалар (бундан Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги томонидан бериладиган углеводородлардан ташқари ер остида сақлашга доир рухсатномалар мустасно) учун фақат ваколатли шахслар томонидан берилган аризаларни кўриб чиқади ҳамда ер қаъридан фойдаланишга доир рухсатномани фақат ваколатли шахслар олишга ҳақли.

Ушбу модданинг талабларига жавоб берадиган шахс рухсатнома олиш ҳуқуқига эга бўлган ваколатли шахсдир.

Қуйидагилар рухсатнома олиш учун аризачи ва ер қаъридан фойдаланувчидир:

1) Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлган жисмоний шахс;

2) Ўзбекистон Республикаси резиденти;

3) Ўзбекистон Республикасининг қонунчилигига мувофиқ ташкил этилган юридик шахс.

Рухсатнома, бундан коллекция материалларининг намуналарини тўплаш учун рухсатнома мустасно, қуйидаги жисмоний шахсларга берилиши, ўтказилиши ёки тўғридан-тўғри ёки билвосита унинг эгалигида бўлиши мумкин эмас:

1) тадбиркорлик субъекти сифатида рўйхатга олинмаган жисмоний шахсга;

2) республика ижро этувчи ҳокимият органларида ишлайдиган ёки давлат номидан вазифаларни бажарадиган, ўз мавқеи, лавозими ёки мажбуриятларига кўра ер қаъридан фойдаланиш ҳуқуқларини беришда иштирок этадиган ёхуд геологик ахборотдан ёки қидириб топилган фойдали қазилмалар тўғрисидаги маълумотлардан фойдаланиш имкониятига эга бўлган жисмоний шахс. Ушбу қоида мазкур шахс ўз лавозимини эгаллашни ёки мажбуриятларини бажаришни тўхтатганидан кейин бир йил ичида амал қилишда давом этади;

3) ушбу қисмнинг 2-бандида кўрсатилган бирор-бир шахснинг эри (хотини), ота-онаси, фарзанди ёки туғишган ака-укаси ёки опа-синглиси бўлган жисмоний шахс;

4) ер қаъри тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун суднинг ҳукми билан ҳукм қилинган ёки рухсатномаси чақириб олинган жисмоний шахс. Ушбу қоида жазо ўталганидан ёки рухсатнома қайта олинганидан кейин уч йил муддатга қўлланилади;

5) фирибгарлик билан боғлиқ ҳуқуқбузарликлар содир этганлик учун суднинг ҳукми билан ҳукм қилинган жисмоний шахс. Ушбу қоида жазо ўталганидан кейин уч йил муддатга қўлланилади.

Рухсатнома қуйидаги юридик шахсга тўғридан-тўғри ёки билвосита ўтказилмаслиги, берилмаслиги ёки унинг эгалигида бўлмаслиги керак:

1) Ўзбекистон Республикасининг қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ рўйхатга олинмаган юридик шахс;

2) таркибий жиҳатдан ўзгартирилиши, шу жумладан банкротлик тартиб-таомили доирасида қайта ташкил этилиши учун талаб қилинадиган тугатилишдан фарқ қиладиган тугатиш босқичида турган юридик шахс;

3) ўзига нисбатан ваколатли юрисдикциядаги суд томонидан унинг фаолиятини тугатиш тўғрисида қарор чиқарилган юридик шахс;

4) бенефициар мулки жисмоний шахсга тегишли бўлган, ушбу моддага мувофиқ истиснога тушаётган юридик шахс;

Фойдали қазилмаларни қазиб олиш учун рухсатнома олишга учун ариза бераётган ҳар бир юридик шахс у ваколатли шахс эканлигининг далили сифатида ўзининг бенефициар эгалик қилувчи тўғрисидаги ишончли ахборотни тақдим этиши керак.

Ер қаъридан фойдаланиш учун рухсатномалар фақат очиқ кадастр квадратларига берилиши мумкин. Ер қаъридан фойдаланишга доир рухсатнома олиш учун аризалар барча очиқ кадастр квадратларига берилиши мумкин.

Барча кадастр квадратлари, агар бу бевосита ушбу модда билан тақиқланмаган бўлса, очиқ кадастр квадратлари бўлади.

Ташқи чегаралари қуйидаги ҳудудлар доирасида жойлашган кадастр квадрати очиқ кадастр квадрати бўлмайди:

1) ушбу Қонуннинг 34-моддасига мувофиқ ҳудудида ер қаъридан фойдаланиш тақиқланган кадастр квадратлари;

2) муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлар, геологик буюртма қўриқхоналари, табиат ёки маданият ёдгорликлари ёхуд ушбу Қонуннинг 35-моддасига мувофиқ илмий ёки ўқув мақсадда фойдаланиш учун захира қилиб қўйилган участкалар жойлашган кадастр квадратлари;

3) ушбу Қонуннинг 108-моддасига ва 169-моддаси биринчи қисмининг 4-бандига мувофиқ ер қаъридан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг асосий турлари учун бошқа рухсатнома бериб бўлинган кадастр квадратлари;

4) Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан ушбу Қонуннинг 126-моддасига мувофиқ олтин изловчилар усулида қазиб олиш учун белгиланган кадастр квадратлари;

5) Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан ушбу Қонунга мувофиқ аукцион ёки тендер ўтказиш учун захира қилиб қўйилган кадастр квадратлари;

6) Ўзбекистон Республикаси минерал хомашё базасини ривожлантиришга оид давлат дастурлари доирасида геологик жиҳатдан ўрганиш амалга оширилаётган кадастр квадратлари;

7) Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги томонидан ушбу модданинг бешинчи қисмига мувофиқ тақиқланган кадастр квадратлари сифатида белгиланган кадастр квадратлари.

Ушбу модданинг учинчи қисмида санаб ўтилган кадастр квадратларига рухсатномалар берилмайди ва бу квадратларда фаолият амалга оширилмайди, бундан ушбу Қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно.

Агар ушбу Қонунда бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, давлат томонидан геологик жиҳатдан ўрганилиши лозим бўлган фойдали қазилмалар конлари ушбу Қонуннинг 49-моддасида назарда тутилган қоидаларга мувофиқ уларнинг захиралари тасдиқлангунига қадар аукционга ёки тендерга қўйилиши мумкин эмас. Давлат томонидан геологик жиҳатдан ўрганилиши лозим бўлган, аукционга ёки тендерга қўйилмайдиган фойдали қазилмалар конлари очиқ кадастр квадратлари тоифасига қайтарилади.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ер қаъридан фойдаланиш тақиқланган қўшимча участкаларни улар жамоатчилик манфаатларига жавоб беради деб ҳисобланиши мумкин бўлган ҳар қандай пайтда, бундай жамоатчилик манфаатини тасдиқловчи тадқиқот ўтказилганидан кейин эълон қилиши мумкин. Бундай қарор қабул қилинганда кадастр квадратлари очиқ квадратлар тоифасидан ер қаъридан фойдаланиш тақиқланган участкалар тоифасига ўтказилади ҳамда Ер қаъридан фойдаланиш маркази бундай тегишли кадастр квадратлари ва уларнинг тақиқланган участкалар сифатида бўлиб турган муддати тўғрисида ер қаърининг давлат фонди кадастрига ҳисобга олиш ёзувини киритиш воситасида тегишли очиқ квадратларни тақиқланган участкалар сифатида белгилаши мумкин.

Тақиқланган участкалар ер қаърининг давлат фонди кадастрида ҳисобга олинади.

Ушбу моддада назарда тутилган тақиқлар аэрогеофизик ишларга ёки Ерни масофавий зондлаш усуллари билан тадқиқот ўтказишга нисбатан татбиқ этилмайди, бундан мудофаа эҳтиёжлари учун берилган ҳудудлар мустасно.

Қўшимча тақиқланган участка эълон қилинганлиги сабабли ўз ҳуқуқларининг чекланиши муносабати билан кўрган зарарини исботлаб бериши мумкин бўлган ер қаъридан фойдаланувчилар компенсация олиш ҳуқуқига эга.

Ер қаъридан фойдаланиш қуйидаги ҳудудларда тақиқланади:

1) мудофаа эҳтиёжлари учун берилган ерлар ҳудудида;

2) эски қабристонлардан, дафн этиш жойларидан, шунингдек эски қабристонлар ва дафн этиш учун ажратилган ер участкаларидан юз метр радиус масофада;

3) фаолият кўрсатаётган, кон-қайта ишлаш (бойитиш) соҳасидаги ишлаб чиқаришларнинг техноген минерал ҳосилалари жойлаштириладиган объект бўлмаган гидротехник иншоот жойлашган ер участкаси ҳудудида ва унга туташ ҳудудда беш юз метр радиусли масофада.

Сув фонди ҳудудида ер қаъридан фойдаланиш тақиқланади, бундан олтин изловчилар усулида қазиб олиш, углеводородларни геологик жиҳатдан ўрганиш ва қазиб олиш мустасно.

Ер қаъридан фойдаланиш қуйидаги ҳудудларда чекланади:

1) аҳоли пунктларидаги ерларнинг ҳудудида ва уларга туташ ҳудудларда беш юз метр радиусли масофада (бундан маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари билан келишувга кўра ва фойдали қазилмаларни қазиб олиш натижасида мавжуд инфратузилмага зарар етказилиши хавфи мавжуд эмаслигининг далиллари тақдим этилган ҳолларда ер ости сувларини излаш ва баҳолаш, қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни ер ости усулида қазиб олиш ишлари мустасно);

2) учинчи шахсларга тегишли бўлган ҳамда бинолар ва иншоотлар, кўп йиллик дов-дарахтлар билан банд бўлган ер участкаларининг ҳудудида ва уларга туташ ҳудудларда юз метр радиусли масофада ушбу шахсларнинг розилигисиз;

3) инфратузилма объектлари билан банд бўлган ер участкалари ҳудудида, уларга туташ ҳудудларда қонунчилик ҳужжатларида белгиланган масофаларда.

Геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномалар фақат ушбу модданинг учинчи қисмида санаб ўтилган ер участкаларига нисбатан, тегишинча маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари ёки ер эгаси билан келишувга кўра кадастр квадратларига нисбатан берилиши мумкин. Кадастр квадратларида ер қаъридан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг асосий турларига доир рухсатномалар ушбу модданинг иккинчи қисмида кўрсатилган ер участкаларига нисбатан фақат ер юзасидан анча чуқурликда, ер устидаги иншоотларга таъсир кўрсатмаган ҳолда амалга ошириладиган ер қаъридан ер остида фойдаланиш учун берилади ҳамда юзага келиши эҳтимоли бўлган зарар учун компенсацияни ҳисобга олган ҳолда, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари ва тегишли аҳоли пунктларида яшайдиган аҳоли билан келишувга кўра берилиши мумкин.

Ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномалар Ўзбекистон Республикасининг Ер кодексига мувофиқ қишлоқ хўжалиги экинларининг кадастр квадратларига берилиши мумкин. Ер қаъридан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг асосий турларига доир рухсатномалар қишлоқ хўжалиги экинзорлари жойлашган кадастр квадратларига фақат ер юзасидан анча чуқурликда, қишлоқ хўжалиги фаолиятига таъсир кўрсатмаган ҳолда ҳамда етказилган зарар учун компенсация тўланишини инобатга олиб, қишлоқ хўжалиги экинзорларидан (ер участкаларидан) фойдаланувчилар билан келишувга кўра берилади.

