Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 75, Жиноят-ижроия кодексининг 165 ва Жиноят-процессуал кодексининг 534 ва 542-моддалари талабларига асосан Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ва Соғлиқни сақлаш вазирлиги қарор қилади:

1. Оғир касалликка чалинган маҳкумларни тиббий текширувдан ўтказиш ва уларни касаллиги туфайли жазони ўташдан озод қилишга тақдим этиш Қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур қарор кучга киритилган кундан бошлаб Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг 2000 йил 18 декабрдаги 260-сонли «Маҳкумларни касаллиги туфайли жазони ўташдан озод қилишга тақдим этиш тўғрисида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1002, 2001 йил 27 январь) ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

3. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилган кундан бошлаб ўн кундан кейин кучга киритилсин.

Ушбу Қоидалар оғир касалликка чалинган маҳкумларни тиббий текширувдан ўтказиш ва уларни касаллиги туфайли жазони ўташдан озод қилишга тақдим этиш тартибини белгилайди.

1. Суд ҳукми билан жазо муддатини ўтаётган маҳкумлар жазони ўташ даврида оғир касалликка чалинсалар ёки уларда судланишдан олдин бор бўлган касалликлар жазо муддатини ўташ даврида кучайиб кетиб, жазони ўташга тўсқинлик қиладиган мазкур Қоидаларнинг 1-иловасига мувофиқ, Маҳкумларни касаллиги туфайли жазони ўташдан озод қилишга тақдим этиш учун асос бўладиган касалликлар Рўйхати (бундан кейин матнда касалликлар Рўйхати деб юритилади)да кўрсатилган касалликлардан бирининг ёки бир нечтасининг тусини олса, улар Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг махсус тиббий комиссияси (бундан буён матнда ИИВ махсус тиббий комиссияси деб юритилади), жойларда Қорақалпоғистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Тошкент шаҳар ва Тошкент вилояти ички ишлар бош бошқармалари, вилоятлар ички ишлар бошқармалари махсус тиббий комиссиялари (бундан кейин матнда жойлардаги махсус тиббий комиссиялар деб юритилади) томонидан тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

2. ИИВ махсус тиббий комиссияси ва жойлардаги махсус тиббий комиссиялар қуйидаги таркибда тузилади:

раис — Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Тиббиёт бошқармаси бошлиғи ўринбосари (жойларда Қорақалпоғистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Тошкент шаҳар ва Тошкент вилояти ички ишлар бош бошқармалари, вилоятлар ички ишлар бошқармалари тиббиёт бўлимлари бошлиқлари);

аъзолари — Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Тиббиёт бошқармаси бош инспектор-шифокорлари, жойларда Қорақалпоғистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Тошкент шаҳар ва Тошкент вилояти ички ишлар бош бошқармалари, вилоятлар ички ишлар бошқармалари тиббиёт бўлимлари мутахассис шифокорлари (жами уч кишидан кам бўлмаган таркибда тузилади).

ИИВ махсус тиббий комиссияси бемор маҳкумларни (жойлардаги махсус тиббий комиссия эса, фақат жойидан қўзғатиб бўлмайдиган оғир бемор маҳкумларни, ИИВ махсус тиббий комиссия аъзоларидан бири иштирокидагина), тиббий текширувдан ўтказади ва уларда касалликлар Рўйхатида қайд этилган касалликлар борлиги тасдиқланган ҳолатларда уларни касаллиги туфайли жазони ўташдан озод этиш учун судга тавсия киритиш ҳақида қарор қабул қилади ва мазкур Қоидаларнинг 2-иловасига мувофиқ маҳкумни тиббий кўрикдан ўтказилганлиги ҳақида хулоса тузади.

3. ИИВ махсус тиббий комиссияси таркиби Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазири, жойлардаги махсус тиббий комиссиялар таркиби эса Қорақалпоғистон Республикаси ички ишлар вазири, Тошкент шаҳар ва Тошкент вилояти ички ишлар бош бошқармалари, вилоятлар ички ишлар бошқармалари бошлиқлари томонидан тасдиқланади. ИИВ махсус тиббий комиссияси Ўзбекистон Республикасининг қонунчилик ҳужжатлари, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ва Соғлиқни сақлаш вазирлигининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларига ҳамда ушбу Қоидаларга асосан фаолият юритади.

ИИВ махсус тиббий комиссияси аъзолари жазони ижро этиш муассасаларига кириб чиқишлари учун Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги Жазони ижро этиш департаменти (бундан буён матнда Жазони ижро этиш департаменти деб юритилади) томонидан ўрнатилган тартибда доимий рухсатнома билан таъминланадилар.

ИИВ махсус тиббий комиссиясига ўз мажлисларини ўтказиши учун қулай хоналар ажратиш, зарур холларда автотранспорт билан таъминлаш жазони ижро этиш муассасаси бошлиғига юклатилади.

ИИВ махсус тиббий комиссияси фаолиятига аралашиш, комиссия аъзоларига тазйиқ ўтказиш қатъиян тақиқланади.

4. ИИВ махсус тиббий комиссияси касалликлар Рўйхатида қайд этилган оғир касалликка чалинганлиги ҳақидаги қарорни, бемор маҳкум даволаш муассасаларида стационар шароитда чуқур тиббий текширувдан ўтказилиб, ундаги клиник ташхис соғлиқни сақлаш идораларининг етакчи мутахассислари томонидан тасдиқланганидан сўнг қабул қилади.

Жазони ижро этиш департаменти тизимидаги маҳкумлар учун ихтисослашган касалхонада даволанаётган оғир беморлар ташхиси Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Тиббиёт бошқармаси бош инспектор-шифокорлари томонидан ҳам тасдиқланиши лозим.

Руҳий ҳолатининг бузилиши юзага келган маҳкумлар руҳий касалликлар шифохонасида ёки руҳий касалликларни даволаш бўлинмасида стационар шароитда синчиклаб тиббий текширувдан ўтказиладилар.

Ушбу стационарларда уларга қўйилган клиник ташхис Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг психиатрия бўйича етакчи мутахассиси ва Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Тиббиёт бошқармасининг бош инспектор шифокор-психиатри томонидан маслаҳат кўригида тасдиқланиши лозим.

