Ushbu Qonunning maqsadi sud-ekspertlik faoliyati sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Sud-ekspertlik faoliyati to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining sud-ekspertlik faoliyati to‘g‘risidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

davlat sud eksperti — davlat sud-ekspertiza muassasasining o‘z xizmat vazifalarini bajarish tartibida sud ekspertizasini o‘tkazuvchi sud eksperti;

ish — sud ekspertizasi tayinlangan fuqarolik, iqtisodiy, jinoyat ishi (shu jumladan tergovga qadar tekshiruv materiallari), ma’muriy sud ishlari va ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishlar, shuningdek tezkor-qidiruv faoliyati, xizmat tekshiruvi hamda jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari yuzasidan to‘plangan hujjatlar;

maxsus bilim — maxsus tayyorgarlikdan o‘tish va (yoki) kasbiy malaka yoxud tajriba orqali o‘zlashtiriladigan hamda fan, texnika, san’at, hunar sohasidagi nazariy bilimlar va amaliy ko‘nikmalar majmui;

nodavlat sud eksperti — nodavlat sud-ekspertiza tashkilotida yoki sud-ekspertlik byurosida faoliyat yurituvchi va ma’lum bir ekspertiza turi yuzasidan sud ekspertizasini o‘tkazuvchi sud eksperti;

sud eksperti — xulosa berish uchun maxsus bilimlarga ega bo‘lgan, belgilangan tartibda sud eksperti sifatida jalb qilingan jismoniy shaxs;

sud ekspertizasi — tergovga qadar tekshiruv, fuqarolik, iqtisodiy, jinoyat, ma’muriy sud ishlari va ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ish holatlarini aniqlashga qaratilgan hamda sud eksperti tomonidan maxsus bilimlar asosida sud-ekspertiza tadqiqotlarini o‘tkazish va xulosa berishdan iborat bo‘lgan protsessual harakat;

sud ekspertining malakasi — ma’lum bir turdagi ekspertiza obyektlarini o‘rganish uchun maxsus tayyorgarlikdan o‘tish orqali kasbiy ma’lumotga ega bo‘lgan shaxs tomonidan o‘zlashtirilgan nazariy bilimlar, amaliy ko‘nikmalar darajasi;

sud-ekspertlik tuzilmalari — davlat sud-ekspertiza muassasasi, nodavlat sud ekspertiza tashkiloti, sud ekspertlik byurosi, o‘z faoliyatining yo‘nalishi bo‘yicha sud-ekspertlik faoliyatini amalga oshiruvchi ilmiy va oliy ta’lim tashkilotlari;

sud ekspertining xulosasi (xulosa) — sud eksperti yoki sud ekspertlari komissiyasi tomonidan tuziladigan hamda sud-ekspertiza tadqiqotlarining olib borilishini va natijalarini aks ettiradigan yozma yoki elektron hujjat;

ekspert fikri — jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan ro‘yxatga ko‘ra shartnoma asosida, shuningdek tezkor-qidiruv faoliyati hamda xizmat tekshiruvi doirasidagi so‘rovnomalarga muvofiq sud ekspertizasi turlari bo‘yicha sud-ekspertiza tadqiqotlarining natijalari aks ettirilgan hujjat.

Sud-ekspertlik faoliyatining asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat:

fuqarolik, iqtisodiy, jinoyat (shu jumladan tergovga qadar tekshiruv materiallari), ma’muriy sud ishlari va ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishlar bo‘yicha sud ekspertizasini o‘tkazish;

jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan ro‘yxatga ko‘ra shartnoma asosida, shuningdek tezkor-qidiruv faoliyati hamda xizmat tekshiruvi doirasidagi so‘rovnomalarga muvofiq sud ekspertizasi turlari bo‘yicha sud-ekspertiza tadqiqotlari o‘tkazish;

sud-ekspertlik faoliyati sohasidagi ilmiy tadqiqotlarni tashkil etish, o‘tkazish va ularning samaradorligini oshirish;

sud ekspertizasini ilmiy-uslubiy va axborot bilan ta’minlashni tashkil etish hamda amalga oshirish;

sud-ekspertlik faoliyatini amalga oshirish bo‘yicha kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini hamda huquqiy bilimlarini oshirish;

sud-ekspertlik faoliyati sohasida xalqaro hamkorlik qilish.

Qonuniylik, inson huquqlari va erkinliklariga rioya etilishi, sud ekspertining mustaqilligi, sud-ekspertiza tadqiqotlarining xolisligi, har tomonlamaligi va to‘liqligi hamda kasbiy sirni saqlash sud-ekspertlik faoliyatining asosiy prinsiplaridir.

Sud-ekspertlik faoliyati O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlari talablariga rioya etilgan holda amalga oshiriladi.

Sud-ekspertlik faoliyati O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi hamda qonunlarida nazarda tutilgan inson huquqlari va erkinliklariga rioya etilgan holda amalga oshiriladi.

Shaxsning erkinligini vaqtincha cheklashga yoki uning shaxsiy daxlsizligi buzilishiga sabab bo‘luvchi sud-ekspertiza tadqiqotlari faqat qonunda belgilangan asoslar va tartibda o‘tkaziladi.

Sud ekspertizasini o‘tkazish insonning hayotiga va sog‘lig‘iga xavf tug‘dirmasligi, uning sha’ni va qadr-qimmatini kamsitmasligi kerak.

Har qanday shaxs sud-ekspertlik faoliyati mobaynida o‘z huquqlari va erkinliklari buzilganligi hollari yuzasidan qonunchilikda belgilangan tartibda shikoyat qilishi mumkin.

Sud eksperti sud ekspertizasini o‘tkazishda sud ekspertizasini tayinlagan organdan (shaxsdan), taraflardan va ishning natijasidan manfaatdor bo‘lgan boshqa shaxslardan mustaqildir.

Sud eksperti o‘zining maxsus bilimlariga muvofiq o‘tkazilgan tadqiqotlar natijalariga asoslanib xulosa beradi.

Sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs), shuningdek boshqa davlat organlari, yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan taraflardan birortasining yoki ishning natijasidan manfaatdor bo‘lgan boshqa shaxslarning foydasini ko‘zlab xulosa olish maqsadida sud ekspertiga ta’sir ko‘rsatilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Sud ekspertiga ta’sir ko‘rsatishda aybdor bo‘lgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladi.

Sud eksperti sud-ekspertiza tadqiqotlarini (bundan buyon matnda tadqiqotlar deb yuritiladi) xolisona, qat’iy ilmiy va amaliy asosda, tegishli ixtisoslik doirasida har tomonlama va to‘liq hajmda o‘tkazadi.

Sud ekspertining xulosasi (xulosa) bildirilgan fikrlarning asosliligi va ishonchliligini umume’tirof etilgan ilmiy va amaliy ma’lumotlar bazasiga muvofiq tadqiqot o‘tkazish imkoniyatini beradigan qoidalarga uslubiy jihatdan asoslanishi lozim.

Sud eksperti sud-ekspertlik faoliyatini amalga oshirishda o‘ziga ma’lum bo‘lib qolgan ma’lumotlarni oshkor qilmasligi hamda ulardan shaxsiy manfaatlari yoki uchinchi shaxs manfaatlari yo‘lida foydalanmasligi shart.

Sud eksperti tomonidan sud-ekspertlik faoliyatini amalga oshirishda o‘ziga ma’lum bo‘lib qolgan ma’lumotlarning, shuningdek tadqiqotlar natijalari yuzasidan berilgan xulosalarning oshkor qilinishiga faqat sud ekspertizasini tayinlagan organning (shaxsning) tegishli ruxsatiga ko‘ra yo‘l qo‘yiladi, bundan qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno.

Ashyoviy, yozma va raqamli dalillar, tadqiqot uchun namunalar, boshqa moddiy, nomoddiy (intellektual mulk) obyektlar, murdalar va ularning qismlari, hujjatlar, axborot tizimlari, elektron ma’lumotlar, elektron ma’lumotlar mavjud bo‘lgan elektron jismlar hamda Internet jahon axborot tarmog‘i manbalarida saqlanayotgan elektron ma’lumotlar, shuningdek ekspertiza o‘tkazilayotgan ish materiallari tadqiqot obyektlari bo‘lishi mumkin. Tadqiqotlar tirik odamga nisbatan ham o‘tkaziladi.

Tadqiqotlar o‘tkazish va xulosa berish uchun sud ekspertiga zarur bo‘lgan tirik odam, murdalar va ularning qismlari, hayvon, o‘simlik, buyum, material yoki moddaning xususiyatlarini aks ettiruvchi obyektlar tadqiqot uchun namunalardir.

Sud ekspertizasini o‘tkazishda tadqiqot obyektlari (tirik odamdan tashqari) tadqiqotni o‘tkazish uchun qay darajada lozim bo‘lsa, shu darajada shikastlanishi (buzilishi) yoki ishlatilishi mumkin. Bunda tadqiqot obyektining qisman shikastlanishiga (buzilishiga) yoki ishlatilishiga sud ekspertizasini tayinlagan organning (shaxsning) yozma yoki elektron shakldagi ruxsati olinishi zarur, bundan tayinlangan sud ekspertizasining o‘ziga xos xususiyatlari obyektning shikastlanishini (buzilishini) yoki ishlatilishini taqozo etadigan hollar mustasno.

Tadqiqot obyektlarining sud ekspertizasini tayinlagan organning (shaxsning) yozma yoki elektron hujjat shaklidagi ruxsatiga ko‘ra yoxud tayinlangan sud ekspertizasining o‘ziga xos xususiyatlari bilan bog‘liq holda shikastlanganligi (buzilganligi) yoki ishlatilganligi sud-ekspertlik tuzilmalari, boshqa korxona, muassasa, tashkilot (bundan buyon matnda boshqa tashkilot deb yuritiladi) yoki sud eksperti tomonidan mazkur obyektlarning mulkdoriga zararning o‘rni qoplab berilishiga sabab bo‘lmaydi.

Tadqiqot obyektlari, agar ularning o‘lchamlari va xossalari imkon bersa, o‘ralgan, qadoqlangan va muhrlangan holda sud ekspertiga topshirilishi kerak.

Agar tadqiqot obyektlarining o‘lchamlari va xossalari ularni sud ekspertiga taqdim etish imkonini bermasa, ular saqlanayotgan joyida ko‘rikdan o‘tkaziladi.

Ko‘rikdan o‘tkazish sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) tomonidan tashkil etiladi, uning majburiy ishtirokida amalga oshiriladi va tegishli bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi.