Давлат қўриқхоналари, табиат ва геология боғлари, мажмуа (ландшафт) буюртма қўриқхоналари, табиат ёдгорликлари, биосфера резерватлари, давлат буюртма қўриқхоналари ва питомниклар муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлардир ҳамда бундай ҳудудда тўлиқ ёки қисман жойлашган бирор-бир кадастр квадрати очиқ квадрат бўлмайди. Муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар ўз маконидаги чегараларига эга бўлади. Ушбу ҳудудларнинг табиий объектлари ва мажмуалари бут сақланишини бузадиган бирор-бир фаолиятни амалга ошириш тақиқланади. Муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар ер қаърининг давлат фонди кадастрида ҳисобга олиниши лозим.

Алоҳида илмий ёки маданий қимматга эга бўлган камёб геологик очиқ тоғ жинслари, минералогик ҳосилалар, палеонтологик объектлар ва бошқа ер қаъри участкалари муҳофаза этиладиган геологик объектлар, шу жумладан геологик қўриқхоналар, буюртма қўриқхоналар, табиат ва (ёки) маданият ёдгорликлари ёхуд илмий ва ўқув полигонлари деб эълон қилиниши мумкин.

Геологик объектлар, геологик қўриқхоналар, буюртма қўриқхоналар, табиат ва (ёки) маданият ёдгорликлари жумласига киритилган ёхуд илмий ёки ўқув мақсадларида фойдаланиш учун мўлжалланган ерлардаги кадастр квадратлари уларга тегишли мақом берилганидан кейин муҳофаза этиладиган геологик объектлар деб ҳисобланади. Бундай мақом ер қаъри давлат фондининг кадастрига киритилади.

Муҳофаза этиладиган геологик объектлар, геологик қўриқхоналар, буюртма қўриқхоналар, табиат ва (ёки) маданият ёдгорликлари ҳудудларида ёхуд илмий ёки ўқув мақсадлари учун захира қилиб қўйилган ҳудудларда ер қаъри участкаларидан фойдаланишга фақат Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг рухсати билан йўл қўйилади.

Муҳофаза этиладиган геологик объектлар ҳудудидаги фаолият муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар тўғрисидаги қонунчилик қоидаларига мувофиқ амалга оширилади.

Ер қаъридан фойдаланиш чоғида тарихий, илмий, бадиий ва бошқа маданий қимматга эга бўлган объектлар топилган тақдирда, ер қаъридан фойдаланувчилар ер қаърининг тегишли участкасидаги ишларни тўхтатиб туриши ва бу ҳақда Ер қаъридан фойдаланиш марказини ҳамда маҳаллий ижро этувчи ҳокимияти органларини ёзма шаклда ёки электрон почта манзили орқали хабардор қилиши шарт.

Ушбу модданинг олтинчи қисмида назарда тутилган хабарнома олинганидан кейин олтмиш кун ичида маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари ҳамда Ўзбекистон Республикаси Маданий мерос агентлиги археологик тадқиқотлар ўтказиш учун мазкур участкани захира қилиб қўйиш зарурлиги ҳақида эълон қилиши мумкин. Агар улар олтмиш кун ичида бундай баёнот бермаса, ер қаъридан фойдаланувчи ер қаърининг дахл қилинган участкасида ер қаъридан фойдаланишга доир фаолиятни қайтадан бошлаши мумкин. Агар маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари ҳамда маданий мерос объектларини муҳофаза қилиш ва улардан фойдаланиш учун масъул бўлган тегишли органлар топилган объектларни олтмиш кун ичида чиқариб олмаса ёки уларнинг бут сақланишини таъминламаса, ер қаъридан фойдаланувчи устувор ҳолатларга қараб, ушбу объектларни давлат номидан ҳамда давлат ҳисобидан чиқариб олиши, уларнинг бут сақланишини ва сақланишини таъминлаши мумкин.

Ер қаъридан фойдаланиш соҳасидаги бутун фаолият қўлланиладиган тегишли даражадаги тармоқ амалиётига мувофиқ амалга оширилиши ва қуйидагиларни таъминлашга қаратилган бўлиши керак:

1) фойдали қазилмаларни техник ва иқтисодий жиҳатдан барқарор тарзда қазиш ва ажратиб олиш, шунингдек йўқотишларни камайтириш мақсадида тегишли даражадаги усуллар ҳамда жараёнлардан фойдаланиш ҳисобидан амалга ошириладиган ер қаъри ресурсларини сақлашга;

2) меҳнатни муҳофаза этишга ва аварияларнинг, бахтсиз ҳодисаларнинг олдини олишга риоя этилишига имкон берадиган, шунингдек ходимлар, объектлар ҳамда мавжуд инфратузилма, шу жумладан маҳаллий аҳоли ва жамоатчилик учун таваккалчиликнинг амалий жиҳатдан мақсадга мувофиқ бўлган паст даражагача камайишига олиб келадиган услублар ҳамда жараёнлардан фойдаланишни назарда тутадиган техника хавфсизлигига риоя этиш;

3) ер қаъридан фойдаланиш соҳасидаги фаолиятнинг атроф муҳитга энг кам салбий таъсир кўрсатишига олиб келадиган услублар ва жараёнлар қабул қилинишини талаб этадиган атроф-муҳитни муҳофаза қилиш.

Ер қаъридан фойдаланувчи Ер қаъридан фойдаланиш марказининг сўровига кўра муайян амалиёт, тартиб-таомил ёки таснифлаш қўлланиладиган тегишли даражадаги тармоқ амалиётига мувофиқлигини қуйидагилар орқали намойиш этади:

1) амалиёт, тартиб-таомил ёки таснифлаш халқаро даражада тан олинган ташкилот томонидан қабул қилинган стандартга мувофиқлиги ёхуд ундан мустаҳкамроқ эканлиги ҳамда Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан қўлланиладиган стандарт сифатида эътироф этилиши юзасидан далиллар тақдим этиш;

2) қабул қилинган амалиёт, тартиб-таомил ёки таснифлаш ишончли, хавфсиз, самарали ва зарур эканлиги юзасидан асосларни тақдим этиш.

Фойдали қазилмаларни, углеводородларни қазиб олиш, ер остида сақлаш учун ер қаъридан фойдаланиш мақсадлари учун зарур бўлганда, кадастр квадратлари юзасига мос келадиган ер участкалари қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган тартибда жамоат эҳтиёжлари учун (етказилган зарарни қоплаб берган ҳолда) олиб қўйилиши мумкин.

Ер участкаси ер қаъридан фойдаланиш мақсадида жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйилганидан (етказилган зарарни қоплаб берган ҳолда) ҳамда мазкур ер участкаси давлат мулки сифатида давлат рўйхатидан ўтказилганидан кейин бундай ер участкаси қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ер фондининг бошқа тоифасига ўтказилади.

Ер қаъри давлат фондининг кадастрига киритилган кадастр квадрати юзасининг ер участкалари Ер қаъридан фойдаланиш марказига ёки Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигига уларнинг сўровларига кўра доимий фойдаланишга берилади.

Ер участкаси ер қаъридан фойдаланиш мақсадида жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйилган тақдирда, маҳаллий давлат ҳокимияти органлари ер қаъридан фойдаланиш мақсадлари учун олиб қўйилаётган ер участкаларининг ердан фойдаланувчиси, ерга эгалик қилувчиси ёки мулкдори билан компенсация тўловининг миқдори ва шартларини қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда келишиб олади.

Компенсация тўлови Ер участкалари жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйилиши муносабати билан зарарларнинг ўрнини жисмоний ва юридик шахсларга қоплаш бўйича марказлаштирилган жамғармалар маблағлари ҳисобидан қоплаб берилади.

Ер қаъридан фойдаланиш маркази ёки Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги компенсация миқдорини ҳамда уни тўлаш тўғрисидаги талабни рухсатномада акс эттиради, шунингдек, қўлланилишига кўра уларни электрон аукцион, тендер ҳужжатларига киритади.

Ер қаъридан фойдаланиш марказига ёки Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигига доимий фойдаланиш учун берилган ер участкаларига улар ер қаъридан фойдаланувчига ижарага берилмагунига қадар солиқ солиш объекти ҳисобланмайди.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни ва углеводородларни қазиб олиш, шунингдек ер остида сақлаш ҳуқуқига доир рухсатномани бериш фақат тегишли ер участкаси Ер қаъридан фойдаланиш марказига ёки Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигига доимий фойдаланиш ҳуқуқи асосида берилганидан кейин амалга оширилади.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни ва углеводородларни қазиб олиш, шунингдек ер остида сақлаш ҳуқуқига доир рухсатномани бериш билан бир вақтда Ер қаъридан фойдаланиш маркази ёки Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ҳамда ер қаъридан фойдаланувчи ўртасида рухсатномага илова қилинадиган, ер қаъри участкасидан фойдаланиш шартларининг ажралмас қисми бўлган ер участкасининг ижара шартномаси тузилади.

Ижара шартномаси ёки ер участкасидан чекланган тарзда фойдаланиш ҳуқуқи (сервитут) у билан боғлиқ рухсатноманинг амал қилиши тугаши билан бекор қилинади.

Ер қаъридан фойдаланиш мақсадларида ер участкаларини жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйиш билан боғлиқ харажатлар ер қаъридан фойдаланувчи томонидан рухсатнома берилган кундан бошлаб уч кун ичида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Жамоат эҳтиёжлари учун ер участкаларининг олиб қўйилиши муносабати билан жисмоний ва юридик шахсларга етказилган зарарларни қоплаш бўйича марказлаштирилган жамғармага қоплаб берилиши лозим.

Ер қаъридан фойдаланувчи ижарага берилган ер участкаси ва амалга оширадиган фаолияти бўйича қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган солиқлар, йиғимлар ҳамда тўловларни амалга оширади.

Очиқ майдонларда ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг қарорлари асосида ер қаърини геологик ўрганиш учун тегишли рухсатнома берилганидан кейин ер тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ берилган ер участкаларини олиб қўймасдан амалга оширилади. Кадастр квадрати юзасининг ер участкаларида ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш учун ер участкасининг фойдаланувчиси (эгаси) билан чекланган тарзда фойдаланиш ҳуқуқи (сервитут) белгиланиши ҳам мумкин.

Ҳар қандай ваколатли шахс, башарти у Ер қаъридан фойдаланиш марказини хабардор қилса ҳамда ўз номи ва манзилини рўйхатдан ўтказса, шунингдек у рекогносцировка қилиш ишлари амалга оширилишини таклиф этаётган участканинг тавсифини ва жойлашган ерини тақдим этса, бундай шахс бирор-бир кадастр квадратида қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни рекогносцировка қилиш ишларини рухсатномасиз амалга ошириши мумкин, бундан мудофаа эҳтиёжлари учун берилган ер участкалари мустасно.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни рекогносцировка қилиш ишларини амалга ошириш чоғида ер қаърининг яхлитлигини бузиш тақиқланади ҳамда рекогносцировка қилиш ишлари амалга оширилишини таклиф этаётган бирор бир шахс зарур бўлганда ер участкасига кириш учун ерга эгалик қилувчининг, ердан фойдаланувчининг ёки ер участкаси мулкдорининг рухсатномасини олиши керак.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатнома Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан аризани очиқ кадастр квадратларига оид «биринчи келган биринчи олади» принципи бўйича кўриб чиқиш орқали берилади:

Ҳар қандай ваколатли шахс «биринчи келган биринчи олади» принципига кўра қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишни амалга оширишга доир рухсатнома берилиши учун Ер қаъридан фойдаланиш марказига очиқ кадастр квадратларининг қуйидаги энг кўп миқдори учун ариза беришга ҳақли:

1) энергетик фойдали қазилмалар учун — 2 100 кадастр квадрати;

2) рудали ва норуда фойдали қазилмалар учун — 1 575 кадастр квадрати;

3) қимматбаҳо ва ярим қимматбаҳо тошлар учун — 525 кадастр квадрати;

4) қурилиш материаллари ва тўлдиргичлар учун — 105 кадастр квадрати.

