Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ МАРКАЗИЙ БАНКИ БОШҚАРУВИНИНГ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚарори
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2023 йил 29 сентябрда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 3460]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги, «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги ва «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги қонунларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви қарор қилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Тижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тартиби тўғрисидаги низом 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Айрим идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар 2-иловага мувофиқ ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ойдан кейин кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМарказий банк раиси М. НУРМУРАТОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2023 йил 23 август,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27/4-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2023 йил 23 августдаги 27/4-сон қарорига
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тартиби тўғрисидаги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНИЗОМ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОлдинги таҳрирга қаранг.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур Низом тижорат банклари, шу жумладан микромолия банклари (бундан буён матнда банк деб юритилади) томонидан кредитлар ва микроқарзлар (бундан буён матнда кредитлар деб юритилади), омонатлар (депозитлар), қарз маблағлари, қарз муносабатларини тасдиқловчи қимматли қоғозлар, шунингдек бошқа молиявий воситалар бўйича фоизларни ҳисоблаш тартибини белгилайди.
(муқаддима Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 10 июлдаги 14/10-сонли қарори (рўйхат рақами 3658, 08.08.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 09.08.2025 й., 10/25/3658/0713-сон)
LexUZ шарҳиHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Мазкур Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбухгалтерия ҳисобининг ҳисоблаб ёзиш усули — активлар, мажбуриятлар, хусусий капитал, даромадлар, харажатлар, молиявий операциялари ва ҳодисалар бухгалтерия ҳисобида бу ҳаракатлар юзасидан пул маблағлари ёки эквивалентлари олинган ёхуд тўланган пайтда эмас, балки шу ҳаракатлар содир этилган (ёки ҳақиқатда олинган) пайтда акс эттирилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэффектив фоиз ставкаси — активнинг бошланғич баланс қиймати билан тенглаштириш учун активдан фойдаланиш муддати мобайнида кутилаётган келгусидаги пул тушумлари оқимини дисконтлаш учун ишлатиладиган фоиз ставкаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэффектив фоиз ставкаси усули — дисконт ёки мукофотни фоизли даромадларга (харажатларга) амортизация қилиш орқали ёки кечиктирилган фоиз тўловларини тақсимлаш орқали активнинг (мажбуриятнинг) фойдаланиш муддати давомида доимий фоиз ставкасини тан олишга олиб келадиган усул;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдаромадлар — банкнинг фаолияти давомида акциядорларнинг улуши ошиши билан боғлиқ бўлмаган тарзда хусусий капиталнинг ошишига олиб келадиган иқтисодий наф. Даромад фоизлар, фойда, дивидендлар, активларни сотишдан олинган тушум, мукофот, роялти, ижара ҳақи ва бошқа кўринишда бўлиши мумкин;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфоизли даромад — бу пул маблағлари ёки уларнинг эквивалентларидан фойдаланганлик учун олинган даромад. Фоизли даромад ҳар қандай дисконт, мукофот ёки қарз қимматли қоғозлари ёхуд кредитнинг бошланғич баланс қиймати билан уларнинг сўндириш суммалари ўртасидаги бошқа фарқларнинг амортизация суммасини ҳам ўз ичига олади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхаражатлар — хусусий капитални банкнинг акциядорлари ўртасида тақсимланиши билан боғлиқ бўлмаган капиталнинг камайишига олиб келадиган активларнинг камайиши ёки тугаши кўринишида ёхуд мажбуриятларнинг кўпайиши кўринишида ҳисобот давридаги иқтисодий нафнинг камайиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфоизли харажатлар — бу пул маблағлари ёки уларнинг эквивалентларидан фойдаланганлик учун харажатлар. Фоизли харажатлар ҳар қандай дисконт ёки қарз қимматли қоғозлари ёхуд қарз маблағларининг бошланғич баланс қиймати билан уларнинг сўндириш суммалари ўртасидаги бошқа фарқларнинг амортизация суммасини ўз ичига олади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтан олиш — бу молиявий ҳисобот элементларидан бири, яъни актив, мажбурият, хусусий капитал, даромадлар ёки харажатлар таърифини қаноатлантирадиган моддани молиявий ҳолат тўғрисидаги ҳисоботга ёки молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисобот(лар)га киритиш учун идентификациялаш жараёнидир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. Фоизли даромадлар ва харажатларни тан олиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Ҳисоблаб ёзиш усулидан фойдаланиш ва фоизларни тан олиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Банклар ўз молиявий ҳисоботларини бухгалтерия ҳисобининг ҳисоблаб ёзиш усули асосида тузишлари керак, бундан пул оқимлари тўғрисидаги ҳисобот мустасно.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Банклар операцияларни қайта ишлаш чоғида бухгалтерия ҳисобининг ҳисоблаб ёзиш усулини қўллаган ҳолда автоматлаштирилган шаклда фоизларни ҳисоблаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Фоизлар бухгалтерия ҳисобининг ҳисоблаб ёзиш усули бўйича тан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Ҳафтанинг жума куни ҳисоблаб ёзиладиган фоизни ҳисоблашда одатда уч кун — жума, шанба ва якшанба кунлари учун фоизлар ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Агар жорий ой жума ёки шанба кунида тугайдиган бўлса, унда фоизларни ҳисоблаб ёзиш тегишлича бир кун ёки икки кун учун амалга оширилади. Ҳафта охирида қоладиган кун (кунлар) учун фоизлар кейинги ойнинг биринчи иш кунида ҳисоблаб ёзилади. Байрам кунларига нисбатан ҳам худди шундай жараён қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Ҳар бир ойда ҳисоблаб ёзиладиган ва акс эттириладиган фоизлар банк томонидан ўша ойда олинадиган даромадларни (сарфланган харажатларни) аниқ акс эттириши керак. Ҳисобот даврига тегишли бўлган ҳисобланган фоизларнинг бирор-бир қисми кейинги даврга ўтказилишига йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Банкнинг даромади банк томонидан унинг ҳисобварағига олинган ва олиниши лозим бўлган иқтисодий фойданинг ялпи тушумларинигина ўз ичига олади. Агентлик муносабатларида иқтисодий фойданинг ялпи тушуми ўзига учинчи шахс номидан йиғиладиган ва банк капиталини ошишига олиб келмайдиган суммаларни ўз ичига олади. Учинчи шахс номидан инкассация қилинган суммалар даромад ҳисобланмайди. Бунда, банкнинг воситачилик ҳақи суммаси банк даромади ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Кредитлар бўйича фоизли даромадларни тан олиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Кредит суммасига фоизлар кредит ажратилган кундан эътиборан у банкка қайтарилган ёки бошқа асосларга кўра тегишли ҳисобварақдан ўчирилган кундан олдинги кунгача ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Кредитлар бўйича фоизлар ҳар куни йиллик базавий давр — 365 кундан келиб чиққан ҳолда ҳисоблаб ёзилади (кредитларнинг муайян турлари бўйича 360 кун базавий давр қилиб олинади). Кредитлар бўйича фоизлар қуйидаги формулага биноан ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish| Сўндирилмаган кредит қолдиғи х фоиз ставкаси х амалдаги кунлар сони |