Клиник ташхиси тасдиқланган ва беморнинг руҳий ҳолати бўйича камида иккита шифокор-психиатр иштирокида психиатрия текшируви далолатномаси тузилган беморлар комиссия кўригига тақдим этиладилар.

Жазони ижро этиш муассасалари касалхоналарида даволанаётган бу тоифадаги маҳкумлар томонидан содир этилган ҳар бир ўз жонига ёки ўзга шахснинг соғлиги ва жонига суиқасд қилиш, шунингдек жазони ижро этиш муассасасининг ички тартиб интизомини бузиш ҳолатлари тегишли назоратчи-навбатчи гуруҳ ходимлари томонидан ҳужжатлаштириб борилиши лозим.

5. Мутахассис-шифокорлар томонидан клиник ташхис қўйилиши жараёнида тиббий кўрик баёни тўлиқ, аниқ далиллар билан ёритилиши, клиник симптомлар ва лаборатория таҳлиллари билан исботланиши лозим. Бемор қўйилган клиник ташхисга биноан зарурий адекват (консерватив, радикал, хирургик ва баъзи касалликлар учун махсус) даво муолажаларини имкон борича олган бўлиши лозим.

Агар маҳкумни соғлиқни сақлаш тизимидаги касалхоналарда қўшимча тарзда текшириш ва стационар шароитда даво муолажаларини ўтказишга зарурат бўлса жазони ижро этиш муассасаси бошлиғи ушбу масалани шифокорлар томонидан киритилган билдиргида кўрсатилган вақтдан кечиктирмай Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги, вилоятлар ва Тошкент шаҳар соғлиқни сақлаш бошқармалари билан аввалдан келишилган тартибга мувофиқ ҳал қилади.

6. Беморга нисбатан даво муолажаларининг ўз вақтида тўлиқ ўтказилаётгани, ўтказилган адекват даво муолажалари натижасида беморнинг ҳолатида ижобий натижаларга эришилмаётганлиги ҳамда беморнинг соғлиги ҳолатида ҳаёти учун хавфли аломатлар пайдо бўлаётганлиги тўғрисидаги маълумотларни қайд этиш билан бир қаторда касаллик тарихини сифатли, аниқ ва тўғри тўлдирилишига даволовчи шифокор ва бўлинма (касалхона) бошлиғи жавобгар бўлади.

Бундай оғир беморларни ўз вақтида, ўрнатилган тартибда ИИВ махсус тиббий комиссияси кўригига тақдим этиш Жазони ижро этиш департаменти тизимидаги маҳкумлар учун ихтисослашган касалхона, жойларда тергов ҳибсхоналари ва жазони ижро этиш муассасаларининг (шу жумладан, манзил-колонияларнинг) тиббиёт бўлимлари ва ушбу муассасаларнинг бошлиқлари зиммасига юклатилади.

7. Маҳкумга нисбатан ўтказилган текширув ва даволаш натижаларига асосан ИИВ махсус тиббий комиссияси уни тиббий кўрикдан ўтказади.

Бемор маҳкумларда аниқланган касалликлар, касалликлар Рўйхатида қайд этилган касалликлардан бири ёки бир нечтасининг тусини олганлиги ва улар жазони ўташга монелик қилиши маълум бўлган ҳолларда, ИИВ махсус тиббий комиссияси уларга нисбатан тиббий кўрикдан ўтказилганлиги ҳақида хулоса тузади.

Хулоса ИИВ махсус тиббий комиссияси аъзолари томонидан имзоланади ва унга Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Тиббиёт бошқармасининг (жойларда Қорақалпоғистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Тошкент шаҳар ва Тошкент вилояти ички ишлар бош бошқармалари, вилоятлар ички ишлар бошқармалари тиббиёт бўлимларининг) гербли муҳри қўйилади. Имзоланган ва муҳр қўйилган хулоса жазони ижро этиш муассасаси маъмуриятига комиссия мажлиси ўтказилган пайтдан бошлаб 12 соатдан кечиктирилмай топширилиши шарт.

8. Бемор маҳкумда аниқланган касалликлар, касалликлар Рўйхатидаги касалликларга тўғри келмаганлиги ва комиссия бемор маҳкумга нисбатан тегишли тиббий хулоса тузишни рад этиш ҳақида қабул қилган қарори беморнинг касаллик тарихига ёзиб қўйилади.

Ушбу рад этиш ҳақидаги қарор маҳкумга даволовчи шифокор ёки туркум бошлиғи иштирокида комиссия раиси томонидан эълон қилинади.

Жойларда, рад этиш ҳақидаги қарор ИИВ махсус тиббий комиссияси вакили томонидан эълон қилинади. Комиссия кўригидан ўтган маҳкумлар мазкур Қоидаларнинг 3-иловасига мувофиқ махсус дафтарда қайд қилинади.

9. Маҳкумдаги касаллик жазо муддатини ўташ даврида ўзига-ўзи атайлаб шикаст етказиш натижасида пайдо бўлганлиги аниқланса, ҳамда бемор маҳкум даво муолажаларидан бош тортган ҳолларда (бу ҳолат тегишли далолатномалар билан тасдиқланган бўлиши керак) у касаллиги туфайли жазо муддатини ўташдан озод қилинишга тавсия этилмайди.

Маҳкумларнинг ўткир руҳий ҳолатда ўзига-ўзи шикаст етказганлиги ёки ўзини бошқара олмай даво муолажаларини тўлиқ олмаганлиги мутахассис-шифокорлар томонидан тасдиқланган ҳолатлар бундан мустасно.

10. Маҳкумларни касаллиги туфайли ўталмай қолган жазодан озод қилиш масаласи у сақланаётган жойдаги суд томонидан қонунда белгиланган муддатларда кўриб чиқилиши лозим.

Суд мажлисида бемор маҳкум, унинг қонуний вакили, прокурор, қонунда белгиланган ҳолатларда ҳимоячи, тақдимнома киритган жазони ижро этиш муассасаси бошлиғи ва касалхона (тиббиёт бўлими) масъул ходими ҳамда беморни даволовчи (руҳий ҳолати бузилган шахс масаласи кўрилаётганда — психиатр) шифокор иштирок этади.