Берилган рухсатномада кўрсатилган барча кадастр квадратлари бир-бирига боғлиқ бўлиши керак.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномани олиш учун аризачи «биринчи келган биринчи олади» принципига кўра электрон платформа орқали Ер қаъридан фойдаланиш марказига қуйидагиларни илова қилган ҳолда ариза беради:

1) аризачининг давлат рўйхатидан ўтганлик тўғрисидаги гувоҳномага мувофиқ тўлиқ номини;

2) аризачининг ваколатли шахс эканлигини тасдиқловчи ахборотни;

3) сўралаётган очиқ квадратлар тўғрисидаги батафсил ахборот, шу жумладан уларнинг жойлашган ери ва координаталари кўрсатилган тегишли масштабдаги харитани;

4) аризачи рухсатнома берилиши учун тақдим этилиши лозим бўлган кадастр квадратларининг умумий сонига доир чекловни бузмаслигини тасдиқловчи ҳужжатни;

5) зарур экологик экспертиза ўтказилгунига ҳамда давлат экологик экспертизасининг ва Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекциясининг ижобий хулосаси олингунига қадар бирор-бир кончилик фаолиятини бошламаслик тўғрисидаги мажбурият баён қилинган хатни;

6) қонунчилик ҳужжатларга мувофиқ зарур бўлган бошқа ахборотни.

Аризалар Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан белгиланган тартибда кўриб чиқилади.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатнома бериш учун аризани кўриб чиққанлик учун йиғим қонунчилик ҳужжатларида белгиланади. Йиғим суммаси қайтарилмайди.

Ариза олинганидан кейин Ер қаъридан фойдаланиш маркази аризани ер қаъри давлат фонди кадастрининг аризалар реестрида ариза олинган сана ва вақт кўрсатилган ҳолда рўйхатга олади ҳамда ариза берилганлигини тасдиқловчи ҳужжатни аризачига беради.

Ер қаъридан фойдаланиш маркази аризанинг тўлиқлигини тасдиқлайди.

Ариза билан бирга тақдим этилган ҳужжатларда хатолар ва камчиликлар аниқланган тақдирда, Ер қаъридан фойдаланиш маркази аризачини бу ҳақда хабардор қилади.

Аризачи хабарномада кўрсатилган санадан эътиборан ўн иш куни ичида аниқланган хатолар ва камчиликларни тузатади ҳамда янгидан ариза беради. Агар хатолар ва камчиликлар кўрсатилган муддат ичида тузатилмаса, Ер қаъридан фойдаланиш маркази рухсатнома беришни рад этади.

Аукцион ўтказиш орқали кимошди савдоларининг зарурлиги Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги томонидан аниқланган ҳолларда, қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномалар аукцион ўтказиш йўли билан берилиши мумкин.

Алоҳида ҳолларда, қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномалар Ўзбекистон Республикаси Президентининг ёки Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг ҳужжатларига мувофиқ берилиши мумкин.

Бундай ҳолларда, аукцион ўтказиш учун тегишли кадастр квадратлари Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан захира қилиб қўйилади.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатнома бериш учун аукционлар қонунчиликка мувофиқ четдан аралашувни истисно этадиган электрон савдо майдончасида кимошди савдоларини ўтказиш орқали амалга оширилади.

Аукцион иштирокчилари аукционда иштирок этиш ҳуқуқини олиш учун ушбу Қонуннинг 39-моддасида назарда тутилган маълумотларни тақдим этиши керак. Айрим ниҳоятда йирик ва муҳим фойдали қазилмалар ёки фойдали қазилмалар конларига нисбатан Ер қаъридан фойдаланиш маркази аукционда иштирок этиш учун қўшимча талабларни, масалан, таклиф этилаётган ишлар дастурини бажаришнинг молиявий ва техник имконияти далилларини тақдим этиш талабини белгилаши мумкин.

Ер қаъри участкаларидан қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганиш учун фойдаланиш ҳуқуқини аукционларда реализация қилишнинг бошланғич нархи фойдали қазилманинг турига қараб, қонунчилик ҳужжатларида белгиланади.

Аукцион ғолибини аниқлаш тўғрисидаги баённома ғолибга тегишли кадастр квадратларида фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномани бериш учун асос бўлади.

Аукциондан тушган маблағлар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда тақсимланади.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг ёки Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг ҳужжатларига мувофиқ берилган қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномаларга ушбу Қонунда назарда тутилган талаблардан ташқари қўшимча равишда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ва ер қаъридан фойдаланувчи ўртасида тузиладиган келишувга кўра қўшимча шартлар ва тўлов белгиланиши мумкин.

Берилган аризани кўриб чиқиш муддати ушбу Қонуннинг 39-моддасига мувофиқ тўлдирилган ариза олинган санадан эътиборан йигирма иш кунидан ошмаслиги керак. Ер қаъридан фойдаланиш маркази берилган аризани кўриб чиқиш учун белгиланган муддат ўтганидан ёки аукцион жараёни тугаганидан кейин уч иш куни ичида, қўлланиладиган ҳолатга қараб, қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганиш учун ер қаъри участкасидан фойдаланиш ҳуқуқига доир рухсатномани тегишинча биринчи бўлиб тегишли тарзда тўлдирилган аризани топширган, рухсатнома олиш ҳуқуқига эга бўлган шахсга ёки аукцион ғолибига беради.

Ер қаъридан фойдаланиш марказининг қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномани беришни рад этиши асослантирилган бўлиши ҳамда ушбу Қонун ва қонунчилик ҳужжатлари қоидаларига мувофиқ бўлиши керак.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномани беришда ер қаъри давлат фонди кадастрининг рухсатномалар реестрига тегишли ёзув киритилади.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатнома қуйидаги муддатларга берилади:

1) фойдали қазилмаларнинг асосий турлари бўйича — беш йилгача;

2) норуда фойдали қазилмалар бўйича — икки йилгача.

Асосий қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатноманинг амал қилиш муддати ер қаъридан фойдаланувчининг аризасига кўра икки марта тўрт йилга узайтирилиши мумкин.

Норуда фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатноманинг амал қилиш муддати ҳар бир алоҳида ҳолда ушбу Қонуннинг 110-моддасида белгиланган тартибда икки марта икки йилга узайтирилиши мумкин.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатноманинг амал қилиш муддатини узайтиришда рухсатномага киритилган кадастр квадратларининг миқдори эллик фоизга камайтирилади.

Ер қаъридан фойдаланувчи бирор-бир кончилик фаолияти бошлангунига қадар зарур экологик экспертизани амалга оширади ҳамда атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва хавфсизлик соҳасидаги барча зарур маъқуллашларни, шу жумладан давлат экологик экспертизасининг ҳамда Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекциясининг ижобий хулосасини олади. Давлат экологик экспертизаси ҳамда Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси, қўлланиладиган ҳолатга қараб, бундай маъқуллашларни ер қаъридан фойдаланувчига беради, уларнинг кўчирма нусхалари эса ушбу маъқуллашлар олинган пайтдан эътиборан беш кун ичида бевосита Ер қаъридан фойдаланиш марказига юборилади.

Ер қаъридан фойдаланувчи қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларнинг асосий турларини геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатнома берилган пайтдан эътиборан бир юз саксон кун ичида ҳамда норуда фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатнома берилган пайтдан эътиборан бир юз йигирма кун ичида Ер қаъридан фойдаланиш марказига рухсатноманинг бутун амал қилиш даври учун ишлаб чиқилган геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳасини, шу жумладан зарур бўлган тақдирда оқибатларни бартараф этиш режасини тақдим этиши шарт.

Агар асосий фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳаси рухсатнома берилган санадан эътиборан бир юз саксон кун ичида, норуда фойдали қазилмалар учун — бир юз йигирма кун ичида тақдим этилмаса, аукцион якунларига кўра берилган қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномалар автоматик равишда бекор қилинади.

Геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳаси қайси фойдали қазилмаларга тааллуқли ишлар амалга ошириладиган бўлса, ўша фойдали қазилмаларнинг турлари, геологик жиҳатдан ўрганишни амалга ошириш усуллари ва воситалари, рухсатнома амал қиладиган давр учун ишларнинг тахминий ҳажмлари ва ишлар режаси, шунингдек таклиф этилаётган ишлар дастурини бажариш учун молиявий ва техник имкониятлар далиллари тўғрисидаги батафсил ахборотни ўз ичига олади. Геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳасига доир шакл ва махсус талаблар қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилади.

Ер қаъридан фойдаланувчи томонидан тақдим этилган геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳаси ер қаърини геологик геологик жиҳатдан ўрганиш бошланишидан олдин Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан тасдиқланиши лозим. Ер қаъридан фойдаланиш маркази геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳасини йигирма иш куни ичида кўриб чиқади. Лойиҳани тасдиқлашни рад этиш асосланган бўлиши керак. Геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳаси фақат ушбу Қонунга, табиатни муҳофаза қилиш тўғрисидаги қонунчиликка ёки бошқа қонунчилик ҳужжатларига мос келмайдиган ҳолларда рад этилиши мумкин. Геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳаси тасдиқланмаган ҳолларда, ер қаъридан фойдаланувчи Ер қаъридан фойдаланиш марказининг мулоҳазаларини ҳисобга олган ҳолда қайта кўриб чиқилган лойиҳани такроран тақдим этишга ҳақли.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномага мувофиқ бажариладиган ишлар ер қаъридан фойдаланувчи томонидан ишлаб чиқилган геологик жиҳатдан ўрганишнинг тасдиқланган лойиҳасига мувофиқ бажарилади. Фавқулодда вазиятлардан ташқари, геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳасида назарда тутилмаган қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир ишларни амалга ошириш тақиқланади.

Режалаштирилган ишларнинг турлари, усуллари ва (ёки) воситалари, шунингдек ишларнинг ҳажмлари ва уларни амалга ошириш муддатлари ўзгарган тақдирда, ер қаъридан фойдаланувчи қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳасига тегишли ўзгартиришлар киритади.

Агар ушбу модданинг еттинчи қисмида назарда тутилган ўзгартиришлар қўшимча келишувларни ва экспертизани талаб этса, қайта кўриб чиқилган қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳаси ушбу модданинг бешинчи қисмида назарда тутилган тартибда кўриб чиқиш учун Ер қаъридан фойдаланиш марказига тақдим этилади.

Агар ушбу модданинг еттинчи қисмида назарда тутилган ўзгартиришлар бирор-бир қўшимча экологик экспертиза ўтказилишини талаб этса, бундай ўзгартиришлар экологик экспертиза тугагунига ва давлат экологик экспертизасининг ҳамда Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекциясининг ижобий хулосаси олингунига қадар амалга оширилмайди.

Барча амалга ошириладиган геология-қидирув ишлари ва олинадиган натижалар Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги томонидан тасдиқланган норматив ҳужжатларга мувофиқ ҳужжатлаштирилиши лозим.

Ер қаъридан фойдаланувчи геологик жиҳатдан ўрганиш даврида ушбу Қонуннинг 46-моддасига мувофиқ кадастр квадрати юзасининг ер участкасига мос бўлган участкада доимий капитал иншоотларини барпо этишга, шунингдек ер қаъри участкасида кончилик фаолиятининг чиқиндилари объектларини жойлаштиришга ҳақли эмас.

Ер қаъри участкасини геологик жиҳатдан ўрганиш чоғида гидрогеологик тадқиқотлар ўтказилиши шарт. Ер қаъридан фойдаланувчи аниқланган минераллашув ресурсларини баҳолашда ер ости сувларининг физикавий ва кимёвий хоссаларини тавсифлаган ҳолда минераллашувнинг гидрогеологик хусусиятларини аниқлаши керак.