| —————————————————————————————————————————————————— |
| 365 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, кредитларнинг муайян турлари бўйича 360 кун базавий давр қилиб олинганда фоизлар ҳисобланишига амалдаги кунлар сони бир йил учун 360 кун этиб белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредитлар бўйича фоизли даромадларни ҳисоблашда мазкур Низомнинг 1-иловасида келтирилган мисолдан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Кредитлар бўйича фоизларни ҳисоблаб ёзиш қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 16309 «Кредитлар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 41400-447хх «Кредитлар бўйича фоизли даромадлар».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Кредит бўйича келиб тушган фоизлар қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг ҳисобварағи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 16309 «Кредитлар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Банк активлари бўйича фоизлар бир йўла мукофот кўринишида олинганда, бухгалтерия ҳисобининг ҳисоблаб ёзиш усулига мувофиқ мазкур маблағлар тўланган вақти ва пул келиб тушган санасидан қатъи назар қайси даврга тааллуқли бўлса, ўша ҳисобот даврида банкнинг даромадлари таркибида акс эттирилиши (амортизация қилиб борилиши) лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Кредитлар бўйича мукофот шаклида олинган фоизларни амортизация қилган ҳолда ҳисоблаб ёзишда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) ажратилган кредит учун ҳамкор ташкилотдан келадиган мукофот қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 202xx — «Тегишли талаб қилиб олингунча сақланадиган депозитлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 22812 — «Келгуси давр фоизли даромадлари».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) фоизлар мазкур Низомнинг 10-бандида келтирилган формулага биноан ҳисобланади ва қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 16309 — «Кредитлар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 41ххх — «Кредитлар бўйича фоизли даромадларнинг тегишли ҳисобварағи»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 22812 — «Келгуси давр фоизли даромадлари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 16309 — «Кредитлар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредитлар бўйича мукофотни амортизация қилишда мазкур Низомнинг 2-иловасида келтирилган мисолдан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Мижоз кредитнинг сўндириш санаси келгунга қадар кредитни қисман сўндирса, банк фоизларни асосий қарз суммасининг ҳақиқатда сўндирилмаган қисмига ҳисоблаб ёзиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Омонатлар (депозитлар) бўйича фоизли харажатларни тан олиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Банк омонати (депозит) суммасига фоизлар омонат (депозит) банкка тушган куннинг эртасидан бошлаб, то у омонатчига қайтарилган ёки бошқа асосларга кўра омонатчининг ҳисобварағидан ўчирилган кундан олдинги кунгача ёзилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Омонатлар (депозитлар) бўйича фоизлар ҳар куни ҳисоблаб ёзилади ва қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 50100 — 511хх Омонатлар (депозитлар) бўйича фоизли харажатларнинг тегишли ҳисобварағи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 224хх Омонатлар (депозитлар) бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизларнинг тегишли ҳисобварағи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОмонатлар (депозитлар) бўйича фоизли харажатларни ҳисоблашда мазкур Низомнинг 3-иловасида келтирилган мисолдан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Фоизларни мижозга тўлаш қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 224хх «Омонатлар (депозитлар) бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизларнинг тегишли ҳисобварағи»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг тегишли депозит ҳисобварағи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Мижоз омонат (депозит) суммасининг бир қисмини олган тақдирда, банк фоизларни омонатнинг (депозитнинг) ҳақиқатдаги қолдиғига ҳисоблаб ёзиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Қарз маблағлари бўйича фоизли харажатларни тан олиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Қарз маблағлари бўйича фоизлар ҳар куни ҳисоблаб ёзилади ва қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 53100 — 543хх Кредитлар, чиқарилган қимматли қоғозлар ва қимматли қоғозлар билан амалга оширилган РЕПО битимлари бўйича фоизли харажатларнинг тегишли ҳисобварағи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 22410 «Олинган кредитлар бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар» ёки
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 22414 «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚарз маблағлари бўйича фоизли харажатларни ҳисоблашда мазкур Низомнинг 4-иловасида келтирилган мисолдан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Фоизларни мижозга тўлаш қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 22410 «Олинган кредитлар бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар» ёки