Sud ekspertizasi tugallanganidan keyin tadqiqot obyektlari, agar ular to‘la ishlatilgan bo‘lmasa, sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) qaytariladi.

Agar tadqiqot obyektlarini pochta orqali qaytarishning imkoni bo‘lmasa, ular sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) tomonidan olib ketilishi shart.

Sud eksperti sifatida davlat sud eksperti, nodavlat sud eksperti, o‘z faoliyati yo‘nalishi bo‘yicha sud-ekspertlik faoliyatini amalga oshiruvchi ilmiy va oliy ta’lim tashkiloti xodimi yoki boshqa tashkilot xodimi yoxud boshqa jismoniy shaxs ishtirok etishi mumkin.

Boshqa tashkilot xodimi sud ekspertizasini uni tayinlagan organ (shaxs) tomonidan mazkur tashkilotga berilgan topshiriqni bajarish tartibida o‘tkazadi.

Ishda sud eksperti sifatida ishtirok etish uchun jalb etilgan boshqa jismoniy shaxs sud ekspertizasini uni tayinlagan organning (shaxsning) topshirig‘ini bajarish tartibida o‘tkazadi.

Belgilangan tartibda muomalaga layoqatsiz va muomala layoqati cheklangan deb topilgan shaxslar, shuningdek qasddan sodir etgan jinoyatlari uchun sudlanganlik holati tugallanmagan yoki sudlanganligi olib tashlanmagan shaxslar sud eksperti sifatida jalb etilishi mumkin emas.

Shaxsning sud eksperti sifatida ishtirok etishini istisno etadigan boshqa holatlar ushbu Qonun va protsessual qonunchilikda nazarda tutiladi.

Sud eksperti ish holatlari yuzasidan tadqiqot o‘tkazishda faqat o‘ziga topshirilgan sud ekspertizasi predmetiga taalluqli va xulosa berish uchun ahamiyatga ega bo‘lgan masalalar bo‘yicha ishtirok etadi.

Tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlar, surishtiruv, dastlabki tergov organlari, sud va sud muhokamasidagi taraflar sud ekspertiga faqat unga topshirilgan sud ekspertizasi va u tomonidan berilgan xulosa munosabati bilan murojaat etishga haqli.

Sud eksperti faqat o‘zi bergan xulosa va shaxsan o‘zi o‘tkazgan tadqiqotlar yuzasidan so‘roq qilinishi mumkin.

Sud ekspertini u xulosa berguniga qadar so‘roq qilishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Davlat va nodavlat sud eksperti lavozimini oliy ma’lumotga ega bo‘lgan, muayyan sud-ekspert ixtisosligi bo‘yicha tayyorgarlikdan o‘tgan hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda sud ekspertizasini o‘tkazish huquqini beruvchi tegishli guvohnomaga (sertifikatga) ega bo‘lgan O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi egallashi mumkin.

Sud ekspertizasini o‘tkazish huquqini beruvchi tegishli guvohnomaga (sertifikatga) ega bo‘lgan davlat va nodavlat sud eksperti tomonidan baholash yo‘nalishidagi tadqiqotlarni amalga oshirish uchun baholovchining malaka sertifikatiga ega bo‘lish talab etilmaydi.

Nodavlat sud ekspertlarining kasbiy malakasi darajasini aniqlash hamda ularning bilimlari va ko‘nikmalarini muntazam ravishda oshirib borishni ta’minlash maqsadida ular har uch yilda bir marotaba attestatsiyadan o‘tkaziladi, bundan sud-ekspertlik faoliyatini yigirma yildan ortiq muddat amalga oshirgan nodavlat sud ekspertlari mustasno.

Sud ekspertizasining muayyan turi bo‘yicha sud eksperti sifatida kamida besh yillik ish stajiga ega bo‘lgan shaxslar yoxud so‘nggi ikki yil davomida davlat sud-ekspertiza tashkilotlarida sud eksperti sifatida uzluksiz ishlab kelayotgan shaxslar nodavlat sud eksperti bo‘lish uchun sud ekspertizasini o‘tkazish huquqini beruvchi tegishli sertifikatni olish maqsadida qayta tayyorlashdan o‘tmasdan imtihonga qo‘yiladi.

Sud eksperti sifatida jalb etiladigan o‘z faoliyat yo‘nalishi bo‘yicha sud-ekspertlik faoliyatini amalga oshiruvchi ilmiy va oliy ta’lim tashkilotining, boshqa tashkilotning xodimi va jismoniy shaxs oliy ma’lumotga, alohida hollarda esa o‘rta maxsus, kasb-hunar yoki professional ta’lim ma’lumotiga ega bo‘lishi lozim.

Baholash to‘g‘risidagi hisobotlarda qo‘llanilgan usullarning ilmiy jihatdan asoslanganligi nuqtai nazaridan sud ekspertizasining kamida uch yil ish stajiga ega bo‘lgan sud ekspertlari tomonidan o‘tkazilishiga yo‘l qo‘yiladi.

Sud ekspertlarining davlat reyestriga sud-ekspertlik tuzilmalarining sud ekspertlariga doir ma’lumotlar kiritiladi, bundan qonunchilik hujjatlarida davlat sud ekspertlari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni oshkor qilishga doir cheklovlar nazarda tutilgan hollar mustasno.

Sud ekspertlarining davlat reyestri O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan yuritiladi.

Sud-ekspertlik tuzilmalarining davlat reyestri O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan yuritiladi va uning rasmiy veb-saytiga joylashtiriladi. Sud-ekspertlik tuzilmalarining davlat reyestridagi mavjud axborot tanishib chiqish uchun ochiq bo‘ladi.

Sud-ekspertlik tuzilmalarining davlat reyestrida quyidagilar nazarda tutiladi:

sud-ekspertlik tuzilmasining nomi va joylashgan yeri (pochta manzili);

sud-ekspertlik tuzilmasida o‘tkaziladigan sud ekspertizasining turlari va mavjud mutaxassisliklari;

sud-ekspertlik tuzilmasining telefon raqami;

sud-ekspertlik tuzilmasining elektron pochta manzili va rasmiy veb-sayti (mavjud bo‘lgan taqdirda);

sud-ekspertlik tuzilmasining soliq to‘lovchining identifikatsiya raqami (mavjud bo‘lgan taqdirda);

sud-ekspertlik tuzilmalarining davlat reyestriga kiritilgan sana;

sud-ekspertlik tuzilmalarining davlat reyestridan chiqarilish asoslari va sanasi.

Davlat organlarida sud-ekspertlik faoliyatini amalga oshirish uchun tashkil etilgan ixtisoslashtirilgan muassasa davlat sud-ekspertiza muassasasidir.

Davlat organlari va muassasalarida sud-ekspertlik faoliyatini amalga oshirish uchun tashkil etilgan ixtisoslashtirilgan ekspertiza bo‘linmalari sud-ekspertlik faoliyatini amalga oshirish huquqiga ega bo‘lib, ular davlat sud-ekspertiza muassasasiga tenglashtiriladi.

Ayni bir xil ixtisoslikdagi davlat sud-ekspertiza muassasalarida sud ekspertizasini tashkil etish, o‘tkazish, davlat sud ekspertlarini kasbiy tayyorlash va ixtisoslashtirish sud-ekspertlik amaliyotiga yagona ilmiy-uslubiy yondashuv asosida amalga oshiriladi.

Davlat sud-ekspertiza muassasasida sud ekspertizalari ushbu muassasa qaysi davlat organi ixtiyorida bo‘lsa, o‘sha davlat organi tomonidan aniqlanadigan va buning uchun belgilangan xizmat ko‘rsatish mintaqalariga muvofiq o‘tkaziladi.

Sud ekspertizasini tayinlagan va davlat sud-ekspertiza muassasasining xizmat ko‘rsatish mintaqasidan tashqarida joylashgan organlar (shaxslar) uchun sud ekspertizasi, istisno tariqasida, ushbu muassasa tomonidan qonunchilikka muvofiq o‘tkazilishi mumkin.

Davlat sud-ekspertiza muassasalari o‘z balansidagi uskunalarni shartnoma asosida boshqa sud-ekspertlik tuzilmalariga tadqiqotlar o‘tkazish uchun foydalanishga topshirish huquqiga ega.

Davlat sud-ekspertiza muassasalari ixtiyoriy ravishda akkreditatsiyadan o‘tkaziladi.

Davlat sud-ekspertiza muassasalari qonunchilikka muvofiq tashkil etiladi, qayta tashkil etiladi va tugatiladi.

Nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti shartnoma asosida fuqarolik, iqtisodiy, ma’muriy sud ishlari va ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishlar bo‘yicha sud ekspertizasini hamda jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari yuzasidan tadqiqotlarni o‘tkazishga ixtisoslashtirilgan tashkilotdir.

Nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti faoliyatini tashkil etishda quyidagi majburiy shartlarga rioya etilishi shart:

tegishli sud-ekspertiza turlari bo‘yicha ularni moddiy-texnika bazasi bilan jihozlashga nisbatan qo‘yiladigan O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan belgilangan minimal talablarga muvofiq uskunaga ega bo‘lishi yoki shunday uskunaga ega bo‘lgan sud-ekspertlik tuzilmalari bilan shartnoma tuzgan bo‘lishi;

firma nomida uning nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti ekanligi ko‘rsatilishi.

Nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari o‘z faoliyatini amalga oshirishda davlat sud-ekspertiza muassasalari bilan teng huquqlarga va bir xil majburiyatlarga ega bo‘ladi, bundan qonunda nazarda tutilgan cheklovlar mustasno.

Nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari tomonidan o‘tkaziladigan sud ekspertizasining turlari O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori bilan belgilanadi.

Sud eksperti sifatida sud ekspertizasini o‘tkazish huquqini beruvchi sertifikat olgan shaxslar Sud ekspertlarining davlat reyestriga kiritiladi.

Nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari tomonidan sud ekspertlarining fuqarolik javobgarligi majburiy sug‘urta qilinadi.

Nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari va sud-ekspertlik byurolari faoliyatini tashkil etish hamda sud ekspertlarini qayta tayyorlash, ularning malakasini va huquqiy bilimini oshirish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari ixtiyoriy ravishda akkreditatsiyadan o‘tkaziladi.

Sud-ekspertlik byurosi shartnoma asosida fuqarolik, iqtisodiy, ma’muriy sud ishlari va ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishlar bo‘yicha sud ekspertizasini hamda jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari yuzasidan tadqiqotlarni o‘tkazishga ixtisoslashtirilgan sud-ekspertlik faoliyatini yakka tartibda amalga oshirish uchun sud eksperti tomonidan ta’sis etilgan tashkilotdir.