Агар геологик жиҳатдан ўрганишни ер юзасидаги сув объектларининг сувни муҳофаза қилиш зоналари доирасида амалга ошириш мўлжалланилаётган бўлса, геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳаси ва (ёки) тажриба-саноат усулида қазиб олиш Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг ва Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг тегишли ҳудудий бўлинмалари билан ҳам келишилади.

Ер қаъри участкасида ўтказилаётган геологик жиҳатдан ўрганиш жараёнида ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномада кўрсатилмаган фойдали қазилмалар кони топилган тақдирда, ер қаъридан фойдаланувчи бу ҳақда Ер қаъридан фойдаланиш марказига хабар қилиши ҳамда аниқланган фойдали қазилмаларни ўрганиш ва қазиб олиш учун тўсиқларни юзага келтириши мумкин бўлган ҳаракатларни топилган фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномага киритилгунига қадар тўхтатиб туриши шарт. Фойдали қазилманинг ушбу қўшимча тури ер қаъридан фойдаланувчининг сўровига кўра геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномага қўшиб қўйилади, геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳасига тегишли ўзгартиришлар киритилади ва янгиланган лойиҳа ушбу Қонуннинг 47-моддасига мувофиқ Ер қаъридан фойдаланиш марказига тақдим этилади.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномага эга бўлган ер қаъридан фойдаланувчи ушбу моддада белгиланган ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш учун ҳар йилги энг кам харажатлар тўғрисидаги талабларга риоя этиши шарт.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномалар доирасида кадастр квадратлари бўйича ер қаъридан фойдаланувчи учун ҳар йилги энг кам харажатлар қонунчиликда белгиланади. Геологик жиҳатдан ўрганишга доир ҳар йилги энг кам харажатларни ҳисоб-китоб қилиш Ўзбекистон Республикаси ҳудудида белгиланган ва ҳисобот йилининг 1 январдаги ҳолатга кўра амал қиладиган базавий ҳисоблаш миқдори асосида амалга оширилади.

Агар рухсатноманинг амал қилиш муддатининг биринчи ёки охирги йили тўлиқ бўлмаса, ҳар йилги энг кам харажатлар рухсатнома мазкур йилдаги амал қилиш муддатининг ҳар бир тўлиқ ойи учун мутаносиб равишда ҳисоб-китоб қилинади.

Кадастр квадратини геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатноманинг амал қилиши йил давомида тугатилган тақдирда, ҳар йилги энг кам харажатлар рухсатнома мазкур йилдаги амал қилиш муддатининг ҳар бир тўлиқ ойи учун мутаносиб равишда ҳисоб-китоб қилинади. Ер қаъридан фойдаланувчининг ҳар йилги энг кам харажатларга киритилмайдиган мақбул харажатлари ва бошқа харажатлари қонунчилик ҳужжатларда белгиланади. Ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганишга доир энг кам харажатларни ҳисоб-китоб қилиш фақат тегишли рухсатнома доирасида қилинган харажатларга нисбатан амалга оширилади.

Ушбу моддада назарда тутилган ҳар йилги энг кам харажатлар бўйича мажбуриятлар бузилган тақдирда, ер қаъридан фойдаланувчи етишмаётган харажатларни амалга ошириши ва бу ҳақда Ер қаъридан фойдаланиш марказига ҳисобот йилидан кейинги икки ойдан кечиктирмай ҳисобот тақдим этиши шарт. Бунда ер қаъридан фойдаланувчи томонидан ушбу моддага мувофиқ амалга оширилган харажатлар жорий йил харажатларида ҳисобга олинмайди ва ҳисобот йили учун ҳисоботда акс эттирилган деб ҳисобланади.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномага эга бўлган ер қаъридан фойдаланувчи ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳасида кўрсатилган фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишни амалга ошириш ҳуқуқига эга.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномага эга бўлган ер қаъридан фойдаланувчилар қуйидаги мутлақ ҳуқуқларга эга:

1) рухсатномада назарда тутилган ер қаъри участкасида геологик жиҳатдан ўрганишни амалга ошириш;

2) кадастр квадрати юзасининг ажратилган ер участкалари доирасида ишларни бажариш учун зарур бўлган вақтинчалик саноат объектларини ва ижтимоий объектларни барпо этиш, шунингдек умумий фойдаланишдаги объектлар ва коммуникациялардан шартнома асосида фойдаланиш;

3) ушбу Қонуннинг 46-моддасида назарда тутилган тажриба-саноат усулида ишлаб чиқаришни амалга ошириш;

4) башарти ушбу Қонуннинг 6-боби талабларига риоя этилса, геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатноманинг амал қилиш муддати давомида исталган вақтда қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олиш учун рухсатномани сўраш ва олиш;

5) қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганиш учун зарур бўлган ёки улар билан боғлиқ бошқа ишларни амалга ошириш.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномага эга бўлган ер қаъридан фойдаланувчилар ушбу Қонунга мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.

Ер қаъридан фойдаланувчи ер қаъри участкасини геологик жиҳатдан ўрганиш даврида фойдали қазилмалар мавжудлиги тасдиқланган тақдирда, фойдали қазилмаларни бойитиш ва қайта ишлаш технологиясини ишлаб чиқиш ёки такомиллаштириш, уларнинг сифатини баҳолаш ва фойдали қазилмалар конининг геологик моделини тузиш ҳамда уларни ўзлаштиришнинг оқилона услубларини ва усулларини танлаш, шунингдек техноген минерал ҳосилалардан фойдаланиш учун зарур бўлган қўшимча маълумотларни олиш мақсадида фойдали қазилмаларни тажриба (синов) ва тажриба-саноат усулида қазиб олишни амалга оширишга ҳақли.

Фойдали қазилмаларни тажриба (синов) усулида қазиб олиш геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳасида асосланган ҳажмда, қуйидагиларга риоя этилган ҳолда амалга оширилади:

1) саноат хавфсизлиги нормалари ва қоидаларига;

2) атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасидаги қонунчиликка, шу жумладан ушбу Қонуннинг 15-бобида назарда тутилган тупроқнинг унумдор қатламини сақлаш, ер қаъридан фойдаланиш оқибатларини бартараф этиш, шунингдек бузилган ерларни келгусида рекультивация қилиш шартларига.

Фойдали қазилмаларни тажриба-саноат усулида қазиб олиш Ер қаъридан фойдаланиш маркази ҳамда Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси хабардор қилинганидан кейин амалга оширилади.

Тажриба-саноат усулида қазиб олиш чоғида қазиб олинган фойдали қазилмалар ер қаъридан фойдаланувчининг мулки бўлади. Бундай фойдали қазилмаларни сотиш ёки бошқа шахсга ўтказиш ер қаъридан фойдаланувчи мазкур лойиҳа юзасидан қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олиш учун рухсатнома олмагунига қадар тақиқланади.

Фойдали қазилмаларни тажриба (синов) ва (ёки) тажриба-саноат усулида қазиб олиш ҳамда уларнинг тадқиқотлари натижалари ер қаъри участкасини геологик жиҳатдан ўрганиш натижалари тўғрисидаги ҳисоботда акс эттирилиши керак.

Ер қаъридан фойдаланувчи ушбу Қонуннинг 37-моддасига мувофиқ қайси ер участкасига нисбатан ер участкасига бўлган ҳуқуқларни олган бўлса, ўша ер участкасида тажриба-саноат усулида қазиб олиш билан боғлиқ капитал иншоотларни барпо этишга ҳақли.

Ер қаъридан фойдаланувчилар қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатноманинг амал қилиш муддати давомида:

1) геологик жиҳатдан ўрганиш режаси тасдиқланган ва ушбу Қонун 43-моддасининг биринчи қисмида кўрсатилган экологик экспертизанинг ижобий хулосаси олинган кундан эътиборан ўттиз кун ичида кончилик фаолиятини бошлаши;

2) геологик жиҳатдан ўрганиш ишлари кончилик фаолиятини амалга оширишнинг барча қўлланиладиган нормалари ва қоидаларига, шунингдек тегишли даражадаги амалиётига мувофиқлигини таъминлаши;

3) геологик жиҳатдан ўрганиш ишлари амалдаги геологик жиҳатдан ўрганиш лойиҳасига мувофиқлигини таъминлаши;

4) геологик жиҳатдан ўрганиш бўйича бутун фаолиятни ҳамда ер қаъри участкасидан бирор-бир бошқача қонуний асосда фойдаланишни ушбу барча ишлар оқилона воситалар билан йўл қўйилмаслиги мумкин бўлган жамоатчилик ёки хусусий манфаатлар бузилишига олиб келмаслигини таъминлаш мақсадида кончилик фаолиятини амалга ошириш учун зарур бўлган чоралар билан чеклаши;

5) ушбу Қонуннинг 44-моддасида кўрсатилган ҳар йилги энг кам харажатларга риоя этиши;

6) табиий ва сунъий ташувчиларнинг бут сақланишини ва тўғри тамғаланишини таъминлаши, геологик жиҳатдан ўрганиш жараёнида ишлаб чиқилган геологик, маркшейдерлик ҳужжатларини ва бошқа ҳужжатларни сақлаши;

7) ушбу Қонуннинг 48-моддасига мувофиқ зарур бўлган ҳисоботларни тақдим этиши;

8) ушбу Қонуннинг 161-моддасида кўрсатилган ҳар йилги тўловларни тўлаши;

9) қонунчиликда белгиланган тартибда фойдали қазилмалар конларини ўзлаштириш ва бошқа мақсадлар учун фойдаланилиши мумкин бўлган геологик кон қазишмалари ҳамда қудуқлар консервация қилинишини таъминлаши, шунингдек фойдаланилмайдиган кон қазишлари ва қудуқлар тугатилишини таъминлаши;

10) ушбу Қонуннинг 15-бобига мувофиқ ер қаъридан фойдаланиш оқибатларини бартараф этиш режасини ишлаб чиқиши ва молиялаштириши;

11) ушбу Қонуннинг 14-бобига ва амалдаги қонунчиликка мувофиқ тасдиқланган ўқитиш дастурларини амалга ошириши ҳамда меҳнатни муҳофаза қилиш, техника хавфсизлигига ҳамда ходимлар учун қулай шарт-шароитлар яратиш бўйича нормаларга, шунингдек аварияларга ва фавқулодда вазиятларга шай ҳолатда туришни ҳамда уларнинг оқибатлари бартараф этилишини таъминлаш чораларига риоя этиши;

12) фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган кончилик фаолияти объектларини ва ер ости иншоотларини тугатиш ҳамда ёпиш тартибига риоя этиши;

13) даврий ва танлаб олинган текширувлар ва (ёки) аудитлар ўтказиш тартибига риоя этиши;

14) Ўзбекистон Республикаси томонидан ратификация қилинган халқаро шартномаларга мувофиқ коррупцияга қарши курашиш бўйича хулқ-атвор қоидаларини ишлаб чиқиши ва уларга риоя этилишини таъминлаши;

15) Ўзбекистон Республикасида амалда бўлган қазиб олиш тармоқларининг шаффофлиги ташаббуси стандартларига (ҚТШТС) риоя этиши;

16) низо предмети бўлмаган барча божхона божларини, тўловларни, йиғимларни ва солиқларни ўз вақтида ҳамда аниқ декларация қилиши ва тўлаши;

17) ушбу Қонун ҳамда бирор-бир бошқа қўлланиладиган қонунчилик қоидаларига риоя этилиши мақсадида барча тегишли ваколатли органлар ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар билан ҳамкорлик қилиши шарт.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномага эга бўлган ер қаъридан фойдаланувчиларнинг зиммасида қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганиш бўйича ер қаъридан фойдаланувчи ўтган календарь йил учун ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш учун рухсатномада назарда тутилган мажбуриятларининг бажарилиши тўғрисидаги ҳисоботни ҳар йили Ер қаъридан фойдаланиш марказига кейинги йилнинг биринчи мартидан кечиктирмай тақдим этиши шарт. Тўлиқ бўлмаган календарь йил учун ҳисоботлар аниқ муддат учун, бундай муддат тугаганидан кейин икки ойдан кечиктирмай тақдим этилади.