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 22414 «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит ҳисобварағи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Қарз маблағлари сўндириш муддати келгунга қадар тўлиқ ёки қисман тўланган ҳолларда, банк ҳисобланадиган фоизларни асосий сумманинг тўланмаган қисмини ҳақиқатдаги кунлар сонига ҳисоблаб ёзиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Номинал қийматида харид қилинган молиявий воситалар бўйича фоизли даромадни тан олиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Молиявий воситалар бўйича фоизли даромадлар ҳар куни ҳисоблаб ёзилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Молиявий воситалар бўйича фоизлар қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 1хххх «Олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизларнинг тегишли ҳисобварағи»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 4хххх «Фоизли даромадларнинг тегишли ҳисобварағи».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНоминал қийматида харид қилинган молиявий воситалар бўйича фоизли даромадларни ҳисоблашда мазкур Низомнинг 5-иловасида келтирилган мисолдан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-§. Сотиб олгунга қадар ҳисобланган фоизлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Тўланмаган фоизлар фоизли инвестицияларни харид қилгунга қадар тўпланиб қолса, унда кейинги олинадиган фоизлар харид қилгунга қадар ва харид қилингандан кейинги даврга тақсимланади ҳамда олинадиган фоизларнинг харид қилингандан кейинги қисми даромад сифатида тан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСотиб олгунга қадар ҳисобланган фоизларни ҳисоблашда мазкур Низомнинг 6-иловасида келтирилган мисолдан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. Эффектив фоиз ставкаларини қўллаган ҳолда фоизли даромадлар ва харажатларни тан олиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Эффектив фоиз ставкаси усулини қўллаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Банклар мукофот ёки дисконт билан сотилаётган молиявий воситалар бўйича фоизларни ҳисоблаб ёзишда ёки шартнома бўйича ҳар ойда фоизли тўловларни тўлаш графиги кўрсатилмаганда эффектив фоиз ставкаси усулини қўллашлари лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Эффектив фоиз ставкаси усулини қўллашда мижозлар томонидан ёки мижозларга тўланадиган фоизли тўловлар муддатлари ва суммалари ҳисоблаб ёзилган фоизлардан фарқ қилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Эффектив фоиз ставкаси усули асосида даромад кутилаётган пул оқимларини актив (мажбурият)нинг дастлабки баланс қийматига етгунга қадар дисконтлаш йўли билан аниқланади. Эффектив фоиз ставкаси дастурий таъминотдан фойдаланган ҳолда ҳисоблаб чиқарилади. Бунда, Microsoft Excel дастурида «Даромадлиликнинг ички ставкаси»ни (ВСД) ҳисоблаш функциясидан фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMicrosoft Excel дастуридан фойдаланган ҳолда эффектив фоиз ставкасини ҳисоблашда мазкур Низомнинг 7-иловасида келтирилган мисолдан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Дисконт билан сотиб олинган молиявий воситалар бўйича фоизли даромадларни тан олиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Дисконт билан сотиб олинган молиявий воситалар бўйича дисконт қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан сотиб олиш санасида акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 1хххх «Молиявий воситаларнинг тегишли ҳисобварағи» — номинал қиймати бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 1хххх «Молиявий воситаларнинг тегишли ҳисобварағи бўйича дисконт» — фарқ суммасига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит ҳисобварағи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Дисконт молиявий воситаларнинг амал қилиш муддати ичида эффектив фоиз ставкаси усули бўйича амортизация қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДисконт билан сотиб олинган молиявий воситалар бўйича эффектив фоиз ставкаси ёрдамида фоизли даромадларни ҳисоблашда мазкур Низомнинг 8-иловасида келтирилган мисолдан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Мукофот билан сотиб олинган молиявий воситалар бўйича фоизли даромадларни тан олиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Молиявий воситалар бўйича мукофот қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан сотиб олиш санасида акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 1хххх «Молиявий воситаларнинг тегишли ҳисобварағи» — номинал қиймати бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 1хххх «Молиявий воситаларнинг тегишли ҳисобварағи бўйича мукофот» — фарқ суммасига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит ҳисобварағи».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Мукофот билан сотиб олинган молиявий воситаларнинг амал қилиш муддати ичида эффектив фоиз ставкаси усули бўйича амортизация қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМукофот билан сотиб олинган молиявий воситалар бўйича эффектив фоиз ставкаси ёрдамида фоизли даромадларни ҳисоблашда мазкур Низомнинг 8-иловасида келтирилган мисолдан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Дисконт билан чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича фоизли харажатларни тан олиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Қимматли қоғозлар дисконт билан чиқарилганда дисконт сотиш санасида акс эттирилади ва қимматли қоғозларнинг амал қилиш муддати ичида эффектив фоиз ставкаси усули бўйича амортизация қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДисконт билан чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича эффектив фоиз ставкасида фоизли харажатларни ҳисоблашда мазкур Низомнинг 9-иловасида келтирилган мисолдан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Дисконт амортизацияси қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 542хх «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича фоизли харажатлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 23698 «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича дисконт (контр-пассив)»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 22414 «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Мукофот билан чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича фоизли харажатларни тан олиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Қимматли қоғозлар мукофот билан чиқарилганда, мукофот сотиш санасида акс эттирилади ва қимматли қоғозларнинг амал қилиш муддати ичида эффектив фоиз ставкаси усули бўйича амортизация қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМукофот билан чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича эффектив фоиз ставкасида фоизли харажатларни ҳисоблашда мазкур Низомнинг 9-иловасида келтирилган мисолдан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Мукофот амортизацияси қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 23696 «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича мукофот»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 542хх «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича фоизли харажатлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 22414 «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Якуний қоида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Ушбу Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчиликда белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тартиби тўғрисидаги низомга
