Ҳужжат кучини йўқотган 25.04.2023 15.07.2005 йилда рўйхатдан ўтган, рўйхат рақами 1496
ONLINE TRANSLATE
Ўзбекистон Республикаси Марказий банк бошқарувининг қарори, 15.07.2005 йилда рўйхатдан ўтган, рўйхат рақами 1496
Kuchga kirish sanasi
25.07.2005
Ҳужжат кучини йўқотган 25.04.2023
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ўзбекистон Республикаси Марказий банки БОШҚАРУВИНИНГ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Қарори
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ БАНКЛАРИДА КАМ БАҲОЛИ ВА ТЕЗ ЭСКИРУВЧИ БУЮМЛАРНИНГ БУХГАЛТЕРИЯ ҲИСОБИНИ ЮРИТИШ ТЎҒРИСИДАГИ ЙЎРИҚНОМАНИНГ ТАСДИҚЛАШ ҲАҚИДА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2005 йил 15 июлда 1496-сон билан давлат рўйхатидан ўтказилди]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
 LexUZ шарҳи
Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2023 йил 7 мартдаги 4/7-сонли «Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан қабул қилинган айрим идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида»ги қарорига (рўйхат рақами 3428, 20.04.2023 й.) асосан ўз кучини йўқотган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикаси Марказий банки тўғрисида», «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида» ва «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги қонунларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқаруви қарор қилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. «Ўзбекистон Республикаси банкларида кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларнинг бухгалтерия ҳисобини юритиш тўғрисидаги йўриқнома»нинг янги таҳрири иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Мазкур қарор кучга кириши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг 2005 йил 30 апрелдаги 8/1-сонли қарори ва 2002 йил 12 октябрдаги 520-сонли «Ўзбекистон Республикаси банкларида кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларнинг бухгалтерия ҳисобини юритиш тўғрисидаги йўриқнома» (2003 йил 14 январь, рўйхат рақами 1200) ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилган вақтдан бошлаб 10 кундан кейин кучга киритилсин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Марказий банк Бошқаруви раиси Ф. МУЛЛАЖОНОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Тошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2005 йил 11 июнь,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
13/5-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Марказий банк Бошқарувининг
2005 йил 11 июндаги 13/5-сонли қарори билан
ТАСДИҚЛАНГАН
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ўзбекистон Республикаси банкларида кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларнинг бухгалтерия ҳисобини юритиш тўғрисида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ЙЎРИҚНОМА
(янги таҳрирда)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ушбу Йўриқнома Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида», «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида» ва «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги қонунларига мувофиқ ишлаб чиқилган бўлиб, Ўзбекистон Республикаси банкларида кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларнинг (кейинги матнда КБТЭБ) ҳисобини Молиявий ҳисоботларнинг халқаро стандартларига мувофиқ юритиш тартибини белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
I. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. Банклар КБТЭБ бухгалтерия ҳисобини юритиш бўйича талабларни амалда қўллаш учун мазкур Йўриқнома асосида ўзларининг ички тартибларини ишлаб чиқишлари зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Мазкур Йўриқнома мақсадларида қуйидаги тушунчалардан фойдаланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар (КБТЭБ) — бу банк фаолиятида фойдаланиладиган ва қуйидаги мезонлардан бирортасига жавоб бера оладиган моддий активлардир:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
а) хизмат муддати бир йилдан ортиқ бўлмаган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
б) хизмат муддатидан қатъий назар, бир донаси (комплекти) нархи Ўзбекистон Республикасида ўрнатилган (сотиб олиш вақтидаги) базавий ҳисоблаш миқдорининг эллик бараваригача қийматга эга бўлган буюмлардир.