Sud-ekspertlik byurosining ta’sis hujjati muassis (sud eksperti) tomonidan tasdiqlanadigan ustavidir.

Sud-ekspertlik byurosini tashkil etgan sud eksperti uning rahbari hisoblanadi.

Sud-ekspertlik byurosi rahbari yordamchi xodimlarga, shuningdek sud-ekspertlik faoliyatni tashkil etish bilan bog‘liq boshqa xodimlarga ega bo‘lishi mumkin.

Sud-ekspertlik byurosi nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti bilan teng huquqlarga va bir xil majburiyatlarga ega bo‘ladi, bundan qonunda nazarda tutilgan cheklovlar mustasno.

Ilmiy va oliy ta’lim tashkilotlari o‘z faoliyatining yo‘nalishi bo‘yicha sud-ekspertlik faoliyatini amalga oshirish huquqiga ega. Bunda ular Sud-ekspertlik tuzilmalarining davlat reyestriga o‘z ixtiyoriga ko‘ra kiritiladi.

Sud-ekspertlik tuzilmalarining davlat reyestriga kiritilgan ilmiy va oliy ta’lim tashkilotlarining tegishli xodimlariga nisbatan ham sud-ekspertizasini o‘tkazishda sud ekspertiga nisbatan qo‘yiladigan kasbiy va malakaviy talablar tatbiq etiladi hamda ular davlat sud ekspertlari kabi huquqlarga va majburiyatlarga ega bo‘ladi.

Sud eksperti sifatida ishtirok etadigan boshqa tashkilot xodimi yoki boshqa jismoniy shaxs sud ekspertizasini o‘tkazishda sud ekspertlari kabi huquqlarga va majburiyatlarga ega bo‘ladi.

Sud eksperti sifatida ishtirok etadigan boshqa tashkilot xodimi yoki boshqa jismoniy shaxs tomonidan o‘tkazilgan sud-ekspertiza tadqiqotlari bo‘yicha yuzaga kelgan moliyaviy xarajatlarning o‘rni O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarorida belgilangan tartibda qoplanadi.

Davlat sud-ekspertiza muassasalari yoki tarkibida ekspertiza bo‘linmalari mavjud bo‘lgan davlat organlari huzurida ekspert-malaka komissiyalari (bundan buyon matnda Malaka komissiyasi deb yuritiladi) tashkil etiladi.

Malaka komissiyasi tarkibiga ilmiy muassasalarning, sud ekspertizasini tayinlashga vakolatli bo‘lgan organlarning hamda boshqa tashkilotlarning xodimlari kiritilishi mumkin.

Malaka komissiyasi o‘z a’zolarining uchdan ikki qismi hozir bo‘lganda vakolatli hisoblanadi.

Malaka komissiyasi a’zolarining yarmidan ko‘pi qarorni yoqlab ovoz bergan taqdirda, qaror qabul qilingan deb hisoblanadi. Ovozlar soni teng bo‘lib qolganda, Malaka komissiyasi raisining ovozi hal qiluvchi hisoblanadi.

Malaka komissiyasi davlat sud-ekspertiza muassasasiga ishga qabul qilingan xodimlarga muayyan sud ekspertizasi mutaxassisliklari (turlari) bo‘yicha sud ekspertizasini mustaqil ravishda o‘tkazish huquqini berish, davlat sud ekspertlari qo‘shimcha sud ekspertizasi mutaxassisliklari (turlari) bo‘yicha davlat sud eksperti sifatida attestatsiyadan o‘tganligi masalasini ko‘rib chiqadi.

Ushbu moddaning beshinchi qismida nazarda tutilganlaridan tashqari bevosita sud ekspertizasi tayinlashga vakolatli bo‘lgan organlarning, xodim faoliyat yuritayotgan muassasaning hamda jismoniy va yuridik shaxslarning quyidagi mazmundagi xususiy ajrimi, taqdimnomasi, bildirgi va murojaatlari ham Malaka komissiyasi tomonidan ko‘rib chiqiladi:

sud ekspertizasini o‘tkazish jarayonida sud eksperti tomonidan mustaqil ravishda tadqiqot obyektlari to‘planganligi (bundan qonunchilikda belgilangan hollar mustasno) to‘g‘risidagi;

o‘zboshimchalik bilan sud ekspertizasi o‘tkazilganligi haqidagi;

belgilangan tartibni buzgan holda sud ekspertizasini o‘tkazish boshqa shaxsga topshirilganligi to‘g‘risidagi;

qonunchilik hujjatlarida belgilangan sud ekspertizasini o‘tkazish muddatlari buzilganligi haqidagi;

tegishli sud ekspertizasi mutaxassisligi (turi) bo‘yicha sud ekspertining vakolatlari va malakasi doirasidan chetga chiqadigan masalalar, shu jumladan huquqiy savollar hal etilganligi to‘g‘risidagi;

davlat sud-ekspertiza muassasalari tomonidan taqdim etilgan tadqiqot materiallarini zarur darajada saqlash choralari ko‘rilmaganligi, ularning yo‘qotilishiga yoki buzilishiga olib kelinganligi, shu jumladan ish materiallarini saqlash tartibi buzilganligi haqidagi;

sud ekspertining kasb etikasi qoidalariga rioya qilinmaganligi to‘g‘risidagi.

Malaka komissiyasiga kiritilgan masalaning o‘z isbotini topishi xodimning qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda intizomiy javobgarlikka tortilishiga sabab bo‘ladi.

Malaka komissiyasi davlat sud eksperti tomonidan sud ekspertizalarini o‘tkazish tartibi qo‘pol ravishda buzilganligi aniqlangan taqdirda uning sud ekspertizasini o‘tkazish huquqini beruvchi guvohnomasini bekor qilish masalasini ko‘rib chiqishi mumkin.

Davlat sud ekspertiga berilgan sud ekspertizasini o‘tkazish huquqini beruvchi guvohnoma bekor qilingan taqdirda, sud eksperti tomonidan sud ekspertizasining ushbu mutaxassisligi (turi) bo‘yicha sud-ekspertizalarini o‘tkazish taqiqlanadi.

Xususiy ajrimda, taqdimnomada, bildirgida yoki murojaatda ko‘rsatilgan masalalar Malaka komissiyasi tomonidan o‘tkazilgan o‘rganishlar natijasida o‘z isbotini topgan taqdirda, ushbu holat sud ekspertining xulosasiga (xulosaga) baho berilishi masalasini keltirib chiqarmaydi. Bunda sud ekspertizasi tayinlagan organ (shaxs) tegishli ravishda bu haqda xabardor qilinadi.

Malaka komissiyasi qarori ustidan davlat sud-ekspertiza muassasasining yuqori turuvchi organiga yoki sudga murojaat qilinishi mumkin.

Malaka komissiyasini tashkil etish va uning faoliyat yuritish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Nodavlat sud eksperti malakasini olishga talabgor bo‘lgan shaxslarning professional darajasini aniqlash hamda ularga sud eksperti malakasini berish bo‘yicha qaror qabul qilish, shuningdek ularni davriy attestatsiyadan o‘tkazish, O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining taqdimnomalarini ko‘rib chiqish hamda sud ekspertizasini o‘tkazish huquqini beruvchi sertifikatning amal qilishini to‘xtatib turish va bekor qilish bilan bog‘liq ishlarni ko‘rib chiqish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzurida Ekspert-malaka komissiyasi (bundan buyon matnda Ekspert-malaka komissiyasi deb yuritiladi) tashkil etiladi.

Ekspert-malaka komissiyasining tarkibi sud-ekspertlik tuzilmalarining tajribali sud ekspertlaridan, olimlardan hamda jamoat tashkilotlarining, tegishli vazirliklar va idoralarning vakillaridan iborat tarkibda shakllantiriladi. Bunda har bir tashkilot hamda muassasadan bir nafardan ortiq a’zoning ishtirok etishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Ekspert-malaka komissiyasining tarkibi O‘zbekiston Respublikasi adliya vaziri tomonidan tasdiqlanadi.

Ekspert-malaka komissiyasi raisining davlat sud-ekspertiza muassasasi vakillari orasidan tayinlanishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Ekspert-malaka komissiyasi:

malaka imtihonlarini o‘tkazadi va ularning natijalarini tasdiqlaydi;

sud ekspertizasini o‘tkazish huquqini beruvchi sertifikat berish to‘g‘risida qaror qabul qiladi;

nodavlat sud ekspertlarining attestatsiyadan o‘tkazilishini tashkil etadi;

Sud ekspertlarining davlat reyestriga kiritish to‘g‘risidagi arizalarni ko‘rib chiqadi;

jismoniy va yuridik shaxslarning nodavlat sud ekspertlari faoliyati yuzasidan kelib tushgan murojaatlarini ko‘rib chiqadi;

nodavlat sud ekspertlarining qonunga xilof harakatlari bilan bog‘liq holatlarni ko‘rib chiqadi;

nodavlat sud ekspertining sud ekspertizasini o‘tkazish huquqini beruvchi sertifikatining amal qilishini to‘xtatib turish haqida yoki bekor qilish to‘g‘risida qaror qabul qiladi.

Ekspert-malaka komissiyasining malaka imtihonlarini o‘tkazish bo‘yicha yig‘ilishlari rasmiy veb-saytlarda real vaqt rejimida namoyish etiladi.

Ekspert-malaka komissiyasining nodavlat sud ekspertlarining qonuniy faoliyatiga to‘sqinlik qilishi yoki aralashishi taqiqlanadi.