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредитлар бўйича фоизларни ҳисоблашга доир мисол
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2022 йил 1 январь куни банк мижозга йиллик фоиз ставкаси 24% бўлган, 1 000 000 сўмлик қисқа муддатли кредит берди. Кредитни сўндириш санаси 2022 йил 1 апрель. Фоизлар ҳар ойнинг охирида тўланади, асосий қарз суммаси эса сўндириш муддати келганда тўланади. Бунда, 2022 йил 1 январдан бошлаб банк:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) мазкур Низомнинг 10-бандида келтирилган формулага асосан фоизларни қуйидагича ҳисоблайди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(1 000 000 х 24%)/365 = 657,53 сўм (кунлик фоиз суммаси);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) ҳар куни кунлик фоиз суммасини (657,53 сўм) қуйидаги ўтказма билан акс эттиради:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 16309 «Кредитлар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 41400 — 447хх «Кредитлар бўйича фоизли даромад».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисобот даврида (2022 йил январь ойи учун) фоизли даромад 20 383,56 сўмни (657,53 х 31 (ҳақиқатдаги кунлар сони)= 20 383,56 сўм) ташкил этади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФоизларни тўлаш кредит шартномаси шартларига мувофиқ ҳисобот даври сўнгида (ҳар ойда) амалга оширилиши сабабли 31 кун (январь ойи) давомида кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар (20 383,56 сўм) қарздорнинг банкка берган кўрсатмасига асосан унинг депозит ҳисобварағидан ечиб олинади ва қуйидаги ўтказма билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 20ххх «Талаб қилиб олингунча сақланадиган депозитларнинг тегишли ҳисобварағи»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 16309 «Кредитлар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тартиби тўғрисидаги низомга
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредитлар бўйича мукофотни амортизация қилишга доир мисол
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБанк мижозга 2021 йил 1 январда 0 фоиздан 2 йил муддатга 1 000 000 сўм кредит ажратган. Банк фоизли даромадни (2 йил учун) ўзи ҳамкорлик ўрнатган ташкилотдан ажратилган кредитнинг 20 фоизи миқдорида мукофот кўринишида олади. Бунда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) ажратилган кредит учун ҳамкор ташкилотдан келадиган мукофот (2 йил учун 200 000 сўм миқдоридаги) бўйича қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 202xx «Тегишли талаб қилиб олингунча сақланадиган депозитлар (ҳамкор ташкилотнинг ҳисобварағи)»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 22812 «Келгуси давр фоизли даромадлари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) фоизларни ҳисоблаш қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 16309 «Кредитлар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 41ххх «Кредитлар бўйича фоизли даромадларнинг тегишли ҳисобварағи»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 22812 «Келгуси давр фоизли даромадлари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 16309 «Кредитлар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНатижада 2021 йил январь учун фоизли даромад 15 232 сўмни ташкил этади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредит бўйича мукофот амортизацияси қуйидаги жадвалда кўрсатилган тартибда ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Тўлов рақами |
Сана |
Шартнома бўйича пул оқими |
Мукофот амортизацияси |
Кредитни сўндириш бўйича тўловлар графиги |
Кредит қолдиғи |
|
- 1 000 000 |
|||||
|
200 000 |
|||||
|
1 |
1.01.2021 |
42 466 |
- 15 232 |
42 466 |
957 534 |
|
2 |
31.01.2021 |
38 356 |
- 13 278 |
38 356 |
919 178 |
|
3 |
28.02.2021 |
42 466 |
- 14 236 |
42 466 |
876 712 |
|
4 |
31.03.2021 |
41 096 |
- 13 253 |
41 096 |
835 616 |
|
5 |
30.04.2021 |
42 466 |
- 13 169 |
42 466 |
793 151 |
|
6 |
31.05.2021 |
41 096 |
- 12 200 |
41 096 |
752 055 |
|
7 |
30.06.2021 |
42 466 |
- 12 061 |
42 466 |
709 589 |
|
8 |
31.07.2021 |
42 466 |
- 11 482 |
42 466 |
667 123 |
|
9 |
31.08.2021 |
41 096 |
- 10 537 |
41 096 |
626 027 |
|
10 |
30.09.2021 |
42 466 |
- 10 310 |
42 466 |
583 562 |
|
11 |
31.10.2021 |
41 096 |
- 9 382 |
41 096 |
542 466 |
|
12 |
30.11.2021 |
42 466 |
- 9 094 |
42 466 |
500 000 |
|
13 |
31.12.2021 |
42 466 |
- 8 458 |
42 466 |
457 534 |
|
14 |
31.01.2022 |
38 356 |
- 7 049 |
38 356 |
419 178 |
|
15 |
28.02.2022 |
42 466 |
- 7 215 |
42 466 |
376 712 |
|
16 |
31.03.2022 |
41 096 |
- 6 331 |
41 096 |
335 616 |
|
17 |
30.04.2022 |
42 466 |
- 5 882 |
42 466 |
293 151 |
|
18 |
31.05.2022 |
41 096 |
- 5 016 |
41 096 |
252 055 |
|
19 |
30.06.2022 |
42 466 |
- 4 498 |
42 466 |
209 589 |
|
20 |
31.07.2022 |
42 466 |
- 3 775 |
42 466 |
167 123 |
|
21 |
31.08.2022 |
41 096 |
- 2 940 |
41 096 |
126 027 |
|
22 |
30.09.2022 |
42 466 |
- 2 312 |
42 466 |
83 562 |
|
23 |
31.10.2022 |
41 096 |
- 1 497 |
41 096 |
42 466 |
|
24 |
30.11.2022 |
42 466 |
- 793 |
42 466 |
- |
|
200 000 |
1 000 000 |
||||
|
Йиллик эффектив фоиз ставкаси |
24,9% |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тартиби тўғрисидаги низомга
3-ИЛОВА
3-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОмонатлар (депозитлар) бўйича фоизли харажатларни ҳисобга олишга доир мисол
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБанк 2022 йил 9 февралда мижоздан 500 000 сўм миқдорида 13 ой муддатга омонатга (депозитга) маблағ жалб этди. Шартнома бўйича фоиз ставкаси йиллик 22% миқдорида белгиланган. Омонат қабул қилинган куннинг эртасидан бошлаб банк:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) кунлик фоизларни қуйидагича ҳисоблайди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish500 000 х 22% / 365= 301,37 сўм (кунлик фоиз суммаси)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) ҳар куни кунлик фоиз суммаси (301,37 сўмга) қуйидаги ўтказма билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 50100-511хх «Депозитлар бўйича фоизли харажатларнинг тегишли ҳисобварағи»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 22405 «Муддатли депозитлар бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОмонат (депозит) шартномасига мувофиқ ҳисобот даври (февралда) охирида тўлаш учун ҳисобланган фоизлар 5 726,03 сўмни (307,37 х 19 = 5 726,03 сўм) ташкил қилади ва уларни тўлаб бериш қуйидаги ўтказма билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 22405 — «Муддатли депозитлар бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит ҳисобварағи».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОмонатга (депозитга) доир фоизларни тўлаб бериш қуйидаги жадвал бўйича амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Тўлов рақами |
