Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ МАРКАЗИЙ БАНКИ БОШқАРУВИНИНГ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚарори
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТИЖОРАТ БАНКЛАРИДА КРЕДИТЛАРНИНГ БУХГАЛТЕРИЯ ҲИСОБИни юритиш ТАРТИБИ ТЎҒРИСИДАги НИЗОМНИ ТАСДИҚЛАШ ҲАҚИДА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2004 йил 17 декабрда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 1435]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
LexUZ шарҳиМазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2021 йил 18 ноябрдаги 20/4-сонли «Тижорат банкларида бухгалтерия ҳисобининг ҳисобварақлар режасини тасдиқлаш тўғрисида»ги қарорига (рўйхат рақами 3336, 26.11.2021 й.) асосан 2022 йил 27 февралдан ўз кучини йўқотади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикаси Марказий банки тўғрисида», «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида» ва «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги қонунларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқаруви қарор қилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. «Тижорат банкларида кредитларнинг бухгалтерия ҳисобини юритиш тартиби тўғрисидаги низом» иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилган вақтдан бошлаб 10 кундан сўнг кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМарказий банк Бошқаруви раиси Ф. МУЛЛАЖОНОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2004 йил 27 ноябрь,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25/9-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқаруви томонидан 2004 йил 27 ноябрь, 25/9-сон
«ТАСДИҚЛАНГАН»
«ТАСДИҚЛАНГАН»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТижорат банкларида кредитларнинг бухгалтерия ҳисобини юритиш тартиби тўғрисидаги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнизом
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу Низом Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси, Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги, «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги ва «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги қонунларига мувофиқ ишлаб чиқилган ҳамда Молиявий ҳисоботларнинг халқаро стандартларига (МҲХС) асосланган бўлиб, тижорат банклари (бундан буён матнда — банклар) томонидан кредит операцияларининг бухгалтерия ҳисобини Молиявий ҳисоботларнинг халқаро стандартларига мувофиқ (бундан буён матнда — МҲХС) юритиш тартибини белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Банклар активларидаги кредитлар Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низом (рўйхат рақами 2696, 2015 йил 14 июль) талабларига мувофиқ таснифланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФоизларни ўстирмаслик мақоми берилган кредитларнинг бухгалтерия ҳисоби Фоизларни ўстирмаслик тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 1304, 2004 йил 24 январь) мувофиқ амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФоизларни ҳисоблаш, шунингдек кредитлар бўйича ундирилмаган фоизларни бекор қилиш Тижорат банкларида фоизларни ҳисоблаш тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 1306, 2004 йил 30 январь) мувофиқ амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishII. Тушунчалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ушбу Низом мақсадида қуйидаги тушунчалардан фойдаланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкредитлар ва олиниши лозим бўлган маблағлар ҳисобварақлари — фаол бозорда котировка қилинмайдиган, қатъий белгиланган ёки ўрнатилган тўловлар билан ноҳосилавий молиявий активлар бўлиб, қуйидагилар бундан мустасно:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) банк зудлик билан ёки яқин келажакда сотмоқчи бўлган ва шу сабабли сотишга мўлжалланган деб таснифланиши лозим бўлган ёки дастлабки тан олишда сотиб олиш ва сотиш учун деб таснифланган молиявий активлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2) банк томонидан дастлабки тан олинишида сотиш учун мавжуд деб таснифланган активлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3) эгаси ўзининг бошланғич инвестиция суммасини амалда ундириб ололмайдиган активлар, активлар сотиш учун мавжуд деб таснифланиши лозим бўлган кредитнинг қадрсизланиш ҳолатлари бундан истисно.