Рухсатноманинг амал қилиши тугаганидан кейин ер қаъридан фойдаланувчи ер қаъри участкасидаги геологик жиҳатдан ўрганиш натижалари тўғрисидаги якуний ҳисоботни Ер қаъридан фойдаланиш марказига рухсатноманинг амал қилиши тугаган санадан эътиборан уч ойдан кечиктирмай тақдим этиши шарт.

Геологик жиҳатдан ўрганиш натижалари тўғрисидаги якуний ҳисобот геологик жиҳатдан ўрганишни амалга ошириш натижасида аниқланган фойдали қазилмаларнинг потенциал конлари ҳақидаги ахборотни, шу жумладан дастлабки геологик ахборот материалларига асосланган батафсил геологик маълумотларни ўз ичига олади, шунингдек геология, бурғилаш, тупроқни, тоғ жинсларини, ер ости сувларини, фойдали қазилмалар намуналарини ҳамда бошқа геологик материалларни танлаб олиш ва синаб кўриш соҳасидаги илмий тадқиқотлар, синовлар ҳамда геологик жиҳатдан ўрганишнинг ҳолати ва натижалари тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олади. Геологик жиҳатдан ўрганиш натижалари тўғрисидаги якуний ҳисоботнинг шакли ва унга доир талаблар қонунчилик ҳужжатларида белгиланади.

Ушбу Қонун 169-моддаси биринчи қисмининг ўн биринчи ва ўн иккинчи бандларида назарда тутилган қоидаларни ҳисобга олган ҳолда, қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганиш натижалари ҳақидаги якуний ҳисобот Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмалар захиралари тўғрисидаги халқаро ҳисобот стандартлари бўйича қўмитанинг (CRIRSCO) талабларига мувофиқ ахборотни ўз ичига олиши керак.

Ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш натижалари бўйича якуний ҳисобот геологик материалларни давлат экспертизасидан ўтказиш ва фойдали қазилмалар захираларини тасдиқлаш учун Фойдали қазилмалар захиралари бўйича давлат комиссиясига тақдим этилади.

Агар ер қаърини геологик жиҳатдан ўрганиш натижалари тўғрисидаги якуний ҳисоботда фойдали қазилмаларнинг захиралари ҳисоб-китоб қилинган ҳолда аниқланган кон ҳақидаги маълумотлар мавжуд бўлмаса, ҳисобот умумлаштириш ҳамда тизимлаштириш учун фақат Ер қаъридан фойдаланиш марказига тақдим этилади.

Геологик жиҳатдан ўрганиш тўғрисидаги ҳисоботда кўрсатилган геологик жиҳатдан ўрганишга доир харажатлар ва маҳаллий таъминот улуши ҳақидаги ахборот «Аудиторлик фаолияти тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни талабларига мувофиқ аудитор томонидан тасдиқланиши лозим. Бундай ахборот, агар у аудиторлик текширувидан ўтган молиявий ҳисоботда алоҳида келтирилган (акс эттирилган) бўлса, аудитор томонидан ҳам тасдиқланган ҳисобланади.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатноманинг амал қилиш муддати ичида ер қаъридан фойдаланувчи ер қаъри участкасидаги норуда фойдали қазилмалар захираларини тасдиқлаш тўғрисидаги ариза билан Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигига мурожаат қилишга ҳақли.

Геологик материалларнинг давлат экспертизаси ва фойдали қазилмалар захираларини давлат томонидан тасдиқлаш Фойдали қазилмалар захиралари бўйича давлат комиссияси томонидан амалга оширилади. Фойдали қазилмалар захираларининг саноатга молик аҳамияти тўғрисидаги қарор уларни давлат балансига қўйиш учун асос бўлади.

Норуда фойдали қазилмалар конларининг геологик материалларини давлат экспертизасидан ўтказиш ва уларнинг захираларини тасдиқлаш учун Фойдали қазилмалар захиралари бўйича давлат комиссияси жойларда фойдали қазилмалар захиралари бўйича ҳудудий комиссияларни ташкил этади.

Фойдали қазилмалар захиралари бўйича давлат комиссияси миллий ёки халқаро қўлланиладиган стандартларга мувофиқ эътироф этилган ваколатли шахсни жалб қилишга ҳақли, бироқ мажбур эмас.

Геологик материалларнинг давлат экспертизаси ва фойдали қазилмалар захираларини тасдиқлаш бундай тасдиқлашни сўраётган ер қаъридан фойдаланувчининг маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.

Давлат экспертизасини ўтказиш учун тақдим этиладиган геологик материалларга доир талаб ер қаъри участкаси геологик тузилишининг мураккаблиги ҳамда уларнинг сони ҳисобга олинган ҳолда, Фойдали қазилмалар захиралари бўйича давлат комиссияси томонидан белгиланади.

Ер қаъридан фойдаланувчи томонидан жалб этилган фойдали қазилмалар захираларига доир ҳисоботнинг халқаро стандартлари бўйича ваколатли шахс геология-қидирув ишлари натижалари, фойдали қазилмалар захиралари (бундан норуда фойдали қазилмалар мустасно) тўғрисида оммавий ҳисоботлар ҳам тайёрлаши мумкин. Бундай ҳолда мазкур ваколатли шахс Фойдали қазилмалар захиралари бўйича давлат комиссиясининг талабларига мувофиқ геологик материалларни давлат экспертизасидан ўтказиш ва фойдали қазилмалар захираларини тасдиқлаш учун ҳисоботларни ҳам тайёрлаши шарт.

Геологик материалларнинг давлат экспертизасини ўтказганлик учун ундириладиган тўлов миқдори Фойдали қазилмалар захиралари бўйича давлат комиссияси билан келишувга кўра Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан тасдиқланади.

Давлат экспертизасини ўтказишга доир маблағлар жалб этиладиган экспертларнинг хизматларига ҳақ тўлашга ва материалларни Фойдали қазилмалар захиралари бўйича давлат комиссиясида кўриб чиқиш учун тайёрлаш харажатларининг ўрнини қоплашга йўналтирилади.

Геологик материалларнинг давлат экспертизаси учун тўлов Ер қаъридан фойдаланиш марказининг ҳисоб-китоб варағига келиб тушади.

Ер қаъридан фойдаланувчи, башарти геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатномада кўрсатилган бир-бирига боғлиқ кадастр квадратларидан ҳеч бўлмаганда биттасида қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмалар кони жойлашган бўлса ҳамда қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларнинг бундай конидан тижорат мақсадида фойдаланилиши зарур бўлса, бундай кадастр квадратларида рухсатноманинг амал қилиш муддати тугагунига қадар ушбу Қонуннинг 108-моддасига мувофиқ қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатнома олишга оид мутлақ ҳуқуққа эга бўлади.

Ер қаъридан фойдаланувчи қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатномани олиш учун Ер қаъридан фойдаланиш марказига қуйидаги маълумотлар кўрсатилган аризани топширади:

1) аризачининг давлат рўйхатидан ўтганлик тўғрисидаги гувоҳномага мувофиқ тўлиқ номи;

2) аризачи ваколатли шахс эканлигини тасдиқловчи ҳужжат;

3) сўралаётган кадастр квадратлари тўғрисидаги батафсил ахборот, шу жумладан уларнинг жойлашган ери ва координаталари кўрсатилган тегишли масштабдаги харита;

4) геологик жиҳатдан ўрганиш тўғрисидаги якуний ҳисобот;

5) конни ўзлаштириш лойиҳаси ёки техник-иқтисодий асос;

6) конни ўзлаштириш лойиҳасига ёки техник-иқтисодий асосга мувофиқ таклиф этилаётган кончилик фаолиятини амалга ошириш учун аризачининг молиявий, касбий ва техник имкониятлари далиллари;

7) давлат экологик экспертизасининг ижобий хулосаси.

Ариза билан бирга топшириладиган ҳужжатларга нисбатан талаблар қонунчилик ҳужжатларида белгиланади.

Агар қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатноманинг амал қилиш муддати ер қаъридан фойдаланувчи қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатнома бериш бўйича ариза топшириш учун зарур бўлган бирор-бир экологик экспертизанинг ижобий хулосасини кутаётган даврда тугаса, геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатнома экологик экспертизанинг ижобий хулосаси олингунига ёки рад этилгунига қадар амал қилишда давом этади.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатнома бериш бўйича аризани кўриб чиққанлик учун йиғим миқдори қонунчилик ҳужжатларида белгиланади. Йиғим суммаси қайтарилмайди.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатномалар Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан белгиланган конлар бўйича аукцион ёки тендер ўтказиш йўли билан берилиши мумкин.

Мамлакатни ривожлантириш билан боғлиқ алоҳида ҳолларда қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатнома Ўзбекистон Республикаси Президентининг ёки Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг ҳужжатларига мувофиқ берилиши мумкин.

Ушбу модданинг биринчи ва иккинчи қисмларида кўрсатилган конлар жумласига қуйидагилар киради:

1) геологик жиҳатдан ўрганишга доир рухсатнома доирасидаги геология-қидирув ишлари натижасида қидириб топилган, рухсатноманинг амал қилиш муддати (фойдали қазилмаларни қазиб олиш учун рухсатнома олишга доир мутлақ ҳуқуқ) тугаганидан кейин давлат балансига киритилган конлар;

2) минерал хомашё базасини ривожлантириш давлат дастурлари доирасида бюджет маблағлари ҳисобидан қидириб топилган фойдали қазилмалар конлари.

Ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган ҳолларда қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олиш учун зарур бўлган кадастр квадратлари Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан захира қилиб қўйилади.

Аукционлар ва тендерлар ўтказиш тартиби қонунчилик ҳужжатларида белгиланади.

Тендер жараёнининг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:

1) ер қаъри участкаларидан фойдаланиш шартларини ишлаб чиқишда вазирликлар, идоралар ва хўжалик бошқаруви органларининг самарали ҳамкорлигини ташкил этиш;

2) мавжуд бўлган геологик маълумотлар, геологик жиҳатдан ўрганиш тўғрисидаги ҳисоботлар ва бошқа тегишли ахборот асосида ишлаб чиқилган ер қаъри участкаларини бериш бўйича тендернинг бошланғич шартларини келишиш;

3) тақдим этилган конни ўзлаштириш лойиҳасининг ёки дастлабки техник-иқтисодий асоснинг ёхуд инвестициявий лойиҳалар техник-иқтисодий асосининг экспертизаси ўтказилишини ҳамда уларнинг Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига, шунингдек ер қаъри участкаларидан фойдаланишнинг белгиланган шартларига мувофиқлиги баҳоланишини ташкил этиш;

4) мақбул бўлган танловга оид аризани ва рухсатнома берилишининг мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги хулосани Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига тасдиқлаш учун киритиш.

Аукцион ёки тендер иштирокчилари ушбу Қонуннинг 50-моддасида назарда тутилган ахборотни тақдим этиши керак, бундан давлат экологик экспертизасининг ижобий хулосаси мустасно, шунингдек иштирокчи техник-иқтисодий асоснинг ўрнига дастлабки техник-иқтисодий асосни тақдим этишга ҳақли. Аукцион ёки тендер жараёни иштирокчиси бирор-бир зарур экологик экспертизаси ўтказилгунига ва давлат экологик экспертизасининг ҳамда Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекциясининг ижобий хулосаси олингунига қадар кончилик фаолиятини бошламаслик мажбуриятини тақдим этиши керак.