Ҳимоячи қатнашиши мажбурий бўлган ҳолларда унинг иштирок этиши жазони ижро этиш муассасаси бошлиғи томонидан таъминланади.

11. Маҳкумни касаллиги туфайли жазони ўташдан озод қилиш ҳақидаги тақдимнома бўйича қабул қилинган суд қарори устидан юқори турувчи судга прокурор томонидан протест киритилиши, маҳкум, унинг ҳимоячиси ва қонуний вакили томонидан шикоят берилиши мумкин.

12. Касалликнинг кечишидаги ўзгаришлар тўхтамай, бемор маҳкумнинг саломатлиги ёмонлашиши давом этса, бундай бемор маҳкум тақдимномани рад этиш ҳақида суднинг ажрими чиққан кундан қанча вақт ўтишидан қатъи назар, ўрнатилган тартибда, қайтадан комиссия кўригига тақдим этилиши лозим.

13. Жойлардаги махсус тиббий комиссия қарорига норозилик билдирилган ҳолларда ИИВ махсус тиббий комиссиясига мурожаат киритилади. ИИВ махсус тиббий комиссияси томонидан қабул қилинган қарорга норозилик билдириш белгиланган тартибда судга мурожаат қилиш орқали амалга оширилади.

Суд, бемор маҳкумга нисбатан берилган ИИВ махсус тиббий комиссиясининг хулосаси билан келишмаган ёки хулосада кўрсатилган ҳолатлар ишнинг ҳақиқий ҳолатига мос келмаган ёхуд шубҳа туғдирган тақдирда, хулосанинг асослилигини текшириб кўриш мақсадида, кўрилаётган иш бўйича қонунда белгиланган тартибда тегишли суд-тиббиёт, суд-психиатрия ёки бошқа турдаги экспертиза тайинлаш ҳуқуқига эга.

Экспертиза тайинланган ҳолда унинг хулосаси олингунга қадар ишни кўриш муддати вақтинча тўхтатилади.

14. Орттирилган иммунитет танқислиги вируси (ОИВ), орттирилган иммунитет танқислиги синдроми (ОИТС) касаллигига чалинган бемор маҳкумларнинг таҳлил учун олинадиган қони жазони ижро этиш муассасаси раҳбарияти томонидан тузилган, камида икки кишилик гуруҳ, хусусан жазони ижро этиш муассасаси ва касалхона (тиббиёт бўлими) вакили иштирокида олиниши шарт.

Таҳлил учун олинган қон ва унинг натижаси махсус китобда ҳамда касаллик тарихида қайд этилади.

Комиссия кўригига орттирилган иммунитет танқислиги синдроми — ОИТС клиник ташхиси қўйилган бемор маҳкум тақдим этилади. Бундай беморнинг қон таҳлили Республика (Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар) ОИТСга қарши кураш маркази лабораториясида текширилган бўлиши шарт.

15. Бемор маҳкум томонидан касаллик аломатлари бўрттириб кўрсатилаётганлиги ёки бемор ноқонуний йўл билан комиссияга тақдим этилаётганлиги ҳақида маълумотлар бўлса жазони ижро этиш муассасаси маъмурияти бу ҳолатлар тўғрисида ИИВ махсус тиббий комиссиясига (жойлардаги махсус тиббий комиссияга) дарҳол билдириши шарт.

16. Бемор маҳкумда аниқланган касалликлар, касалликлар Рўйхатида қайд этилган касалликлар тусини олганлиги, ИИВ махсус тиббий комиссияси томонидан тасдиқланиб, тиббий хулоса тузилган ҳолларда, жазони ижро этиш муассасаси бошлиғи маҳкумни ўталмай қолган жазодан озод қилиш тўғрисидаги тақдимномани мазкур тиббий хулоса билан биргаликда унинг шахсий йиғма жилди ва бошқа зарур ҳужжатларни комиссия хулоса тузиб берган пайтдан бошлаб 24 соат мобайнида жиноят ишлари бўйича туман (шаҳар) судига тақдим этиши шарт.

17. Оғир касалликка дучор бўлган маҳкумдаги ташхисга аниқлик киритиш учун Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги тизимидаги ихтисослаштирилган илмий-амалий тиббиёт марказларида ва бошқа тиббий муассасаларда замонавий тиббий текширувлардан ўтказиш ҳамда бемор маҳкумдаги касаллик, касалликлар Рўйхатидаги касаллик тусини олганлигини тасдиқлаш учун уни етакчи мутахассисларнинг маслаҳат кўригидан ўтишини таъминлаш масъулияти қайд этилган марказлар, тиббий муассасаларнинг бошлиқларига юклатилади.

Бу ҳолатда қўшимча текшириш ва маслаҳат кўриклари учун Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан пул тўлаш йўли билан ҳал қилиш белгиланган бўлса, бемор маҳкум сақланаётган жазони ижро этиш муассасаси бошлиғи ушбу масалани ўрнатилган тартибда ҳал қилиши лозим.

18. Оғир касалликка дучор бўлганлиги туфайли суд ажримига кўра жазони ўташдан озод этилган шахс даволанишни давом эттириши учун Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги, вилоятлар ва Тошкент шаҳар соғлиқни сақлаш бошқармалари томонидан аввалдан белгилаб қўйилган, у озод этилган жазони ижро этиш муассасасига яқин жойлашган, унинг касаллиги хусусиятига мос бўлган, тегишли касалхонага кечиктирилмасдан ётқизилиши шарт, бундан беморнинг қариндошлари илтимосига кўра, унинг розилиги билан, умумий саломатлик ҳолати у яшайдиган ёки танлаган манзилга етиб бориши мумкинлиги шифокор маълумотномаси билан кафолатланган ҳолатлар мустасно.

19. Мазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикаси Олий суди ва Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси билан келишилган.

а) Инфильтратив ўпка сили (казеоз пневмония), тез ривожланувчан даври, ўпка-юрак етишмовчилигининг II-III-даражаси билан.

Бир ёки иккала ўпканинг субтотал яллиғланиши, улкан ёки кўплаб каверналарнинг ҳосил бўлиши, адекват антибактериал даволаш ўтказилишига қарамай бемор аҳволининг оғирлашиб бориши, интоксикациянинг яққол белгилари ва ўпка-юрак етишмовчилигининг II-III-даражаси билан ажралиб туради. Бунда бир ёки иккала ўпкада бронхоген диссеминация ўчоқлари пайдо бўлиши, ўпкадан қон кетиши ёки қон туфуриш ҳолатлари, доимо балғамда сил микобактерияларини аниқланиши кузатилади.