Nodavlat sud ekspertlarining sud ekspertizasini o‘tkazish huquqini beruvchi sertifikatini berish, uning amal qilishini to‘xtatib turish yoki bekor qilish hamda Ekspert-malaka komissiyasini tashkil etish va uning faoliyat yuritish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Sud-ekspertlik tuzilmalari yoki boshqa tashkilot rahbari quyidagi huquqlarga ega:

agar mazkur tashkilotda tadqiqotlar o‘tkazish uchun tegishli mutaxassislar yoki zarur moddiy-texnika bazasi yoxud maxsus shart-sharoitlar mavjud bo‘lmasa, sud ekspertizasini o‘tkazish uchun taqdim etilgan tadqiqot obyektlarini va ish materiallarini sud ekspertizasini tayinlash to‘g‘risidagi qaror yoki ajrim ijrosini ta’minlamasdan uch ish kuni ichida qaytarish;

sud ekspertizasini tayinlagan organdan (shaxsdan) sud ekspertlari komissiyasi tarkibiga mazkur tashkilotda ishlamaydigan shaxslarni, shu jumladan boshqa davlatlardan mutaxassislarni, agar sud ekspertizasini o‘tkazish uchun ularning maxsus bilimlari zarur bo‘lsa, kiritish to‘g‘risida iltimos qilish;

o‘zi rahbarlik qilayotgan tashkilotda tadqiqotlarning to‘liqligini ta’minlash maqsadida komissiyaviy, kompleks sud ekspertizasi o‘tkazilishini tashkil etish;

jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga muvofiq o‘tkazilishi mumkin bo‘lgan sud ekspertizasi turlari bo‘yicha tadqiqotlar o‘tkazish haqida shartnoma tuzish, bundan boshqa tashkilot rahbari mustasno;

qo‘yilgan masalalarni hal etish uchun zarur bo‘lgan tadqiqotlarni o‘tkazishda o‘z mutaxassislari, kuchlari va vositalari bilan ko‘maklashishi lozim bo‘lgan tashkilotlarga sud ekspertizasini tayinlash to‘g‘risidagi qarorning yoki ajrimning ko‘chirma nusxasini yuborish;

jinoyat ishi (shu jumladan tergovga qadar tekshiruv) doirasida sud-ekspertiza muassasalarida (tashkilotlarida) sud ekspertizasi o‘tkazish uchun sarflangan mablag‘larni hamda ashyoviy dalillarni saqlash va jo‘natish bilan bog‘liq xarajatlarni aniqlash hamda sud ekspertizasini tayinlagan organdan (shaxsdan) qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ushbu xarajatlarning o‘rni qoplanishi yuzasidan iltimosnoma kiritish;

tadqiqot obyektlari sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) tomonidan qaytarib olinmagan taqdirda, ularni qonunchilikda belgilangan muddat mobaynida ushbu tashkilotda saqlash;

yuqori xavf tug‘dirishi mumkin bo‘lgan obyektlarning mazkur tashkilotga kelib tushishi natijasidagi zararli oqibatlarni (portlash, yong‘in va shu kabilarni) bartaraf etish bilan bog‘liq xarajatlarning o‘rnini qoplashni, agar sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) ushbu obyektlar bilan muomalada bo‘lishning o‘ziga ma’lum bo‘lgan maxsus qoidalari to‘g‘risida rahbarga xabar bermagan bo‘lsa yoki ushbu obyektlar lozim darajada o‘ralmagan bo‘lsa, talab qilish.

Sud-ekspertlik tuzilmalari yoki boshqa tashkilot rahbari qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.

Sud-ekspertlik tuzilmalari yoki boshqa tashkilot rahbari:

sud ekspertizasini tayinlash to‘g‘risidagi qaror, ajrim, advokatlik so‘rovi yoki ekspert fikrini berish to‘g‘risida murojaat olinganidan keyin tadqiqotlar o‘tkazishni mazkur tashkilotning qo‘yilgan savollarga javob berish uchun talab qilinadigan ko‘lamda maxsus bilimlarga ega bo‘lgan xodimlari jumlasiga kiradigan sud ekspertiga yoki sud ekspertlari komissiyasiga topshirishi;

tadqiqotlar hamda ularning natijalari oshkor etilmasligi uchun zarur tashkiliy va texnik shart-sharoitlar yaratishi;

sud ekspertiga yoki sud ekspertlari komissiyasining har bir a’zosiga sud ekspertining huquqlari va majburiyatlarini tushuntirishi (davlat sud-ekspertiza muassasalarining xodimlariga bunday tushuntirish ishga qabul qilish chog‘ida beriladi);

sud ekspertini bila turib yolg‘on xulosa berganligi, tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv yoki dastlabki tergov ma’lumotlarini va yopiq sud majlisi muhokamasi ma’lumotlarini hamda tafsilotlarini tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organ mansabdor shaxsining, surishtiruvchining, tergovchining yoxud prokurorning, sudning ruxsatisiz oshkor qilganligi, shuningdek xulosa berishni rad etganligi yoki bu ishdan bo‘yin tovlaganligi uchun jinoiy javobgarlik to‘g‘risida ogohlantirishi, undan tegishli tilxat olishi va mazkur tilxatni sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) xulosa bilan birga yuborishi;

o‘tkazilayotgan tadqiqotlarning to‘liqligi va sifati ustidan nazoratni sud ekspertining mustaqilligi prinsipini buzmagan holda ta’minlashi;

sud ekspertizasini o‘tkazish muddatini qonunchilikda belgilangan tartibda aniqlashi va unga rioya etilishini nazorat qilishi;

sud ekspertiga tadqiqotlarni o‘tkazish uchun zarur bo‘lgan sharoitlarni ta’minlashi;

tadqiqot tugaganidan so‘ng xulosani, tadqiqot obyektlarini, agar ular to‘la ishlatilgan bo‘lmasa, ish materiallarini sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) yuborishi shart.

Sud-ekspertlik tuzilmalarining yoki boshqa tashkilot rahbarining zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham bo‘lishi mumkin.

Sud-ekspertlik tuzilmalari yoki boshqa tashkilot rahbari:

sud ekspertizasini o‘tkazish uchun zarur bo‘lgan qo‘shimcha tadqiqot obyektlarini sud ekspertizasini tayinlagan organning (shaxsning) qarori yoki ajrimisiz talab qilib olishga;

mazkur tashkilotda ishlamaydigan shaxslarni sud ekspertizasini o‘tkazish uchun mustaqil ravishda jalb etishga;

sud ekspertiga muayyan sud ekspertizasi yuzasidan tadqiqotlar o‘tkazish jarayonini va fikrlar mazmunini oldindan belgilab qo‘yadigan ko‘rsatmalar berishga haqli emas.

Sud eksperti quyidagi huquqlarga ega:

qonunchilikda belgilangan tartibda sud ekspertizasi predmetiga oid ish materiallari bilan tanishish, ulardan zarur ma’lumotlarni yozib olish yoki ko‘chirma nusxalar olish;

sud ekspertizasini o‘tkazish uchun zarur bo‘lgan qo‘shimcha materiallar va tadqiqot obyektlari taqdim etilishi haqida iltimosnomalar berish;

agar tadqiqotlar o‘tkazish va xulosa berish uchun zarur bo‘lsa, tegishli sud-ekspertiza tashkiloti (muassasasi) rahbariga sud ekspertizasini o‘tkazishga boshqa ekspertlar va mutaxassislarni jalb etish haqida iltimosnoma kiritish;

tergov harakatlari o‘tkazilayotganda surishtiruvchining, tergovchining, prokurorning ruxsati bilan hozir bo‘lish va shu tergov harakatlarida ishtirok etuvchi shaxslarga sud ekspertizasining predmetiga oid savollar berish;

sud muhokamasida sud ekspertizasi predmetiga oid dalillarni tekshirishda ishtirok etish va so‘roq qilinayotgan shaxslarga sudning ruxsati bilan savollar berish;

ashyoviy, yozma, raqamli dalillar va hujjatlarni ko‘zdan kechirish;

jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari asosida shartnomaga muvofiq tadqiqotlar o‘tkazish;

ko‘zdan kechirish natijalari yuzasidan ekspertiza tayinlagan tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov yoki sud organlaridan tadqiqotlar uchun ahamiyatli bo‘lgan bayonnomalarni so‘rab olish;

sud ekspertizasini o‘tkazish jarayonida zaruratga qarab o‘z xavfsizligi ta’minlanishini himoya qilishni ta’minlovchi davlat organlaridan talab qilish;

o‘z xulosasida nafaqat o‘zining oldiga qo‘yilgan savollar bo‘yicha, balki sud ekspertizasining predmetiga oid va ish uchun ahamiyatga molik boshqa masalalar bo‘yicha ham fikrlarini bayon etish;

o‘zining xulosasi yoki ko‘rsatuvlari protsess ishtirokchilari tomonidan noto‘g‘ri talqin qilinganligi xususida tergov harakati yoki sud majlisi bayonnomasiga kiritilishi lozim bo‘lgan bayonotlar berish;

agar ish yuritilayotgan tilni bilmasa yoki yetarlicha bilmasa, o‘z ona tilida xulosa taqdim etish va ko‘rsatuvlar berish hamda bunday holda tarjimon xizmatidan foydalanish;

agar uning huquq va erkinliklarini ishni yuritayotgan organning qarorlari, shaxsning harakatlari (harakatsizligi) buzayotgan bo‘lsa, bu qarorlar, harakatlar (harakatsizlik) ustidan qonunchilikda belgilangan tartibda shikoyat qilish.

Sud eksperti qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.

Sud eksperti:

sud eksperti sifatida o‘zini o‘zi rad etishi uchun qonunda nazarda tutilgan asoslar mavjud bo‘lgan taqdirda, bu haqda sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) yoki sud-ekspertlik tuzilmasining yoxud boshqa tashkilotning rahbariga darhol ma’lum qilishi;

o‘ziga taqdim etilgan tadqiqot obyektlarini har tomonlama va to‘liq tekshirishdan o‘tkazishi, o‘z oldiga qo‘yilgan savollar yuzasidan asosli va xolisona xulosa berishi;

surishtiruvchining, tergovchining, prokurorning yoki sudning chaqiruviga binoan surishtiruvda, dastlabki tergovda yoki sud majlisida shaxsan ishtirok etish uchun kelishi yoxud videokonferensaloqa rejimida ishtirok etishi;

o‘zi o‘tkazgan sud ekspertizasi xususida ko‘rsatuvlar berishi va o‘zi bergan xulosani tushuntirish uchun qo‘shimcha savollarga javob berishi;

sud ekspertizasini o‘tkazishi munosabati bilan o‘ziga ma’lum bo‘lib qolgan ma’lumotlarni oshkor qilmasligi;

taqdim etilgan tadqiqot obyektlarining va ish materiallarining saqlanishini ta’minlashi;

tadqiqotlar o‘tkazishda sud ekspertining xulosasiga nisbatan belgilangan talablarga, shuningdek tegishli sohadagi qonunchilik hujjatlariga rioya etishi;

sud ekspertining kasb etikasi qoidalariga rioya etishi;

ish tergov qilinayotganda va sud muhokamasi vaqtida tartibga rioya etishi shart.

Sud ekspertining zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham bo‘lishi mumkin.