Аукцион ёки тендер ғолибини аниқлаш тўғрисидаги баённома тегишли кадастр квадратларида фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатномани ғолибга бериш учун асос бўлади.

Аукцион ёки тендер ғолиби, Ўзбекистон Республикаси Президентининг ёки Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг ҳужжатига асосан рухсатнома олган ер қаъридан фойдаланувчи рухсатнома берилган пайтдан эътиборан бир йил ичида Ер қаъридан фойдаланиш марказига конни ўзлаштириш лойиҳасини ёки техник-иқтисодий асосни, давлат экологик экспертизасининг ижобий хулосасини тақдим этиши керак. Тақдим этилган ҳужжатлар ушбу Қонуннинг 53-моддасига мувофиқ кўриб чиқилади.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг ёки Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг ҳужжатларига асосан бериладиган фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатномалар ушбу Қонуннинг барча талабларига мувофиқ бўлиши керак, уларга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ва ер қаъридан фойдаланувчи ўртасида тузиладиган шартномага кўра қўшимча шартлар ва йиғимлар ҳам қўлланилиши мумкин.

Аукциондан ёки тендердан тушган маблағлар Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда тақсимланади.

Ер қаъридан фойдаланиш маркази қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни геологик жиҳатдан ўрганиш бўйича ер қаъридан фойдаланувчи томонидан тақдим этилган қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатномани бериш учун ариза олинган пайтдан ёхуд аукцион ёки тендер жараёни тугаганидан кейин ёки Ўзбекистон Республикаси Президентининг ёки Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг ҳужжатларига мувофиқ берилган рухсатнома муносабати билан конни ўзлаштиришнинг якуний лойиҳаси ёки техник-иқтисодий асос олинган пайтдан эътиборан ўн иш куни ичида, қўлланиладиган ҳолатга қараб, аризани кўриб чиқади ҳамда унинг тўлиқлигини аниқлаш учун дастлабки тарзда кўздан кечиришни ўтказади.

Аризачи дастлабки тарзда кўздан кечириш босқичи тугаганидан кейин аризадаги бирор-бир камчиликлар тўғрисида хабардор қилинади. Ер қаъридан фойдаланиш маркази аризачига унча катта бўлмаган камчиликларни тузатишга рухсат беришга ёки аризани рад этишга ҳақли. Агар ариза рад этилган бўлса, аризачи такроран янги ариза беришга ҳақли.

Аризани дастлабки тарзда кўриб чиқиш Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан ариза олинган пайтдан эътиборан йигирма иш куни ичида амалга оширилади.

Аризани кўриб чиқишда Ер қаъридан фойдаланиш маркази қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олиш бўйича таклиф этилаётган фаолиятни амалга ошириш учун аризачининг молиявий, касбий ва техник имкониятларини, шунингдек конни ўзлаштириш лойиҳасининг ёки техник-иқтисодий асоснинг техник ва фойдаланиш жиҳатларини тақдим этилган ҳужжатларнинг тўлиқлиги, ижро этилиши ҳамда ушбу Қонуннинг 50 ва 53-моддаларига мувофиқлиги нуқтаи назаридан кўриб чиқади.

Таклиф этилаётган конни ўзлаштириш лойиҳасида ёки техник-иқтисодий асосда камчиликлар аниқланган тақдирда, Ер қаъридан фойдаланиш маркази аризачидан тўқсон кундан ошмайдиган оқилона муддатда камчиликлар бартараф этилишини талаб қилиши мумкин. Бундай сўров олинганидан кейин аризачи ўз аризасини қайтариб олишга, унга ўзгартиришлар киритишга ёки ўзгартиришлар киритиш мақсадга мувофиқ эмаслиги тўғрисида ёзма тушунтириш тақдим этишга ҳақли. Агар аризачи ўз аризасига ўзгартиришлар киритса ёки унга ўзгартиришлар киритиш мақсадга мувофиқ эмаслиги ҳақида ёзма тушунтириш тақдим этса, Ер қаъридан фойдаланиш маркази бундай жавобни кўриб чиқади ва ўн беш иш куни ичида ўзининг жавобини тақдим этади. Бундан ташқари аризачи ўз нуқтаи назарини баён этиш учун эшитув ўтказилишини сўрашга ҳақли, Ер қаъридан фойдаланиш маркази эса асосга тааллуқли саволларга жавоб бериш учун аризачининг шахсан ҳозир бўлишини талаб қилиш ҳуқуқига эга. Бундай ҳолда Ер қаъридан фойдаланиш маркази аризачининг далилларини кўриб чиқиш учун ўн беш иш куни ичида шундай эшитувни ўтказади. Ер қаъридан фойдаланиш маркази ўша пайтда маълум бўлиши мумкин бўлган ҳамда ушбу қисмда тавсифланган жараён доирасида унинг дастлабки тарздаги кўриб чиқишига киритилмаган янги масалаларни кўтариш ҳуқуқига эга эмас. Ушбу қисмда баён этилган жараён Ер қаъридан фойдаланиш маркази рухсатномани тасдиқлашга тайёр бўлмагунига ёки аризачи ўз аризасини узил-кесил қайтариб олмагунига қадар бир неча бор қўлланилади.

Ушбу модданинг биринчи — бешинчи қисмларида баён этилган жараён тугагач, Ер қаъридан фойдаланиш маркази конни ўзлаштириш лойиҳасини ёки техник-иқтисодий асосни қабул қилади ёхуд қайтаради.

Конни ўзлаштириш лойиҳаси ёки техник-иқтисодий асос қабул қилинган ва ариза ушбу Қонуннинг барча бошқа талабларига мувофиқ бўлган ҳолларда, Ер қаъридан фойдаланиш маркази қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатномани беради. Конни ўзлаштириш лойиҳасини ёки техник-иқтисодий асосни ўзгартириш қўшимча экологик экспертиза ўтказилишини ёки унинг қайта кўриб чиқилишини талаб этса, экологик экспертизани ўтказиш тугагунига ва давлат экологик экспертизасининг ҳамда Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекциясининг ижобий хулосаси олингунига қадар рухсатнома берилмайди.

Агар ариза ушбу Қонуннинг 50-моддасида белгиланган талабларга мувофиқ бўлмаса, Ер қаъридан фойдаланиш маркази фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатнома беришни рад этиш ҳуқуқига эга. Рад этиш асосланган бўлиши керак. Ушбу Қонунда назарда тутилмаган асослар бўйича рад этишга йўл қўйилмайди. Ер қаъридан фойдаланиш маркази кўриб чиқиш муддати тугаганидан кейин бундай рад этиш ҳақида аризачини хабардор қилади.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатнома берилганда ер қаъри давлат фонди кадастрининг рухсатномалар реестрига тегишли ёзув киритилади.

Конни ўзлаштириш лойиҳаси ёки техник-иқтисодий асос кўриб чиқилаётганда Ер қаъридан фойдаланиш маркази қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатнома берилгунига қадар асоснинг техник ва фойдаланишга доир жиҳатларини кўриб чиқади. Ер қаъридан фойдаланиш маркази асоснинг молиявий жиҳатларини ўрганиш учун жавобгар бўлмайди. Ер қаъридан фойдаланиш маркази оқилона асосларга кўра қуйидаги мезонларга устуворлик бериши мумкин:

1) қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишнинг энг яхши мавжуд вариантининг мувофиқлиги;

2) кончилик фаолияти учун барқарор, экологик жиҳатдан хавфсиз технологияларни қўллаш;

3) кончилик фаолияти натижасида фойдали қазилмаларнинг ишлатилаётган ва туташ конларига ҳамда ер қаърининг бошқа участкаларига зарар етказилишининг олдини олиш ва ер қаърида жойлашган фойдали қазилмалар захираларини консервация қилиш;

4) давлат учун энг кўп умумий даромад ва фойда олиш;

5) Ўзбекистон Республикасида кончилик фаолиятидан энг кўп қўшимча иқтисодий самара олинишини таъминлаш.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишни амалга ошириш чоғида қуйидагилар устувор аҳамиятга эга бўлади:

1) фойдали компонентлар барқарор, комплекс равишда чиқариб олинишини таъминлайдиган технологик схемалар;

2) қайта ишлашнинг турли босқичларида фойдали компонентлар тақсимотини ва ушбу компонентларнинг фойдали қазилмалар конларидан ажратиб олиниши даражасини ҳисобга олиш ҳамда назорат қилиш;

3) қайта ишлаш маҳсулотлари ва чиқиндиларидан, шунингдек оқова сувлардан имкон қадар хавфсиз фойдаланиш;

4) фойдали компонентларни ўз ичига олган вақтинча фойдаланилмаётган маҳсулотларни ва ишлаб чиқариш чиқиндиларини сақлаш, ҳисобга олиш ва консервация қилиш.

Фойдали қазилмаларнинг турлари ҳамда хоссаларига, конларни ўзлаштириш усулларига, қайта ишлаш технологияларининг турларига ва бошқа омилларга қараб, конларни ўзлаштиришга ҳамда минерал хомашёни қайта ишлашга доир қўшимча талаблар назарда тутилиши мумкин.

Фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатноманинг амал қилиш муддати рухсатнома берилган санадан эътиборан йигирма беш йилдан ошиши мумкин эмас.

Фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатноманинг амал қилиш муддати ер қаъридан фойдаланувчининг аризасига кўра, ушбу Қонуннинг 110-моддасида назарда тутилган тартибда рухсатноманинг дастлабки амал қилиш муддатидан ошмайдиган даврга бир неча марта узайтирилиши мумкин.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатномага эга бўлган ер қаъридан фойдаланувчи бирор-бир кончилик фаолияти бошлангунига қадар зарур экологик экспертизадан ўтиши ва хавфсизлик соҳасидаги барча тегишли маъқуллашларни, шу жумладан давлат экологик экспертизасининг ҳамда Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекциясининг ижобий хулосасини олиши керак. Ер қаъридан фойдаланувчи бундай маъқуллашларни улар олинган пайтдан эътиборан беш кун ичида Ер қаъридан фойдаланиш марказига тақдим этади.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олиш ҳуқуқини олган ер қаъридан фойдаланувчи бирор-бир кончилик фаолияти бошлангунига қадар давлат экологик экспертизасининг ижобий хулосаси олинган ҳамда Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси билан келишилган ер қаъридан фойдаланиш оқибатларини бартараф этишнинг дастлабки режасини ўз ичига оладиган тегишли фойдали қазилмалар конини ўзлаштириш лойиҳасини Ер қаъридан фойдаланиш марказига киритади. Агар конларни ўзлаштириш лойиҳаси ушбу Қонуннинг 50-моддасига мувофиқ тақдим этилган дастлабки техник-иқтисодий асосга ёки техник-иқтисодий асосга киритилган бўлса, унинг такроран тақдим этилиши талаб қилинмайди.

Конни ўзлаштириш лойиҳаси ушбу Қонун талабларига мувофиқ бўлиши керак.

Конни ўзлаштириш ва (ёки) тажриба-саноат усулида қазиб олиш лойиҳаларининг мазмуни ер қаъридан фойдаланувчи томонидан Ўзбекистон Республикасининг қўлланиладиган қонунчилигига мувофиқ, дастлабки техник-иқтисодий асосга ёки техник-иқтисодий асосга киритилган тафсилотлар, шунингдек экологик ва саноат хавфсизлиги талаблари ҳисобга олинган ҳолда мустақил равишда белгиланади.

Кончилик фаолияти ер қаъридан фойдаланувчи томонидан тайёрланган конни ўзлаштиришнинг тасдиқланган жорий лойиҳасига мувофиқ амалга оширилади, бундан фавқулодда вазиятлар ҳоллари мустасно.

