Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚарори
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (14-сон МБМС) «Товар-моддий захиралар қийматини баҳолаш»ни тасдиқлаш тўғрисида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2017 йил 19 июнда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 2890]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
LexUZ шарҳиМазкур қарор Ўзбекистан Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги директорининг 2020 йил 1 майдаги 01/11-15/62-сонли «Ўзбекистон Республикасининг Ягона миллий баҳолаш стандартини тасдиқлаш ҳақида»ги буйруғига (рўйхат рақами 3239, 04.06.2020 й.) асосан 2020 йил 5 сентябрдан ўз кучини йўқотади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикасининг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонуни, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2008 йил 24 апрелдаги ПҚ-843-сонли «Баҳоловчи ташкилотлар фаолиятини янада такомиллаштириш ва кўрсатилаётган хизматлар сифати учун уларнинг масъулиятини ошириш тўғрисида»ги қарори ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 18 апрелдаги ПФ-5016-сонли «Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасини ташкил этиш тўғрисида»ги Фармонига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитаси қарор қилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Ўзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (14-сон МБМС) «Товар-моддий захиралар қийматини баҳолаш» иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРаис Р. ГУЛЯМОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2017 йил 15 май,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish01/27-26/04-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг 2017 йил 15 майдаги 01/27-26/04-сон қарорига
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (14-сон МБМС) «Товар-моддий захиралар қийматини баҳолаш»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур Ўзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (14-сон МБМС) «Товар-моддий захиралар қийматини баҳолаш» (бундан буён матнда 14-сон МБМС деб юритилади) Ўзбекистон Республикасининг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонуни, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2008 йил 24 апрелдаги ПҚ-843-сон «Баҳоловчи ташкилотлар фаолиятини янада такомиллаштириш ва кўрсатилаётган хизматлар сифати учун уларнинг масъулиятини ошириш тўғрисида»ги қарори ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 18 апрелдаги ПФ-5016-сон «Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасини ташкил этиш тўғрисида»ги Фармонига мувофиқ товар-моддий захиралар қийматини баҳолаш соҳасида Ўзбекистон Республикасидаги баҳолаш фаолиятининг норматив жиҳатдан тартибга солинишини белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. 14-сон МБМСнинг нормалари ва қоидалари юридик шахслар товар-моддий захиралар қийматини уларни реализация қилиш ёки шартнома ва/ёки қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқача усулда бошқа шахсга бериш эҳтимолини ҳисобга олган ҳолда шартнома ва/ёки қонун ҳужжатларига мувофиқ мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш сифатида баҳолаш мақсадларига қаратилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Қуйидагилар 14-сон МБМСнинг асосий вазифалари ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтовар-моддий захиралар қийматини баҳолаш тушунчалари ва қоидаларидан фойдаланишда, шунингдек уларнинг қийматини баҳолашда баҳоловчилар ва мол-мулк эгалари хатти-ҳаракатларининг мувофиқлигини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолашнинг холислиги ва сифатини оширишда кўмаклашадиган тартиб-таомилларни белгилаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбошланғич ахборот, баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот мазмуни ва материални баён этишга нисбатан баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботлар турлича талқин қилинишини истисно этадиган ягона талабларни белгилаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. 14-сон МБМСда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналог — таркиби, техник келиб чиқиши, шунингдек фойдаланиш мақсадига кўра баҳолаш объектига ўхшаш, муҳим аломатларининг йиғиндиси бўйича яқин бўлган объект;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғридан-тўғри харажатлар — алоҳида турдаги товар-моддий захираларни ишлаб чиқариш (ишлар бажариш, хизматлар кўрсатиш) жараёни билан бевосита боғлиқ бўлган ҳамда уларнинг бирлиги таннархга тўғридан-тўғри киритиладиган ишлаб чиқариш харажатлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбилвосита харажатлар — бир неча турдаги товар-моддий захираларни ишлаб чиқариш (ишлар бажариш, хизматлар кўрсатиш) жараёни билан боғлиқ бўлган ишлаб чиқариш харажатлари, улар муайян товар-моддий захиралар бирликлари таннархига бевосита киритилмайди, бунинг оқибатида улар харажатлар объектлари ва уларнинг бирлиги таннархи ўртасида ҳисоб-китоб йўли билан тақсимланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishжорий қиймат — муайян санада амал қилаётган бозор нархлари бўйича товар-моддий захираларнинг қиймати ёки хабардор қилинган, битимни амалга оширишни хоҳловчи, бир-биридан мустақил тарафлар ўртасида бундай битимни амалга оширишда активни сотиб олиш ёки мажбуриятни бажариш учун етарли бўлган сумма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтовар қийматининг йўқотилиши — истеъмол хоссаларининг пасайиши ёки ёмонлашуви сабабли товар-моддий захираларнинг қиймати пасаядиган нисбий миқдор;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтовар-моддий захиралар — кейинчалик сотиш мақсадида нормал фаолият юритиш жараёнида тутиб туриладиган ва ишлаб чиқариш жараёнида бўлган, шунингдек маҳсулот ишлаб чиқариш жараёнида ёхуд маъмурий ва ижтимоий-маданий вазифаларни амалга ошириш учун фойдаланиладиган моддий активлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуйидаги кўринишдаги активлар товар-моддий захиралар ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсотиш учун мўлжалланган тайёр маҳсулот, товарлар, шу жумладан йўлдаги товарлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтугалланмаган ишлаб чиқариш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишлаб чиқариш жараёнида фойдаланиш ёки ишларни бажариш ва хизматлар кўрсатиш мақсадлари учун мўлжалланган хом ашё, материаллар, харид қилинадиган ярим тайёр маҳсулотлар ва бутловчи буюмлар, конструкция ва деталлар, ёқилғи, идиш ва идишбоп материаллар, эҳтиёт қисмлар, бошқа материаллар захиралари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. 14-сон МБМСни қўлланиш соҳаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. 14-сон МБМС баҳоловчи ташкилотлар, баҳоловчилар ва буюртмачилар томонидан товар-моддий захиралар қийматини баҳолаш бўйича хизматлар кўрсатишда қўлланилиши мажбурийдир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. 14-сон МБМС юридик шахсларнинг мулкида бўлган товар-моддий захиралар қийматини баҳолашда қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Хусусийлаштирилиши лозим бўлган давлат мулкидаги активлар баҳолаш объектлари бўлган ҳолларда Ўзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (8-сон МБМС) «Хусусийлаштириш мақсадида мулк қийматини баҳолаш» (рўйхат рақами 2025, 2009 йил 28 октябрь) қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. 14-сон МБМСни қўллашда 14-сон МБМСнинг иловасида келтирилган Услубий кўрсатмаларга риоя этилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. 14-сон МБМСни бухгалтерия ҳисоби стандартлари билан ўзаро алоқаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Баҳолаш объектлари 14-сон МБМС талабларига мувофиқ баҳоланганда олинган натижалар Ўзбекистон Республикасининг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонуни талабларини ҳисобга олган ҳолда қўлланилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Ўзбекистон Республикаси Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандартлари (БҲМС) норма ва талаблари фақат 14-сон МБМСда назарда тутилган ҳолларда қўлланилиши мумкин. Бошқа ҳолларда 14-сон МБМС талабларига риоя этиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. 