Ташхисни асослаш учун функционал, инструментал, лаборатор (ўпкани рентген-томографияси, қон ва балғамнинг клиник-лаборатор таҳлили) текширувлари ўтказилади.

б) Ўткир диссеминацияли ўпка сили (генерализациялашган формаси), менингизм ёки ўпканинг казеоз яллиғланиши билан.

Касалликнинг бу кўринишида бемор аҳволининг ўта оғирлиги, кескин умумий ҳолсизлик, адинамия ҳолати бўлиши мумкин, хамда интоксикациянинг яққол кўринишлари билан кечади. Умумий интоксикациядан ташқари менингит ва менингоэнцефалитнинг клиник кўринишлари намоён бўлади. Ўткир диссеминацияли ўпка силининг махсус формаларидан бири диссеминация ўчоқлари йирик бўлиб, лобуляр казеоз яллиғланиш кўринишида бўлади. Рентгенологик суратдаги бундай кўриниш «қорли тўфон» деб ҳам юритилади.

Ташхисни асослаш учун функционал, инструментал, лаборатор текширувлар ўтказилади.

в) Фиброз-кавернали ўпка сили, тез ривожланувчан даври, ўпка етишмовчилигининг II-III-даражаси билан.

Бу жараён касалликнинг асосий ўчоғи бўлган фиброзли каверна ва асосий ўчоқ жойлашган ўпкада ёки иккинчи ўпкада ҳосил бўлган бошқа фиброзли каверналар мавжудлиги билан ажралиб туради. Бу шаклда ўчоқларнинг икки томонлама бронхоген диссеминацияси, кўп ёки кам ривожланган фиброз (цирроз), плевраларнинг ёпишиб, битиб қолиб дағаллашиши, иккиламчи эмфизема, бронхоэктаз, пневмосклероз, ўпканинг сурункали бошқа ўзгаришлари, бронхоген диссеминациянинг янги ўчоқлари пайдо бўлиш ҳоллари кузатилади. Бу жараён ўпка сили турли формаларининг охирги босқичи бўлиб, касалликнинг нохуш кечаётганлигидан далолат беради, II-III-даражали ўпка фаолияти етишмовчилиги билан асоратланганлигини, ўқтин-ўқтин қон туфуриш ёки ўпкадан қон кетишини, доимосил микобактериясининг балғам билан ажралиб чиқишини ўз ичига олади.

Тез ривожланувчан фиброз-кавернали ўпка силини аниқлашда бемор ҳаёти давомида касалликнинг узоқ вақтдан бери кечаётганлигини, касалликнинг ўқтин-ўқтин қўзғалиши, меҳнат қобилиятининг доимий йўқолиши билан кечишини ҳисобга олмоқ керак.

Ташхисни асослаш учун функционал, инструментал, лаборатор текширувлар ўтказилади.

г) Цирротик ўпка сили, тез ривожланувчан даври, шаклланаётган «ўпка юраги» кўринишлари ёки, II-III-даражали ўпка-юрак етишмовчилиги ёки бронхоэктазлар ва ўқтин-ўқтин қон туфуриш ёки ўпкадан қон кетиши билан.

Бунда касаллик бир ўпкани бутунлай қамраб олиши, бошқа ўпкада эмфизема ривожланиши билан ёки касалликнинг иккала ўпкада ривожланиши билан намоён бўлади. Биринчи навбатда беморда хансираш, нафас олиш имкониятининг, ва айниқса ўпка ҳаёт ҳажмининг кескин камайиши кузатилади. «Ўпка юраги»нинг субкомпенсация ва декомпенсация синдроми ривожланади. Беморда хансирашдан ташқари цианоз, тахикардия, юрак тонларининг бўғиқлиги кузатилади.

Шаклланган бронхоэктазларнинг клиник кўринишида қайталанувчи қон туфуриш ёки ўпкадан қон кетишлар ўрин олган бўлади. Асоратларнинг бу кўриниши бемор ҳаёти учун ўта хавфли ҳисобланади.

Бундай беморларнинг рентгенологик суратида каверналар тирқишсимон, деформацияланган бўлади, катта ўчоқли ўзгаришлар битта-иккита ёки кўплаб бўлиши, диссеминация ўчоқлари бир ёки иккала ўпкада бўлиши кузатилади.

Ташхисни асослаш учун функционал, инструментал, лаборатор текширувлар ўтказилади (рентген, томография, қон ва балғамнинг клиник-лаборатория текширувлари).

д) Сурункали субтотал плевра эмпиемаси тез ривожланувчан даври, ўпка етишмовчилигининг II-III-даражаси, бронх ва ёки торакал оқма яраси асоратлари билан.

Плеврал бўшлиқда йиринг, бронх ёки торакал оқма яра мавжудлиги, фиброз, иккиламчи эмфизема, ўпкадаги деструктив ўзгаришлар ҳосил бўлиши, бемор аҳволининг ўта оғирлиги, интоксикация белгиларининг яққоллиги билан тавсифланади.

Ташхисни асослаш учун функционал, инструментал, лаборатор текширувлар ўтказилади. Плеврал бўшлиқдаги суюқликнинг таҳлили алоҳида аҳамиятга эга бўлади.

е) Мия пардалари ва марказий нерв системаси сили. Сил менингити.

Касалликнинг бу кўриишида бемор коматоз ҳолатгача бўлган ўта оғир аҳволда бўлиши, кескин умумий ҳолсизлик, адинамия, умумий интоксикация, неврологик синдром ва неврологик белгилар кузатилади. Бундан ташқари беморда ўпка ва мия шиши каби асоратлари бўлиши мумкин.

Люмбал пункция орқали орқа мия суюқлигини текширилиши алоҳида аҳамиятга эга.

Ташхисини асослаш учун функционал, инструментал, лаборатор текширувлар ўтказилади.

ж) Умуртқа, йирик суяклар ва бўғимларнинг тез ривожланувчан деструктив сили, ички аъзолар амилоидози асоратлари билан.