Sud eksperti:

sud ekspertizasini o‘tkazish bilan bog‘liq bo‘lgan, ishning natijasidan o‘zining manfaatdor emasligini shubha ostiga qo‘yadigan masalalar yuzasidan protsess ishtirokchilari bilan shaxsiy aloqaga kirishishga;

sud ekspertizasini o‘tkazish uchun mustaqil ravishda materiallar to‘plashga;

qonunchilik hujjatlarida belgilangan hollardan tashqari tadqiqot obyektlarini sud ekspertizasini tayinlagan organning (shaxsning) roziligisiz yo‘q qilishga, sarflashga, ularga shikast yetkazishga (buzishga) yoxud ularning xususiyatlariga sezilarli darajada o‘zgartirish kiritishga;

sud ekspertizasi natijalarini sud ekspertizasini tayinlagan organdan (shaxsdan) tashqari biron-bir shaxsga xabar qilishga haqli emas.

Davlat sud eksperti, shuningdek:

agar qonunchilikda boshqacha qoida belgilanmagan bo‘lsa, davlat sud-ekspertiza muassasasi rahbaridan tashqari bevosita boshqa biron-bir organdan (shaxsdan) sud ekspertizasini o‘tkazish to‘g‘risidagi topshiriqlarni qabul qilishga;

nodavlat sud eksperti, boshqa tashkilot xodimi yoki boshqa jismoniy shaxs sifatida sud ekspertizasini o‘tkazishga haqli emas.

Ish materiallari yuzasidan sud eksperti tomonidan sud ekspertizasini o‘tkazish quyidagi hollarda taqiqlanadi:

ish materiallari bo‘yicha manfaatdor taraflar bilan yaqin qarindosh bo‘lganda;

ish materiallari bo‘yicha manfaatdor taraflar sud-ekspertlik tuzilmalarining rahbarlari va ularning yaqin qarindoshlari, shuningdek aynan ushbu ish materiali bilan bevosita ishlaydigan tarkibiy bo‘linma boshliqlari bo‘lganda, bundan tadqiqotlar o‘tkazuvchi yagona tashkilot bo‘lgan hollar mustasno;

ish materiallari bo‘yicha manfaatdor taraflardan biri nodavlat sud-ekspertiza tashkilotining mulkdori, muassisi, kuzatuv kengashining, ijro organining a’zosi, kreditori, sug‘urtalovchisi hamda ularning yaqin qarindoshlari bo‘lganda;

ustav fondida (ustav kapitalida) nodavlat sud-ekspertiza tashkilotining yoki sud ekspertining ulushi mavjud bo‘lgan yuridik shaxs xulosadan manfaatdor bo‘lganda;

sud eksperti tomonidan manfaatlar to‘qnashuviga yo‘l qo‘yilishi mumkinligini bilgan hollarda.

Sud eksperti yuqorida qayd etilgan hollarda ish materiallari yuzasidan sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) yoki tashkilot rahbariga xabar berishi lozim.

Mazkur moddada nazarda tutilgan talablarga rioya etmaslik qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka sabab bo‘ladi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

sud-ekspertlik faoliyati sohasidagi davlat dasturlarini tasdiqlaydi va ularning amalga oshirilishini ta’minlaydi;

sud-ekspertiza tadqiqotlarini o‘tkazishning namunaviy tartibini belgilaydi;

jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga muvofiq o‘tkazilishi mumkin bo‘lgan sud ekspertizasi turlari ro‘yxatini tasdiqlaydi;

Malaka komissiyasi hamda Ekspert-malaka komissiyasini tashkil etish va ularning faoliyat yuritish tartibini belgilaydi;

sud ekspertlarini qayta tayyorlash, ularning malakasini va huquqiy bilimlarini oshirish, davlat sud eksperti sifatida attestatsiyadan o‘tkazish tartibini belgilaydi;

nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari va sud-ekspertlik byurolari faoliyatini tashkil etish tartibini belgilaydi;

nodavlat sud ekspertlarini attestatsiyadan o‘tkazish tartibini ishlab chiqadi va tasdiqlaydi;

nodavlat sud ekspertlarining sud ekspertizasini o‘tkazish huquqini beruvchi sertifikatni berish, uning amal qilishini to‘xtatib turish yoki bekor qilish tartibini belgilaydi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi:

O‘zbekiston Respublikasida sud-ekspertlik faoliyatini muvofiqlashtiradi;

sud-ekspertlik faoliyati sohasidagi tadqiqotlarni va ilmiy-uslubiy ishlarni tashkil etishga ko‘maklashadi;

sud-ekspertlik faoliyatini yanada rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlarini ishlab chiqadi;

nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari va sud-ekspertlik byurolari tomonidan o‘tkaziladigan har bir sud-ekspertiza turlari bo‘yicha ularni moddiy-texnika bazasi bilan jihozlashga nisbatan qo‘yiladigan minimal talablarni tasdiqlaydi;

sud ekspertlarini tayyorlash va ularning malakasini oshirish sohasidagi ishlarni muvofiqlashtiradi;

Sud-ekspertlik tuzilmalarining davlat reyestrini, Sud ekspertlarining davlat reyestrini, shuningdek Sud-ekspertiza tadqiqotlari uslubiyotlarining davlat reyestrini yuritish tartibini belgilaydi;

Ekspert-malaka komissiyasi faoliyatini tashkil etadi;

sud-ekspertiza tadqiqotlarining usullari va uslubiyotlarini validatsiyadan o‘tkazish qoidalarini tasdiqlaydi;

sud-ekspertlik faoliyati sohasidagi tizimli muammolarni hal etishga doir ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqadi.

O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

O‘zbekiston sud ekspertlari palatasi (bundan buyon matnda Palata deb yuritiladi) sud ekspertlarining a’zoligiga asoslangan nodavlat notijorat tashkilotdir.

Sud ekspertlarining Palataga a’zoligi ixtiyoriydir.

Palata Qoraqalpog‘iston Respublikasida, viloyatlarda va Toshkent shahrida o‘z hududiy tuzilmalarini tashkil etish huquqiga ega.

Sud ekspertlari Palataning majburiyatlari bo‘yicha javob bermaydi, Palata esa sud ekspertlarining majburiyatlari bo‘yicha javob bermaydi.

Palataning o‘z vakolatlari doirasida qabul qilgan qarorlari uning a’zolari uchun majburiydir.

Palata faoliyati Palata konferensiyasi tomonidan miqdori belgilanadigan a’zolik badallari hamda qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa mablag‘lar hisobidan moliyalashtiriladi.

Palata:

o‘z a’zolarining faoliyatini muvofiqlashtirib boradi;

sud ekspertlarining roli mustahkamlanishini, nufuzi oshirilishini, kasbiy tayyorgarligi va malakasi oshirilishini tashkil etadi;

nodavlat sud ekspertlari faoliyati to‘g‘risidagi statistik ma’lumotlarni to‘playdi va o‘rganadi, ularga tashkiliy-huquqiy jihatdan yordam ko‘rsatadi hamda ijobiy ish tajribasini targ‘ib qiladi;

sohaga oid uslubiy qo‘llanmalar bilan ta’minlashga ko‘maklashadi;

aholining sud ekspertizasiga oid bilimlarini oshirishga qaratilgan targ‘ibot tadbirlarini amalga oshiradi;

o‘z a’zolarining qonuniy manfaatlarini davlat organlari, boshqa tashkilotlar bilan munosabatlarda, sudda va boshqa hollarda ifodalaydi hamda himoya qiladi;

tegishli davlat organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va boshqa tashkilotlar bilan sud-ekspertlik faoliyati masalalari bo‘yicha hamkorlik qiladi.

Palata o‘z a’zolari bo‘lgan nodavlat sud ekspertlarining tegishli qonunchilik hujjatlariga, sud ekspertining kasb etikasi qoidalariga rioya etishini o‘rganib borishi hamda nodavlat sud ekspertining kasbiga loyiqligi masalasini ko‘rib chiqish haqida Ekspert malaka komissiyasiga takliflar kiritishi mumkin.

Palataning konferensiyasi Palataning yuqori organi bo‘lib, u zaruratga qarab, biroq besh yilda kamida bir marta chaqiriladi.

Palata boshqaruvi Palataning ustaviga muvofiq nodavlat sud ekspertlari orasidan saylanadigan ijro etuvchi organ bo‘lib, u Palataning faoliyatiga joriy rahbarlikni amalga oshiradi.

Palataning taftish komissiyasi moliyaviy nazorat organi bo‘lib, u Palata ustaviga muvofiq shakllantiriladi.

Palata raisi Palata konferensiyasi tomonidan besh yil muddatga saylanadi. Ayni bir shaxs ketma-ket ikki muddatdan ortiq Palata raisi bo‘lishi mumkin emas.

Palata raisini lavozimidan muddatidan oldin chaqirib olish Palataning ustavida belgilangan hollarda Palata konferensiyasi tomonidan amalga oshiriladi.

Tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organ mansabdor shaxsining, surishtiruvchining, tergovchining, prokurorning yoki sudyaning qarori, sudning ajrimi sud ekspertizasini o‘tkazish asoslaridir. Fuqarolik, iqtisodiy va ma’muriy sud ishlarini yuritishda ishni sud muhokamasiga tayyorlash chog‘ida va sud muhokamasi jarayonida, shuningdek ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishlarni yuritishda advokatning so‘roviga ko‘ra shartnoma asosida tadqiqotlar o‘tkazilishi mumkin.

Sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) tadqiqotlarni o‘tkazish va xulosa berish uchun sud ekspertiga zarur tadqiqot obyektlarini hamda ish materiallarini taqdim etadi. Taqdim etilgan tadqiqot obyektlarining, taqqoslovchi materiallarning, ma’lumotlarning ishonchliligi hamda tegishli tartibda rasmiylashtirilgan holda taqdim etilishi uchun sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) javobgar bo‘ladi.

Sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) tadqiqot uchun namunalar oladi va ularni protsessual qonunchilikda belgilangan tartibda ishga qo‘shib qo‘yadi. Zarur hollarda, bunday namunalarni olish sud ekspertizasini o‘tkazish o‘ziga topshirilgan sud eksperti yoki mutaxassis ishtirokida amalga oshiriladi.

Agar tadqiqot uchun namunalar olish tadqiqotlarning bir qismi hisoblansa va sud ekspertizasiga taqdim etilgan tadqiqot obyektlaridan foydalanilgan holda sud eksperti tomonidan o‘tkazilsa, sud ekspertizasi tugallanganidan keyin mazkur namunalar uni tayinlagan organga (shaxsga) yuboriladi yoxud qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda sud-ekspertlik tuzilmalari yoki boshqa tashkilot faoliyat ko‘rsatayotgan joyda, agar sud ekspertizasi ushbu muassasada yoki tashkilotda o‘tkazilgan bo‘lsa, saqlanadi hamda belgilangan tartibda yo‘q qilinadi.