14-сон МБМС баҳолаш усуллари билан аниқланган баҳолаш объектининг қиймати молиявий ҳисобот учун белгиланган тартибда аниқланган ушбу мол-мулкнинг қийматидан жиддий тарзда фарқланиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Товар-моддий захиралар қийматини баҳолаш хусусиятлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Юридик шахсларнинг балансида турган ва мулкида бўлмаган товар-моддий захиралар (ҳақи тўланган ва харидорга юклаб жўнатилиши керак бўлган товарлар, консигнация товарлари, қайта ишлашга берилган хом ашё ва материаллар ҳамда бошқалар) мазкур активлар мулкдорининг ёзма розилиги билан баҳоланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Баҳолаш объектлари (товар-моддий захиралар сифатида юридик шахсларнинг балансида бўлган ва/ёки уларнинг мулкида бўлган) ишлаб чиқариш цикли тугалланган активлар (шу жумладан капитал қурилиш) бўлганда, улар бўйича алоҳида Мулкни баҳолаш миллий стандартлари қабул қилинган бўлса, улар тегишли Мулкни баҳолаш миллий стандартлари талаблари асосида баҳоланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Товар-моддий захиралар қийматини баҳолашда 14-сон МБМС усуллари қўлланилганда, баҳолаш таомилида сотишдан кейинги таомиллар харажатлари, фойда ва шартномаларни расмийлаштириш харажатлари ҳисобга олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. 14-сон МБМС талаблари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Баҳоловчи учун 14-сон МБМСнинг талаби баҳолашнинг қуйидаги босқичларига риоя этишдан иборат:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш вазифасини белгилаш ва баҳолаш объектини баҳолаш тўғрисида шартнома тузиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот йиғиш ва уни таҳлил қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш ёндашувлари ва усулларини қўллаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг қийматини ҳисоб-китоб қилиш ва аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тузиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Буюртмачи учун 14-сон МБМСнинг талаби қуйидагилардан иборат:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоловчи билан биргаликда баҳолаш тўғрисидаги вазифани белгилаш ва баҳолаш объектини баҳолаш тўғрисида шартнома тузиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектига кириш имкониятини таъминлаш (зарур ҳолларда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоловчига зарур дастлабки ахборотни тақдим қилиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Баҳолаш вазифасини белгилаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Баҳолаш вазифаси буюртмачи томонидан баҳоловчи ташкилот билан биргаликда тузилади ва баҳолаш тўғрисидаги шартномага илова шаклида расмийлаштирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш вазифаси қуйидагилардан иборат бўлиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг номи ва қисқача тавсифи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбуюртмачининг номи ва унинг реквизитлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоловчи ташкилотнинг номи ва унинг реквизитлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолашни ўтказиш учун асослар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш мақсади (вазифаси) ва баҳолаш натижаларидан фойдаланиш мўлжали;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш санаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш мақсадига мувофиқ бўлган аниқланаётган қиймат тури;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфаразлар ва чекловчи шартлар (улар мавжуд бўлганда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбуюртмачи томонидан тақдим этилиши лозим бўлган дастлабки ахборот рўйхати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш ишларини бажариш муддатлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш вазифаси қўшимча шартларни ҳам ўз ичига олиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Ахборот йиғиш ва уни таҳлил қилиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Товар-моддий захираларни баҳолашда асосий ахборот манбаи бўлиб юридик шахснинг бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботи ҳужжатлари ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Баҳолаш объектининг қийматини баҳолаш жараёнида буюртмачи қуйидагиларни тақдим этади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш санасидан олдинги молиявий ҳисобот ҳужжатларининг нусхалари ҳамда товар-моддий захираларнинг миқдори ва бухгалтерия маълумотлари (нарх ахбороти, саналар ва ҳ.к.) ўз ичига олган ҳужжатларни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтовар-моддий захиралар тўғрисидаги баланс моддаларининг расшифровкаси, уларнинг миқдори ва ўлчов бирлигини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсифат тавсифларини кўрсатган ҳолда товар-моддий захиралар ҳолатининг далолатномасини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектига тааллуқли бўлган бошқа ҳужжатларни.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗарурат туғилганда баҳоловчи томонидан товар-моддий захираларни юридик шахсларнинг балансига қабул қилиш учун асос бўлувчи ҳужжатлар нусхалари (шартномалар, қабул қилиш далолатномалари ва ҳ.к.) сўраб олиниши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Баҳолаш объектини баҳолашда қуйидагилардан фойдаланилиши мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбуюртмачидан олинган ахборотдан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишларни бажаришга жалб қилинган учинчи шахслардан олинган, уларнинг имзолари билан тасдиқланган ахборотдан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishихтисослаштирилган ташкилотларнинг (тармоқ, таҳлилий шарҳлар, бозор шарҳлари), шу жумладан оммавий ахборот воситалари ва Интернет тармоғида эълон қилинган статистика маълумотларидан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбошқа ахборотдан (сўров, интервью натижалари бўйича ва бошқа манбалардан олинган), бунда ушбу ахборотдан фойдаланганлик учун жавобгарлик баҳоловчига юкланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Баҳоловчи томонидан қўлланиладиган усуллар бозор ҳолати ва динамикаси тўғрисида, шунингдек баҳолаш объекти бўйича битимлар ҳақида (санаси, нархи, нархни шакллантирувчи омиллар, ахборот манбаи ва бошқалар) ахборотдан фойдаланишни талаб этган ҳолларда баҳоловчи 14-сон МБМСнинг талабларига мувофиқ баҳолаш объекти тегишли бўлган бозор сегменти тўғрисида умумий ахборотни йиғиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Баҳолаш жараёнида фойдаланиладиган ахборот баҳоловчи томонидан баҳолаш учун зарур бўлган нархни шакллантирувчи омилларни аниқлаш учун ишончли ва етарли бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБуюртмачи томонидан тақдим қилинган, шунингдек ишларни бажаришга жалб қилинган учинчи шахслардан олинган ахборот қуйидаги ҳолларда ишончли ҳисобланади, агар улар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборотни тақдим этган ташкилотнинг раҳбари томонидан имзоланган ва муҳри билан (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) тасдиқланган бўлса, тегишли манбаларга ҳавола қилинган бўлиши лозим бўлган, баҳоловчи томонидан оммавий ахборот воситалари, Интернет тармоғи, сўров, интервью натижалари бўйича ва бошқа ўхшаш манбалардан олинган ахборот бундан мустасно;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳужжатлар асл нусхадаги ҳужжатнинг нусхаси бўлган ҳолларда ахборот тегишли бўлган ташкилотнинг раҳбари томонидан имзоланган ва муҳри билан (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) тасдиқланган бўлса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Агар буюртмачи томонидан тақдим этилган ахборот ҳажми ва сифати 14-сон МБМС талабларига мувофиқ баҳолашни амалга ошириш ва баҳолаш объектларини баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тайёрлаш учун етарли бўлмаса, баҳоловчи баҳолаш бўйича ишларни бажаришдан бош тортишга ҳақли.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Баҳолашни ўтказишда баҳоловчи учун маълум бўлган барча ахборот ва ҳужжатлар қонун ҳужжатлари талабларини инобатга олган ҳолда махфийлик шартларида қўлланилиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Баҳолаш ёндашувлари ва усулларини қўллаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. 