(2-банднинг «б» кичик банди Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2019 йил 24 августдаги 21/5-сонли қарори (рўйхат рақами 1496-1, 07.09.2019 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 07.09.2019 й., 10/19/1496-1/3703-сон)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Банк раҳбари буюмларнинг КБТЭБ таркибидаги ҳисобини олиб бориш учун ҳисобот йилига буюмлар қийматининг қуйи чегарасини ўрнатиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Хизмат қилиш муддати ва қийматидан қатъий назар, КБТЭБ таркибига қуйидагилар киритилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
а) махсус асбоблар ва мосламалар (айрим буюмларни туркум ва ялпи ишлаб чиқариш ёки якка тартибдаги буюртмаларни тайёрлаш учун мўлжалланган мақсадли асбоблар ва мосламалар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
б) махсус ва санитар кийимлар, махсус пойабзаллар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
в) ётоқ жиҳозлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
г) канцелярия жиҳозлари (калькуляторлар, стол жиҳозлари ва бошқалар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
д) ошхона ва овқатланиш хонаси инвентарлари, шунингдек овқатланиш хонаси чойшаблари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
е) қурилиш-таъмирлаш ишлари таннархига олиб бориладиган вақтинчалик қурилма ва мосламалар (титулсиз иншоотлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ж) фойдаланиш муддати бир йилдан кам бўлган алмашиш асбоб-ускуналари ва бошқа буюмлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ҳақиқатдаги қиймат — КБТЭБ ни сотиб олиш, қайта ишлаш ва уни ҳозирги жойи ҳамда ҳолатига келтириш учун амалга оширилган бошқа жами харажатлар суммасидир;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ҳаққоний қиймат — ўзаро алоқадор бўлмаган ва умумий шартларда битимни амалга оширишни хоҳловчи бохабар томонлар ўртасида активни алмаштириш ёки мажбуриятни қоплаш учун келишилган сумма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Соф сотиш қиймати — оддий иш фаолияти давомидаги битим тузиш ва сотишни амалга ошириш учун зарур бўлган ва ҳисобланган харажатлар чегириб ташланган сотиш баҳосидир. Соф сотиш қиймати банк томонидан оддий ҳолларда КБТЭБ ни сотишдан олиши кутилаётган соф суммани англатади. КБТЭБнинг соф сотиш қиймати ҳаққоний қийматдан сотиш харажатлари айириб ташланган қийматидан фарқ қилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
II. Кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларни сотиб олиш ҳисоби
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3. КБТЭБ қийматини олдиндан тўлаб бериш билан сотиб олиш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1) КБТЭБ ни олдиндан тўлиқ ёки қисман тўланиши қуйидаги бухгалтерия ёзувлари билан расмийлаштирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт — Банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёки мижознинг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағи (агар мол етказиб берувчининг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағига шу банкда хизмат кўрсатилса)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2) КБТЭБ омборхонага сотиб олинганлигини тасдиқловчи бирламчи ҳужжатлар асосида кирим қилиниб, қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан расмийлаштирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4. Агар тўлов КБТЭБ келиб тушгандан кейин амалга оширилса, қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1) КБТЭБ келиб тушганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 29802 «Товар-моддий қимматликлар ва кўрсатилган хизматлар учун тўланадиган маблағлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2) КБТЭБ қиймати тўланганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 29802 «Товар-моддий қимматликлар ва кўрсатилган хизматлар учун тўланадиган маблағлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт — «Банк вакиллик ҳисобварағи ёки мижознинг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағи» (агар мол етказиб берувчининг талаб қилиб олингунча бўлган депозит ҳисобварағига шу банкда хизмат кўрсатилса)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5. КБТЭБ Бош банк/филиалдан филиаллар/бош банкка берилганда шу кунги банк ҳужжатларига моддий жавобгар шахсга тегишли филиал/бош банк томонидан (белгиланган тартибда) берилган талабнома ва ишончнома тикиб қўйилади ва қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 16104 «Бош банк/филиаллардан олинадиган маблағлар — Товар моддий қимматликлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