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishреал фоиз ставка усули — активнинг (мажбуриятнинг) хизмат муддати давомида муддати узайтирилган фоизли тўловларни тақсимлаш орқали (масалан, ҳар ойда эмас, ҳар йилда олинадиган ёки тўланадиган) дисконт ёки мукофотни фоизли даромадга (ёки харажатга) амортизациялаш йўли билан доимий фоиз ставкасини тан олинишига олиб келадиган усул;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishреал фоиз ставкаси — бу молиявий активнинг мўлжалланган хизмат муддати давомида ёки мақбул бўлган ҳолда, қисқароқ даврда кутилаётган келажакдаги пул тўловлари ёки тушумлари оқимларини унинг соф баланс қийматигача аниқ дисконтлайдиган ставка;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқадрсизланишдан кўриладиган зарар (ёки кўрилиши мумкин бўлган зарар) — кредитнинг баланс қиймати унинг қопланадиган миқдоридан ошиб кетган суммаси. Бу қарздор кредитнинг тўлиқ суммасини (асосий қарз ва фоизларни) қайтара олмаслигини ва банкда зарарнинг юзага келиши мумкинлигини билдиради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқопланадиган қиймат — кредитнинг баланс қиймати ва кредитнинг дастлабки реал фоиз ставкаси бўйича дисконтланган кутилаётган пул оқимларининг жорий қийматидан энг каттаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIII. Дастлабки тан олиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Банк томонидан берилган кредитлар ҳақиқий қиймати бўйича акс эттирилади ва у қарздорга берилган пул маблағлари суммасини ифодалайди. Банк томонидан кредит берилганда қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Дт 11900 — 15500 (тегишли ссуда ҳисобварағи) |
||
|
Кт 10301 — «Марказий банкдаги вакиллик ҳисобварағи — Ностро» (агар маблағ олувчига бошқа тижорат банки томонидан хизмат кўрсатилса), ёки | ||
|
Кт — маблағ олувчининг талаб қилиб олунгунча депозит ҳисобварағи (агар маблағ олувчига мазкур банкда хизмат кўрсатилса), ёки | ||
|
Кт 10100 — «Кассадаги нақд пул ва бошқа тўлов ҳужжатлари» (кредит нақд пулда берилганда). | ||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Кредит бериш муносабати билан банк томонидан олинадиган воситачилик ҳақи қарздорнинг молиявий ҳолатини ва инвестиция лойиҳаларини қопланишини баҳолаш, кафолатларни баҳолаш ва акс эттириш, гаров ва бошқа таъминотларни ташкиллаштириш бўйича тадбирлар, ҳужжатларни тайёрлаш ва уларни қайта ишлаш ҳамда битимни якунлаш билан боғлиқ банк харажатлари компенсациясини ўз ичига олади. Шу каби воситачилик ҳақлари кредит бериш ва келгусида кредит муносабатларида қатнашишнинг ажралмас қисми бўлиб, ва уларга тегишли тўғридан-тўғри харажатлар билан бирга, муддати узайтирилади ва реал даромадни тузатиш (корректировка қилиш) сифатида тан олинади. Бундан ташқари, банклар кредит бериш бўйича ёзма мажбурият учун воситачилик ҳақи олишлари мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Банклар томонидан мазкур Низомнинг 4-бандида кўрсатилган хизматлар учун потенциал қарз олувчилардан воситачилик ҳақи олинаётганда қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Дт — Қарз олувчининг талаб қилиб олунгунча депозит ҳисобварағи |
|||
|
Кт 22896 — «Бошқа муддати узайтирилган даромадлар» |
|||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Кредит бериш бўйича ёзма мажбурият бергани учун олинган воситачилик даромадлари, кредит шартномасини тузиш эҳтимоли мавжуд бўлганда, банкнинг кредит бериш жараёнида узлуксиз иштирок этганлиги учун тўлов (компенсация) сифатида қаралади. Банк томонидан олинган воситачилик даромадлари улар билан боғлиқ бевосита харажатлар билан биргаликда узайтирилади ва улар реал даромадни тузатиш (корректировка) сифатида тан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар кредит бериш бўйича мажбурият муддати тугаб, кредит талаб қилиб олинмаган бўлса, у ҳолда кредит бериш мажбурияти учун воситачилик ҳақи ушбу муддат тугагандан кейин даромад сифатида тан олинади (1-сонли Илова).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Агар қарздор томонидан банкка бозорда кредит шартномасида белгиланган фоиз ставкасига нисбатан шаклланган юқорироқ фоиз ставкасига муқобил тарзда маълум бир комиссияни тўланиши тўғрисида банк ва қарздор ўртасида келишувга эришилган тақдирда, ушбу комиссия тўлови кредит муддати давомида тўланиши лозим, яъни узайтирилади ва реал даромадни тузатиш (корректировка) сифатида тан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Қарздор томонидан кредит муддатидан олдин қайтарилса ёки бошқа шахс фойдасига воз кечилса, банк мазкур кредит билан боғлиқ ҳар қандай муддати узайтирилган воситачилик ҳақини кредит қайтарилган ёки бошқа шахс фойдасига воз кечилган санасига даромад сифатида тан олади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIV. Кредитнинг қадрсизланиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Баланс ҳисоботини ҳар бир тузиш санасига (ҳар ойда) банк томонидан Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низом (рўйхат рақами 2696, 2015 йил 14 июль) ва Фоизларни ўстирмаслик тўғрисидаги низом (рўйхат рақами 1304, 24 январь 2004 йил), шунингдек МҲХСга мувофиқ кредитлар таснифланади, мавжуд ва кўрилиши мумкин бўлган зарарларни қоплаш захиралари шакллантирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Кредит қадрсизланишини тасдиқловчи объектив далиллар ва шароитлар аниқланган тақдирда, зарар суммаси қуйидаги икки миқдордан энг юқориси бўйича баҳоланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 2696, 2015 йил 14 июль) мувофиқ аниқланган сумма бўйича; ёки
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2) кредитнинг баланс қиймати ва кредитнинг дастлабки реал фоиз ставкаси бўйича дисконтланган кутилаётган келажакдаги пул оқимларининг жорий қиймати ўртасидаги фарқ бўйича.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Банк кўрилиши мумкин бўлган зарарларни баҳолашни қуйидагича акс эттиради:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Дт 56802 — «Кредитлар бўйича кўрилиши мумкин бўлган зарарларни баҳолаш» |
|||
|
Кт — Кредитлар бўйича кўрилиши мумкин бўлган зарарлар захираси — Кредитнинг тегишли категорияси (контр-актив) |
|||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Агар кредит портфелининг кейинги таҳлили натижасида унинг захиралари мазкур Низомнинг 10-бандида кўрсатилган талаблардан ошса, банк захира суммасини охирги сана ҳолати бўйича аниқланган, кўрилиши мумкин бўлган зарарлар суммасига мувофиқлаштириши лозим. Бунда қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Дт — Кўрилиши мумкин бўлган зарарлар захираси — Кредитнинг тегишли категорияси (контр-актив) |
||
|
Кт 56802 — «Кредитлар бўйича кўрилиши мумкин бўлган зарарларни баҳолаш». | ||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Чет эл валютасида берилган кредитлар бўйича кўрилиши мумкин бўлган зарарларни баҳолаш аввал кредит қайси валютада берилган бўлса, ўша валютада амалга оширилади. Шу тарзда, биринчи навбатда, ҳар қандай эҳтимолий зарарларни баҳолаш чет эл валютасида амалга оширилади, кейин ушбу сумма Ўзбекистон Республикаси миллий валютасида акс эттирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Кредитларни қайтарилиши қарз олувчининг асосий, шунингдек иккиламчи талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварақларидан қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси орқали амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Дт — Қарз олувчининг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағи |
||
|
Кт — Ссуда ҳисобварағи | ||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар кредит кафолат берувчи (кафил) томонидан қайтарилса, қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Дт — Кафолат берувчи (кафил)нинг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағи, ёки |
||
|
Дт 10301 — «Марказий банкдаги вакиллик ҳисобварағи — Ностро» (агар маблағ олувчига бошқа тижорат банки томонидан хизмат кўрсатилса) |
||
|
Кт — Ссуда ҳисобварағи | ||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредитлар нақд пулда қайтарилганда қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Дт 10100 — «Кассадаги нақд пул ва бошқа тўлов ҳужжатлари» | ||
|
Кт — Ссуда ҳисобварағи | ||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Агар кредитга фоиз ўстирмаслик мақоми берилмаган бўлса, унда кредитлар бўйича фоизлар тушуми қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси орқали акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Дт — Қарз олувчининг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағи |
||
|
Кт 16309 — «Кредитлар бўйича ҳисобланган фоизлар». | ||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФоизларни ўстирмаслик мақоми берилган кредитлар бўйича фоизлар ҳисоби Фоизларни ўстирмаслик тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 1304, 2004 йил 24 январь) мувофиқ амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Қарздор томонидан гаров билан таъминланмаган кредит қайтарилмаса ёки тўлиқ қайтарилмаганда, уларни шакллантирилган захира ҳисобидан ҳисобдан чиқариш қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси орқали амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт — Кредитлар бўйича кўрилиши мумкин бўлган зарарлар захираси — Кредитнинг тегишли категорияси (контр-актив)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт — Ссуда ҳисобварағи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Гаров билан таъминланган кредит қарздор томонидан қайтарилмаса ёки тўлиқ қайтарилмаган ҳолда, банк кредитни қайтариш учун ундирувни гаровга қўйилган мол-мулкка қаратишга ҳақли. Ундирувга қаратилган гаровга қўйилган мол-мулкни сотиш ким ошди савдоси орқали қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади. Гаровга қўйилган мол-мулкни сотишдан маблағлар келиб тушганда 10301 — «Марказий банкдаги вакиллик ҳисобварағи — Ностро» ҳисобварағи дебетланади ва 29801 — «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» ҳисобварағи кредитланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредитлар бўйича асосий қарзни ва мазкур кредит бўйича ҳисобланган, лекин ҳали олинмаган фоизларни сўндириш қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси орқали амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) Асосий қарз қайтарилганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 29801 — «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт — Ссуда ҳисобварағи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) Асосий қарз тўлиқ қайтарилгандан кейин, фоизлар сўндирилганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 29801 — «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт 41400 — 44600 — Кредитлар бўйича фоизли даромадлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Кредит гаровга олинган мол-мулкни ўз эгалигига олиш йўли билан қайтарилган тақдирда, кредитнинг баланс қиймати ва гаровга қўйилган мол-мулкнинг ҳаққоний қийматидан қайси бири кам бўлса, ўша қиймат бўйича, уни сотиш бўйича қилинган харажатларни чегирган ҳолда, лекин қайта савдодаги дастлабки сотув баҳосидан 10 фоиз кам бўлмаган суммада қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДт 16701 — «Кредит ва лизинг бўйича гаров ҳисобидан ундирилган мулк»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКт — Ссуда ҳисобварағи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Қарздор етарли миқдорда пул маблағларига эга бўлмаган тақдирда, банк кредит бўйича қарзни қарздорнинг розилиги билан унинг ликвид мол-мулки ҳисобидан, агар қарздор норози бўлса, қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда суд қарори асосида ундирувни қарздорнинг ликвид мол-мулкига қаратиш йўли билан қайтариш ҳуқуқига эга.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредитлар бўйича асосий қарз ва ҳисобланган, лекин ҳали олинмаган фоизлар қарздорнинг ликвид мол-мулкини сотишдан тушган маблағлар ҳисобига қайтарилганда, мазкур Низомнинг 18-бандида белгиланган бухгалтерия ўтказмалари амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Кредитлар бўйича кўрилиши мумкин бўлган зарарлар захирасидан фойдаланиш Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 2696, 2015 йил 14 июль) мувофиқ амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV. Молиявий ҳисоботни очиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Молиявий ҳисоботга изоҳларда банклар қуйидагиларни очишлари зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) кредитларни умидсиз деб тан олиниши ва уларни ҳисобдан чиқариш учун сабаб бўлган асосларни изоҳловчи ҳисоб сиёсатини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2) қуйидагиларни алоҳида-алоҳида кўрсатган ҳолда: «Кўрилиши мумкин бўлган зарарларни баҳолаш» ҳисобварағи бўйича ўзгаришларни ва ундириб олинмайдиган кредитлар бўйича кўрилган зарарларга нисбатан давр харажатлари сифатида тан олинган суммани; ҳисобдан чиқарилган кредитлар бўйича давр ичида ундирилган суммани; ва илгари ҳисобдан чиқарилган кредитларни қайтарилиши натижасида давр ичида кирим қилинган даромадлар суммасини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3) ҳисобот санасига кредитлар бўйича баҳоланган жами зарарлар суммаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4) фоизларни ўстирмаслик мақоми берилган кредитларга тегишли баланс ҳисоботига киритилган жами суммани, шунингдек бундай кредитларнинг баланс қийматини аниқлаш асослари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Бундан ташқари, банклар ўз кредитларининг географик туманлар, мижозлар гуруҳлари ёки саноат тармоқлари, чет эл валютаси турлари бўйича ҳар қандай муҳим хатарлар концентрациясини ифодаловчи бошқа ҳолларни очиб беришлари лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНизомга
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВоситачилик ҳақини кредит бўйича реал даромаднинг қисми сифатида акс эттириш юзасидан мисол