14-сон МБМС доирасида баҳолаш объекти қийматининг ҳисоб-китоби харажат ва қиёсий ёндашувларни қўллаган ҳолда амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБирор-бир ёндашувдан фойдаланишнинг имкони йўқлиги ёки чекланганлигини баҳоловчи баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда тегишли далилларни келтирган ҳолда асосланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Товар-моддий захиралар қиймати харажат ёндашуви билан баҳоланганда қуйидаги усуллар қўлланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishалмаштириш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқийматни индексация қилиш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўртача ҳисобланган қиймат усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўртача нарх бўйича баҳолаш усули.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Алмаштириш усули устама (тўғридан-тўғри ва билвосита) харажатлар қийматини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқарувчи заводларнинг нархларини (сотиш нархи, прейскурант бўйича ва ҳ.к.) қўллаш йўли билан алмаштириш қийматини аниқлашга асосланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Қийматни индексациялаш усули қимматлашишнинг статистик индексларини ҳисобга олган ҳолда товар-моддий захираларнинг дастлабки қийматини қўшимча баҳолаш йўли билан тикланиш қийматини аниқлашни назарда тутади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Ўртача ҳисобланган қиймат усули билан ҳисоблаш товар-моддий захираларнинг туридан келиб чиқиб гуруҳлар ва кичик гуруҳлар тузишни назарда тутади ҳамда товар-моддий захиралар келиб тушган вақтдаги нархлар ўзгариши динамикасига қараб, уларнинг гуруҳлари ва кичик гуруҳларига салмоқларни беришга асосланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Ўртача нарх бўйича баҳолаш усули товарларнинг турдош гуруҳларига нисбатан товар бир бирлигининг ўртача қийматини ҳисоб-китоб қилиш йўли билан қўлланилади. Товар нархлари сезиларли тебраниб турганда ушбу усулни қўллаб бўлмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Харажат ёндашуви усулларини 14-сон МБМС бўйича қўллаш доирасида тикланиш қиймати ёки алмаштириш қиймати товар қийматини йўқотиш миқдорига тузатилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТовар-моддий захиралар доирасида «тугалланмаган ишлаб чиқариш» қийматини баҳолаганда товар қийматини йўқотиш миқдорига тузатиш киритилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Қиёсий ёндашув аналог билан тўғридан-тўғри қиёслаш усули орқали қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Қиёсий ёндашув ўхшаш объектларнинг сотилиши (ёки таклифи) тўғрисидаги бозор ахборотидан товар бозорида фойдаланишни англатади. Бунда сотиш (ёки таклиф) нархларига баҳолаш объекти ва аналог тавсифларидаги тафовутларни ҳисобга олган ҳолда тузатиш киритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари билан қайта сотилиши тақиқланган, монопол товарлари ва юқори ликвидли товар турларининг қийматини баҳолашда қиёсий ёндашувдан фойдаланишга йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Турли ёндашувлар доирасида олинган баҳолаш натижаларини мувофиқлаштириш ва баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Баҳолаш объектининг якуний қиймати турли ёндашувлар билан баҳолашда олинган баҳолар натижаларини мувофиқлаштириш орқали аниқланадиган қийматнинг ягона миқдори тарзида ифодаланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Мувофиқлаштириш турли ёндашувлар билан олинган баҳолаш натижаларига 14-сон МБМСнинг Услубий кўрсатмаларида белгиланган тартибда аниқланадиган тегишли оғирлик коэффициентларини қўйиш орқали амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Турли ёндашувлар билан ҳисоб-китоб қилиш якунлари бўйича олинган баҳолаш натижалари ўртасида жиддий (30 фоиздан ортиқ) тафовутлар мавжуд бўлганда ушбу тафовутнинг сабаблари таҳлил қилинади, у баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда акс эттирилади ҳамда мувофиқлаштириш учун баҳоловчининг фикрига кўра энг тўғри натижалар танлаб олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳоловчи қўлланилган баҳолаш ёндашувлари (усуллари) натижаларини мувофиқлаштиришдан бош тортишга ва ёндашувлардан бирининг натижасини якуний қиймат сифатида тавсия этишга ҳақли. Бунда баҳоловчи ўзининг рад жавобини баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда акс эттириши ва асосли далилларни келтириши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Мувофиқлаштиришда баҳоловчи қуйидагиларни ҳисобга олиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш мақсади ва баҳолаш натижаларидан фойдаланиш мўлжалини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг ўзига хослигини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтаҳлил ва ҳисоб-китоб қилишга асос бўлган ахборотнинг тўлиқлигини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш ёндашуви баҳолаш объектига ўхшаш объектларнинг одатдаги харидорлари ва сотувчиларининг асосларини акс эттирилишини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш ёндашувининг бозор конъюнктурасини ҳисобга олинишини.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Мувофиқлаштириш усули ва солиштирма оғирликни танлаш, шунингдек келтирилган барча мулоҳазалар ва фаразлар баҳоловчи томонидан баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда асослантирилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-§. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тузиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот баҳоловчининг профессионал фикрини ифодалайди ва баҳолаш объектининг қийматини аниқлаш бўйича қилинган ишнинг ҳужжатли тасдиғи ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот ундан фойдаланувчи баҳоловчи томонидан қилинган ҳисоб-китобларнинг мантиғини тушуна оладиган ва бутун кетма-кетлигини такрорлай оладиган қилиб тузилиши лозим. Шунингдек, баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботдан фойдаланувчи зарур ҳолларда баҳолаш объектининг қийматини ҳисоботда келтирилган маълумотлардан келиб чиққан ҳолда мустақил равишда ҳисоблаш имконига эга бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда баҳолаш объекти тўғрисидаги барча ахборот, баҳолаш жараёнида фойдаланилган барча ахборот тавсифи, қилинган таҳлил босқичлари ва ҳисоб-китоблар, олинган натижаларнинг асосланмаси, баҳолаш объектининг якуний қиймати, баҳолаш базасининг тасдиғи, баҳолашнинг мақсади, шунингдек баҳолаш натижалари тўлиқ ва бир хил талқин қилинишини таъминловчи барча фаразлар ва чекловчи шартлар бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Ҳисобот фақатгина баҳолаш жараёнидаги ҳисоб-китоблар ва таҳлил қилишда фойдаланилган ахборот ва маълумотлардан иборат бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтирилган, баҳолашни ўтказишда фойдаланилган ёки ҳисоб-китоблар натижасида олинган ахборотда ахборот манбаига ҳаволалар келтирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот қуйидаги тузилишга эга бўлиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтитул варағи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмундарижа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкузатув хати (умумлаштирувчи қисм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқисқартмалар, шартли белгилар, рамзлар, бирликлар ва атамалар рўйхати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасосий қисм;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхулоса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдаланилган манбалар рўйхати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиловалар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот баҳоловчи (баҳоловчилар) томонидан саҳифама-саҳифа рақамланган ва имзоланган, тикилган, шунингдек баҳоловчи ташкилот раҳбарининг имзоси ва шу ташкилот муҳри билан (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) тасдиқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботга иловада баҳоловчи томонидан фойдаланилган ҳамда баҳолаш объектининг миқдор ва сифат тавсифларини белгиловчи ҳужжатларнинг нусхалари бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботга баҳоловчи ташкилотнинг лицензияси, баҳоловчиларнинг малака сертификатлари ва фуқаролик жавобгарлигини суғурталаш полисининг нусхалари ҳам илова қилинган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Баҳолашни ўтказишда айрим ҳисоб-китоблар баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботдаги ушбу ҳисоб-китобларга ҳаволаларни кўрсатган ҳолда иловага чиқарилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Баҳоловчи ташкилот баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда акс эттирилган баҳолаш натижалари учун қонун ҳужжатларига мувофиқ жавобгар бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-боб. Ахборотни ошкор этишга қўйиладиган талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Баҳолаш жараёнида фойдаланилган барча ахборот (махфий хусусиятга эга бўлгани бундан мустасно) баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда, улар баҳоловчи томонидан қандай шаклда тўпланган бўлса, шундай шакл ва тартибда очиб берилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Махфий тусдаги ахборот баҳоловчи томонидан фақат буюртмачи ва/ёки бундай ахборотни тақдим қилган шахслар билан келишув бўйича ёхуд суднинг тегишли қарорига биноан ошкор этилади. Фойдаланилаётган ахборотнинг махфийлик даражаси буюртмачи ва/ёки бундай ахборотни тақдим этувчи ёхуд унга бевосита алоқадор бўлган шахслар томонидан белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда барча эҳтимоллар ва чекловчи шартлар, шунингдек ахборотни ошкор этишга қўйиладиган ҳар қандай талаблар очиб берилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот, шунингдек баҳоловчининг баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатлари нормаларига, мазкур стандартга ва қабул қилинган бошқа мулкни баҳолаш стандартларига риоя қилинганлиги ҳақидаги баёнотдан иборат бўлиши, стандартларнинг талабларидан ҳар қандай четга чиқиш кўрсатилиши ва бундай четга чиқишга тушунтириш берилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-боб. Якуний қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. 14-сон МБМСнинг баҳолаш жараёни ва олинган натижани баён этиш, баҳолашга ва якуний қиймат тўғрисидаги хулосага дахлдор бўлган ҳар қандай фаразлар ва чекловчи шартларни ошкор этиш билан боғлиқ талабларидан бирон-бир тарзда четга чиқилишига йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Баҳоловчи қонун ҳужжатларига мувофиқ 14-сон МБМСнинг талабларига қисман ёки тўлиқ риоя қилиш имкони бўлмаган ҳолларда, баҳоловчи баҳолаш объектининг базавий қийматини аниқлаш бўйича мос келувчи ҳисобларни ва баҳолашнинг тегишли тартиб-таомилларини амалга ошириши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда белгиланиши лозим бўлган қийматни кўрсатиш ва аниқлаш билан бир қаторда 14-сон МБМСнинг талабларидан четга чиқишларнинг сабабларини далиллар билан исботлаши ва асослаб бериш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Мазкур 14-сон МБМС Баҳоловчи ташкилотлар уюшмаси ва Ўзбекистон баҳоловчилар жамияти билан келишилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳоловчи ташкилотлар уюшмаси раиси А. ИСЛАМОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2017 йил 15 май
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон баҳоловчилар жамияти раиси Н. МИРЗАРАХИМОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2017 йил 15 май
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (14-сон МБМС) «Товар-моддий захиралар қийматини баҳолаш»га
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (14-сон МБМС) «Товар-моддий захиралар қийматини баҳолаш»ни қўллаш бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУСЛУБИЙ КЎРСАТМАЛАР
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур Ўзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (14-сон МБМС) «Товар-моддий захиралар қийматини баҳолаш»ни қўллаш бўйича Услубий кўрсатмалар (бундан буён матнда Услубий кўрсатмалар деб юритилади) 14-сон МБМСни амалда қўллаш тартибини белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Услубий кўрсатмаларда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishайнан бир хил объект — кимёвий таркиби ва физик хоссаларига кўра баҳолаш объектига ўхшаш, табиий келиб чиқиши (стандарти) бўйича баҳолаш объектидан бирор-бир фарқланишлари мавжуд бўлмаган объект;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналог-объект — баҳолаш жараёнида улар ҳақидаги ахборотдан фойдаланиладиган айнан бир хил объект ёки аналог.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. Баҳолаш вазифасини белгилаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Баҳолаш вазифасини тузишда баҳолаш объекти асосий таснифлари, шунингдек барча ҳуқуқ ва мажбуриятларни ҳисобга олган ҳолда тавсифланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Баҳолаш тўғрисидаги вазифа эркин шаклда ва 14-сон МБМС талабларини ҳисобга олган ҳолда тузилади, буюртмачи ҳамда баҳолаш ташкилотининг раҳбари томонидан имзоланади, уларнинг муҳрлари билан (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) тасдиқланади ва баҳолаш тўғрисидаги шартномага илова сифатида расмийлаштирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. Ахборотни йиғиш ва уни таҳлил қилиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Баҳолаш объекти тўғрисида ахборот йиғиш буюртмачидан баҳолаш объектига доир ҳужжатларни олиш, баҳолаш объектини кўздан кечираётганда олинган ахборотни ўрганиш, товарлар бозорига доир ахборотни излаш ва ўрганиш, ахборотни таҳлил қилиш, баҳолаш объектини тавсифлашдан иборат.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Ҳисоб-китобларнинг ҳажми ва уларни муфассаллаштириш баҳолашни ўтказиш учун фойдаланиладиган ахборот ва ҳужжатларга боғлиқдир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Ахборот ва тақдим этилган ҳужжатлар таҳлил қилинганда баҳолаш объектини кўздан кечириш натижалари ҳисобга олинади. Уларда номувофиқликлар, қарама-қаршиликлар аниқланганда ёки уларнинг ишончлилигига шубҳа туғилганда баҳоловчи дастлабки маълумотларни аниқлаштиришга ва уларни келгуси ҳисоб-китобларда қўллашга ёки баҳолаш учун бошқа асосланган ахборотдан фойдаланишга ҳақлидир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Йиғилган (буюртмачидан ёки у ваколат берган шахслардан олинган) бошланғич ҳужжатларга эга бўлган ҳолда, баҳоловчи буюртмачининг вакили ёки баҳолаш объектининг балансда сақловчиси вакили билан бирга баҳолаш объектини кўздан кечириш, унинг амалдаги ҳолатини ўрганиш, уни тавсифлаш, фотосуратга олиш ҳамда баҳолаш объектини идентификация қилиш учун зарур бўлган бошқа ҳаракатларни бажаради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Баҳолаш объектларини кўздан кечириш таомили уларни идентификация қилиш, жисмоний ҳолатини аниқлаш, тақдим этилган бошланғич ҳужжатларга номувофиқликларни, шунингдек бошланғич ҳужжатларда кўрсатилмаган нуқсонларни аниқлаш мақсадида ўтказилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Товар-моддий захиралардан фойдаланиш, эгалик қилиш ва ишлов бериш ҳуқуқлари қонун ҳужжатларида назарда тутилган ҳолларда давлат рўйхатидан ва назоратидан ўтказилиши зарур бўлган тақдирда баҳоловчи тегишли рўйхатдан ўтказиш ёки рухсат бериш ҳужжатлари нусхасини талаб қилиб олиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Буюртмачи баҳоловчини баҳолаш объектига белгиланган тартибда кириш имкониятини таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Баҳолаш таомили баҳолаш объекти ва/ёки унинг аналоглари тўғрисида бозор ахборотидан фойдаланишни талаб қилган ҳолларда баҳоловчи ўхшаш (аниқ ёки тахминан ўхшаш) объектларнинг нархлари (ёки таклифлари) тўғрисидаги ахборотни йиғиш учун баҳолаш объектларининг бозорини таҳлил қилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАхборот йиғишда айнан бир хил аналог-объектлар тўғрисидаги ахборот устувор ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Аналоглар тўғрисида ахборотни йиғишда импорт товарга қўшимча харажатлар (солиқлар ва бошқа мажбурий тўловлар, транспорт харажатлари, бошқа харажатлар) ҳисоб-китобига холис ёндашиш мақсадида баҳолаш объекти ва аналоглар ишлаб чиқарилган мамлакатдан келиб чиқиши бўйича мувофиқ келиши тўғрисидаги шартларга риоя этилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОбъектларнинг бошқа параметр ва тавсифлари баҳолаш объекти учун нархни шакллантирувчи бўлиб ҳисобланган тақдирда, уларни ҳам қиёслаш мажбурийдир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Баҳолаш объектининг аналоглари тўғрисида ахборот йиғишда аналогларни танлаш элементларининг талабларини ҳисобга олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш объекти муайян товар белгиси остида ишлаб чиқарилган товар ҳисобланган тақдирда, баҳоловчи айнан ўхшаш баҳолаш объектини танлашда баҳолаш объектининг товар белгисига алоҳида эътибор қаратиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Ахборотни йиғиш ва уни таҳлил қилиш таомили баҳоловчи томонидан баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда акс эттириладиган баҳолаш объектини идентификация қилиш билан бирга олиб борилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Баҳолаш ёндашувлари ва усулларини танлаш, асослаш ва қўллаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Умумий қоида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. 14-сон МБМС талабларига мувофиқ баҳолаш объектининг қийматини баҳолашда харажат ва қиёсий ёндашувлардан фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Харажат ёндашуви