6. КБТЭБ Бош банкдан филиалга қабул қилинганда бошланғич ҳужжатлар (юк хатлари) асосида қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 22205 «Бош банк /филиалларга тўланадиган маблағлар — Товар моддий қимматликлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
7. Омборга қабул қилинган КБТЭБ да бирор бир номувофиқлик ёки нуқсон топилганда, юкни етказиб берган ташкилот вакиллари иштирокида далолатнома тузилади ва даъво билдирилади. Далолатноманинг учинчи нусхаси билдирилган даъво билан мол етказиб берувчига юборилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1) Банк даъвоси мол етказиб берувчи томонидан қабул қилинганда ёки суд томонидан тегишли қарор чиқарилганда омборга кирим қилинган КБТЭБни мол етказиб берувчига қайтариш қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2) Қайтарилган маблағларни қайта ёзув билан вакиллик ҳисобварағига ўтказиш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт Банкнинг вакиллик ҳисобварағи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
8. Банкка келаётган моддий бойликлар уларнинг сақланишига жавобгар бўлган омборхона мудири (омборчи) ёки банк бошлиғининг буйруғига асосан тайинланган бошқа ходим томонидан қабул қилинади. Жавобгар шахс — омборчи ёки бошқа ходим томонидан банкка қабул қилинаётган барча КБТЭБ бўйича рақамланган, тикилган ва бошқарувчи ҳамда бош бухгалтернинг имзоси ва банкнинг думалоқ муҳр изи билан тасдиқланган журналда алоҳида махсус тизимдан ташқари ҳисоб юритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
III. Кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларни тан олиш ва баҳолаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
9. КБТЭБ ҳақиқатдаги ёки соф сотиш қийматларидан энг кам миқдори билан баҳоланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
10. КБТЭБ нинг ҳақиқатдаги қиймати сотиб олиш ва қайта ишлаш билан боғлиқ бўлган барча харажатлар ҳамда КБТЭБни жорий ҳолатига ва жойига келтириш мақсадида амалга оширилган бошқа харажатлардан иборатдир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
11. КБТЭБни сотиб олиш харажатлари харид нархи, импорт божлари ва бошқа тўловлар (кейинчалик банкка қайтариладиганларидан ташқари) ташиш, қайта ишлаш ва сотиб олиш билан бевосита боғлиқ бўлган бошқа харажатлардан иборат бўлади. Савдо чегирмалари, қоплаб беришлар ва бошқа шунга ўхшаш харажатлар сотиб олиш харажатларини аниқлаётганда чиқариб ташланади (1-илова).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
12. Бошқа харажатлар КБТЭБнинг ҳақиқатдаги қийматига уларни жорий ҳолат ва жойига келтириш билан боғлиқ бўлган қисмигина қўшилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
13. КБТЭБнинг қийматига қўшилмасдан давр харажатлари сифатида харажат қилинган вақтда тан олинувчи харажатларга қуйидагилар мисол бўлади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
а) сақлаш харажатлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
б) КБТЭБни жорий ҳолатига ва жойига келтириш билан боғлиқ бўлмаган маъмурий харажатлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
в) сотиш харажатлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
14. Агар КБТЭБни сотиб олиш бўйича шартномада молиялаштириш элементи ишлатилган бўлса, масалан, оддий ҳолдаги сотиб олиш шартларидаги тўланадиган баҳо билан тўланган баҳо ўртасидаги фарқ бутун харидни молиялаштириш давомида фоизли харажатлар сифатида тан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Қийматни аниқлаш формуласи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
15. Бир хил бўлмаган ва махсус мақсадлар учун ажратилган (масалан, янги дастурий воситани жорий этиш учун олинган ускуналар) КБТЭБнинг ҳақиқатдаги қиймати аниқ харажатларнинг алоҳида қийматларини махсус аниқлаш орқали ўрнатилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