Сана |
Ҳисобот ойидаги кунлар сони |
Ҳисобот ойида фоизли харажатлар |
Омонат (депозит) суммаси |
|
09.02.2021 |
1 000 000 |
500 000 | ||
|
1 |
28.02.2021 |
19 |
5 726,03 |
500 000 |
|
2 |
31.03.2021 |
31 |
9 342,47 |
500 000 |
|
3 |
30.04.2021 |
30 |
9 041,10 |
500 000 |
|
4 |
31.05.2021 |
31 |
9 342,47 |
500 000 |
|
5 |
30.06.2021 |
30 |
9 041,10 |
500 000 |
|
6 |
31.07.2021 |
31 |
9 342,47 |
500 000 |
|
7 |
31.08.2021 |
31 |
9 342,47 |
500 000 |
|
8 |
30.09.2021 |
30 |
9 041,10 |
500 000 |
|
9 |
31.10.2021 |
31 |
9 342,47 |
500 000 |
|
10 |
30.11.2021 |
30 |
9 041,10 |
500 000 |
|
11 |
31.12.2021 |
31 |
9 342,47 |
500 000 |
|
12 |
31.01.2022 |
31 |
9 342,47 |
500 000 |
|
13 |
28.02.2022 |
28 |
8 438,36 |
500 000 |
|
14 |
09.03.2022 |
8 |
2 410,96 |
0 |
|
Жами |
392 |
118 136,99 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тартиби тўғрисидаги низомга
4-ИЛОВА
4-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚарз маблағлари бўйича фоизли харажатларни ҳисобга олишга доир мисол
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish201X йил 1 августда А банк В банкдан қисқа муддатли кредит сифатида 10 000 000 сўм қарз олди. Қарзни сўндириш муддати 201X йил 1 ноябрь бўлиб, қарзнинг фоиз ставкаси 36% ни ташкил этади. Фоизлар ҳар ойда тўланади. Бунда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) август ойи учун ҳисобланган фоизлар қуйидагича ҳисобланади ҳамда мазкур ой учун фоизли харажатлар 305 753,42 сўмни ташкил этади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(10 000 000 x 36%) / 365 x 31 (ҳақиқатдаги кунлар сони) = 305 753,42 сўм;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) август ойи учун ҳисобланган фоизлар ҳар куни қуйидаги ўтказма билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 531хх «Тўланиши лозим бўлган қисқа муддатли кредитлар бўйича фоизли харажатлар» (август ойи учун 305 753,42 сўм, ҳар куни 9 863,01 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 22410 «Олинган кредитлар бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) ҳисобланган фоизларни тўлаш қуйидаги ўтказма билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 22410 «Олинган кредитлар бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар» (август ойи учун 305 753,42 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит ҳисобварағи».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тартиби тўғрисидаги низомга
5-ИЛОВА
5-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНоминал қийматида харид қилинган молиявий воситалар бўйича фоизли даромадларни ҳисоблашга доир мисол
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБанк 20Х1 йил 1 январда ҳар бирининг номинал қиймати 1 500 сўм бўлган 10 та облигация сотиб олди, уларнинг сўндириш муддати 20Х1 йил 1 июнда келади. Уларнинг фоиз ставкаси 30% миқдорида белгиланган ва ҳар ойда тўланиши лозим. Облигациялар номинал қиймати бўйича сотиб олинганлиги сабабли фоизли даромадлар номинал қийматга нисбатан ҳисобланади. Бунда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) январь ойи учун ҳисобланган фоизлар суммаси қуйидагича ҳисобланади ҳамда мазкур ой учун ҳисобланган фоизлар суммаси 382,19 сўмни ташкил қилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(15 000 х 30%) / 365=12,33 х 31= 382,19 сўм;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) январь ойи учун ҳисобланган фоизлар ҳар куни қуйидаги ўтказма билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 1хххх «Олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизларнинг тегишли ҳисобварағи» (январ ойи учун 382,19 сўм, ҳар куни 12,33 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 4хххх «Фоизли даромадларнинг тегишли ҳисобварағи»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) январь ойи учун ҳисобланган фоизлар олинганда, қуйидаги ўтказма билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит ҳисобварағи» (январ ойи учун 382,19 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 1хххх «Олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизларнинг тегишли ҳисобварағи».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тартиби тўғрисидаги низомга
6-ИЛОВА
6-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНоминал қийматида чиқарилган ва фоизларни тўлаш санаси келгунига қадар сотилган облигациялар бўйича фоизли даромадларни ҳисоблашга доир мисол
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish201Х йил 1 март куни А банк 201Х йил 1 январда чиқарилган, ҳар ярим йилда 1 январь ва 1 июлда тўланадиган фоизли даромад келтирувчи, номинал қиймати 800 000 сўм бўлган 10 йиллик облигацияларни йиллик 10 фоиз ставка бўйича сотиб олди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур ҳолатда облигацияни сотиб олиш учун А банк облигациянинг 10 фоиз ставкасидан 2 ойлик фоизини ҳисоблаб сотувчига тўлайди ҳамда 201Х йилнинг 1 июлида 6 ой учун олинган фоизли даромадни фақат 4 ой учун ҳисоблайди. Бунда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) 2 ой учун фоизли даромад ва харид қиймати қуйидагича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish800 000 х 10% х 2/12 = 13 333 сўм — фоизли даромад;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish800 000 сўм + 13 333 сўм = 813 333 сўм — харид қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) А банк томонидан 201Х йил 1 март куни қуйидаги ўтказма амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 1XXXX «Қарз қимматли қоғозлар бўйича тегишли ҳисобварақ» (800 000 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 16311 «Амортизацияланган қиймати бўйича баҳоланадиган қарз қимматли қоғозларга қилинган инвестициялар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар» (13 333 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит ҳисобварағи» (813 333 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) А банк томонидан 201Х йил 31 март, 30 апрель, 31 май ва 30 июнь кунлари қуйидаги ўтказмалар амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 16311 «Амортизацияланган қиймати бўйича баҳоланадиган қарз қимматли қоғозларга қилинган инвестициялар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар» (6 667 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 44813 «Корхоналарнинг қарз қимматли қоғозларига қилинган инвестициялар бўйича фоизли даромадлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) А банк томонидан 201Х йил 1 июль куни қуйидаги ўтказма амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит» (40 000 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 16311 «Амортизацияланган қиймати бўйича баҳоланадиган қарз қимматли қоғозларга қилинган инвестициялар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тартиби тўғрисидаги низомга