Sud ekspertizasini o‘tkazish muddatlari o‘ttiz kalendar kundan iboratdir. Ushbu muddatga mazkur Qonunning 33-moddasiga muvofiq sud ekspertizasini o‘tkazish to‘xtatib turilgan vaqt kirmaydi.

Sud ekspertizasini o‘ttiz kalendar kun mobaynida o‘tkazish imkoni bo‘lmagan taqdirda, sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) muddat tugashiga uch ish kuni qolguniga qadar bu haqda yozma yoki elektron shaklda xabar qilinadi va u mazkur organ (shaxs) bilan kelishilgan muddatgacha uzaytirilishi mumkin.

Advokatning so‘roviga muvofiq tadqiqotlar o‘tkazish muddatlari sud-ekspertlik tuzilmalari bilan tuzilgan shartnomalarga asosan belgilanadi.

Agar sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) bilan kelishilgan holda sud ekspertizasini o‘tkazish uchun qo‘shimcha muddat belgilash imkoni bo‘lmasa, sud ekspertizasi o‘tkazilmasligining sabablari ko‘rsatilgan holda, materiallar sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) qaytariladi.

Sud ekspertizasini o‘tkazish muddati materiallar sud-ekspertlik tuzilmalariga yoki boshqa tashkilotga kelib tushgan kundan keyingi ish kunidan e’tiboran hisoblanadi va bu muddat xulosa sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) yuborilgan kunda tugaydi.

Sud eksperti tomonidan sud ekspertizasini o‘tkazish muddatlari quyidagi davrlarga to‘xtatib turiladi:

sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) tomonidan taqdim etilgan ish materiallaridagi kamchiliklar va nuqsonlarni bartaraf etish to‘g‘risida sud ekspertining iltimosnomasini ko‘rib chiqish davriga;

sud ekspertizasini o‘tkazishni o‘ttiz kalendar kun ichida bajarish imkoni bo‘lmagan taqdirda, uni o‘tkazish muddatlarini kelishib olish to‘g‘risida yuborilgan xabarni ko‘rib chiqish davriga;

sud ekspertining xizmat safarida bo‘lishi, vaqtinchalik mehnatga layoqatsizligi yoki mehnat ta’tilida bo‘lishi davriga, bundan sud ekspertizasini bajarishni boshqa sud ekspertiga topshirish mumkin bo‘lgan hollar mustasno.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilmagan boshqa asoslar bo‘yicha sud ekspertizasini o‘tkazish muddatlarini to‘xtatib turishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Qo‘shimcha sud ekspertizasi xulosadagi bo‘shliqlarning o‘rnini to‘ldirish uchun tayinlanadi va shu yoki boshqa sud eksperti (sud ekspertlari komissiyasi) tomonidan o‘tkaziladi.

Xulosa asoslantirilmaganda yoki uning to‘g‘riligiga shubha tug‘ilganda yoxud unga asos qilib olingan dalillar ishonchli emas deb topilganda yoki sud ekspertizasini o‘tkazishning protsessual qoidalari jiddiy buzilganda, qayta sud ekspertizasi tayinlanadi. Bunda qayta sud ekspertizasi birinchi (oldingi) sud ekspertizasi xulosasi berilgan obyektlarga nisbatan avval qo‘yilgan savollar yuzasidan tayinlanishi shart.

Qayta sud ekspertizasi tayinlanganda sud eksperti (sud ekspertlari komissiyasi) oldiga ilgari qo‘llanilgan tadqiqot usullarining ilmiy asoslantirilganligi to‘g‘risidagi masala qo‘yilishi mumkin.

Qayta sud ekspertizasini tayinlash to‘g‘risidagi qarorda yoki ajrimda qayta sud ekspertizasini tayinlagan organning (shaxsning) birinchi (oldingi) sud ekspertizasi xulosasiga qo‘shilmaganligi sabablari ko‘rsatilishi lozim.

Qayta sud ekspertizasini o‘tkazish boshqa sud ekspertiga (sud ekspertlari komissiyasiga) topshiriladi. Birinchi (oldingi) sud ekspertizasini o‘tkazgan sud eksperti (sud ekspertlari komissiyasi) qayta sud ekspertizasini o‘tkazishda hozir bo‘lishi va tushuntirishlar berishi mumkin, lekin u tadqiqot o‘tkazish va xulosa tuzishda ishtirok etmaydi.

Qayta sud ekspertizasi muayyan sud ekspertizasi mutaxassisligi (turi) bo‘yicha, qoida tariqasida, kamida uch yil ish stajiga ega bo‘lgan sud ekspertlari tomonidan o‘tkaziladi.

Agar bir vaqtning o‘zida ham qo‘shimcha ham qayta sud ekspertizasini tayinlash uchun asoslar yuzaga kelsa, qayta va qo‘shimcha ekspertizalar alohida-alohida tayinlanadi.

Sud ekspertizasi bir xil (komissiyaviy sud ekspertizasi) yoki turli xil (kompleks sud ekspertizasi) sud-ekspert ixtisosligidagi bir necha sud eksperti tomonidan o‘tkazilishi mumkin.

Sud ekspertizasining sud ekspertlari komissiyasi tomonidan o‘tkazilishi sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) yoki mazkur sud ekspertizasining o‘tkazilishini tashkil etuvchi sud-ekspertlik tuzilmalari yoxud boshqa tashkilot rahbari tomonidan belgilanadi.

Sud ekspertizasini o‘tkazish topshirilgan sud ekspertlari komissiyasi o‘tkaziladigan tadqiqotlarning maqsadi, ketma-ketligi va hajmini o‘z oldiga qo‘yilgan masalalarni hal etishi zaruriyatidan kelib chiqqan holda kelishib oladi.

Sud ekspertizasini o‘tkazish topshirilgan sud ekspertlari komissiyasi tarkibidagi har bir sud eksperti tadqiqotlarni mustaqil va alohida o‘tkazadi, shaxsan o‘zi va sud ekspertlari komissiyasining boshqa a’zolari tomonidan olingan natijalarni baholaydi hamda qo‘yilgan savollar yuzasidan o‘z maxsus bilimlari doirasida fikrlarini shakllantiradi.

Tadqiqotlarning sud ekspertlari komissiyasi tarkibiga kiritilmagan shaxslar tomonidan to‘liq yoki qisman o‘tkazilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Komissiyaviy sud ekspertizasi o‘tkazilayotganda sud ekspertlarining har biri tadqiqotlarni to‘liq hajmda o‘tkazadi va olingan natijalar ular tomonidan birgalikda tahlil qilinadi.

Sud ekspertlari umumiy fikrga kelganidan keyin birgalikdagi xulosani yoki xulosa berishning iloji yo‘qligi to‘g‘risidagi ma’lumotnomani tuzadi va imzolaydi.

Sud ekspertlari o‘rtasida kelishmovchiliklar kelib chiqqan taqdirda, ularning har biri kelishmovchiliklar kelib chiqqan barcha yoki ayrim masalalar bo‘yicha alohida xulosa beradi.

Kompleks sud ekspertizasi ish uchun ahamiyatga molik holatlarni turli ilm sohalaridan foydalangan holda, bir necha tadqiqot o‘tkazish yo‘li bilangina aniqlash mumkin bo‘lgan hollarda tayinlanadi hamda bir yoki bir nechta sud eksperti tomonidan o‘tkaziladi.

Agar kompleks sud ekspertizasini o‘tkazishda bir nechta sud eksperti ishtirok etgan bo‘lsa, sud ekspertlarining har biri o‘z vakolatlari doirasida tadqiqotlar o‘tkazadi. Kompleks sud ekspertizasining xulosasida sud ekspertlarining har biri qaysi tadqiqotlarni va qancha hajmda o‘tkazganligi, qaysi holatlarni shaxsan o‘zi aniqlaganligi hamda qanday fikrlarga kelganligi ko‘rsatiladi. Sud ekspertlarining har biri xulosaning ushbu tadqiqotlar bayon etilgan qismini imzolaydi va ular uchun javobgar bo‘ladi.

Umumiy fikrni (fikrlarni), olingan natijalarni baholash va ushbu fikrni (fikrlarni) shakllantirish bunga vakolatli bo‘lgan sud ekspertlari tomonidan amalga oshiriladi. Agar sud ekspertlari komissiyasi yakuniy fikrining yoki uning bir qismining asosi sifatida sud ekspertlaridan birining (alohida sud ekspertlarining) aniqlagan holatlari olingan bo‘lsa, bu haqda xulosada ko‘rsatilishi kerak.

Sud ekspertlari o‘rtasida kelishmovchiliklar kelib chiqqan taqdirda, ularning har biri kelishmovchiliklar kelib chiqqan barcha yoki ayrim masalalar bo‘yicha alohida xulosa beradi.

Agar kompleks sud ekspertizasini o‘tkazish sud-ekspertlik tuzilmalariga yoki boshqa tashkilotga topshirilgan bo‘lsa, ushbu sud ekspertizasini tashkil etish uning rahbari zimmasiga yuklatiladi.

Sud ekspertizasini o‘tkazish bir necha sud-ekspertlik tuzilmasining yoki boshqa tashkilotlarning zimmasiga yuklatilgan bo‘lsa, sud ekspertizasini tayinlovchi organ (shaxs) qarorda (ajrimda) muvofiqlashtiruvchi ijrochini belgilaydi.

Sud ekspertizasi o‘tkazilayotganda protsessual qonunchilikda protsessning qaysi ishtirokchilariga sud ekspertizasini o‘tkazishda hozir bo‘lish huquqi berilgan bo‘lsa, o‘sha ishtirokchilar sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) ruxsati bilan hozir bo‘lishi mumkin.

Sud ekspertizasi o‘tkazilayotganda hozir bo‘lgan protsess ishtirokchilari tadqiqotlar jarayoniga aralashishga haqli emas, lekin ular sud ekspertidan u qo‘llagan tadqiqot usullarining va olingan natijalarning mohiyatini tushuntirib berishni talab qilishi, sud ekspertiga tushuntirishlar berishi mumkin.

Sud eksperti tomonidan xulosa tuzilayotganda, shuningdek agar sud ekspertizasi sud ekspertlari komissiyasi tomonidan o‘tkazilayotgan bo‘lsa, sud ekspertlarining maslahatlashuvi va fikrlarni shakllantirish bosqichida protsess ishtirokchilarining hozir bo‘lishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Agar sud ekspertizasi o‘tkazilayotganda hozir bo‘lgan protsess ishtirokchisi sud ekspertiga xalaqit bersa yoki bosim o‘tkazishga harakat qilsa, u tadqiqotni to‘xtatishga va sud ekspertizasini tayinlagan organdan (shaxsdan) mazkur protsess ishtirokchisining sud ekspertizasi o‘tkazilayotganda hozir bo‘lishiga doir ruxsatini bekor qilish haqida iltimos qilishga haqli.