16. Қийматларни махсус аниқлаш — бу маълум турдаги КБТЭБ қийматига аниқ харажатларни олиб боришдир. Бу усул махсус мақсадлар учун алоҳида ажратилган моддаларга нисбатан талаб этилади. Агарда одатда бир хил нархли КБТЭБнинг катта миқдори мавжуд бўлса, махсус баҳолаш талаб этилмайди. Бундай ҳолларда олдиндан фойда ёки зарарга таъсирни аниқлаш учун КБТЭБга тегишли бўлган моддаларни ажратиб олиш усулидан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
17. Мазкур Низомнинг 15-бандида таърифланган КБТЭБдан бошқаларининг ҳақиқатдаги қиймати «биринчи келиш — биринчи кетиш» принципи (ФИФО) ёки ўртача тортилган қиймат формуласи ёрдамида аниқланади. Банк бир хил тавсифга эга бўлган ва банк томонидан бир хил мақсадда ишлатиладиган КБТЭБ бўйича бир хил қиймат формуласидан фойдаланади. Банк бошқа хил тавсифга эга бўлган ва банк томонидан бошқа мақсадда ишлатиладиган КБТЭБ бўйича бошқа қийматни аниқлаш формуласидан фойдаланиши ҳам мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
18. ФИФО усулида биринчи бўлиб сотиб олинган КБТЭБ биринчи бўлиб ишлатилади ва ўз навбатида давр охирида товар моддий захираларда қолган КБТЭБ қолдиғи кейинги харид нархи билан ҳисобга олинади (2-илова). Ўртача тортилган қиймат формуласидан фойдаланилганда ҳар бир объектнинг қиймати худди шундай объектларнинг давр бошидаги ва давр мобайнида сотиб олинган ўртача тортилган қийматига тенг. Ўртача қиймат банкдаги шароитдан келиб чиқиб даврий равишда ёки ҳар бир қўшимча КБТЭБлар сотиб олинганда ҳисобланиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Соф сотиш қиймати
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
19. КБТЭБнинг ҳақиқатдаги қиймати агар улар шикастланган ёки уларнинг сотиш нархи пасайганда қопланмаслиги мумкин. Банклар бундай зарарлар миқдорини КБТЭБни соф сотиш қийматини баҳолаш орқали аниқлайдилар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
20. КБТЭБнинг баҳоланган соф сотиш қиймати мазкур баҳолашни амалга ошириш давридаги энг ишончли фактларга ва сотилиши кутилаётган КБТЭБ ни тасдиқланган қийматига асосланган бўлади. Бу баҳолаш бевосита ҳисобот санасидан кейин рўй берган воқеалар билан боғлиқ нарх ўзгаришларини, ҳисобот санасига мавжуд бўлган шартлар тасдиқланган даражада ҳисобга олади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
21. Банклар бухгалтерия ҳисобида ҳар қандай зарар ёки КБТЭБни қийматини соф сотиш қийматигача камайтириш бўйича харажатларни, зарар ёки қиймат камайиши рўй бераётган ҳар бир ҳисобот даврида акс эттиришлари шарт. Банклар ҳар бир КБТЭБни соф сотиш қийматигача ҳисобдан чиқариш бўйича тизимдан ташқари ҳисоб юритишлари шарт. Тизимдан ташқари ҳисоб юритишда соф сотиш қийматигача ҳисобдан чиқариш ҳар бир КБТЭБ бўйича алоҳида юритилади. Баъзи ҳолатларда агар ҳисобга олинаётган КБТЭБ оғирлиги ёки бошқа шу каби кўрсаткичлари бўйича бир хил бўлса, уларнинг ҳисоби шу кўрсаткичлар бўйича гуруҳлаштириш орқали алоҳида карточкаларда юритилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
22. Ҳар бир кейинги даврда соф сотиш қийматини янгидан баҳолаш амалга оширилади ва зарур бўлса қўшимча ҳисобдан чиқаришлар амалга оширилади. Шундай қилиб, янги баланс қиймати ҳақиқатдаги қиймат ва қайта кўриб чиқилган соф сотиш қийматининг энг кичигига тенгдир. Банклар КБТЭБ соф сотиш қийматигача ҳисобдан чиқаришни қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан амалга оширадилар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ДТ 56895 «Бошқа активлар бўйича кўрилиши мумкин бўлган зарарларни баҳолаш»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
23. КБТЭБ омбордан ишлатиш учун берилганда шу сана учун харажат сифатида тан олинади. Агар КБТЭБ чиқиб кетаётган бўлса, унга мос даромад тан олинган санада тегишли харажат ҳам тан олинади. КБТЭБни соф сотиш қийматигача ҳисобдан чиқариш ва КБТЭБ бўйича кўрилган зарарлар, ҳисобдан чиқариш амалга оширилган ёки зарар кўрилган даврда давр харажати сифатида тан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
24. Баъзи бир КБТЭБ, масалан, банк ҳисобидан қурилаётган асосий восита ҳисобига қўшиладиган КБТЭБ бошқа активлар ҳисобига ўтказилиши мумкин. Бошқа актив таркибига бундай йўл билан қўшилган КБТЭБ активнинг фойдали ишлатилиш даври мобайнида харажат сифатида тан олиб борилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
IV. КБТЭБни ҳисобдан чиқариш ҳисобини юритиш тартиби
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