7-ИЛОВА
7-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMicrosoft Excel дастуридан фойдаланган ҳолда эффектив фоиз ставкасини чиқаришга доир мисол
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Excel дастуридаги жадвал | ||||||||
|
1. A |
B |
C |
D |
E |
F |
G |
Н |
I |
|
2. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3. |
давр |
пул кирими ва чиқими |
сана |
пул маблағлари кўринишида олинган фоизлар |
шартнома бўйича ҳисобланган фоизлар |
дисконтни амортизацияси |
фоизли даромад |
облигациянинг баланс қиймати |
|
4. |
|
-93 000 |
1/1/X1 |
0 |
|
|
|
93 000 |
|
5. |
1 |
0 |
|
|
1 500 |
101 |
1 601 |
94 601 |
|
6. |
2 |
0 |
|
|
1 500 |
129 |
1 629 |
96 230 |
|
7. |
3 |
0 |
|
|
1 500 |
157 |
1 657 |
97 887 |
|
8. |
4 |
0 |
|
|
1 500 |
185 |
1 685 |
99 572 |
|
9. |
5 |
0 |
|
|
1 500 |
214 |
1 714 |
101 287 |
|
10. |
6 |
0 |
|
|
1 500 |
244 |
1 744 |
103 030 |
|
11. |
7 |
0 |
|
|
1 500 |
274 |
1 774 |
104 804 |
|
12. |
8 |
0 |
|
|
1 500 |
304 |
1 804 |
106 609 |
|
13. |
9 |
0 |
|
|
1 500 |
336 |
1 836 |
108 444 |
|
14. |
10 |
0 |
|
|
1 500 |
367 |
1 867 |
110 312 |
|
15. |
11 |
0 |
|
|
1 500 |
399 |
1 899 |
112 211 |
|
16. |
12 |
18 000 |
31/12/X1 |
18 000 |
1 500 |
432 |
1 932 |
96 143 |
|
17. |
13 |
0 |
|
|
1 500 |
155 |
1 655 |
97 798 |
|
18. |
14 |
0 |
|
|
1 500 |
184 |
1 684 |
99 482 |
|
19. |
15 |
0 |
|
|
1 500 |
213 |
1 713 |
101 195 |
|
20. |
16 |
0 |
|
|
1 500 |
242 |
1 742 |
102 937 |
|
21. |
17 |
0 |
|
|
1 500 |
272 |
1 772 |
104 709 |
|
22. |
18 |
0 |
|
|
1 500 |
303 |
1 803 |
106 512 |
|
23. |
19 |
0 |
|
|
1 500 |
334 |
1 834 |
108 346 |
|
24. |
20 |
0 |
|
|
1 500 |
365 |
1 865 |
110 211 |
|
25. |
21 |
0 |
|
|
1 500 |
398 |
1 898 |
112 109 |
|
26. |
22 |
0 |
|
|
1 500 |
430 |
1 930 |
114 039 |
|
27. |
23 |
0 |
|
|
1 500 |
463 |
1 963 |
116 003 |
|
28. |
24 |
118 000 |
31/12/X2 |
18 000 |
1 500 |
497 |
1 997 |
100 000 |
|
31. |
|
|
|
|
36 000 |
7 000 |
43 000 |
|
|
32. |
ВСД = |
0,017217 |
|
|
|
|
|
|
|
33. |
Йиллик = |
0,206609 |
|
|
|
|
|
|
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсос қилиб олинган маълумотлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishB5 — B28 катаклар облигациянинг муддатини (24 ойни) акс эттиради;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishC5 — C28 катаклар пул маблағларининг ойлик кирим ва чиқимларини ўз ичига олади. Пул маблағларининг оқимлари кунлик, ойлик, чораклик ёки йиллик киритилиши мумкин, бунда изчиллик таъминланиши лозим. Пул оқимлари мавжуд бўлмаган даврларга «ноль» рақами киритилиши лозим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishF5 — F28 катаклар шартнома бўйича ойлик ҳисобланган фоизларни акс эттиради. Фоизлар ҳар йиллик асносида тўланади (Е устуни) ҳамда F устунида кўрсатилган сумма йиллик фоиз суммасига (1/12) тенг;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI4 катаги облигация учун тўланган суммани ифодалайди;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисоб-китоблар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС32 катаги даромадлиликни ички ставкасини ҳисоблашни ифодалайди. Ушбу катакда фойдаланувчи формулани Excel дастурида (1) «Вставка» менюсидаги (2) «Функция» бандини ва ушбу банддаги (3) «Финансовый» категориясини ҳамда (4) «ВСД» функциясини танлаб топиш мумкин. Бунда, «значения» киритилишини талаб қилувчи ойна намоён бўлади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшартнома бўйича облигацияларнинг мавжуд бўлган муддати давомидаги пул маблағларининг кирим ва чиқимларини, дастлабки инвестицияни (манфий рақамларда киритилган чиқимлар) инобатга олган ҳолда ифодаловчи «С4:С28» диапазонни киритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС33 катаги йиллик ҳисобдаги даромадлилик ички ставкасини ифодалайди ва ушбу катакда «С32*12» формуласи қўлланилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishН5 катагида «I4*$C$32» формуласи қўлланилади. Ушбу формула С32 катагидаги даромадлилик ички ставкасини қўллаган ҳолда муддат бошидаги баланс қийматини ҳисоблайди. Формулада C32 катагидан олдин ва кейин $ белгисини қўллаш суммани ўзгаришсиз қолдириш имконини беради ҳамда ушбу формулани кейинчалик Н6 — Н28 катакларига кўчириш мумкин бўлади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishG устуни шартнома бўйича фоизлар ва эффектив фоиз ставкасига асосланган фоизлар ўртасидаги фарқ бўлган дисконт амортизациясини ифодалайди. G5 катагида «Н5 — F5» формуласи қўлланилади. Ушбу формулани G28 катагига тўлиқ кўчириш мумкин бўлади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI устуни облигацияларнинг баланс қийматини (номинал қиймат минус қолган амортизацияланмаган дисконт) акс эттиради. I4 катаги кириш суммасини ифодалайди. I5 катагида «I4 + Н5 -E5» формуласи қўлланилади. Ушбу формула пастга I28 катагигача тўлиқ кўчирилиши мумкин бўлади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31-қатор жами суммани чиқаришни ифода этади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тартиби тўғрисидаги низомга
8-ИЛОВА
8-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДисконт ёки мукофот билан сотиб олинган молиявий воситалар бўйича эффектив фоиз ставкаси ёрдамида фоизли даромадларни ҳисоблашга доир мисоллар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Дисконтга доир мисол
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20X1 йил 1 январда А банк Д компаниянинг 18 фоизли, 2 йил муддатга, номинал қиймати 100 000 сўм бўлган облигацияларини 93 фоизли номинал қийматдан сотиб олади. Фоизлар ҳар йили 31 декабрда тўланиши лозим. Чегирмаларни амортизация қилиш учун эффектив фоиз ставкаси усулидан фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОблигациялар дисконт билан (номинал қийматидан паст нархда) сотиб олинганлиги сабабли даромад (20,66%) фоизнинг номинал ставкасидан (18%) ошади. А банк даромадлиликнинг эффектив ставкасини (рентабелликни) ошириш мақсадида харид санаси ва сўндириш санаси орасида 7 000 сўм чегирмаларни ишлаб топади. Облигацияларнинг сотиб олиниши қуйидаги ўтказма билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 1хххх «Қимматли қоғозларнинг тегишли ҳисобварағи» — номинал қиймати бўйича 100 000 сўм;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 1хххх «Қимматли қоғозларнинг тегишли ҳисобварағи бўйича дисконт» — фарқ суммасига 7 000 сўм;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит ҳисобварағи» (93 000 сўм).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДисконт билан сотиб олинган облигациянинг фоизли даромади, чегирмалар амортизацияси ва баланс қийматини ҳисоб-китоб қилиш учун 1-жадвалдан фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