Sud eksperti yoki sud ekspertlari komissiyasi tadqiqotlarni o‘tkazib bo‘lganidan keyin tegishincha sud eksperti yoxud sud ekspertlari komissiyasi tarkibiga kiruvchi har bir sud eksperti imzosi bilan tasdiqlanadigan xulosa tuzadi.

Xulosada:

sud ekspertizasi o‘tkazilgan sana va joy;

sud ekspertizasini o‘tkazish asosi;

sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) to‘g‘risidagi ma’lumotlar;

sud eksperti (uning familiyasi, ismi, otasining ismi, ma’lumoti, ish staji, ilmiy darajasi, ilmiy unvoni, egallab turgan lavozimi) va sud ekspertizasini o‘tkazish topshirilgan muassasa yoki tashkilot haqidagi ma’lumotlar;

sud eksperti bila turib yolg‘on xulosa berganligi, tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv yoki dastlabki tergov ma’lumotlarini tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organ mansabdor shaxsining, surishtiruvchining, tergovchining yoxud prokurorning, shuningdek yopiq sud majlisi muhokamasi ma’lumotlarini hamda tafsilotlarini sudning ruxsatisiz oshkor qilganligi, shuningdek xulosa berishni rad etganligi yoki bu ishdan bo‘yin tovlaganligi uchun jinoiy javobgarlik to‘g‘risida ogohlantirilganligi;

sud ekspertining oldiga qo‘yilgan savollar;

sud ekspertiga taqdim etilgan tadqiqot obyektlari va ish materiallari;

sud ekspertizasi o‘tkazilayotganda hozir bo‘lgan shaxslar haqidagi ma’lumotlar;

qo‘llanilgan usullar ko‘rsatilgan holda, tadqiqotlarning mazmuni va natijalari, shuningdek agar sud ekspertlari komissiyasi ishlagan bo‘lsa, bu tadqiqotlarning kim tomonidan o‘tkazilganligi;

tadqiqot natijalarining baholanishi, qo‘yilgan savollarga berilgan asosli javoblar;

ish uchun ahamiyatga molik bo‘lgan va sud ekspertining tashabbusiga ko‘ra aniqlangan holatlar ko‘rsatilishi lozim.

Xulosada huquqbuzarlik sabablari va uning sodir etilishiga imkon bergan shart-sharoitlar, shuningdek ularni bartaraf etishga doir tashkiliy-texnik tavsiyalar ko‘rsatilgan bo‘lishi mumkin.

Xulosani va uning natijalarini tasvirlovchi materiallar xulosada aks ettiriladi yoki unga ilova qilinadi hamda uning tarkibiy qismi bo‘lib xizmat qiladi. Tadqiqotning o‘tkazilishi, shart-sharoitlari va natijalarini hujjatlashtiradigan materiallar sud-ekspertlik tuzilmalarida yoki boshqa tashkilotda qonunchilikda belgilangan muddatlarda saqlanadi. Ular sud ekspertizasini tayinlagan organning (shaxsning) talabiga binoan ishga qo‘shib qo‘yish uchun taqdim etiladi.

Agar taqdim etilgan tadqiqot obyektlarining, materiallarning yoki sud ekspertining maxsus bilimlari yetarli emasligi tadqiqot davomida ma’lum bo‘lib qolsa, qo‘yilgan ayrim savollarga javob berishning imkoni yo‘qligi xulosada ko‘rsatib o‘tiladi.

Tadqiqot tugaganidan keyin xulosa, tadqiqot obyektlari va ish materiallari sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) yuboriladi.

Sud-ekspertlik tuzilmalarida yoki boshqa tashkilotda saqlanayotgan sud ekspertizasi xulosasining (xulosaning) ko‘chirma nusxasi sud ekspertizasini tayinlagan organning (shaxsning) yozma roziligiga asosan uchinchi shaxslarga taqdim etilishi mumkin.

Sud-ekspertlik tuzilmalarining sud ekspertlari jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan ro‘yxatga ko‘ra shartnoma asosida, shuningdek tezkor-qidiruv faoliyati hamda xizmat tekshiruv doirasidagi so‘rovnomalarga muvofiq mavjud sud ekspertizasi turlari bo‘yicha tadqiqotlar o‘tkazishi mumkin. Bunda tadqiqot natijalari yuzasidan yozma ravishda ekspert fikri beriladi.

Ekspert yoki ekspertlar komissiyasi tadqiqotlarni o‘tkazib bo‘lganidan keyin tegishincha ekspert yoxud ekspertlar komissiyasi tarkibiga kiruvchi har bir ekspert imzosi bilan tasdiqlangan ekspert fikrini rasmiylashtiradi.

Ekspert fikrida:

tadqiqot o‘tkazilgan sana va joy;

tadqiqot o‘tkazishning asosi;

tadqiqot buyurtmachisi (yuridik yoki jismoniy shaxs) to‘g‘risidagi ma’lumotlar;

ekspert (uning familiyasi, ismi, otasining ismi, ma’lumoti, ixtisosligi, ish staji, ilmiy darajasi, ilmiy unvoni, egallab turgan lavozimi) va tadqiqot o‘tkazish topshirilgan muassasa yoki tashkilot haqidagi ma’lumotlar;

ekspert oldiga hal etish uchun qo‘yilgan savollar;

ekspertga taqdim etilgan tadqiqot obyektlari va hujjatlari;

qo‘llanilgan usullar ko‘rsatilgan holda, tadqiqotlarning mazmuni va natijalari, shuningdek agar ekspertlar komissiyasi ishlagan bo‘lsa, bu tadqiqotlarning kim tomonidan o‘tkazilganligi;

tadqiqot natijalarining baholanishi, qo‘yilgan savollarga berilgan asosli javoblar.

Tadqiqot natijalarini tasvirlovchi materiallar ekspert fikrida aks ettiriladi yoki unga ilova qilinadi hamda uning tarkibiy qismi bo‘lib xizmat qiladi. Tadqiqotlarning o‘tkazilishi, shart-sharoitlari va natijalarini hujjatlashtiradigan materiallar sud-ekspertlik tuzilmalarida yoki boshqa tashkilotda qonunchilikda belgilangan muddatlarda saqlanadi.

Tadqiqot o‘tkazilishi tugaganidan keyin ekspert fikri, tadqiqot obyektlari va hujjatlar tadqiqot buyurtmachisiga (yuridik yoki jismoniy shaxsga) yuboriladi.

Sud-ekspertlik tuzilmasi ekspert fikrini taqdim etishda shartnoma talablarini bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgar bo‘ladi.

Quyidagi hollarda sud eksperti xulosa yoki ekspert fikrini berishning iloji yo‘qligi to‘g‘risida asoslantirilgan ma’lumotnoma tuzadi hamda ushbu ma’lumotnomani sud ekspertizasini tayinlagan yoki ekspert fikrini berishni so‘rab murojaat qilgan tadqiqot buyurtmachisiga (yuridik yoki jismoniy shaxsga) yuboradi, agar:

sud eksperti qo‘yilgan savollarni o‘zining maxsus bilimlari asosida hal qilishi mumkin bo‘lmasa;

taqdim etilgan tadqiqot obyektlari yoxud materiallar to‘liq yaroqsiz bo‘lsa yoki xulosa (ekspert fikri) berish uchun yetarli bo‘lmasa va ularni to‘ldirib bo‘lmasa;

tadqiqotlar o‘tkazish va xulosa (ekspert fikri) berish uchun zarur shart-sharoitlar, uslubiy vositalar va asbob-uskunalar mavjud bo‘lmasa, shu jumladan sud ekspertining hayoti va sog‘lig‘iga kasb faoliyatiga bog‘liq asosli tavakkalchilik chegarasidan ziyod xavf tug‘ilsa;

fan va sud-ekspertlik amaliyotining holati qo‘yilgan savollarga javob topish imkonini bermasligiga ishonch hosil qilinsa.

Xulosa yoki ekspert fikrini berishning iloji yo‘qligi to‘g‘risidagi ma’lumotnomada xulosa yoki ekspert fikrini berishning iloji yo‘qligining sabablari batafsil bayon etiladi va qo‘yilgan har bir savol bo‘yicha xulosa yoki ekspert fikrini berishning iloji yo‘qligi ko‘rsatiladi.

Davlat sud-ekspertiza muassasalari faoliyati O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablag‘lari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan moliyalashtiriladi.

Davlat sud-ekspertiza muassasalari, ilmiy va oliy ta’lim tashkilotlari fuqarolik, iqtisodiy va ma’muriy sud ishlari bo‘yicha sud ekspertizalarini o‘tkazganligi hamda qonunchilikka ko‘ra ruxsat etilgan sud ekspertizasi turlari yuzasidan jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga muvofiq o‘tkazilgan tadqiqotlar natijalariga ko‘ra ekspert fikrlarini berganligi uchun to‘lov undirishga haqli. Bunda sudda da’vo taqdim etgan hamda da’voni qo‘llab-quvvatlayotgan davlat organlari davlat sud-ekspertiza muassasalari tomonidan o‘tkazilgan sud ekspertizalari uchun to‘lovdan ozod etiladi.

To‘lov miqdori va mazkur mablag‘larni sarflash tartibi qonunchilik hujjatlariga asosan belgilanadi.

Boshqa tashkilot xodimlari va boshqa jismoniy shaxslar tomonidan sud ekspertizalari o‘tkazilganligi uchun to‘lov sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) tomonidan qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.

Fuqarolik, iqtisodiy va ma’muriy sud ishlarini yuritishda ishni sud muhokamasiga tayyorlash va sud muhokamasi jarayonida, shuningdek ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishlarni yuritishda advokatning so‘roviga ko‘ra sud ekspertizasi shartnoma asosida o‘tkazilishi mumkin.

Nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti va sud-ekspertlik byurolari o‘tkaziladigan sud ekspertizalari uchun to‘lov miqdorini mustaqil ravishda belgilaydi.

Tadqiqotlar o‘tkazish bo‘yicha to‘lovlar amalga oshirilmaganligi ish materiallarini tadqiqotlar o‘tkazmasdan qaytarish uchun asos hisoblanadi.

Davlat sud-ekspertiza muassasalarining faoliyati ular qaysi davlat organlarining tasarrufida bo‘lsa, o‘sha davlat organlari tomonidan tashkiliy jihatdan ta’minlanadi.