25. Омбордан КБТЭБ қуйидаги ҳолларда ҳисобдан чиқарилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1) фойдаланишга берилганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2) сотилганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3) бепул (текинга) берилганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4) камомад аниқланганда ва фойдаланиш учун яроқсиз бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5) форс-мажор ҳолатларда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
26. КБТЭБни фойдаланишга бериш қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан расмийлаштирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 56406 «Девонхона, офис ва бошқа буюмлар харажатлари»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Бунда фойдаланиш (эксплуатация)даги ва омбордаги КБТЭБнинг сақланиши устидан назорат ва уларнинг ҳисоби тизимдан ташқари журналларда (журналлар номерланган, тикилган ва банкнинг раҳбари, бош бухгалтери имзоси ва думалоқ муҳрининг изи билан тасдиқланган бўлиши шарт) амалга оширилади. Тизимдан ташқари ҳисоб кунлик равишда олиб борилади ва КБТЭБни мос бандлари қолдиғини кўрсатган ҳолда ҳар бир ҳисобот санасига тузилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
27. Банк ортиқча КБТЭБни сотганда (КБТЭБ шартномада келишилган нархларда сотилади) қуйидаги бухгалтерия ўтказмалари амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1) КБТЭБни сотиш суммасига:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт Банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёки сотиб олувчининг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағи, агар сотиб олувчига шу банкда хизмат кўрсатилса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 29802 «Товар-моддий қимматликлар ва кўрсатилган хизматлар учун тўланадиган маблағлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2) КБТЭБ банк учун фойда ёки зарарсиз сотилганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 29802 «Товар-моддий қимматликлар ва кўрсатилган хизматлар учун тўланадиган маблағлар» соф тушум суммасига*
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
* бу ерда, соф тушум дейилганда шартнома баҳосидан қўшилган қиймат солиғи ва акцизларни айириб ташлагандан кейинги сумма назарда тутилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3) КБТЭБ фойда билан сотилганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 29802 «Кўрсатилган хизматлар ва моддий товар қимматликлари учун тўланадиган маблағлар» — соф тушум суммасига
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 45913 «Банкнинг бошқа хусусий мулкларини сотиш ёки диспозиция қилишдан олинган фойда» — «соф тушум» ва баланс қиймати ўртасидаги фарқ суммасига
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4) КБТЭБ зарар билан сотилганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 29802 «Кўрсатилган хизматлар ва моддий товар қимматликлари учун тўланадиган маблағлар» — соф тушум суммасига
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 55906 «Банкнинг бошқа хусусий мулкларини сотиш ёки диспозиция қилишдан кўрилган зарарлар» — «соф тушум» ва баланс қиймати ўртасидаги фарқ суммасига
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
28. Камомад чиққан, яроқсиз ҳолга келган (айбдор шахслар аниқланмаган ҳолда), текинга берилган, шунингдек, форс-мажор ҳолатларда КБТЭБнинг қиймати, банк томонидан белгиланган тартибда, зарарга чиқарилади ва қуйидаги бухгалтерия ёзуви билан расмийлаштирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 56795 «Бошқа операцион харажатлари»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
V. КБТЭБни инвентаризация қилиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
29. Фойдаланилаётган ва омбордаги КБТЭБ бўйича, уларнинг сақланиши ва ҳақиқатда мавжудлиги устидан назоратни таъминлаш учун йилда камида бир марта инвентаризация ўтказилади. Инвентаризация ўтказиш тартиби банк раҳбарияти томонидан белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
30. Моддий бойликлар камомади аниқланган ҳолда, уларнинг қиймати айбдор ва моддий-жавобгар шахслардан қонунчиликда ўрнатилган тартибда ундириб олинади. Етказилган зарарлар миқдорини банк ходимининг етказган зарари учун унинг моддий жавобгарлиги доираси ва тартибини аниқлаш Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодекси билан тартибга солинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