Касалликни бу кўринишида шикастланган жойларда катта емирилишлар ҳамда барча тўқима ва аъзоларда дистрофик ўзгаришлар кузатилади.

Бўғим атрофида чандиқли пайлар ҳосил бўлиши, унинг халтачасида рўй бераётган чандиқли бузилишлар артроген контрактураларга олиб келади. Сил спондилитида кўпинча сил абсцесслари, орқа мия фаолияти бузилишлари ва спастик фалажликлар кузатилади.

Ташхисни асослаш учун қоннинг клиник ва биохимик лаборатория текширувлари, сил абсцессидан, шикастланган бўғимлардан олинган йирингни лаборатория шароитида экиб ўстириш йўли билан сил микобактериясини аниқлаш, бўғим суюқлиги ва регионар лимфа тугунларини цитологик текширувлари, икки (олд ва ён) томондан кўринишдаги рентгенография текширувлари ўтказилади. Имконият борича компьютер-томография (КТ) ва магнит-резонас томография (МРТ) текширувларини ўтказиш мақсадга мувофиқ бўлади.

з) Ичак, қорин пардаси сили, тез ривожланувчан даври, кахексия босқичидаги ичакда сўрилишнинг яққол бузилиши синдроми билан.

Касалликнинг бу кўринишида бемор аҳволининг ўта оғирлиги, умумий интоксикациянинг яққол белгилари, кескин умумий ҳолсизлик, апатия, қорин соҳасидаги оғриқ «ўткир қорин» кўринишларигача, дистрофиядан кахексияга ўтиш даври, ичакда сўрилиш фаолияти бузилиши синдроми кузатилади. Ичак тутилиши, перитонит, ичакда сўрилиш фаолияти бузилиш синдроми кўринишлари ва бошқа асоратлар эътиборга олинади.

Ташхисни асослаш учун функционал, инструментал, лаборатор текширувлар ўтказилади. Бунда лапароскопия (лапаротомия), эндоскопия, гистологик тахлилар билан, қорин бўшлиғи соҳасини ультратовуш текширувлари ўтказилади.

и) Сийдик чиқариш ва таносил аъзолари сили, тез ривожланувчан даври, асоратлари билан.

Касалликнинг бу кўринишида адекват антибактериал даволанишга қарамай бемор аҳволининг ўта оғирлиги, кескин умумий ҳолсизлик, умумий интоксикация, сурункали буйрак етишмовчилигининг терминал босқичга ўтиши, бемор иш қобилиятининг бутунлай ва доимий йўқолиши билан кечади. Икки томонлама буйраклар каверноз сили мавжудлиги, аёлларда пельвиоперитонит асоратлари эътиборга олинади.

Сийдик чиқариш ва таносил аъзоларининг тез ривожланувчан силини аниқлашда сийдикнинг клиник тахлилида изостенурия-сийдик солиштирма оғирлигини бирдек бўлиб қолиши, пиурия-йиринг, протеинурия-оқсил, цилиндрурия-цилиндрлар борлигига ва таносил аъзоларидан чиқаётган оқмаларда сил микобактерияларини топилишига асосланилади. Буйрак ва сийдик пуфаги атрофини қамраган рентген, экскретор урография, индигокарминли цистоскопия ва ретроград пиелография, гистеросальпингография, ультратовуш текширувлари (УЗИ), зарур бўлганда лапароскопия, КТ ёки МРТ текширувлари ўтказилади.

2.1. Хавфли ўсмалар (барча турлари, асосий ўчоғи аниқланмаган ҳолатлар ҳам). Халқаро TNM классификацияси бўйича IV-босқич даври.

Клиник ташхис одатда гистологик текширув асосида қуйилади (гистологик текширувга тўқима парчаларидан намуна олиш имконияти бўлмаган: ўпка марказий раки, бош, орқа мия ва бошқа тўқима олиниши қийин жойлар бундан мустасно). Рентген, лаборатория, цитология, зарур ҳолларда компьютер, магнито- резонанс томография текширувлари ўтказилади .

2.2. Лимфа ва қон тўқималарининг хавфли ўсмалари. Миелопролифератив ўсмалар:

а) ўткир кечадиган лейкоз (ҳамма кўринишлари);

б) сурункали миелолейкоз, кахексия, камқонлик, спленомегалия, геморогия белгиларининг кучайиб бориши билан;

в) сурункали эритромиелоз, терминал босқичда.

г) эритремия, бош мияда қон қуюлиши ёки бош мия қон томирлари тромбози билан асоратланган ҳолатлари;

д) сурункали лимфолейкоз, апластик анемиялар, агранулоцитозларнинг оғир формалари камқонлик, тромбоцитопения ва узлуксиз қайталанадиган инфекциялар билан асоратланган ҳолатлари;

е) сурункали моноцитар лейкоз. Камқонлик ва геморрагия аломатлари билан кечадиган терминал босқичи;

ж) кўп сонли миелома. Остеодеструктив асоратлари (умуртқа ва оёқ суякларининг патологик синиши) билан;

з) лимфагранулематоз. IV-босқичи. Лимфа тугунларининг жароҳатланиши билан кечаётган, бир ёки ундан кўпроқ экстролимфа аъзоларининг диффузли жароҳатланиш билан;

и) рецидив хавфли ўсмалар IV-босқичи, генерализация жараёни билан. Периферик лимфа тугунларда ва ички аъзоларда метастазлар билан кечаётган ҳолатлар.