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Баҳолаш объектини баҳолашда харажат ёндашуви товар қиймати йўқотилишини чегирган ҳолда баҳолаш объектининг тўлиқ тикланиш қийматини ёки алмаштириш қийматини аниқлашга асосланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Баҳолаш объектининг қийматини баҳолашда харажат ёндашуви ҳисоб-китобларнинг қуйидаги босқичларига риоя этишни ўз ичига олади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлиқ тикланиш қийматини ёки алмаштириш қийматини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг товар қиймати йўқотилиши ҳажмини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг қийматини тўлиқ тикланиш қиймати ёки алмаштириш қиймати ва товар қиймати йўқотилишининг қиймат кўрсаткичи ўртасидаги фарқ сифатида аниқлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Тўлиқ тикланиш қиймати ёки алмаштириш қийматини аниқлаш қуйидаги усуллардан бирини қўллаш орқали амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishалмаштириш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқийматни индексациялаш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўртача ҳисобланган қиймат усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўртача нарх бўйича баҳолаш усули.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Алмаштириш усули товар-моддий захираларнинг қийматини айнан бир хил объектларни сотиш (ёки савдолашиш учун чегирмани ҳисобга олган ҳолда таклиф) ёки агар айнан бир хил объект ишлаб чиқаришдан чиқариб ташланган бўлса, унга яқин аналогларни нархига қараб баҳолашга асосланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш объектининг алмаштириш усули билан тўлиқ тикланиш қиймати янги айнан бир хил объект ёки аналог-объектнинг нархига қараб аниқланади. Тавсифларга доир тафовутлар бўлган тақдирда, аналогнинг нархига тузатишлар киритилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш объектининг тўлиқ тикланиш қиймати ишлаб чиқарувчи заводнинг сотиш нархига (ёки расмий дилерларнинг сотиш нархига) тенглаштирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАналог-объект Ўзбекистон Республикасидан ташқарида бўлган ҳолларда мазкур аналогнинг нархига жойлашган жойига қараб тузатиш киритиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуйидаги харажатларни ҳисобга олган ҳолда нархга тузатиш киритилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикасига етказиб бериш (ташиш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш пайтида қонун ҳужжатларида белгиланган солиқлар ва бошқа мажбурий тўловларнинг турлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТурган жойига қараб тузатишни ҳисоблаш кетма-кетлиги қуйидаги тартибда амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналогнинг шартномавий нархи аниқланади, у аналогнинг сотиш (таклиф) ва етказиб бериш (транспорт харажатлари) нархи қўшилмасига тенг;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishимпорт қилишда солиқлар ва бошқа мажбурий тўловлар қонун ҳужжатларига мувофиқ ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТранспорт харажатлари ҳақиқий ташиш харажатлари бўйича қабул қилинади. Ташиш харажатларининг ҳақиқий миқдорини аниқлаш ёки ҳисоб-китоб қилишнинг имкони бўлмаганда транспорт харажатлари аналог-объектни сотиш/таклиф қийматидан 5 фоиз миқдорида қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Қийматни индексациялаш усули статистика органлари белгилайдиган нархларнинг қимматлашиш индексини қўллаш орқали амалга оширилади. Бунда индекслар, нархлар индекслари ҳисобланган даврга қараб, балансга қабул қилинган санадан бошлаб баҳолаш объектининг базавий (бошланғич, тикланиш) қийматига нисбатан қўлланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБазавий қиймат сифатида бухгалтерия ҳисоби маълумотлари ёки тайёрловчиларнинг (ёки дилерлар, етказиб берувчиларнинг) ретроспектив санадаги нарх ахборотидан фойдаланиш мумкин (бунда айнан бир хил тавсифли аниқ аналог нархлари тўғрисидаги маълумотлардан фойдаланиш зарур).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Ўртача ҳисобланган қиймат усули турдош товар-моддий захираларнинг гуруҳ ва кичик гуруҳларини шакллантиришни назарда тутади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГуруҳлаш товар-моддий захираларнинг ўзига хос тавсифларидан (тури, фойдаланиш соҳаси, моделлари ва бошқалар) келиб чиқиб амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТовар-моддий захираларнинг кичик гуруҳларига ўртача ҳисобланган қийматни ҳисоблашга солиштирма ўлчам асос ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСолиштирма ўлчамлар корхона балансига келиб тушаётган ҳар бир товарлар туркумига берилади. Баланс нархи жорий бозор нархларига яқинроқ бўлган кичик гуруҳларга каттароқ улуш берилиши зарур. Кичикроқ улушни балансга биринчи бўлиб қабул қилинган кичик гуруҳга бериш мақсадга мувофиқ.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎртача ҳисобланган қиймат усули қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСсв = (С1 * У1) + (С2 * У2) + … + (Сn * Tn) бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСсв — баҳолаш объекти бир товар позициясининг ўртача ҳисобланган қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС1, С2, … Cn — баҳолаш объекти бир товар позициясининг баланс қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУ1, У2, … Уn — солиштирма ўлчам.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш объекти бир товар позициясининг баланс қиймати ҳар бир гуруҳ (ёки кичик гуруҳ) умумий баланс қийматини мазкур гуруҳнинг (ёки кичик гуруҳнинг) товар-моддий захиралар миқдорига бўлиш йўли билан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Ўртача нарх бўйича баҳолаш усули ҳисобот даврида харид қилинган, туркумларнинг умумий миқдорига бўлинган етказиб беришларнинг қолдиғида ва ҳар бир туркумида мавжуд бўлган товарлар бирликлари қийматларининг суммасини аниқлаш йўли билан қўлланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСср — харид қилинган товар бирлигининг ўртача таннархи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСi — i-туркумдаги бирликнинг харид қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — давр учун товарлар хариди туркумларининг сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСо — ҳисобот даври бошига қолдиқдаги товар бирлигининг таннархи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Баҳолаш санасида баҳолаш объекти товар қийматининг йўқотилиши жисмоний, функционал ва иқтисодий йўқотишларнинг йиғиндиси сифатида белгиланади. Товар қийматининг йўқотилиши 100 фоиздан ортиқ бўлиши мумкин эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЖисмоний йўқотишда товар-моддий захиралар қийматининг йўқотишлари баҳолаш объектининг фойдаланишга яроқлилик хоссаларини, шу жумладан табиий эскириш, табиат ҳодисаларининг таъсири, авариялар, бошқа жисмоний таъсирлар натижасида қисман ёки тўлиқ йўқотиши билан боғлиқ.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФункционал йўқотиш истеъмол жиҳатидан афзалликлар, техник инновациялар ёки бозор стандартларининг ўзгариши оқибатида юзага келади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИқтисодий йўқотиш баҳолаш объектига нисбатан ташқи вазиятнинг ўзгариши (шу жумладан, товар бозоридаги ўзгаришлар, ижтимоий, молиявий, қонунчилик, экологик ва бошқа шароитларнинг ўзгариши) натижасида юзага келади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТовар қийматининг йўқотилиши тўлиқ тикланиш қийматидан (коэффициент кўрсаткичи) ёки пул ифодасидаги алмаштириш қийматидан (мутлақ миқдор) фоизларда ёки улушларда белгиланиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Хом ашё материали ҳисобланган товар-моддий захиралар жисмоний (техник) хоссаларини йўқотмаган тақдирда, товар қиймати йўқотилишининг миқдори нолга тенг бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Товар қиймати йўқотилишининг миқдори қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУТС= 1 – (1 – УТСфиз) * (1 – УТСфунк) * (1 – УТСэк) бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУТС — баҳолаш объекти товар қиймати йўқотилишининг коэффициент кўрсаткичи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУТСфиз — баҳолаш объекти жисмоний йўқотишининг коэффициент кўрсаткичи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУТСфунк — баҳолаш объекти функционал йўқотишининг коэффициент кўрсаткичи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУТСэк — баҳолаш объекти иқтисодий йўқотишининг коэффициент кўрсаткичи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Баҳолаш объектининг жисмоний йўқотиши қуйидаги усуллар билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдалилик усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэксперт ҳисоб-китоби усули.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Фойдалилик усули жисмоний йўқотишни бартараф этишга харажатлар — қўшимча товарларни харид қилиш, турли хил қўшимча ва ингредиентларни қўшиш, фойдалиликни ошириш ва ҳ.к. йиғиндиси сифатида ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Эксперт ҳисоб-китоби усули жисмоний ҳолатнинг эксперт баҳолари шкаласига мувофиқ аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Ҳолатнинг баёни |