31. КБТЭБнинг камомади, шунингдек, айбдор шахс айби билан яроқсиз ҳолга келган (айбдор шахс аниқланганда) КБТЭБнинг қиймати инветаризация комиссиясининг бошлиғи ва аъзолари, моддий жавобгар шахс (омбор мудири) томонидан имзоланган акт билан расмийлаштирилади ва моддий-жавобгар шахслардан белгиланган тартибда ундириб олинади ҳамда қуйидаги бухгалтерия ёзуви орқали расмийлаштирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 19908 «Банк ходимлари билан бўладиган ҳисоб-китобларда ундириб олиниши лозим бўлган маблағлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Айбдор ходимларнинг иш ҳақидан ундириб олинганда қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 29803 «Банк ходимлари билан ҳисоб-китоблардаги тўланиши лозим бўлган маблағлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 19908 «Банк ходимлари билан бўладиган ҳисоб-китобларда ундириб олиниши лозим бўлган маблағлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Белгиланган тартибда банк ходимидан касса орқали ундириб олинганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 10101 «Амалиёт (операцион) кассадаги нақд пуллар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 19908 «Банк ходимлари билан бўладиган ҳисоб-китобларда ундириб олиниши лозим бўлган маблағлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
32. Агар инвентаризация пайтида омборда ҳисобда бўлмаган буюмлар аниқланса, улар инвентаризация комиссияси томонидан бозор нархида баҳоланиб, белгиланган тартибда омборга кирим қилинади. Бунда қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кт 45994 «Бошқа фоизсиз даромадлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
33. Омбор мудири (омборчи) ишдан бўшаши, бошқа ишга ўтказилиши, меҳнат таътилига кетиши ёки беморлиги туфайли алмаштирилган тақдирда, банк раҳбарининг буйруғи билан ходимлар таркибидаги ҳайъат томонидан топширувчи ва қабул қилувчи ходимлар иштирокида омборда тўлиқ инвентаризация ўтказилади ҳамда мажбурий равишда қабул қилиш-топшириш далолатномаси тузилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
VI. Ошкор этиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
34. Молиявий ҳисобот қуйидагиларни ошкор этиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1) КБТЭБни баҳолаш учун қабул қилинган ҳисоб сиёсати, жумладан, фойдаланилган қиймат формуласини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2) КБТЭБ жами баланс қийматини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3) давр мобайнида харажат сифатида тан олинган КБТЭБ суммасини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4) давр мобайнида харажат сифатида тан олинган КБТЭБни ҳисобдан чиқариш суммасини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5) мажбуриятлар таъминоти сифатида гаровга қўйилган КБТЭБнинг баланс қийматини.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ўзбекистон Республикаси банкларида кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларнинг бухгалтерия ҳисобини юритиш тўғрисидаги йўриқномага
1-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сотиб олиш харажатлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Банк Б 200 канцелярия папкаларини 2.500 сўмдан жами 500.000 сўмга сотиб олди. Транспорт харажатлари 5.000 сўмга тенг бўлган. Бундан ташқари, сотувчи умумий суммадан 3% чегирма берган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Қиймат 200 х 2.500 сўм = 500.000 сўм
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Чегирма 500.000 х 3% = 15.000 сўм
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Транспорт харажатлари 5.000 сўм
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
500.000 сўм – 15.000 сўм + 5.000 сўм = 490.000 сўм
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Натижада, банк 200 папкани ўзида 490.000 сўмга акс эттиради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ўзбекистон Республикаси банкларида кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларнинг бухгалтерия ҳисобини юритиш тўғрисидаги йўриқномага
2-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
КБТЭБни сотиб олиш ва ҳисобдан чиқариш ҳисоби
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish


‎‎‎КБТЭБ ни сотиб олиш ва ҳисобдан чиқариш ҳисоби

КБТЭБ ни ҳисобини юритишда банк ФИФО усулидан фойдаланади. ‎
Масалан, Банк А 2002 йил 1 октябрда 5 кг қоғозни килограммини 1500 сўмдан сотиб олди. ‎
1)‎

Дт‎

19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»‎ 7.500‎

Кт‎

10301 «Марказий банкдаги вакиллик ҳисобварағи — Ностро» ‎ 7.500‎
2)‎

Дт‎

19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»‎ 7.500‎

‎Кт‎

19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»‎ 7.500‎

9 октябрда Банк А яна 5 кг қоғоз сотиб олди, лекин нархи 1кг 1.550 сўм. ‎

1)‎

Дт‎

19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар» 7.750

‎Кт‎

10301 «Марказий банкдаги вакиллик ҳисобварағи — Ностро» 7.750
2)‎

Дт‎

19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар» 7.750

‎Кт‎

19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар» 7.750

19 октябрда Банк А яна 4 кг қоғоз сотиб олди, лекин нархи 1кг 1.450 сўм. ‎

1)‎

Дт‎

19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»‎ 5.800‎

‎Кт‎

10301 «Марказий банкдаги вакиллик ҳисобварағи — Ностро» ‎ 5.800‎
2)‎

Дт‎

19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»‎ 5.800‎

‎Кт‎

19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»‎ 5.800‎
‎‎21 октябрда Банк А 4 кг қоғозни ишлатди (бунда ҳисобдан дастлаб 1 кг ни 1.500 сўмдан сотиб олинган қоғозлар чиқарилади).

Дт‎

56406 «Девонхона, офис ва бошқа буюмлар харажатлари»‎ 6.000‎
‎‎23 октябрда Банк А яна 2 кг қоғоз ишлатди (бунда ҳисобдан омборда дастлаб 1кг ни 1.500 сўмдан сотиб олинган қоғоз ва кейин 1 кг ни 1.550 сўмдан сотиб олинган қоғоз ҳисобдан чиқарилади).

Дт‎

56406 «Девонхона, офис ва бошқа буюмлар харажатлари»‎ 3.050‎

‎Кт‎

19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар »‎ 3.050‎
‎‎26 октябрда Банк А яна 2 кг қоғозни ишлатди (бунда биринчи келиш тамойилига кўра, омборда қолган 1 кг 1.550 сўмдан сотиб олинган қоғозни 2 кг ми ҳисобдан чиқарилади).

Дт‎

56406 «Девонхона, офис ва бошқа буюмлар харажатлари»‎ 3.050‎

‎Кт‎

19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар »‎ 3.050‎
‎‎Ушбу амалиётлар натижасида «биринчи келиш — биринчи кетиш» услубини қўллаш натижасида омбордаги КБТЭБ қуйидаги тарзда ўзгарди:
‎‎

Сана‎

Харид‎‎

Ишлатиш‎‎

Қолдиқ‎‎

1 кг нархи‎

кг

сумма‎

1 кг нархи‎

1 кг

Ҳисобдан чиқариш суммаси

1 кг нархи‎

кг

сумма‎

01.10.02‎

1.500‎

5‎

7.500‎

09.10.02‎

1.550‎

5‎

7.750‎

19.10.02‎

1.450‎

4‎

5.800‎

21.10.02‎

1.500‎

4‎

6.000‎

23.10.02‎

1.500
‎1.550‎

1
‎1‎

1.500
‎1.550‎

26.10.02‎

1.550‎

2‎

3.100‎

1.550
‎1.450‎

2
‎4‎

3.100
‎5.800‎

(Ўзбекистон Республикаси Қонун ҳужжатлари тўплами, 2005 й., 28-29-сон, 214-модда; Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 07.09.2019 й., 10/19/1496-1/3703-сон)