Агар ушбу Қонуннинг 57-моддасига мувофиқ илгари ўзгартиришлар киритилмаган бўлса, фойдали қазилмаларнинг асосий турларига доир лойиҳа учун конни ўзлаштириш лойиҳаси Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан тасдиқланган санадан эътиборан бир йил давомида, норуда фойдали қазилмаларга доир конни ўзлаштириш лойиҳаси эса икки йил давомида амал қилади. Ер қаъридан фойдаланиш маркази конни ўзлаштириш лойиҳаси ушбу қисмда кўрсатилган муддатдан узоқроқ даврни қамраб олишини, бироқ, агар ер қаъридан фойдаланиш бўйича режалаштирилаётган фаолиятнинг кенг кўламлиги, техник жиҳатдан бажарилиши ва давомийлиги уларни амалга ошириш муддатларининг кўпайтирилишини талаб этса, тўрт йилдан ошмаслигини талаб қилишга ҳақли.

Фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир барча ишлар ушбу Қонуннинг 59 ва 61-моддаларига мувофиқ ҳужжатлаштирилиши лозим.

Кончилик фаолияти давомида ер қаъри участкасида қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатномада кўрсатилмаган фойдали қазилмаларнинг йирик кони аниқланган тақдирда, ер қаъридан фойдаланувчи бу ҳақда Ер қаъридан фойдаланиш марказини ўн кунлик муддатда хабардор қилиши ва аниқланган фойдали қазилмалар конини ҳисобга олган ҳолда ўзининг конни ўзлаштириш лойиҳасига ўзгартиришлар киритиш керак.

Агар кончилик фаолиятини ер юзасидаги сув объектларининг сувни муҳофаза қилиш зоналари доирасида амалга ошириш мўлжалланилаётган бўлса, конни ўзлаштириш лойиҳаси Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг тегишли ҳудудий бўлинмалари билан ҳам келишилади.

Ер қаъридан фойдаланувчи ушбу моддада ва қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган қаттиқ ҳолдаги асосий фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир ҳар йилги энг кам харажатлар тўғрисидаги талабларга риоя этиши шарт, бундан техноген минерал ҳосилалар бўйича лойиҳалар мустасно.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир ҳар йилги энг кам харажатлар фойдали қазилмаларнинг ҳар бир тури бўйича қонунчилик ҳужжатларида белгиланади.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олиш муддатининг биринчи ёки охирги йили тўлиқ бўлмаганда, ҳар йилги энг кам харажатлар мазкур йилдаги қазиб олиш даврининг ҳар бир тўлиқ ойи учун мутаносиб равишда ҳисоблаб чиқилади. Кадастр квадратида қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатноманинг амал қилиши бирор-бир йил давомида тугатилган тақдирда, ҳар йилги энг кам харажатлар мазкур йилдаги амал қилиш муддатининг ҳар бир тўлиқ ойи учун мутаносиб равишда ҳисоблаб чиқилади.

Ҳар йилги энг кам харажатлар жумласига киритилиши лозим бўлган кончилик фаолияти, шунингдек киритилмайдиган фаолият қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилади. Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир ҳар йилги энг кам харажатларни ҳисоб-китоб қилиш фақат тегишли рухсатномада кўрсатилган кадастр квадратларида қилинган харажатларга нисбатан амалга оширилади.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатнома доирасида ҳар йилги энг кам харажатларни ҳисоб-китоб қилиш Ўзбекистон Республикаси ҳудудида белгиланган ва ҳисобот йилининг 1 январида амал қиладиган базавий ҳисоблаш миқдори асосида амалга оширилади.

Ушбу моддада назарда тутилган қазиб олишга доир энг кам харажатлар бўйича мажбуриятлар бузилган тақдирда, ер қаъридан фойдаланувчи етишмаётган харажатларни амалга ошириши ва бу ҳақда Ер қаъридан фойдаланиш марказига ҳисобот йилидан кейинги икки ойдан кеч бўлмаган муддатда ҳисобот тақдим этиши шарт. Бунда ер қаъридан фойдаланувчи томонидан ушбу моддага мувофиқ амалга оширилган харажатлар жорий йил харажатларида ҳисобга олинмайди ва ҳисоботда ҳисобот йили учун акс эттирилган ҳисобланади.

Фойдали қазилмаларни қазиб олиш бўйича режалаштирилаётган ишларнинг турлари, услублари ва (ёки) усуллари, шунингдек ишларни амалга ошириш технологиялари, ҳажмлари ва муддатлари ўзгарган, ишлаб чиқариш объектларининг ҳамда инфратузилма объектларининг таркиби ўзгарган тақдирда, ер қаъридан фойдаланувчи конни ўзлаштириш лойиҳасига тегишли ўзгартиришлар киритиши ва уни келишиш учун Ер қаъридан фойдаланиш марказига тақдим этиши шарт.

Фойдали қазилмаларни қазиб олиш бўйича лойиҳаларга киритиладиган ўзгартиришлар қуйидаги ҳолларда Ер қаъридан фойдаланиш маркази билан келишилишини талаб этади:

1) лойиҳада назарда тутилган қазиб олиш бўйича ишларни амалга ошириш хавф-хатарлари кўпайганда;

2) агар фойдали қазилмаларни қазиб олиш бўйича қўшимча хавф-хатарларни келтириб чиқарувчи режалаштирилаётган ўзгартиришлар аввал келишилган лойиҳада назарда тутилмаган бўлса;

3) агар фойдали қазилмаларни қазиб олиш бўйича режалаштирилаётган ўзгартишларнинг амалга оширилиши лойиҳада кўрсатилган экологик кўрсаткичларга эришилмаслигига олиб келса;

4) агар фойдали қазилмаларни қазиб олиш бўйича режалаштирилаётган ўзгартиришлар ер қопламининг бутлигини қўшимча равишда бузиши тахмин қилинаётган бўлса;

5) агар кон қазиб олиш мажмуининг асосий объектлари сонини ва параметрларини ўзгартириш режалаштирилаётган бўлса;

6) режалаштирилаётган харажатларда жиддий ўзгартиришлар мавжуд бўлса;

7) ер қаъридан фойдаланувчининг мажбуриятларида жиддий ўзгартиришлар мавжуд бўлса.

Қайта кўриб чиқилган конни ўзлаштириш лойиҳаси Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан қайта кўриб чиқилган лойиҳа олинганидан кейин йигирма иш куни ичида кўриб чиқилади.

Ер қаъридан фойдаланиш маркази конни ўзлаштириш лойиҳасини тўлиқлиги, ижро этилиши ва ушбу Қонуннинг 53-моддасига мувофиқлиги нуқтаи назаридан кўриб чиқади. Конни ўзлаштириш лойиҳасига киритилган ўзгартиришларда камчиликлар аниқланган тақдирда, Ер қаъридан фойдаланиш маркази аризачидан ушбу Қонун 52-моддасининг тўртинчи қисмида баён этилган тартиб-таомилга мувофиқ оқилона муддатларда бундай камчиликлар бартараф этилишини талаб қилиши мумкин. Конни ўзлаштиришнинг жорий лойиҳасига киритилган ўзгартиришлар қўшимча экологик экспертиза ўтказилишини ёки унинг қайта кўриб чиқилишини талаб этган ҳолларда, бундай лойиҳани тасдиқлаш фақат экологик экспертиза ўтказилганидан кейин ва давлат экологик экспертизасининг ижобий хулосаси берилганидан кейин амалга оширилади.

Ўзгартирилган конни ўзлаштириш лойиҳаси Ер қаъридан фойдаланиш маркази томонидан тасдиқлангунига қадар унга доир ишларни амалга ошириш тақиқланади.

Кўриб чиқиш жараёни тугаганидан кейин Ер қаъридан фойдаланиш маркази қайта кўриб чиқилган конни ўзлаштириш лойиҳасини қабул қилиши ёки уни қайтариши керак. Қайта кўриб чиқилган конни ўзлаштириш лойиҳасини қайтариш асосланган бўлиши керак. Ушбу Қонунда назарда тутилмаган асосларга кўра қайтаришга йўл қўйилмайди.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатномага эга бўлган ер қаъридан фойдаланувчилар тегишли рухсатномада кўрсатилган қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олиш, қайта ишлаш, сақлаш, транспортда ташиш, сотиш ва (ёки) экспорт қилиш ҳуқуқига эга.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатнома ер қаъридан фойдаланувчига берилган ер қаъри участкалари ҳамда рухсатномада кўрсатилган ер участкаси ҳамда кадастр квадрати юзасининг ер участкалари ва бирор-бир зарур бўлган тегишли участкалар доирасида қуйидаги мутлақ ҳуқуқларни беради:

1) қўшимча геологик жиҳатдан ўрганишни амалга ошириш;

2) фойдали қазилмалар захираларини қайта баҳолаш учун қўшимча ўрганишни амалга ошириш;

3) конни ўзлаштиришнинг жорий лойиҳасига мувофиқ кончилик фаолиятини амалга ошириш;

4) қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни ишлаб чиқаришни амалга ошириш;

5) рухсатнома берилган қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни товар хомашёси сифатида бойитишни, қайта ишлашни ва уларга ишлов беришни амалга ошириш;

6) қазиб олинган фойдали қазилмаларни транспортда ташиш, сақлаш ва реализация қилиш;

7) башарти тегишли рухсатномалар, келишувлар ёки маъқуллашлар олинган бўлса, кончилик, қайта ишлаш (бойитиш), транспорт объектларини ва бошқа тегишли объектларни ҳамда техноген минерал ҳосилаларни жойлаштириш, шу жумладан:

а) конни қуришни, доимий иншоотларни барпо этишни ҳамда қазиб олинган фойдали қазилмаларни қазиб олиш, қайта ишлаш, сақлаш ва юклаб жўнатиш учун зарур бўлган асбоб-ускуналарни ўрнатишни амалга ошириш;

б) коннинг ходимлари ва уларнинг оила аъзолари учун иншоотлар ҳамда объектларни қуришни ёки ўрнатишни амалга ошириш;

в) қазиб олинган фойдали қазилмаларни кондан реализация қилиш пунктларига етказиш учун инфратузилмани қуришни амалга ошириш;

8) башарти бирор-бир қўлланиладиган рухсатномалар ёки маъқуллашлар олинган бўлса, қуйидагилардан фойдаланиш:

а) башарти фойдаланувчилар учун оқимдан пастда етарлича сув оқими мавжуд бўлса, фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ мақсадлар учун ер қаъри участкаси доирасидаги ер ости сувларидан;

б) кончилик фаолиятини амалга ошириш учун ер қаъри участкаси доирасидаги бирор-бир табиий гидроэнергетик ресурслардан;

9) башарти ушбу Қонунда назарда тутилган қоидаларга риоя этилса, рухсатномада кўрсатилган участкадаги саноат объектларида аниқланган бошқа қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмалар учун рухсатноманинг амал қилиши татбиқ этилишига эришиш;

10) рухсатномадан фойдаланишга ва уни бажаришга оқилона тарзда аралашмаслик.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатномага эга бўлган ер қаъридан фойдаланувчилар қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.