1-жадвал |
|
Сана |
Пул маблағлари кўринишида олинган фоизлар |
Шартнома бўйича ҳисобланган фоизлар |
Дисконт амортизацияси |
Фоизли даромад |
Облигацияларнинг баланс қиймати |
|
а |
b |
c |
d | ||
|
20X1 1 янв. |
0 |
93 000 | |||
|
31 янв. |
1 500 |
101 |
1 601 |
94 601 | |
|
28 февр. |
1 500 |
129 |
1 629 |
96 230 | |
|
31 март |
1 500 |
157 |
1 657 |
97 887 | |
|
30 апр. |
1 500 |
185 |
1 685 |
99 572 | |
|
31 май |
1 500 |
214 |
1 714 |
101 287 | |
|
30 июнь |
1 500 |
244 |
1 744 |
103 030 | |
|
31 июль |
1 500 |
274 |
1 774 |
104 804 | |
|
31 авг. |
1 500 |
304 |
1 804 |
106 609 | |
|
30 сент. |
1 500 |
336 |
1 836 |
108 444 | |
|
31 окт. |
1 500 |
367 |
1 867 |
110 312 | |
|
30 ноябрь |
1 500 |
399 |
1 899 |
112 211 | |
|
31 дек. |
18 000 |
1 500 |
432 |
1 932 |
96 143 |
|
20X2 31 янв. |
1 500 |
155 |
1 655 |
97 798 | |
|
28 февр. |
1 500 |
184 |
1 684 |
99 482 | |
|
31 март |
1 500 |
213 |
1 713 |
101 195 | |
|
30 апр. |
1 500 |
242 |
1 742 |
102 937 | |
|
31 май |
1 500 |
272 |
1 772 |
104 709 | |
|
30 июнь |
1 500 |
303 |
1 803 |
106 512 | |
|
31 июль |
1 500 |
334 |
1 834 |
108 346 | |
|
31 авг. |
1 500 |
365 |
1 865 |
110 211 | |
|
30 сент. |
1 500 |
398 |
1 898 |
112 109 | |
|
31 окт. |
1 500 |
430 |
1 930 |
114 039 | |
|
30 ноябрь |
1 500 |
463 |
1 963 |
116 003 | |
|
31 дек. |
18 000 |
1 500 |
497 |
1 997 |
100 000 |
|
Жами |
36 000 |
7 000 |
43 000 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) жадвал устунлари бўйича ҳисоблаш формулалари:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(a) = 100.000 x 18%/12
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(b) = (a) — (c)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(c) = (d) x 20,66% /12;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) ҳар ойда қуйидаги ўтказма амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 1хххх «Қимматли қоғозлар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизларнинг тегишли ҳисобварағи» 1 500 сўм
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 1хххх «Қимматли қоғозларнинг тегишли ҳисобварағи бўйича дисконт» 101 сўм
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 4хххх «Қиммати қоғозлар бўйича фоизли даромадларнинг тегишли ҳисобварағи» 1 601 сўм
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) 31/12/20X1 санада қуйидаги ўтказма амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит ҳисобварағи» 18 000 сўм
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 1хххх «Қимматли қоғозлар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизларнинг тегишли ҳисобварағи» 18 000 сўм
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Мукофотга доир мисол
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБ банк 20Х1 йил 1 январда 24 фоизли, 2 йил муддатли, номинал қиймати 100 000 сўм бўлган облигацияларни сотиб олган. Фоизлар ҳар ойда тўланади. Облигациялар 105 000 сўмга сотиб олинган, бу облигациялар бўйича 85 000 сўм мукофот ва эффектив фоиз ставкаси 20,92%ни ташкил қилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) Облигацияларни сотиб олиш қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 1хххх «Қимматли қоғозларнинг тегишли ҳисобварағи» — номинал қиймати бўйича 100 000 сўм
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 1хххх «Қимматли қоғозларнинг тегишли ҳисобварағи бўйича мукофот» 5 000 сўм
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит ҳисобварағи» 105 000 сўм
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМукофот билан сотиб олинган облигациянинг фоизли даромади, мукофот амортизацияси ва баланс қийматини ҳисоб-китоб қилиш учун 2-жадвалдан фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
2-жадвал |
|
Сана |
Пул маблағлари кўринишида олинган фоизлар |
Шартнома бўйича ҳисобланган фоизлар |
Мукофот амортизацияси |
Фоизли даромад |
Облигация-ларнинг баланс қиймати |
|
(a)=100 000x24%/12 |
(b)=(a)-(c) |
(c)=(d)x20,92%/12 |
(d) | ||
|
20X1 1 янв. |
105 000 | ||||
|
31 янв. |
2 000 |
2 000 |
-170 |
1 830 |
104 830 |
|
28 февр. |
2 000 |
2 000 |
-173 |
1 827 |
104 658 |
|
31 март |
2 000 |
2 000 |
-176 |
1 824 |
104 482 |
|
30 апр. |
2 000 |
2 000 |
-179 |
1 821 |
104 304 |
|
31 май |
2 000 |
2 000 |
-182 |
1 818 |
104 122 |
|
30 июнь |
2 000 |
2 000 |
-185 |
1 815 |
103 937 |
|
31 июль |
2 000 |
2 000 |
-188 |
1 812 |
103 749 |
|
31 авг. |
2 000 |
2 000 |
-191 |
1 809 |
103 558 |
|
30 сент. |
2 000 |
2 000 |
-195 |
1 805 |
103 363 |
|
31 окт. |
2 000 |
2 000 |
-198 |
1 802 |
103 165 |
|
30 ноябрь |
2 000 |
2 000 |
-202 |
1 798 |
102 963 |
|
31 дек. |
2 000 |
2 000 |
-205 |
1 795 |
102 758 |
|
20X2 31 янв. |
2 000 |
2 000 |
-209 |
1 791 |
102 550 |
|
28 февр. |
2 000 |
2 000 |
-212 |
1 788 |
102 337 |
|
31 март |
2 000 |
2 000 |
-216 |
1 784 |
102 121 |
|
30 апр. |
2 000 |
2 000 |
-220 |
1 780 |
101 902 |
|
31 май |
2 000 |
2 000 |
-224 |
1 776 |
101 678 |
|
30 июнь |
2 000 |
2 000 |
-227 |
1 773 |
101 451 |
|
31 июль |
2 000 |
2 000 |
-231 |
1 769 |
101 219 |
|
31 авг. |
2 000 |
2 000 |
-235 |
1 765 |
100 984 |
|
30 сент. |
2 000 |
2 000 |
-240 |
1 760 |
100 744 |
|
31 окт. |
2 000 |
2 000 |
-244 |
1 756 |
100 500 |
|
30 ноябрь |
2 000 |
2 000 |
-248 |
1 752 |
100 252 |
|
31 дек. |
2 000 |
2 000 |
-252 |
1 748 |
100 000 |
|
Жами |
48 000 |
-5 000 |
43 000 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) 20Х1 йил январь ойи учун фоизли даромад қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 1хххх «Қимматли қоғозлар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизларнинг тегишли ҳисобварағи» (2 000 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 1хххх «Қимматли қоғозларнинг тегишли ҳисобварағи бўйича мукофот» (170 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 4хххх «Қиммати қоғозлар бўйича фоизли даромадларнинг тегишли ҳисобварағи» (1 830 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) Ҳар ойлик фоизли тўлов олинганда қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит ҳисобварағи» (2 000 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 1хххх «Қиммати қоғозлар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган фоизларнинг тегишли ҳисобварағи» (2 000 сўм).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тартиби тўғрисидаги низомга
9-ИЛОВА