Sud ekspertizalarini o‘tkazishni ilmiy-uslubiy jihatdan ta’minlash tegishli davlat sud-ekspertiza muassasalarining zimmasiga yuklatiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi sud-ekspertlik tuzilmalari faoliyatiga ilmiy-uslubiy jihatdan ko‘maklashadi.

Sud ekspertizasi o‘tkazish uslubiyotlarini tizimlashtirish va hisobga olish, sud ekspertizasi tayinlaydigan organlarni (shaxslarni) va sud ekspertlarini ma’lumotlar bilan ta’minlash maqsadida Sud-ekspertiza tadqiqotlari uslubiyotlarining davlat reyestri yuritiladi.

Sud-ekspertiza tadqiqotlari uslubiyotlarining davlat reyestri ochiq va barcha foydalanishi mumkin bo‘lgan davlat axborot resursidir. Unga davlat sirlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sirlarni tashkil etadigan ma’lumotlarning kiritilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Sud ekspertlari sud-ekspertiza tadqiqotlarini o‘tkazishda, qoida tariqasida, Sud-ekspertiza tadqiqotlari uslubiyotlarining davlat reyestriga kiritilgan uslubiyotlardan foydalanadi.

Validatsiya sud ekspertiza tadqiqotlarining usullari va uslubiyotlarini sinovdan o‘tkazish orqali ularning amaliyotda qo‘llanilishi maqsadga muvofiqligini baholashdan iborat.

Sud-ekspertiza tadqiqotlarining usullari va uslubiyotlari sud-ekspertiza tadqiqotlarining usullari va uslubiyotlarini validatsiyadan o‘tkazish qoidalariga muvofiq validatsiyadan o‘tkazilib sud-ekspertlik faoliyatiga tatbiq etilishi mumkin.

Nostandart va yangi ishlab chiqilgan yoxud takomillashtirilgan usullar O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan belgilanadigan qoidalar asosida validatsiyadan o‘tkaziladi.

Sud-ekspertiza tadqiqotlarining usullari va uslubiyotlarini validatsiyadan o‘tkazish qoidalari usullar va uslublarning har bir turi uchun validatsiya tadqiqotlarining umumiy hajmini, umumiy tashkil etilishini, validatsiya tartib-taomillarini, olingan natijalarga statistik ishlov berishni hamda validatsiya hisobotiga doir umumiy talablarni, miqdorga, sifatga, identifikatsiya va tahlil qilishga doir sud-ekspertiza uslublarining validatsiyasi to‘g‘risidagi xulosalarni ijobiy yoki salbiy deb topish mezonlarini belgilaydi.

Validatsiya quyidagi usullarning birini qo‘llash orqali o‘tkaziladi:

nazorat va standart namunalardan foydalanish;

boshqa uslublar yordamida olingan natijalar bilan taqqoslash;

natijalarga ta’sir qiluvchi omillarni tizimli baholash.

Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar davlat sud-ekspertiza muassasasi rahbarining yozma yoki elektron hujjat shaklidagi so‘roviga ko‘ra, tadqiqotlarni o‘tkazish uchun zarur bo‘lgan axborotni taqdim etishi shart. Bunda davlat sud-ekspertiza muassasalari davlat sirlarini va qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sirni tashkil etadigan olingan ma’lumotlarning oshkor qilinmasligini ta’minlaydi.

Sud ekspertizasining avtomatlashtirilgan axborot tizimi sud ekspertlari va sud ekspertizasi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni to‘plash, ularga ishlov berish jarayonlarini kompleks avtomatlashtirishga, sud ekspertizasi harakatlarini amalga oshirishga aloqador tashkilotlar bilan axborot hamkorligining barcha turlarini ta’minlashga xizmat qiladi.

Sud ekspertizasining avtomatlashtirilgan axborot tizimi orqali hujjatlar aylanishi tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Sud ekspertlari tomonidan sud ekspertizasining avtomatlashtirilgan axborot tizimiga ma’lumotlar kiritilishi ish materiallari bo‘yicha ma’lumotlarni oshkor etish deb hisoblanmaydi.

Sud ekspertizasining avtomatlashtirilgan axborot tizimi axborot xavfsizligi talablari asosida himoyalangan bo‘lishi shart.

Sud ekspertlari O‘zbekiston Respublikasining oliy ta’lim tashkilotlarida, shuningdek xorijiy oliy ta’lim tashkilotlarida tayyorlanadi.

Sud ekspertlari O‘zbekiston Respublikasining ilmiy va oliy ta’lim tashkilotlarida, shuningdek xorijiy ilmiy va oliy ta’lim tashkilotlarida, davlat yoki xorijiy sud-ekspertiza muassasalarida qayta tayyorlanadi.

Sud ekspertlari har uch yilda malaka oshirish kurslarida muayyan sud-ekspertlik faoliyati bo‘yicha malakasini, shuningdek huquqiy bilimlarini oshirib borishi shart.

Sud ekspertlarining malakasini oshirish alohida dasturlar asosida xalqaro grant mablag‘lari hamda davlat sud-ekspertiza muassasalarining budjetdan tashqari mablag‘lari hisobidan tashkil etilishi mumkin.

Sud ekspertlarining malakasini va huquqiy bilimlarini oshirish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Malakasini va huquqiy bilimlarini oshirayotgan sud ekspertlariga o‘qishning butun davri mobaynida asosiy ish joyi bo‘yicha egallab turgan lavozimi va o‘rtacha oylik ish haqi saqlab qolinadi.

Davlat sud-ekspertiza muassasalari qonunchilikda belgilangan tartibda qo‘riqlanadi va O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablag‘lari hisobidan moliyalashtiriladi.

Sud-ekspertlik tuzilmalari O‘zbekiston Respublikasining qonunchiligi va xalqaro shartnomalariga muvofiq xorijiy davlatlarning sud-ekspertlik faoliyatini amalga oshirish sohasidagi tegishli organlari va muassasalari bilan ilmiy-tadqiqotlar o‘tkazish, ilmiy-uslubiy axborot almashish, sud ekspertlarini tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish bo‘yicha hamkorlik qiladi.

Qonunchilik hujjatlarida xorijiy davlatlarning sud-ekspertlik tuzilmalari hamda ularning sud ekspertlari O‘zbekiston Respublikasida faoliyat ko‘rsatishi belgilanishi mumkin.

Sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) o‘z tashabbusi bilan yoki sud-ekspertlik tuzilmalarining yoxud boshqa tashkilot rahbarining iltimosnomasiga asosan xorijiy davlatning sud ekspertizasi sohasidagi mutaxassislarini sud eksperti sifatida jalb etishga haqli.

Sud ekspertizasini xorijiy davlatning sud ekspertlari ishtirokida o‘tkazish O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida va mazkur Qonunda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Davlat sud-ekspertiza muassasalari xodimlarining ish haqi mansab maoshi, ustamalar va qonunchilikda belgilangan boshqa qo‘shimcha haqlardan iborat bo‘ladi.

Ilmiy darajaga ega bo‘lgan davlat sud ekspertlariga qonunchilik hujjatlarida belgilangan miqdordagi ustamalar to‘liq to‘lanadi.

Davlat sud ekspertlarining hayoti va sog‘lig‘i qonunchilikda belgilangan tartibda davlat tomonidan majburiy sug‘urta qilinadi.

Sud-ekspertlik faoliyati to‘g‘risidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.

Quyidagilar o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilsin:

1) O‘zbekiston Respublikasining 2010-yil 1-iyunda qabul qilingan “Sud ekspertizasi to‘g‘risida”gi O‘RQ-249-sonli Qonuni (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2010-yil, № 6, 230-modda);

2) O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 23-sentabrda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi O‘RQ-411-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2016-yil, № 9, 276-modda) 20-moddasi;

3) O‘zbekiston Respublikasining 2017-yil 14-sentabrda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish, shuningdek ayrim qonun hujjatlarini o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish to‘g‘risida”gi O‘RQ-446-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2017-yil, № 9, 510-modda) 69-moddasi;

4) O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 10-mayda qabul qilingan “Ba’zi davlat organlari va tashkilotlarining faoliyati takomillashtirilishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi O‘RQ-536-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2019-yil, № 5, 261-modda) 14-moddasi;

5) O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 23-mayda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga jinoyat protsessi ishtirokchilarining huquqlari himoya qilinishini ta’minlash bilan bog‘liq o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi O‘RQ-542-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2019-yil, № 5, 267-modda) 25-moddasi;

6) O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-aprelda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartishlar kiritish to‘g‘risida”gi O‘RQ-683-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2021-yil, 4-songa ilova) 199-moddasi;

7) O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil 26-avgustda qabul qilingan “Baholash faoliyati yanada takomillashtirilishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga qo‘shimchalar va o‘zgartirish kiritish to‘g‘risida”gi O‘RQ-945-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2024-yil, № 8, 825-modda) 2-moddasi;

8) O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil 21-noyabrda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga raqamli dalillar bilan ishlash tizimini takomillashtirishga qaratilgan o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi O‘RQ-1003-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2024-yil, № 12, 1286-modda) 5-moddasi.

O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Sog‘liqni saqlash vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi o‘rtasida tushuntirilishini ta’minlasin.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ushbu Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran olti oy ichida:

ushbu Qonun 28-moddasi birinchi qismining sakkizinchi xatboshisida nazarda tutilgan nodavlat sud ekspertlarini attestatsiyadan o‘tkazish tartibini ishlab chiqsin hamda tasdiqlasin;

ushbu Qonun 29-moddasi birinchi qismining yettinchi xatboshisida nazarda tutilgan Sud-ekspertlik tuzilmalarining davlat reyestrini, Sud ekspertlarining davlat reyestrini, shuningdek Sud-ekspertiza tadqiqotlari uslubiyotlarining davlat reyestrini yuritish tartibi belgilanishini ta’minlasin;

ushbu Qonun 29-moddasi birinchi qismining to‘qqizinchi xatboshisida nazarda tutilgan sud-ekspertiza tadqiqotlarining usullari va uslubiyotlarini validatsiyadan o‘tkazish qoidalari tasdiqlanishini ta’minlasin;

ushbu Qonun 47-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan sud ekspertizasining avtomatlashtirilgan axborot tizimi orqali hujjatlar aylanishi tartibini belgilasin;

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid bo‘lgan o‘z normativ-huquqiy hujjatlarini qayta ko‘rib chiqishlari va bekor qilishlarini ta’minlasin.

Ushbu Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran olti oy o‘tgach kuchga kiradi.