Ер қаъридан фойдаланувчи қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатноманинг амал қилиш муддати давомида:

1) рухсатнома берилган санадан эътиборан қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларнинг асосий турларига доир уч йил ичида ҳамда норуда фойдали қазилмалар бўйича бир йил ичида кончилик фаолиятини амалга оширишни бошлаши;

2) кончилик фаолиятининг барча турлари, шу жумладан ишлаб чиқариш технологиялари барча қўлланиладиган стандартлар ва нормаларга, шунингдек кончилик фаолиятини юритишнинг тегишли амалиётига мувофиқлигини таъминлаши;

3) кончилик фаолияти конни ўзлаштиришнинг жорий тасдиқланган лойиҳасига маълум даражада мувофиқлигини таъминлаши;

4) Ер қаъридан фойдаланиш марказига фойдали қазилмаларнинг асосий турлари бўйича конни ўзлаштиришнинг янгиланган лойиҳасини ҳар йили, норуда фойдали қазилмалар бўйича эса ҳар икки йилда тақдим этиши;

5) кончилик фаолиятининг барча турларини ва ер қаъри участкасидан қонуний асосда бошқача фойдаланишни ушбу барча ишлар оқилона воситалар билан йўл қўйилмаслиги мумкин бўлган жамоатчиликка оид ёки хусусий манфаатлар бузилишига олиб келмаслигини таъминлаш мақсадида кончилик фаолиятини амалга ошириш учун зарур бўлган чоралар билан чеклаши;

6) кончилик фаолиятига нисбатан амалдаги қонунчиликда белгиланган барча талабларга тизимли равишда ва доимий риоя этилишини таъминлаш ҳамда уларнинг ижро этилишини таъминлаш устидан назорат қилиш учун мўлжалланган тегишли бошқарув тизимини ташкил этиши, жорий қилиши ва мунтазам равишда янгилаб бориши;

7) қазиб олинган фойдали қазилмаларнинг ҳамда ишлаб чиқариш жараёнида ҳосил бўладиган ишлаб чиқариш чиқиндиларининг аниқ ҳисобини юритиши, шу жумладан ҳар кунги ишчи журналларнинг ва маҳсулотларни ишлаб чиқариш, юклаб жўнатиш, асбоб-ускуналарни етказиб бериш, бахтсиз ҳодисалар ва объектга ташриф буюрувчилар реестрларининг юритилишини таъминлаши;

8) ушбу Қонуннинг 61 ва 62-моддаларига мувофиқ фойдали қазилмаларни қазиб олиш тўғрисидаги ҳисоботларни ўз вақтида тақдим этиши;

9) атроф-муҳитни бошқаришнинг тасдиқланган режаси унинг даврий равишда қайта кўриб чиқилишини ва янгилаб борилишини, шу жумладан мониторингини ва ҳисобдорлигини ҳисобга олган ҳолда бажарилишини амалга ошириши;

10) сувни муҳофаза қилиш чораларини кўриши, шунингдек кон қазишмасига келиб тушадиган ер ости сувларига нисбатан қонунчиликда белгиланган сув объектларини муҳофаза қилиш бўйича бошқа талабларга риоя этиши;

11) ишлаб чиқариш чиқиндиларини сақлаш ва утилизация қилиш чоғида экологик талабларга риоя этиши;

12) ушбу Қонуннинг 15-бобига мувофиқ ер қаъридан фойдаланиш оқибатларини бартараф этиш режасини ишлаб чиқиши ва молиялаштириши;

13) ушбу Қонуннинг 60-моддасига мувофиқ уранни ишлаб чиқариш чиқиндиларини ҳамда уранни қайта ишлаш маҳсулотларини сақлаш ва утилизация қилиш чоғида экологик ҳамда санитария-эпидемиологик талабларга риоя этиши;

14) ушбу Қонуннинг 136-моддасига ва амалдаги қонунчиликка мувофиқ тасдиқланган ўқитиш дастурларини ҳамда меҳнатни муҳофаза қилиш, хавфсизлик техникаси ва ходимлар учун қулай меҳнат шароитларини яратиш бўйича нормаларни, шунингдек авариялар ва фавқулодда вазиятларга шай ҳолатда туришни ҳамда уларнинг оқибатлари бартараф этилишини таъминлаш чора-тадбирларини амалга ошириши;

15) ушбу Қонуннинг 159-моддасига мувофиқ инфратузилмани ривожлантириш, фойдаланиш ва техник хизмат кўрсатишнинг тасдиқланган режаларини амалга ошириши;

16) даврий ҳамда танлаб ўтказиладиган текширувлар ва (ёки) аудитлар олиб борилишига риоя этиши;

17) Ўзбекистон Республикаси томонидан ратификация қилинган халқаро шартномаларга мувофиқ коррупцияга қарши курашиш бўйича одоб-ахлоқ кодексини ишлаб чиқиши ва унга риоя этилишини таъминлаши;

18) Ўзбекистон Республикасида амалда бўлган қазиб олиш тармоқларининг шаффофлиги ташаббуси стандартларига (ҚТШТС) риоя этиши;

19) низо предмети бўлмаган ер қаъридан фойдаланиш учун барча солиқларни, ер солиқларини, божхона божларини ва бошқа солиқларни ўз вақтида ҳамда ишончли тарзда декларация қилиши ва тўлаши;

20) ушбу Қонун ва бирор-бир бошқа қўлланиладиган қонунчилик қоидаларига риоя этилиши мақсадида барча тегишли ваколатли органлар ҳамда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ходимлари билан ҳамкорлик қилиши шарт.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олиш бўйича ер қаъридан фойдаланувчи бирор-бир кончилик фаолияти бошлангунига қадар кончилик фаолиятининг барча турлари учун суғурта полисларини сотиб олади ва доимий равишда янгилаб боради ҳамда амалга ошириладиган кончилик фаолиятининг хусусияти ва тури ҳисобга олинган ҳолда, тегишли суғуртанинг ўрнини қоплаш лимитлари, чегирмалари ва бошқа шартлари мазкур тармоқда одатда қўлланиладиган шартлар билан таққосланишини таъминлайди.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларнинг асосий турларини қазиб олиш учун рухсатнома олган ер қаъридан фойдаланувчи техноген минерал ҳосилаларга доир лойиҳалардан ташқари:

1) ушбу Қонуннинг 56-моддасида назарда тутилган ҳар йилги энг кам харажатлар тўғрисидаги талабга риоя этиши;

2) ушбу Қонуннинг 16-бобига мувофиқ маҳаллий ишлаб чиқариш товарларини харид қилиш режасининг бажарилишини амалга ошириши;

3) ушбу Қонуннинг 16-бобига мувофиқ маҳаллий кадрларни ёллаш, ўқитиш ва юқори лавозимга кўтариш бўйича режаларнинг бажарилишини амалга ошириши шарт.

Қаттиқ ҳолдаги фойдали қазилмаларни қазиб олишга доир рухсатномага эга бўлган ер қаъридан фойдаланувчиларнинг зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.

Радиоактив фойдали қазилмаларни, шу жумладан уранни қазиб олиш бўйича фаолият билан шуғулланадиган ер қаъридан фойдаланувчи ушбу моддада баён этилган қўшимча мажбуриятларга риоя этиши керак.

Уран бўйича кончилик фаолияти Атом энергиясига бўйича халқаро агентликнинг (АЭХА) радиациядан муҳофаза қилишга доир асосий хавфсизлик стандартларига ҳамда Ўзбекистон Республикасининг радиациявий хавфсизлик соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларига мувофиқ бўлиши керак.

Радиоактив фойдали қазилмаларни, шу жумладан уранни қазиб олиш бўйича фаолият билан шуғулланадиган ер қаъридан фойдаланувчи қуйидагилар учун жавобгар бўлади:

1) бутун ҳудудда, шу жумладан ер қаъридан фойдаланиш оқибатларини бартараф этиш даврида ва ер қаъридан фойдаланиш оқибатларини бартараф этиш даври тугаганидан кейин радиациявий хавфсизликни таъминлаш учун, шунингдек атроф-муҳитни тиклаш учун;

2) ядровий хавфсизликни ҳамда уран ишлаб чиқаришга оид бирор-бир объектнинг жисмонан муҳофаза қилинишини ва чиқиндилар утилизация қилинишини таъминлаш учун;

3) жўнатувчи ва (ёки) ташувчи сифатида радиоактив материални транспортда ташиш, шу жумладан умумий фойдаланишдаги автомобиль йўллар ва темирйўл орқали ташиш учун.

Ер қаъридан фойдаланувчи радиациявий хавфсизликни таъминлаш доирасида ўзининг барча мажбуриятларига риоя этилишини таъминлаш учун етарлича техник ва молиявий ресурсларга эга бўлиши керак.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси томонидан берилган радиациявий хавфсизликни таъминлашга доир рухсат этувчи ҳужжатлар уран қазиб олиш билан боғлиқ фаолиятнинг муҳим циклидаги барча босқичлар учун, шу жумладан рудани геологик жиҳатдан ўрганиш, қазиб олиш, қайта ишлаш ва (ёки) ишлаб чиқариш, кончилик фаолиятининг радиоактив чиқиндилари билан боғлиқ ишларни амалга ошириш объектлари ҳамда радиоактив материалларни транспортда ташиш учун талаб этилади.

Уран қазиб олиш бўйича лойиҳа учун конни ўзлаштириш лойиҳаси кончилик фаолияти учун радиацияни бошқариш режасини ўз ичига олади. Радиацияни бошқариш режасининг шакли ва мазмуни қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ белгиланади.

Ер қаъридан фойдаланувчи радиациявий хавфсизликни таъминлашга доир рухсат этувчи ҳужжатлар бериш тартиб-таомили доирасида радиацияни бошқаришнинг биринчи дастлабки режасини Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитасига кўриб чиқиш ва тасдиқлаш учун тақдим этиши шарт. Уран бўйича бирор-бир кончилик фаолияти, шу жумладан қурилиш радиациявий хавфсизликни таъминлашга доир рухсат этувчи ҳужжатларсиз амалга оширилиши мумкин эмас.

Ер қаъридан фойдаланувчи уранни қазиб олиш бўйича фаолиятни амалга ошириш чоғида қуйидагиларни таъминлаши шарт:

1) «Радиациявий хавфсизлик тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунида белгиланган умумий принципларга мувофиқ бирор-бир уран қурилмалари лойиҳалаштирилишини;

2) объектлар, шу жумладан кончилик фаолиятининг радиоактив чиқиндилари билан боғлиқ ишларни амалга ошириш бўйича бирор-бир объект уран оксидининг концентратларини рухсатсиз олиб чиқиш ва қаршилик кўрсатиш хавфидан лозим даражада ҳимоя қилинишини;

3) жараённинг барча босқичларида ураннинг жойлашган ери, миқдори ва хусусиятлари тўғрисидаги ахборот аниқ, ўз вақтида, тўлиқ ва ишончли берилишига кўмаклашишни;

4) радиациядан муҳофаза қилиш учун асосий хавфсизлик нормаларига мувофиқ ҳисобдорликнинг барча талабларига риоя этилишини;

5) ушбу тартиб-таомиллар ва чораларга риоя этилишини текшириш мақсадида ўз ходимлари ҳамда объектлари аудитдан ўтказилишини;

6) ҳар бир объектда уран оксиди концентратларини ҳисобга олиш ҳамда назорат қилиш чораларини бошқариш учун жавоб берадиган тегишли малака ва тажрибага эга мутахассис тайинланишини;

7) уран оксиди концентратининг бирор-бир етишмаётган ҳажмлари аниқланганидан кейин икки соат ичида Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси ҳамда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси хабардор қилинишини;

8) уран оксиди концентратларини ҳисобга олиш ва назорат қилиш билан боғлиқ барча бухгалтерия ҳамда фойдаланишга оид ҳисобга олиш ёзувлари, ҳисоботлар ва дастлабки ҳужжатлар ушбу концентратлар юзага келган санадан ёки уран оксиди концентратларининг жами миқдори ишлаб чиқариш объектидан олиб чиқилган санадан эътиборан камида беш йил ичида сақланишини.

Республика ижро этувчи ҳокимият органлари ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари уран рудасини қазиб олиш ва (ёки) қайта ишлаш бўйича ер қаъридан фойдаланиш объектларидан хавфсиз фойдаланилишини таъминлашга имкон бериши шарт.

Бутун кончилик фаолияти фойдали қазилмаларни қазиб олиш тўғрисидаги ҳисоботларда ҳужжатлаштирилади.