Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Молия вазирининг
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбуйруғи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (10-сонли БҲС) «Алмашув операцияларидан олинадиган даромадлар»ни тасдиқлаш тўғрисида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2019 йил 25 мартда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 3145]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
LexUZ шарҳиМазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2026 йил 13 майдаги 363-сонли «Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (19-сонли БҲС) «Даромад»ни тасдиқлаш ҳақида»ги буйруғига (рўйхат рақами 3857, 18.06.2026 й.) асосан ўз кучини йўқотган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (10-сонли БҲС) «Алмашув операцияларидан олинадиган даромадлар» иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Мазкур буйруқ 2020 йил 1 январдан кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВазир Д. КУЧКАРОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2019 йил 5 февраль,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси молия вазирининг 2019 йил 5 февралдаги 12-сон буйруғига
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (10-сонли БҲС) «Алмашув операцияларидан олинадиган даромадлар»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (10-сонли БҲС) «Алмашув операцияларидан олинадиган даромадлар» (бундан буён матнда Стандарт деб юритилади) Ўзбекистон Республикасининг Бюджет кодекси ва Ўзбекистон Республикасининг «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ бюджет ташкилотлари, давлат мақсадли ва бошқа бюджетдан ташқари жамғармаларнинг (бундан буён ташкилотлар деб юритилади) алмашув операцияларидан олинадиган даромадлар ҳисобини юритиш тартибини белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Стандартда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishалмашув операциялари — бир ташкилот бошқа ташкилотдан активлар ёки хизматларни (ишларни) қабул қилиши ёки мажбуриятларни бажарилишида, унга худди шу миқдордаги активлар (пул маблағлари, товарлар, ишлар, хизматлар) билан алмашуви;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishалмашув операциясининг ҳақиқий қиймати — тарафлар ўртасида битимни амалга оширишда активни сотиб олиш ёки мажбуриятларни бажариш учун етарли бўлган сумма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishалмашув бўлмаган операциялар — актив ёки хизматларнинг (ишларнинг) ташкилот томонидан ёки ташкилотга бепул ёхуд бошқа мажбуриятларсиз берилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтугалланганлик фоизи бўйича ҳисоблаш усули — алмашув операциясидан олинган даромадларнинг ҳисобот даврида тугалланганлик даражаси (фоизи) бўйича тан олиниши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғри чизиқли ҳисоблаш усули — белгиланган давр мобайнида кўрсатилган хизматлар (бажарилган ишлар) натижасида олинган даромадларнинг бир маромда, тенг улушларда тан олиниши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Стандарт ҳисоблаш методи асосида молиявий ҳисоботларни тузувчи ва тақдим қилувчи ташкилотларнинг товарлар (ишлар, хизматлар) реализациясидан тушган даромадлари ҳамда ташкилот активларидан фойдаланиш натижасидан юзага келадиган фоизлар, лицензия йиғимлари ва дивидендлар бўйича алмашув операциялари натижасида олинадиган даромадларнинг ҳисобини юритишда фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Стандартдан қуйидагилардан тушадиган даромадларнинг ҳисобини юритишда фойдаланилмайди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) ижара шартномасидан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) асосий воситаларни сотишдан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) инвестициялар натижасида олинадиган дивидендлардан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) суғурта шартномаларидан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) молиявий активлар ва молиявий мажбуриятларнинг жорий нархи ўзгаришидан ёки уларнинг сотилишидан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishе) жорий активларнинг қиймати ўзгаришидан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishж) биологик активлар ҳақиқий қийматининг ўзгаришидан ва дастлабки ҳисобга олишдан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishз) фойдали қазилмаларнинг қазиб олинишидан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. Даромадлар ва уларни баҳолаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Даромадлар ташкилотнинг фойдасига олинадиган ёки олиниши кутилаётган иқтисодий фойдадан бўлган ялпи тушумларни ўз ичига олади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮқори турувчи ташкилот ҳамда Ҳукумат топшириғига асосан ундирилган зарар суммаси ташкилот учун иқтисодий фойда ҳисобланмайди ҳамда ушбу тушумлар активларнинг ошиши ёки мажбуриятларнинг камайишига олиб келмайди. Шу сабабли, улар даромад таркибидан чиқариб ташланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда олинган ёки олиниши кутилаётган тушумларнинг ташкилотга комиссия ёки улуш сифатида қоладиган қисми даромад сифатида ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Молиялаштиришдан келиб тушган маблағлар даромад сифатида эътироф этилмайди ҳамда бевосита молиявий ҳисоботларнинг актив ва мажбуриятлар қолдиғи йиғиндиси сифатида акс эттирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Товарлар ёки хизматлар хусусиятига ва қийматига кўра бир хил бўлган товарлар ёки хизматларга