Ҳолатнинг тавсифи |
Товар қийматининг йўқотилиши, % |
|
Янги |
Янги ҳолатда, фойдаланиш муддати тугалланмаган, бирон-бир ўзгартириш ёки қўшимчаларсиз фойдаланишга яроқли. |
0 — 5 |
|
Жуда яхши |
Деярли янги, белгиланган фойдаланиш муддати ўтган, лекин товар ўзгартириш ёки қўшимчаларсиз фойдаланишга яроқли, товарнинг тўлиқ массаси (бутун ҳажми) сақланган ҳолатда (йўқотишларсиз), қайта идишга солиш, фойдаланиш ёки сақлаш шартларини ўзгартириш талаб қилинмайди. |
6 — 19 |
|
Яхши |
Товар фойдалилигини ошириш учун майда харажатларни ҳисобга олганда фойдаланишга яроқли, қайта идишга солишни (қайта қадоқлашни) талаб қилади, қисқа фойдаланиш муддатига эга, янги товар билан галма-гал ишлатилиши мумкин, асосий элементларини алмаштирмаган ҳолда майда таъмирлаш ишлари ўтказилади (агар товар механизм ҳисобланса ёхуд механик ёки электрон асосда ишласа). |
20 — 40 |
|
Қониқарли |
Консистенцияси оширилгандан кейин фойдаланишга яроқли, товарнинг истеъмол хоссаларини оширувчи муайян қўшимчалар қўшилганда фойдалилик сифатлари оширилганда қўлланилиши мумкин, товардан фойдаланиш алоҳида қўллаш шароитларини (янги товар билан кам-кам қисмларини галма-гал ишлатишни талаб қилади), асосий элементларини алмаштирган ҳолда йирик таъмирлаш ишлари ўтказилади (агар товар механизм ҳисобланса ёхуд механик ёки электрон асосда ишласа). |
41 — 60 |
|
Қониқарсиз |
Чиқинди материаллари, иккиламчи хом ашё ёки синиқ парчалар ёхуд эҳтиёт қисмлар сифатида фойдаланишга яроқли. |
61 — 80 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Қийматнинг функционал йўқотиши баҳолаш объектининг тавсифлари (яхшилашлар ва/ёки уларнинг элементлари) истеъмол бозорининг жорий талабларига номувофиқлигини юзага келтирган миқдор сифатида аниқланади, тўлиқ тикланиш қийматига ёки алмаштириш қийматига шу миқдорда тузатиш киритиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФункционал йўқотиш миқдорини айнан бир хил объект ва замонавийроқ аналогнинг нархларидаги фарққа тенг деб ҳисоблаш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Иқтисодий йўқотиш баҳолаш объекти қийматига ташқи омилларнинг салбий таъсири юзага келтирган, баҳолаш объектининг тикланиш қиймати ёки алмаштириш қийматининг пасайиш миқдорини билдиради. Қуйидагилар ташқи омилларга киради: бозордаги вазият, фойдаланишдаги чекловлар, инфратузилманинг, қонун ҳужжатларининг ўзгариши ва бошқалар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИқтисодий қимматлашувни аниқлаш аналог-объектларни, улардан бири иқтисодий йўқотишга эга, сотиш нархи ёки бозор қийматини қиёслашга асосланган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Харажат ёндашувини қўллаганда баҳолаш объектининг қиймати товар қийматининг йўқотилиши миқдорини чегирган ҳамда ташқи қимматлашувни ҳисобга олган ҳолда тўлиқ тикланиш қиймати (ёки алмаштириш қиймати) сифатида аниқланади. Баҳолаш объекти қиймати қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС = С в(з) * (100% – УТС) бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСв(з) — баҳолаш объектининг тикланиш қиймати ёки алмаштириш қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУТС — баҳолаш объекти товар қийматининг йўқотилиши, фоизда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Қиёсий ёндашув
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Қийматни қиёсий ёндашув билан ҳисоблаш қуйидаги кетма-кетликда амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбозорни тадқиқ этиш, аналог-объектлар бўйича ахборотни таҳлил қилиш ва йиғиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқиёслаш аналогларини танлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқиёслаш бирликларини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқиёслаш элементларини танлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқийматни ҳисоблаш усулларини танлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқиёслаш элементлари бўйича тузатишларни ҳисоблаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналог-объектлар нархига (қийматига) тузатишлар киритиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти қийматини аниқлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Баҳолаш объектлари бозори аналог-объектларга доир битимлар (таклифлар) тўғрисида ахборот олиш мақсадида тадқиқ ва таҳлил қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Қиёслаш аналогларини танлаш асосан маҳаллий бозорда амалга оширилади (шу жумладан келиб чиқишга кўра импорт бўлган аналоглар учун). Маҳаллий бозорда аналоглар мавжуд бўлмаганда 14-сон МБМС талабларини ҳисобга олган ҳолда хорижий бозорлар аналоглари тўғрисидаги ахборотдан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Баҳолаш объектининг қиёслаш бирликларини танлаш ва аниқлаш баҳолаш объекти ўлчов бирликларини ҳисобга олиш хусусиятларига мувофиқ амалга оширилади: оғирлик (тн, кг, гр, литр ва ҳ.к.), узунлик (км, метр, см ва ҳ.к.), майдон (кв.м, кв.см. ва ҳ.к.) ўлчов бирлиги ёки ёппасига ўлчов бирлиги (вагон, контейнер ва ҳ.к.).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Қуйидагилардан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмулкий ҳуқуқлар (мажбуриятлар, чекловлар ва ҳ.к.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмолиялаштириш шартлари (бўлиб-бўлиб тўлаш, имтиёзли тўловлар ва ҳ.к.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishалоҳида шартлар (тўловлар ва етказиб беришнинг бозорга оид бўлмаган шартлари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбозор шартлари (вақт мобайнида нархларнинг ўзгариши ва ҳ.к.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishжойлашган жойи (маҳаллий ва хорижий бозорлар ва ҳ.к.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishжисмоний тавсифлари (хоссалари, таркиби ва ҳ.к.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиқтисодий хоссалари (таннархи, харажатларни тежаши ва ҳ.к.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнархни шакллантиришнинг бошқа хусусиятларидан фақат нархни шакллантирувчи ва аналогларнинг нархига жиддий таъсир кўрсата олишга қодир бўлганлари қиёслаш элементлари сифатида қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолашни қиёсий ёндашув усуллари билан ўтказаётганда баҳоловчи объектнинг якуний қийматига таъсир кўрсатувчи бошқа қиёслаш элементларини ҳам кўриб чиқиши мумкин. Баҳоловчи буни баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда акс эттириши ва баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлашда ҳисобга олиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Баҳолаш объекти қийматини қиёсий ёндашув воситасида баҳолаш аналог билан тўғридан-тўғри қиёслаш усули орқали амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Аналог билан тўғридан-тўғри қиёслаш усули ўхшаш маҳсулот ишлаб чиқарувчи заводларнинг нархларидан фойдаланишни назарда тутади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Қиёсий ёндашув усулларини қўллашда камида иккита баҳолаш объекти тўғрисида ахборот йиғиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Аналог билан тўғридан-тўғри қиёслаш усули аналогларнинг нархларига тегишли тузатишларни киритиш орқали амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС = Сан * К1 * К2 * К3* … Kn бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС — баҳолаш объектининг нархи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСан — аналог объектнинг нархи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishК1 * К2 * К3* … Kn — баҳоланаётган объект ва аналогнинг параметрлари қийматларидаги фарқларни ҳисобга олувчи тузатувчи коэффициентлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Баҳолаш объектининг жойлашган жойига жуфт сотувлар усулига мувофиқ тузатиш киритилади. Жуфт сотувлар усули харажат ёндашуви каби қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Жисмоний ҳолатга тузатиш баҳолаш объектининг ва танланган аналогларнинг жисмоний ҳолати даражасини солиштиришдан келиб чиқиб (товар қийматининг йўқотилиши сифатида аниқланади), қуйидагича формула бўйича ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishК — товар қиймати йўқотилишига тузатиш киритувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИобъект — баҳолаш объекти жисмоний ҳолатининг коэффициент кўрсаткичи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИаналог — аналог-объект жисмоний ҳолатининг коэффициент кўрсаткичи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Аналог-объектларнинг нархига (қийматига) қиёслаш элементлари бўйича тузатиш киритиш қуйидаги қоидалардан келиб чиқиб амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналог-объектларнинг нархига (қийматига) қиёслаш элементлари бўйича тузатиш баҳолаш объектига нисбатан киритилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishагар қиёслаш элементи бўйича баҳолаш объекти аналог-объект билан солиштирганда яхшироқ кўрсаткичларга эга бўлса, у ҳолда аналог-объектнинг нархи (қиймати) тузатиш миқдорига оширилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishагар қиёслаш элементи бўйича баҳолаш объекти аналог-объект билан солиштирганда ёмонроқ кўрсаткичларга эга бўлса, у ҳолда аналог-объектнинг нархи (қиймати) тузатиш миқдорига камайтирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Тузатишлар фоиз ва/ёки пул ифодасида киритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Қўлланилган баҳолаш ёндашувларининг натижаларини мувофиқлаштириш ва баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Баҳолаш натижаларини мувофиқлаштириш ҳамда баҳолашнинг турли ёндашувларини қўллаб олинган натижаларни ўлчаш ва қиёслаш йўли билан баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш қуйидаги усуллардан бири ёрдамида амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмантиқий мувофиқлаштириш усулида баҳоловчи амалга оширадиган таҳлил асосида, барча муҳим параметрларни ҳисобга олган ҳолда солиштирма ўлчамларни танлашдан иборат. Баҳоловчи томонидан устувор ёндашув белгиланади, қолган ёндашувларнинг натижаларидан эса устувор ёндашув ёрдамида олинган натижани текшириш ва унга тузатиш киритиш учун фойдаланилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishматематик ўлчаш усулида баҳолашга турлича ёндашувлар билан олинган натижаларнинг улушларини аниқлаш учун бир нечта мезонлардан фойдаланилади, уларнинг ёрдамида қўлланилган ҳисоблаш усулининг афзалликлари ёки камчиликлари муайян объектни баҳолаш хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда тавсифланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Улушларни аниқлашда баҳоловчи қуйидаги асосий омилларни таҳлил қилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш мақсадини ва баҳолаш натижаларидан фойдаланиш мўлжалини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг хусусиятини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтаҳлил ва ҳисоб-китоблар ўтказилишига асос бўлган ахборотнинг батафсиллигини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш ёндашуви баҳолаш объектига ўхшаш объектларнинг одатдаги харидорлари ва сотувчилари мотивациясини акс эттиришга қодирлигини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш ёндашуви бозор конъюнктурасини ҳисобга олишга қодирлигини.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Баҳолаш объекти қийматининг якуний миқдори қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС ис = Сд * К1 + Сс * К2 + С з * К3 бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСис — баҳолаш объектининг якуний қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСд, Сс, Сз — тегишинча даромад, қиёсий ва харажат ёндашувлари билан аниқланган қийматлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishК1, К2, К3 — ҳар бир баҳолаш ёндашуви учун танланган тегишли улушларни белгиловчи коэффициентлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда қуйидаги шарт бажарилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishК1+ К2+ К3 = 1
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. Баҳолаш тўғрисида ҳисобот тузиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Тўпланган ахборот натижасининг тасдиғини ва тегишли ҳисоб-китобларни ўз ичига олган баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда баҳоловчининг баҳолаш объекти қийматига доир хулосаси тақдим этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Баҳолаш тўғрисида ҳисоботни тузишда қуйидаги қоидаларга амал қилиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисобот баҳолаш объекти қийматини аниқлаш учун муҳим бўлган барча ахборотни ўз ичига олган бўлиши зарур;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолашни ўтказишда фойдаланилган ёки ҳисоб-китоблар натижасида олинган, баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтирилган ахборот тасдиқланган бўлиши зарур;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг мазмуни мазкур ҳисоботдан фойдаланувчиларни чалғитмаслиги, шунингдек турлича талқин қилишига йўл қўймаслиги керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтирилган материаллар таркиби ва кетма-кетлиги ҳамда баҳолаш жараёни тавсифи қиймат ҳисобланишини ва худди шундай натижаларни олиш имкониятини бериши лозим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш жараёнида фойдаланилмаган ахборот, агар бундай ахборотни илова қилиш баҳолаш фаолиятини тартибга солувчи қонун ҳужжатларининг талабларига биноан мажбурий бўлмаса, баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтирилмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Товар-моддий захираларни баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот қуйидаги бўлимлар ва уларнинг қисмларидан иборат бўлиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) I бўлим «Титул варағи» — баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг биринчи саҳифаси ҳисобланади ва ҳужжатни қидириш учун зарур бўлган бирламчи ахборот манбаи бўлиб хизмат қилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТитул варағида қуйидаги маълумотлар келтирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг рўйхат рақами;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишнинг номи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг номи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолашдан мақсад ва мўлжал;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбуюртмачининг номи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоловчи ташкилотнинг номи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш санаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисобот тузилган сана.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисобот икки ва ундан ортиқ китобдан иборат бўлса, ҳар бир китоб биринчи китобнинг титул варағига мувофиқ бўлган ва мазкур китобга дахлдор маълумотларни ўз ичига олган ўз титул варағига эга бўлиши лозим. Китоб рақами титул варағига қўйилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) II бўлим «Мундарижа» — тегишли саҳифаларнинг рақамлари кўрсатилган барча бўлимлар, кичик бўлимлар, бандлар (агар улар номланган бўлса), иловалар номини ўз ичига олади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИкки ва ундан ортиқ китобдан иборат бўлган баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот тузилганда уларнинг ҳар бирида ўз мундарижаси бўлиши лозим. Бунда биринчи китобда бутун баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг китоблар рақамлари кўрсатилган мундарижаси, кейинги китобларда — фақат тегишли китоб мундарижаси жойлаштирилади. Биринчи китобда кейинги китоблар мундарижаси ўрнига фақат уларнинг номини кўрсатишга йўл қўйилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) III бўлим «Илова хат (умумлаштирувчи қисм)» буюртмачига баҳолашни ўтказиш натижалари ҳақидаги эркин шаклда (амалий услубда) баён этилган хабарни ўз ичига олади. Хатда қуйидагилар кўрсатилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолашни ўтказиш учун асос;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг номи ва рўйхатга олинган манзили;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбажарилган ишлар мазмунининг қисқача баёни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқиймат аниқланган санадаги баҳолаш объектининг қиймати ҳақида хулоса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисобот қайси қонун ҳужжатларига мувофиқ тайёрланган бўлса, шу ҳужжатларга ҳавола;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishилова хат баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот асосида тайёрлангани ва фақат ҳисоботнинг тўлиқ матнига боғлиқ равишда, яъни ҳисоботда қабул қилинган барча фаразлар ва чеклашларни ҳисобга олган ҳолда талқин қилиниши мумкинлигига кўрсатма.