9-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДисконт ёки мукофот билан чиқарилган молиявий воситалар бўйича эффектив фоиз ставкасида фоизли харажатларни ҳисоблашга доир мисоллар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Дисконтга доир мисол.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВ банк 20Х1 йил 1 январда номинал қиймати 100 000 сўм, 8 фоизли, 5 йил муддатли облигация чиқарди. Фоизлар 1 июлда ва 1 январда тўланади. Облигация 92 278 сўмга сотилди ҳамда бу облигация бўйича дисконт 7 722 сўм ва эффектив фоиз ставкаси 10%.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧиқарилган облигация бўйича қуйидагича бухгалтерия ўтказма билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит ҳисобварағи» (92 278 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 23698 «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича дисконт (контр-пассив)» (7 722 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 23600 «Банк томонидан чиқарилган қимматли қоғозлар» (100 000 сўм).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДисконт билан чиқарилган облигация бўйича эффектив фоиз ставкасида фоизли харажатларни ҳисоб-китоб қилиш учун 1-жадвалдан фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
1-жадвал |
|
Сана |
Тўланган пулли фоизлар |
Фоизли харажат |
Облигация бўйича дисконт амортизацияси |
Облигациянинг баланс қиймати |
|
(a) 8% / 2 x 100 000 |
(b) 10 %/2 x баланс қиймати |
(c)=(b)-(a) |
(d) | |
|
1/1/20X1 |
92 278 | |||
|
7/1/20X1 |
4 000 |
4 614 |
614 |
92 892 |
|
1/1/20X2 |
4 000 |
4 645 |
645 |
93 536 |
|
7/1/20X2 |
4 000 |
4 677 |
677 |
94 213 |
|
1/1/20X3 |
4 000 |
4 711 |
711 |
94 924 |
|
7/1/20X3 |
4 000 |
4 746 |
746 |
95 670 |
|
1/1/20X4 |
4 000 |
4 784 |
784 |
96 454 |
|
7/1/20X4 |
4 000 |
4 823 |
823 |
97 276 |
|
1/1/20X5 |
4 000 |
4 864 |
864 |
98 140 |
|
7/1/20X5 |
4 000 |
4 907 |
907 |
99 047 |
|
1/1/20X6 |
4 000 |
4 952 |
952 |
100 000 |
|
жами |
40 000 |
47 722 |
7 722 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) 20Х1 йил январь-июнь ойлари учун фоизли харажат қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 542хх «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича фоизли харажатлар» (4 614 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 23698 «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича дисконт (контр-пассив)» (614 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 22414 «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар» (4 000 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) 20X1 йил 1 июлда В банк тўланган фоизлар қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 22414 «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар» (4 000 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит ҳисобварағи» (4 000 сўм).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20X1 йил учун В банк ўз ҳисоботида 9 259 (4 614 + 4 645) сўм миқдорида фоизли харажатни акс эттиради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Мукофотга доир мисол.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВ банк 20Х1 йил 1 январда номинал қиймати 100 000 сўм, 8 фоизли, 5 йил муддатли облигация чиқарди. Фоизлар 1 июлда ва 1 январда тўланади. Облигация 108 530 сўмга сотилди, бу облигация бўйича мукофот 8 530 сўм ва эффектив фоиз ставкаси 6%.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) 20X1 йил 1 январда чиқарилган облигация қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит ҳисобварағи» (108 530 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 23696 «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича мукофот» (8 530 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 23600 «Банк томонидан чиқарилган қимматли қоғозлар» (100 000 сўм).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМукофот билан чиқарилган облигация бўйича эффектив фоиз ставкасида фоизли харажатларни ҳисоб-китоб қилиш учун 2-жадвалдан фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
2-жадвал |
|
Сана |
Тўланган пулли фоизлар |
Фоизли харажат 6,0% x баланс қиймати |
Облигация бўйича мукофот амортизацияси |
Облигациянинг баланс қиймати |
|
(a) 8% / 2 x 100 000 |
(b) 6%/2 x баланс қиймати |
(c)=(b)-(a) |
(d) | |
|
1/1/20X1 |
108 530 | |||
|
7/1/20X1 |
4 000 |
3 256 |
744 |
107 786 |
|
1/1/20X2 |
4 000 |
3 234 |
766 |
107 019 |
|
7/1/20X2 |
4 000 |
3 211 |
789 |
106 230 |
|
1/1/20X3 |
4 000 |
3 187 |
813 |
105 417 |
|
7/1/20X3 |
4 000 |
3 163 |
837 |
104 579 |
|
1/1/20X4 |
4 000 |
3 137 |
863 |
103 717 |
|
7/1/20X4 |
4 000 |
3 112 |
888 |
102 828 |
|
1/1/20X5 |
4 000 |
3 085 |
915 |
101 913 |
|
7/1/20X5 |
4 000 |
3 057 |
943 |
100 971 |
|
1/1/20X6 |
4 000 |
3 029 |
971 |
100 000 |
|
Жами |
40 000 |
31 470 |
8 530 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) 20Х1 йил январь-июнь ойлари учун фоизли харажат қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 542хх «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича фоизли харажатлар» (3 256 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 23696 «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича мукофот» (744 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 22414 «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар» (4 000 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) 20X1 йил 1 июлда В банк томонидан тўланган фоизлар қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 22414 «Чиқарилган қимматли қоғозлар бўйича тўланиши лозим бўлган ҳисобланган фоизлар» (4 000 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг депозит ҳисобварағи» (4 000 сўм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20X1 йил учун В банк ўз ҳисоботида 6 490 (3 256 + 3 234) сўм миқдорида фоизли харажатни акс эттиради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2023 йил 23 августдаги 27/4-сон қарорига
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎз кучини йўқотган деб топилаётган айрим идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар рўйхати
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2003 йил 11 октябрдаги 25/8-сон «Тижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тўғрисида низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 1306, 2004 йил 30 январь) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 й., 4-сон, 51-модда).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2014 йил 21 февралдаги 4/7-сон «Тижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тўғрисидаги низомга ўзгартиришлар ва қўшимча киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 1306-1, 2014 йил 6 март) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2014 й., 10-сон, 118-модда).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2014 йил 10 октябрдаги 35/1-сон «Тижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тўғрисидаги низомга ўзгартиришлар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 1306-2, 2014 йил 17 октябрь) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2014 й., 42-сон, 526-модда).
(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2023 й., 10/23/3460/0742-сон; 09.08.2025 й., 10/25/3658/0713-сон)