Адекват даво таъсир қилмаётган ҳолатлар:

а) қандли диабет. I-II турлари, инсулинга талаб хили (инсулин миқдори бир кеча-кундузда 60 ўлчов бирлиги ва ундан кўп) оғир кечаётган ва яққол ифодаланган микроангиопатия, ретинопатия, полинейропатия белгилари билан;

б) қандли диабет. I-II турлари, (инсулин миқдори бир кеча кундузда 60 ўлчов бирлигидан кам бўлган ёки инсулинсиз) декомпенсация ҳолати, кетоацидоз, лабил кечиши, гипогликимик ва гипергликимик ҳолатларнинг алмашиб туриши билан диабетик ретинопатия (препролифератив ёки пролифератив босқичда кўриш ўткирлигининг коррекция қилиб бўлмайдиган пасайиши) билан диабетик полинейропатия(автоном полинейропатия, диабетик энтеропатия, сийдик чиқариш йўллари ва сийдик қопининг атонияси), диабетик нефропатия-V, диабетик оёқ cиндроми (ишемик, нейропатик, ёки аралаш шакли узоқ вақт битмаётган трофик яралар ривожланиши билан, оёқ панжаларининг «қуруқ» ёки «ҳўл» гангренаси, шаклланаётган Шарко бўғимининг остеоартропатиялари билан;

в) Иценко-Кушинг касаллиги (синдроми) яққол ифодаланган асоратлари билан: умуртқа ёки найсимон суякларнинг патологик синишлари; мушаклар атрофияси; кардиомиопатия III-даражали қон айланиши етишмовчилиги билан; мия қон айланишининг бузилиши натижасида икки ёки ундан ортиқ оёқ, қўллар ҳаракатларининг чуқур, турғун ва тиклаб бўлмайдиган бузилишлари билан;

г) Гипофизар етишмовчилик. (Симондс касаллиги), кахексия босқичи.

Агар касалликнинг келиб чиқишига бош миянинг гипофизар қисмида ўсма ривожланаётганлиги сабаб бўлган бўлса-кўриш функцияларининг бузилиши, неврологик ва руҳий бузилишлар, буйрак усти бези қобиғи иккиламчи етишмовчилигининг оғир кечиши;

д) диффузли токсик буқоқ. Тиреотоксикознинг оғир шакли қуйидаги асоратлари билан: эндокрин офтальмопатияси, тиреотоксик юрак, мерцал аритмия ва юрак-қон томир етишмовчилигининг III-босқичи, касалликнинг жарроҳлик йўли билан даволаб бўлмайдиган барча турлари;

е) буйрак усти безининг сурункали етишмовчилиги, оғир шакли, доимий ўрин босувчи гормонлар терапияси ўтказилишига қарамай компенсация ҳолатининг йўқлиги, озиш, миастения, гипотония, буйрак усти бези кризи ривожланиши мумкин бўлган ҳолатлари билан;

ж) қандсиз диабет, вазопрессин гормони етишмовчилиги сабаб бўлган, доимий ўрин босувчи гормон терапияси ўтказилишига қарамай бемор аҳволининг яхшиланмаётганлиги. (нейроэндокрин етишмовчилигининг оғир босқичи).

Бунда беморда полиурия (меъёрдан ортиқ сийиш), полидипсия, жисмоний ва психологик астенизация, ошқозоннинг кенгайиши, тери ва шиллиқ пардаларнинг қуриши, ҳароратнинг кўтарилиши, қоннинг қуюқлашиши, эритроцитларда натрий миқдори, гемоглобин ва қолдиқ азотнинг кўпайиши кузатилади.

з) гипопаратиреоз, тез-тез қўзғалиб турадиган тетаник судорогалар, ларинго ва бронхоспазмлар, дисфагия, қусиш руҳий бузилиш каби оғир асоратлар билан;

и) гиперпаратиреоз: суяк шакли- сон, тос, елка, қовурға суякларининг патологик синиши, ёлғон бўғимлар ҳосил бўлиши; ривожланиб бораётган сийдик тош касаллигининг буйрак шаклида- буйрак етишмовчилигининг терминал босқичи, аралаш шаклида — юқорида қайд этилган симптомларнинг қай бири яққол кўринишда эканлиги эътиборга олинади;

к) гипофиз ва гипоталамус ўсмалари, оғир асоратлари: кўриш функциясининг қайта тикланмас бузилиши, яққол неврологик ва руҳий бузилишлари билан;

л) буйрак усти бези касалликлари: Феохромоцитома ёки гиперальдостеронизм (ўсма сабаб бўлган аммо хирургик йўли билан даволашнинг имконияти бўлмаган ҳолатлар) оғир асоратлари: гипертоник кризларнинг тез-тез қайталанишлари, миастения, тетания, периодик фалажлар билан; Гиперальдостеронизм (ўсма сабаб бўлмаган) юқорида қайд этилган оғир асоратлари билан.

4.1. Шизофреник психозлар: узлуксиз (оддий; гебефреник; кататоник; параноид) ва хуружсимон-прогредиент кечаётган шакллари, нохуш оқибатлари билан.

4.2. Маниакал-деперессив психоз, циркуляр хили. Аралаш психотик ҳолатли, тез-тез алмашиб кечадиган маниакал ва деперессив фазали узлуксиз кечаётган тури.

4. 3. Бош миянинг органик шикастланиши оқибатидаги психотик ўзгаришлари:

а) сенил деменциянинг барча шакллари: оддий; галюцинатор-параноид бузилишлари; сенил деменцияси касаллиги бошланишидан олдинги илк сенил деменция шакли; Альцгеймер ва Пик касалликларида кузатиладиган бош миянинг ўчоғли атрофияси оқибатидаги деменциялар;

б) атеросклеротик ақл заифлиги. Психозсиз; депрессия; галюцинатор-параниод бузилишлари; ўткир фикр чалғиши сингари кўринишлари билан;

в) Корсаков психози (ичкиликбозлик, мия захми ёки жароҳатланиш оқибатида);

г) органик деменция (энцефалит, менингоэнцефалит, мия захми, мия жароҳатланиш оқибатида).

4.4. Сурункали реактив психозлар. Прогредиент кечаётган, соматик органларни ҳам жалб қилиб, сурункали руҳий касалликлар хусусиятини олаётган ҳолатлар.

4.5. Сурункали психозлар (келиб чиқишига турли хил ҳолатлар сабаб бўлган):

а) симптоматик психозлар, системали инфекция сабаб бўлган прогредиент ёки қайталаниб кечаётган ҳолатлар;

б) интоксикацион психозлар, қайталаниб ёки узоқ давом этаётган, касал руҳиятидаги бузилишлар кучайиб, тиклаб бўлмайдиган ҳолатга ўтиши билан;

в) сурункали психозлар, бош мия жароҳатланиши оқибатида касал руҳиятидаги турғун ўзгариш белгилари билан.