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИлова хат баҳоловчи ташкилотнинг фирма бланкасида расмийлаштирилади, унинг раҳбари томонидан имзоланади ва муҳри билан (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) тасдиқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) IV бўлим «Кириш» асосий далиллар ва хулосаларнинг қисқача баёнини ўз ичига олади. Мазкур бўлимга қуйидаги қисмлар киритилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасосий далиллар ва хулосалар, бу ерда қуйидагилар кўрсатилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти ҳақида умумий ахборот;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисида шартнома номи, унинг рақами ва тузатилган санаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботга сўнгги тузатиш киритилган ва ҳисобот тақдим этилган кўринишда расмийлаштирилган календарь санага мувофиқ бўлган баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот тузилган сана;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш мақсади ва қиймат тури;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш буюртмачиси ҳақида маълумотлар юридик шахслар учун — номи, реквизитлари, жисмоний шахслар учун — Ф.И.Ш., паспорт маълумотлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоловчи ташкилот ҳақида (тўлиқ номи, юридик манзили, фуқаролик жавобгарлигини суғурталаш ҳақидаги маълумотлар, баҳолаш фаолияти билан шуғулланиш ҳуқуқини берадиган лицензия рақами, берилган санаси ва амал қилиш муддати) ҳамда баҳоловчи ташкилот билан меҳнат шартномасига асосан ишлайдиган баҳоловчи ҳақида (фамилияси, исми, отасининг исми, баҳолашни амалга ошириш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат рақами ва берилган санаси). Шунингдек, баҳолашни ўтказиш ва баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тайёрлашга жалб қилинадиган барча ташкилотлар ва мутахассислар ҳақида ахборот уларнинг малакаси ва баҳолаш объектини баҳолашда уларнинг иштирок этиш даражасини кўрсатган ҳолда келтирилиши лозим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш натижаларига таъсир кўрсатган фаразлар ва чекловчи шартлар (мавжуд бўлганда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) V бўлим «Асосий қисм» қуйидаги мажбурий қисмларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш жараёни босқичлари, бу ерда баҳоловчи ўзи бажарган ишлар кетма-кетлигини босқичма-босқич баён этади. Ҳар бир босқичда баҳолаш объектини баҳолаш бўйича бажарилган ишлар ҳақида умумий маълумотлар келтирилади (бажарилган ишларнинг оддий рўйхатини келтиришга йўл қўйилади). Амалга оширилган таҳлил ва ҳисоб-китобларнинг янада батафсил тавсифи баҳолаш объектининг хусусиятлари, баҳолаш вазифаси ва мавжуд ахборот ҳажмига мувофиқ қуйидаги қисмларда келтирилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг тавсифи, бу ерда баҳолаш объектининг миқдор ва сифат кўрсаткичлари ҳақидаги маълумотлар келтирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳоловчи баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда баҳолашни ўтказиш учун зарур бўлган ахборотни олиш жараёни ҳам ахборотни олишнинг аниқ манбаларини, ҳужжатнинг номи, рақами, санасини ва уни идентификация қилувчи бошқа маълумотларни кўрсатган ҳолда акс эттирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар буюртмачининг сўралаётган ахборотни тақдим этишдан бош тортиши баҳолаш натижаларининг аниқлиги ва/ёки ҳаққонийлигига сезиларли даражада таъсир кўрсатса, бу ҳолат баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда қайд этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш объектининг тавсифи баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботдан фойдаланувчида баҳолаш объектининг қимматлилигига таъсир этадиган барча жиҳатлардан баҳолаш объекти ҳақида холис тасаввурни шакллантириши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш объекти бозорининг таҳлили унинг қийматига таъсир этадиган барча омиллар таҳлилини ўз ичига олиши лозим. Бўлимда баҳолаш объекти қийматини аниқлашда фойдаланилган нархни шакллантирувчи барча омиллар ҳақида ахборот келтирилиши ва уларнинг қийматлари асосланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳоловчи фойдаланилган барча қонун ҳужжатларини ҳам баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда акс эттириши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш жараёни тавсифи баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботдан фойдаланувчига баҳолаш жараёни мантиғини ва баҳоловчи баҳолаш объекти қийматини аниқлаш йўлида ташлаган қадамларнинг муҳимлигини тушуниш имкониятини берувчи баҳолаш объекти қийматини аниқлаш кетма-кетлигини ўз ичига олиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲар бир ёндашув доирасида баҳоловчи ўзининг барча таҳлиллари, ҳисоб-китоблари, фикр-мулоҳазаларини келтиради. Қабул қилинган ёндашувлар доирасида баҳолаш усулларини қўллаб баҳолашни амалга оширишда баҳоловчининг ҳар бир ҳаракати лозим даражада асосланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтирилган барча ахборотни текшириш имконияти бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда, шунингдек, баҳоловчининг фикрига кўра у қўллаган баҳолаш объекти қийматини ҳисоблаш усулини тўла акс эттириш учун муҳим ҳисобланган ҳар қандай маълумотлар акс эттирилиши мумкин;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishе) VI бўлим «Хулоса» қуйидаги қисмлардан таркиб топиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуқофиқлаштириш таомили тавсифини келтирган ҳолда турли ёндашувларни қўллаб олинган баҳолаш объектини баҳолаш натижаларини мувофиқлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш ёндашувларининг ҳар бири ёрдамида олинган натижалар ўртасидаги жиддий тафовут унинг эҳтимолий сабаблари ҳусусидаги асосланган шарҳлар билан баён этилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг хулоса қисмида сифат тўғрисида баёнот — баҳоловчининг баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот қонун ҳужжатлари ва қўлланилаётган баҳолаш стандартлари талабларига мувофиқлиги ҳақидаги расмий баёноти ифода этилиши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishж) VII бўлим «Иловалар» баҳолашни ўтказишда фойдаланилган босма шаклдаги барча ахборотни (шу жумладан интернет-саҳифаларни), шунингдек ҳисоб-китоблар ва ҳисоб-китоб жадвалларини ўз ичига олиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботга илова қилинган барча ҳужжатлар тегишли тарзда расмийлаштирилган бўлиши лозим (бунга ваколатли шахс томонидан имзоланган ҳамда ҳужжатларни тақдим этувчи органлар ва ташкилотлар томонидан белгиланган тартибда тасдиқланган бўлиши керак, бундан Интернет тармоғи ёки бошқа оммавий ахборот воситаларидан олинган ахборот мустасно).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботга иловалар баҳоловчи ташкилот лицензияси, баҳоловчининг баҳолашни ўтказиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларнинг нусхаларини, фуқаролик жавобгарлигини суғурталаш полисининг нусхасини ҳам ўз ичига олиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда иловадаги ҳужжатларнинг тўлиқ рўйхати келтирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисобот нусхасини баҳоловчи ташкилот ҳисобот тузилган санадан эътиборан қонун ҳужжатларида белгиланган муддат мобайнида сақлаши шарт.
(Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2017 й., 25-сон, 554-модда)