алмаштирилганда, бундай операциялар даромад келтирувчи операциялар деб ҳисобланмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАлмашув операциясидан олинган даромад товар ёки хизматнинг ҳақиқий қиймати бўйича ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Даромадлар тушганда ёки тушиши кутилаётганда ҳақиқий қиймати бўйича ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Харажатнинг ўрнини қоплаш пул маблағлари ёки унинг эквиваленти кўринишида бўлади, бунда даромад суммаси олинган ёки олиниши кутилаётган пул маблағлари ёхуд унинг эквиваленти ҳисобланади. Агар, пул маблағлари ёки унинг эквиваленти тушиш вақти кечиктирилган бўлса, ундан олинадиган даромаднинг ҳақиқий қиймати номиналда белгиланганидан кўра пастроқ бўлиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Алмашув операциясидан ҳосил бўладиган даромадлар миқдори хизматлар ва активлардан фойдаланувчилар ёки харидорлар билан ташкилот ўртасида битимга асосан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Алмашув операцияси ҳисобланмаган мақсадли тушумлар ташкилот томонидан тан олинган соф актив қийматининг ўсиши ҳисобида баҳоланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТашкилот келиб тушган даромадни мажбурий тўлов ёки солиққа тортилмайдиган тушум сифатида қабул қилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. Хизматлар кўрсатиш (ишларни бажариш)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Кўрсатиладиган хизматни (бажариладиган ишни) ишончли баҳолаш имконияти мавжуд бўлганда, ундан олиниши кутилаётган даромад ушбу хизмат кўрсатиладиган (иш бажариладиган) ҳисобот даврида тугалланган деб ҳисобга олиниши керак. Кўрсатиладиган хизмат (бажарилган иш) қуйидаги шартлар бажарилганда ишончли деб баҳоланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) даромад миқдори ишончли деб ҳисобланганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) алмашув операциясидан тушадиган даромад ташкилотга келиб тушиш эҳтимоли бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) ҳисобот даврида алмашув операциясининг тугалланишини ишончли баҳолаш имкони бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) алмашув операцияси ва унинг тугалланиши билан боғлиқ бўлган харажатларни аниқ баҳолаш имкони бўлганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Амалга оширилган ҳар бир алмашув операцияси ташкилот томонидан алоҳида тан олиниши лозим. Бунда ташкилот даромадни тугалланганлик фоизи методи асосида тан олади. Алмашув операциясининг моҳиятини кўрсатиш мақсадида, унинг алоҳида ажратилган қисмлари тан олиниши мумкин (мисол учун, товар қиймати келажакдаги хизмат қийматини ўз ичига олган бўлса, бу қиймат кейинги ушбу товарга хизмат кўрсатилган даврга ўтказилиб, ушбу даврдаги даромад деб тан олинади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТашкилот томонидан бир ёки бир нечта амалга оширилган алмашув операциялари умумий тарзда тан олиниши мумкин (мисол учун, ташкилот бир товарни сотишга ва уни кейинчалик қайта сотиб олиш шарти билан иккита шартнома тузиши мумкин, бунда бу товарнинг фойдалилик қиймати анча пасаяди ва бундай ҳолатда иккита операция ҳам бир пайтда кўриб чиқилади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Даромад сифатида тан олинган маблағларни қабул қилиш бўйича ноаниқликлар келиб чиқса, қайтарилмаган ёки қайтариб олиниши эҳтимоли мавжуд бўлмаган пул миқдори харажат сифатида қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Алмашув операцияларининг тугалланганлик даражаси турли методлар орқали аниқланиши мумкин. Бунда ташкилотлар кўрсатилган хизматларни ишончли баҳолашга имкон берувчи методдан фойдаланади. Операцияларнинг тугалланганлик даражасини аниқлашда, операциянинг хусусиятига қараб қуйидагилар инобатга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбажарилган ишлар бўйича ҳисобот;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлиқ иш ҳажмига нисбатан маълум муддатгача тугатилган ишнинг фоиз миқдори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбитим бўйича умумий ҳисобланган харажатларнинг ҳисобот санасигача қопланган харажати. Ҳисобот санасига қадар ҳисобланган харажатларга мазкур муддатгача кўрсатилган хизматлар бўйича қилинган харажатлар киради. Келишув бўйича жами баҳоланган харажатларга кўрсатилган ёки кўрсатилиши кутилаётган хизматлар бўйича харажатлар киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАлмашув операциясидан келиб тушадиган оралиқ тўловлар ва аванслар кўрсатилган хизматлар (бажарилган ишлар) тўлиқ миқдорини белгиламайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Маълум бир давр мобайнида бир неча маротаба хизмат кўрсатилганда (ишлар бажарилганда), улардан келиб тушган даромадлар тўғри чизиқли ҳисоблаш усули асосида тан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Хизмат кўрсатишни назарда тутувчи алмашув операциясининг кутилаётган натижасини ишончли баҳолаш имкони бўлмаганда, даромад қопланган харажатлар кўламига тенг миқдорда тан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Алмашув операцияси амалга оширилишининг бошланғич босқичида ушбу операциянинг келажакдаги натижаси баҳоланиши керак. Ташкилот томонидан алмашув операциясини амалга ошириш учун қилинган харажатларнинг қопланиши кутилаётган миқдори аниқланади ҳамда ушбу харажатларнинг қопланиши кутилаётган даражаси тан олинади. Алмашув операциясининг келажакдаги натижасини ишончли даражада баҳолаш имконияти мавжуд бўлмаганда даромад тан олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚилинган харажатларни қоплаш эҳтимоллиги бўлмаган тақдирда, улар зарар сифатида тан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Алмашув операциясидан олинадиган даромадларнинг тан олиниши:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) хизмат кўрсатишдан (ишни бажаришда) олинадиган даромадларни тан олиш шартлари:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishташкилот сотиб олувчига товар эгалиги билан боғлиқ бўлган фойда ва таваккалчиликларни ўтказганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishташкилотда эгалик қилиш ҳуқуқи мавжуд бўлмаганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдаромад кўлами ишончли баҳоланганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishташкилотга операция билан боғлиқ иқтисодий фойда тушганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқилинган ёки қилиниши кутилаётган харажатлар ишончли баҳоланганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) фоизлар, лицензия йиғимлари ва дивидендлар бўйича алмашув операцияларидан тушадиган даромадларнинг тан олиш шартлари:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдивидендлар ёки уларнинг эквивалентлари — акциядорлар ёки ташкилотнинг ушбу дивидендлар ёки уларнинг эквивалентларини олиш ҳуқуқига эгалиги аниқланганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфоизлар — активларнинг вақтга мутаносиб равишда ҳақиқий даромадлилиги аниқланганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishроялти ва лицензион тўловлар — шартнома талаблари бажарилганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Ташкилот эгалик ҳуқуқи билан боғлиқ таваккалчиликларни ўзида сақлаб қолганда, бундай операция сотиш операцияси ҳисобланмайди ва у билан боғлиқ даромад тан олинмайди. Ташкилот эгалик ҳуқуқи билан боғлиқ хавфларни турли сабабларга кўра қуйидаги ҳолларда ўзида сақлаб қолиши мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдаромаднинг тушиши сотилган товарларнинг харидор томонидан қайта сотилишидан тушган даромадга боғлиқ бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishолди-сотди шартномада кўрсатилган сабабга кўра харидор олди-сотди шартномасини бекор қилса ва ташкилотнинг фойда олиш эҳтимоллиги йўқ бўлса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Фоизлар, лицензия тўловлари ва дивидендлар бўйича алмашув операцияларидан тушадиган даромадлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Ташкилотларнинг активларидан бошқа шахслар томонидан фойдаланиши қуйидаги кўринишдаги даромадларни келтириб чиқаради:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфоизлар — ташкилотнинг пул маблағлари ёки уларнинг эквиваленти ҳисобланган воситалардан фойдаланганлик учун ёки ташкилотга тегишли бўлган пул маблағлардан фойдаланганлик учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishроялти — ташкилотнинг номоддий активларидан фойдаланганлик учун (мисол учун, патентлар, савдо белгиси, муаллифлик ҳуқуқи ва дастурий таъминотлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishташкилот таъсисчи ҳисобланган юридик шахснинг фойдасини тақсимлашдан келиб чиққан бошқа даромадлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Ташкилотнинг активларидан фойдаланишдан бошқа шахсларга тушадиган фоиз, роялти, дивиденд ва бошқа даромадлар Стандартнинг 18-бандига асосан тан олиниши керак. Бунда ушбу даромадлар қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishоперация билан боғлиқ иқтисодий фойда ташкилотга келиб тушиш эҳтимоллиги бўлганида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдаромад миқдорини ишончли баҳолаш имконияти мавжуд бўлганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Инвестиция киритилмасдан ҳисобланган, бироқ ушбу инвестиция бўйича фоизлар тўланмаган ҳолларда, ундан олинган фоизлар икки давр (инвестиция киритилишидан олдин ва унинг киритилишидан кейинги давр) бўйича тақсимланади, бунда инвестиция киритилгандан кейин тушган фоизлар даромад сифатида тан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Даромад операциялар билан боғлиқ бўлган иқтисодий фойда ташкилотга келиб тушиши эҳтимоли бўлган ҳолатларда тан олинади. Даромадга киритилган суммани ундириш бўйича ноаниқлик мавжуд бўлганда, қайтарилмаган ёки олиш мумкин бўлмаган сумма харажат сифатида тан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. Ахборотни очиб бериш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Ташкилот томонидан қуйидаги маълумотлар очиб берилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) даромадларни тан олиш учун қабул қилинган ҳисоб сиёсатини, шу жумладан хизматлар кўрсатиш (ишларни бажариш) билан боғлиқ операциянинг тугалланганлик даражасини аниқлаш учун қўлланган метод;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) ҳисобот даврида тан олинган ҳар бир аҳамиятга эга даромадлар тоифасининг кўлами, шу жумладан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхизматлар кўрсатиш (ишларни бажариш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтоварларни сотиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфоизлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishроялти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдивидендлар ёки уларнинг эквивалентидан келиб тушувчи даромадлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) ҳар бир аҳамиятга эга даромад тоифасига киритилган товарлар ва хизматлар (ишлар) алмашувидан даромадлар.
(Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 25.03.2019 й., 10/19/3145/2809-сон)