4.6. Шахснинг патологик ривожланиши, қайталаниб ва узоқ муддат давом этаётган декомпенсация босқичидаги бузилишлари билан (психопатиялар).

4.7. Эпилепсия:

а) эпилептик психоз, сурункали жараён тусини олаётган, узоқ муддат давом этаётган, даволаш таъсир қилмаётган ҳолатлар;

б) пароксизмал бузилишларнинг мураккаблашиши ва тарқалиши (генерализация), касал руҳиятидаги ўзгаришларнинг кучайиб бориши билан;

в) эпилептик ақл заифлик;

5.1. Бош ва орқа мия қон томирлари касалликлари: эмболиялар; бош мия қон айланишининг геморрагик, ишемик ёки аралаш ўткир бузилишлари: III-босқичдаги сурункали энцефалопатия ва миелопатия, бирламчи (жароҳат сабаб бўлмаган) субарахноидал қон қуйилиши туфайли, мияда ўчоқли шикастланишнинг яққол ифодаланган турғун белгилари (геми-параплегиялар, чуқур геми ва парапарезлар, бемор ўзини қаердалигини ва қаймаҳал эканлигини англай олмаслиги, акинетико-ригид синдроми) билан.

5.2. Бош ва орқа миянинг органик шикастланиши билан кечаётган марказий нерв системасининг юқумли, демиелинловчи касалликлари, мия фаолиятининг чуқур, турғун бузилишлари (оғир даражадаги фалажлар, нерв сезгирлиги фаолиятининг бузилишлари, трофик бузилишлар, яққол ифодаланган акинетико-ригид синдроми билан) ва касаллик жараёнининг кучайиб бориши билан:

а) иккиламчи йирингли менингитлар;

б) бирламчи вирусли энцефалитлар;

в) бош мия абсцесси;

г) орқа мия қаттиқ пардаси абсцесси ва сил касаллиги сабаб бўлмаган гранулёмалар;

д) нейрозахм;

е) нерв системасининг сил касаллигидан шикастланиши;

ж) тарқалган склероз;

з) тарқалган энцефаломиелит. Бош мия функцияларининг турғун, чуқур бузилишлари билан;

и) лейкоэнцефалитларнинг тез авж олувчи шакллари;

к) ўткир ва сурункали яллиғланган демиелинловчи полирадикулоневропатиялар.

5.3. Жароҳатланиш оқибатида рўй берган марказий асаб тизимининг касалликлари, мияда ўчоқли шикастланишнинг яққол, турғун белгилари (геми- ва параплегиялар; чуқур гемипарезлар) билан.

5.4. Тез кечиб кучайиб бораётган касалликлар, ҳаракат, сезги ва вегетатив трофик фаолиятининг турғун яққол ифодаланган бузилиши ва ўтказилаётган даво таъсир қилмаётган ҳоллари:

а) бош мия ўсмалари;

б) бош-орқа мия ўсмалари;

в) орқа мия ўсмалари;

г) сирингомиелия, «куртка» туридаги тарқоқ гипестезияли ва яққол ифодаланган вегетатив-трофик бузилишлар билан кечадиган шакли;

д) гепатоцеребрал дистрофия (гепатолентикуляр дегенерация, Вильсон-Коновалов касаллиги);

е) орқа ва бош мия атаксиялари;

ж) ёнланма амиотрофик склероз;

з) миастениянинг тарқалган шакли, авж олувчи кечиши.

5.5. Бутунлай кўрлик, шунингдек яхши кўрадиган кўздаги кўриш равшанлиги, касалликлар туфайли бўлган ўзгаришлардан сўнг 0, 03 дан ошмай қолган ва уни тузатиб бўлмайдиган ёки иккала кўздаги кўриш бурчаги бир хилда 10 даражага торайиб қолган ҳоллар.

5.6. Паркинсонизм, яққол акинетико-регидли синдроми ва вегетатив бузилишлар билан (ортостатик гипестезия).

6.1. Юрак касалликлари: тез ривожланувчан даври, қон айланиши етишмовчилигининг II-III-босқичи билан ва даволаш таъсир этмаётган ҳолатлар:

а) конструктив перикардит, жарроҳлик йўли билан даволаб бўлмайдиган ҳолатлар.

б) юракнинг туғма ва орттирилган нуқсонлари;

в) бактериал эндокардит, узоқ давом этувчан шакли;

г) кардиомиопатия (қон айланиши ҳаракатининг сусайиб қолган, гипертрофик, обструктив ва дилятацион шакллари);

д) эндомиокардиал фиброз;

е) миокардитик кардиосклероз;

ж) юрак ишемик касаллиги. Ностабил стенокардия. Инфарктдан кейинги кардиосклероз, СЮЕ III-IV функционал синф, асоратлари ва мураккаб юрак қоринчаси аритмиялари билан;

з) юрак ритми ва ўтказувчанлигининг турғун бузилиши (қисман, политопик, жуфт қоринчали экстрасистолия, пароксизмал тахикардия, атриовентрикуляр блокада-Моргань-Эдемс-Стокс синдроми билан) ;

и) инфекцион-аллергик миокардит.

6.2. Гипертония касаллигининг III-босқичи:

а) юрак ритмининг турғун бузилиши ва қон айланишининг кучайиб борувчи етишмовчилиги бўлган ўткир трансмурал ёки катта ўчоқли қайталанган миокард инфаркти билан;

б) қон айланиши етишмовчилигининг III-босқичи билан;

в) сурункали буйрак етишмовчилигининг III-босқичи билан.

6.3. Артерия касалликлари гангреноз-некротик босқичи, камида иккита қўл-оёқ магистрал қон томирларининг шикастланиши билан.

а) облитерацияловчи эндоартерит;

б) Облитерацияловчи атеросклероз.

6.4. Ўткир ревматик иситма:

а) ревматизм фаол даври (юрак нуқсонларини қон айланиши етишмовчилигининг II Б-III-босқичлари билан);

б) ревматизм нофаол даври (юрак нуқсонларини қон айланиши етишмовчилигининг II Б-III-босқичлари билан).