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКредит беришни тайёрлаш учун воситачилик ҳақи, шунингдек, кредит бериш бўйича мажбурият учун (кредит бериш бўйича мажбуриятнинг амал қилиш даврида берилган кредитлар бўйича) воситачилик ҳақи, кредит бўйича даромадни тузатиш (корректировка) сифатида тан олинади. Қуйидаги келтирилган мисолда, кредит бериш мажбурияти учун воситачилик ҳақи кўриб чиқилган, ушбу методология кредит беришни тайёрлаш учун воситачилик ҳакига нисбатан ҳам қўлланилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМисол: банк 10 млн. сўм миқдорда кредит бериш мажбуриятини олган. Ушбу банк кредит бериш бўйича мажбурият учун кредитнинг умумий суммасидан 4 фоиз миқдорида (қайтариб берилмайдиган) воситачилик ҳақини олади, ва ушбу мажбуриятнинг амал қилиш муддати 3 ойни ташкил этади. Кредит бўйича фоиз ставкаси (йиллик) 15%ни ташкил этади, бунда фоиз тўловлари ҳар ой амалга оширилиши лозим. 10 млн. сўм миқдоридаги асосий қарз суммаси икки йил тугагандан кейин қайтарилиши лозим. Банк кредит бериш мажбурияти амал қиладиган уч ой муддат давомида мижоз кредит олиш учун мурожаат қилишини кутади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВоситачилик ҳақи суммаси = 10.000.000 х 4% = 400 000
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОйлик фоизлар = 10 млн. х 15%/12 = 125 000
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМажбурият учун воситачилик ҳақини олиш бўйича бухгатерия ўтказмаси:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Дт — Қарз олувчининг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағи |
400.000 |
||
|
Кт 22896 — «Бошқа муддати узайтирилган даромадлар» |
400.000 | ||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар кредит мажбурияти муддати кредит тақдим этилмасдан тугаса:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Дт 22896 — «Бошқа муддати узайтирилган даромадлар» |
400.000 |
||
|
Кт 45237 — «Кредит мажбуриятлари бўйича кўрсатилган хизматлар учун олинган даромадлар» |
400.000 | ||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар банк томонидан кредит бериш бўйича мажбурият бажарилаётган бўлса, у ҳолда муддати узайтирилган даромад кредитнинг амал қилиш муддати давомида даромадни тузатиш (корректировка) сифатида реал фоиз ставкаси усулини қўллаган ҳолда амортизацияланади. Воситачилик ҳақи моҳиятига кўра кредит бўйича даромадни тузатиш (корректировка) деб ҳисобланганлигидан келиб чиққан ҳолда, кредит бўйича ҳақиқий ички даромадлилик ставкаси кўрсатилган 15%га тенг бўлган фоиз ставкасининг миқдорини эмас, балки 17,3473%ни ташкил этади. Операциянинг моҳиятини янада аниқроқ акс эттириш учун муддати узайтирилган воситачилик ҳақини амортизация қилиш учун кредит «воситачилик даромадлари»га эмас, балки «фоизли даромадлар»га тааллуқли бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМуддати узайтирилган воситачалик ҳақининг амортизация қилиш графиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Давр |
Пул кўринишидаги олинган фоизлар |
Фоизли даромад |
Муддати узайтирилган воситачалик даромадларининг амортизацияси |
|
1. |
125.000 |
144.561 |
19.561 |
|
2. |
125.000 |
139.061 |
14.061 |
|
3. |
125.000 |
139.265 |
14.265 |
|
4. |
125.000 |
139.471 |
14.471 |
|
5. |
125.000 |
139.680 |
14.680 |
|
6. |
125.000 |
139.892 |
14.892 |
|
7. |
125.000 |
140.107 |
15.107 |
|
8. |
125.000 |
140.326 |
15.326 |
|
9. |
125.000 |
140.547 |
15.547 |
|
10. |
125.000 |
140.772 |
15.772 |
|
11. |
125.000 |
141.000 |
16.000 |
|
12. |
125.000 |
141.231 |
16.231 |
|
13. |
125.000 |
141.466 |
16.466 |
|
14. |
125.000 |
141.704 |
16.704 |
|
15. |
125.000 |
141.946 |
16.946 |
|
16. |
125.000 |
142.191 |
17.191 |
|
17. |
125.000 |
142.439 |
17.439 |
|
18. |
125.000 |
142.691 |
17.691 |
|
19. |
125.000 |
142.947 |
17.947 |
|
20. |
125.000 |
143.206 |
18.206 |
|
21. |
125.000 |
143.470 |
18.470 |
|
22. |
125.000 |
143.737 |
18.737 |
|
23. |
125.000 |
144.007 |
19.007 |
|
24. |
125.000 |
144.282 |
19.282 |
|
3.400.000 |
400.000 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБиринчи ой учун воситачалик даромади қуйидаги тартибда тан олинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Дт 22896 — «Бошқа муддати узайтирилган даромадлар» |
19.561 |
||
|
Дт — Қарз олувчининг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағи |
125.000 |
||
|
Кт 41400 — 44600 — Кредитлар бўйича фоизли даромадлар |
144.561 | ||
(Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 й., 50-сон, 511-модда)