Ўпканинг сурункали носпецифик касалликлари, тарқалган пневмосклероз, эмфизема, сурункали «ўпка юраги» нинг декомпенсация давридаги II-III-босқич нафас етишмовчилиги ва буйрак етишмовчилигининг терминал босқичи билан асоратланган ҳолатлар:

а) сурункали обструктив ўпка касалликлари, оғир шакли;

б) бронхиал астма IV даражаси, Status astmaticus билан;

в) икки томонлама бронхоэктаз касаллиги, оғир шакли, асоратлари билан;

г) сурункали ўпка абсцесси, оғир кечиши;

д) плевра эмпиемаси;

е) турли сабабдан келиб чиққан пневмокониозлар II Б-III-даражали ўпка-юрак етишмовчилиги билан;

ж) идиопатик фиброзловчи альвеолит;

з) саркоидоз, оғир кечиши;

и) бирламчи эмфизема;

к) иккала ўпканинг тарқалган эхинококкоз касаллиги;

л) иккала ўпканинг ялпи поликистоз (альвиокистоз) касаллиги.

а) Ичак ва бошқа овқат хазм қилиш аъзоларида сўрилиш бузилиши синдромининг яққол кўриниши билан кечувчи, кахексия босқичидаги касалликлар.

б) Жигар циррозлари — декомпенсация босқичидаги, кучли ифодаланган портал гипертензия, гиперспленизм ва жигар етишмовчилиги энцефалопатияси билан.

в) Қорин бўшлиғи аъзоларининг тарқалган эхинококкоз ва альвеококкоз касаллиги, жигар ёки буйрак етишмовчилиги билан.

а) Сурункали гломерулонефрит.

б) Сурункали пиелонефрит.

в) Гидронефроз.

г) Буйракнинг киста касаллиги.

Касаллик жараённинг тўхтовсиз ўта кучайиб борувчи ва сурункали буйрак етишмовчилигининг терминал босқичи ёки III-даражали қон айланиши етишмовчилиги ёки марказий нерв системасининг турғун ўчоқли шикастланиши (гемипараплегия, гемипарапарезлар) ёки кўндаланг тарғил мускулларни кенг тарқалган шикастланиши дисфагия, дизартрия аломатлари билан:

а) серопозитив ва серонегатив ревматоид артрит;

б) системали геморрагик васкулит;

в) анкилозловчи спондилоартрит (Бехтерев касаллиги);

г) системали қизил «волчанка»;

д) дерматомиозит;

е) тугунчали периартрит;

ж) системали склеродермия;

з) коксоартроз (тос-сон бўғими артрози, функционал бўғим етишмовчилиги — ФБЕ II-III-даражаси);

и) системали некрозловчи васкулопатиялар.

Подагра касаллиги, буйрак етишмовчилигининг терминал босчқичи билан.

Жазо ўташ даврида касалланиш ёки жароҳатланиш оқибатида:

а) иккала қўл ёки иккала оёқнинг юқори қисмидан ампутация қилиниши;

б) бир оёқ ва бир қўлнинг юқори қисмидан ампутация қилиниши.

13.1. Ўткир нурланиш касаллиги:

а) ўткир нурланиш касаллигининг барча (I—IV) оғир босқичлари;

б) нурланиш оқибатида тери куйган жойларида ўзгаришлар ва касалликнинг I—IV оғир даражадаги хуруж қилган босқичи;

в) ўткир нурланиш касаллигининг асоратлари:

астеник аломатлар, биринчи навбатда бошқарув тизимига кирувчи нерв ва қон томирлари тизимларининг тез чарчаши ва функционал етишмовчиги билан;

асаб ва қон томирлари тизимларининг органик шикастланиши, мия ва периферик қон айланишининг бузилишлари билан;

таҳлилдаги қон кўрсаткичларининг турғун эмаслиги яққол ифодаланган цитопеник кўринишлар, иликнинг гиперплазик кўрсаткичлари билан (лейкоцитлар сони 3,0 х 10 дан кам, тромбоцитлар сони 1,5 х 10 дан кам);

одам танасидаги чуқур трофик, дегенератив ва склеротик ўзгаришлар, кейинчалик пайдо бўлган радиацион яралар, оғриқ синдроми билан; контрактуралар ва ампутацион нуқсонлар;

нурланиш катарактаси III-босқичи (кўриш равшанлиги яхши кўраётган кўзда 0, 1-0, 5).

13.2. Сурункали нурланиш касаллиги, узоқ муддат кечаётган ва II—IV оғир даражадаги босқичлари (хуруж даври).

13. 3. Нурланиш таъсири натижасида нурланиш оқибатлари (қон ишлаб чиқарувчи тўқималарда, суяк тўқималарида, ўпкада, жигарда хавфли ўсмалар) пайдо бўлиши.

Нурланиш касаллиги ва нурланиш таъсири кўринишлари ҳақидаги ташхис тиббиёт радиологияси мутахассислари томонидан тасдиқланган бўлиши шарт.

(ОИТС) нинг қуйидаги турғун клиник белгилари пайдо бўлган ҳолларда: ВИЧ-кахексия; пневмоцист пневмония (клиник); сурункали диарея; ўпкадан ташқари криптококкоз; цитомегаловирус инфекция бошқа аъзоларни зарарланиши билан (жигар, талоқ ва лимфа тугунларини зарарланиши бундан мустасно); оддий герпес вируси чақирган инфекциялар, ички аъзолар зарарланиши ёки тери ва шиллиқ қаватларини сурункали (1 ойдан ортиқ) зарарланиши; диссеминирланган эндемик микоз (гистоплазмос, кокцидиоидоз); қизилўнгач, трахея, бронх ва ўпка кандидози; атипик микробактериялар чақирган диссеминирланган инфекциялар; сальмонеллез септицемия; ўпкадан ташқари сил; лимфома; саркома Капоши, ВИЧ-энцефалопатия.

Касаллик жараёни кучайиб бориб, ўтказилаётган адекват даво таъсир қилмай, бемор ҳолатининг ўта оғирлиги, тананинг бир ёки бир нечта аъзоларида қайтариб бўлмайдиган бузилишлар пайдо бўлиши, касаллик оқибати нохушликдан дарак бериши билан кечаётган ҳолатлар.

Бундай касаллик ва унинг асоратларини тасдиқлаш учун Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг тегишли Республика илмий текшириш институти(маркази)нинг хулосаси бўлиши шарт.