Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ДАВЛАТ АКТИВЛАРИНИ БОШҚАРИШ АГЕНТЛИГИ ДИРЕКТОРИНИНГ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБУЙРУҒИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикасининг Ягона миллий баҳолаш стандартига қўшимчалар киритиш тўғрисида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2026 йил 11 апрелда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 3487-3]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги директорининг 2023 йил 25 октябрдаги 01/11-14/29-сон буйруғи (рўйхат рақами 3487, 2023 йил 28 декабрь) (Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 30.12.2023 й., 10/23/3487/0991-сон) билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг Ягона миллий баҳолаш стандартига иловага мувофиқ қўшимчалар киритилсин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Мазкур буйруқ Баҳоловчи ташкилотлар ассоциацияси ҳамда Баҳоловчилар, экспертлар ва маслаҳатчилар жамияти билан келишилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Ушбу буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДиректор С. МУРОДОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2026 йил 16 март
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish01/11-1 сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКелишилди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳоловчилар, экспертлар ва маслаҳатчилар жамияти раиси З. НИГМАНХАНОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2026 йил 11 март
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳоловчи ташкилотлар ассоциацияси раиси А. ИСЛАМОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2026 йил 6 март
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги директорининг 2026 йил 16 мартдаги 01/11-1-сон буйруғига
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Ягона миллий баҳолаш стандартига киритилаётган қўшимчалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. 5-банд қуйидаги мазмундаги хатбоши билан тўлдирилсин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish«16-сон МБС «Маданий бойликлар қийматини баҳолаш».».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. 306-банд қуйидаги мазмундаги хатбоши билан тўлдирилсин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish«маданий мерос объекти бўлган кўчмас мулкни баҳолашда баҳолаш объектининг тарихий, маданий ёки бадиий аҳамиятга эга эканлиги.».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Қуйидаги мазмундаги XV2 бўлим билан тўлдирилсин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish«XV2 бўлим. Маданий бойликлар қийматини баҳолаш (16-сон МБС)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60560. «Маданий бойликлар қийматини баҳолаш» Миллий баҳолаш стандарти (бундан буён матнда 16-сон МБС деб юритилади) маданий бойликлар қийматини баҳолаш жараёнига қўйиладиган асосий талабларни, шунингдек ушбу жараённинг хусусиятларини белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60561. Маданий бойликлар қийматини баҳолаш 1 — 7-сон МБС талаблари асосида амалга оширилади. 16-сон МБС маданий бойликлар қийматини баҳолашга доир қўшимча талабларни белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаданий бойликларнинг қийматини баҳолашда баҳоловчилар мазкур ЙМБСнинг 11-иловасида келтирилган «Маданий бойликлар қийматини баҳолаш» Миллий баҳолаш стандарти (16-сон МБС) методикасидан фойдаланишлари мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. Асосий тушунчалар ва таърифлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60562. Мазкур МБС мақсадларида қуйидаги тушунча ва таърифлар қўлланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаданий бойликлар — моддий дунёнинг миллий, тарихий, бадиий, илмий-маърифий, маънавий-ахлоқий ва бошқа маданий аҳамиятга эга бўлган кўчар бойликлар объектлари, шу жумладан, музей ашёлари, коллекциялар, археологик ашёлар ва объектлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатрибуция — маданий бойликлар объектининг яратилиш жойи ва вақтини, шунингдек, ушбу объектни ёки у тегишли бўлган мактабни яратган устанинг номини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаданий бойликлар экспертизаси — маданий бойликларнинг сифатини ўрганиш, ҳақиқийлигини (ёки аксини), шу жумладан, технологик восита ва услубларни қўллаган ҳолда баҳолаш объектининг маданий бойликларга тегишлилиги белгиларини, шунингдек, уларнинг сақланиш даражасини аниқлаш мақсадида санъатшунос-эксперт ёки бошқа тегишли соҳадаги эксперт томонидан амалга ошириладиган ўрганиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтехнологик экспертиза — фаолиятнинг археология, геммология, кимё, нумизматика, қурол иши ва бошқа йўналишлар бўйича экспертлар томонидан амалга ошириладиган маданий бойликлар объектининг материали, яратилиш вақти ва уни тайёрлаш техникаси таҳлили;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг санъатшунослик экспертизаси (бундан буён матнда санъатшунослик экспертизаси деб юритилади) — тасвирий ва амалий санъат йўналишидаги маданий бойликларни уларнинг ҳақиқийлиги (ёки акси), муаллифлик, сақланиш даражаси, реставрация ишлари амалга оширилганлиги ёки амалга оширилмаганлиги, муайян бир даврга тегишлилиги, шунингдек, унинг маданий, тарихий, илмий, бадиий, археологик ёки бошқа аҳамиятга эга бўлган бойлик эканлигини аниқлаш санъатшунос-эксперт томонидан олиб бориладиган ўрганиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсанъатшунос-эксперт — санъатшунослик экспертизасини амалга ошириш учун санъатшунослик соҳаси, жумладан тасвирий ва амалий санъат йўналишида олий маълумот ва санъатшунослик соҳасининг муайян йўналиши бўйича (тасвирий ёки амалий санъат) камида ўн йиллик иш стажига эга бўлган малакали мутахассис;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсанъатшунос-эксперт хулосаси (бундан буён матнда хулоса деб юритилади) — санъатшунос-эксперт томонидан тузиладиган, баҳолаш (маданий бойликлар) объектининг санъатшунослик экспертизаси натижасини акс эттирувчи, шу жумладан ушбу объектнинг ҳақиқийлиги ёки ҳақиқий эмаслигини тасдиқловчи ҳужжат;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтехнологик экспертиза протоколи — ихтисослик бўйича эксперт томонидан тузиладиган, тадқиқот ўтказишнинг техник воситалари ва ўтказиш услублари кўрсатилган, баҳолаш (маданий бойликлар) объектининг технологик экспертизаси натижаларини ўз ичига олган ҳужжат;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishихтисослик бўйича эксперт — маданий бойликлар объектлари билан боғлиқ бўлган муайян соҳа бўйича билимларга эга бўлган мутахассис (кимёгар, физик, археолог, ҳайкалтарош, рассом, тарихчи, манбашунос, хаттот ва бошқалар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпровенанс — маданий бойликлар объектига эгалик қилиш тарихи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishантиквариат — савдо ва тўплаш объекти бўлган қадимий ва ноёб санъат асарлари ёки қимматбаҳо буюмлар. Бундай буюмларнинг асосий белгилари эскилиги, ноёблиги ёки ўзига хослиги, кам миқдорда чиқарилганлиги, тарихий давр ёки тарихий воқеалар билан боғлиқлиги, такрор ишлаб чиқаришнинг имкони йўқлиги, бадиий қийматга эгалиги ва бошқалардан иборат.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60563. Ушбу стандарт доирасига кирувчи баҳолаш объектлари қаторига қуйидаги маданий бойликлар объектлари ва улар билан боғлиқ бўлган мулкий ҳуқуқлар киради:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) халқлар ҳаётидаги тарихий воқеалар, жамият ва давлат тараққиёти, фан ва техника тарихи, шунингдек, буюк шахслар (давлат, сиёсий, жамоат арбоблари, мутафаккирлар, илм-фан, адабиёт, санъат арбоблари)нинг ҳаёти ва ижоди билан боғлиқ бўлган тарихий қадриятлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) археологик қазилмалар натижасида олинган объектлар ва уларнинг бўлаклари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) бадиий бойликлар, шу жумладан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳар қандай асосда ва ҳар қандай материаллардан қўлда ишланган расмлар ва чизмалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳар қандай материаллардан ясалган ҳайкалтарошлик асарлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳар қандай материаллардан тайёрланган оригинал бадиий композициялар ва монтажлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбосма графика асарлари, шу жумладан барча турдаги гравюралар, уларнинг кўчирма нусхалари ва оригинал босма шакллари, шунингдек фотосуратлар (босмалар, негативлар ва барча турдаги бошқа материаллар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбарча турдаги декоратив-амалий санъат асарлари, шу жумладан мебель, интерьер ва маиший объектлар, заргарлик ва қурол-яроғ санъати, анъанавий халқ бадиий ҳунармандчилиги, ёғоч, металл, тош, керамика, шиша, мато, суяк ва бошқа материаллардан тайёрланган буюмлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбадиий безатилган ибодат объектлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishархитектура ва монументал санъат ёдгорликларининг бадиий аҳамиятга эга бўлган бўлаклари (қисмлари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкитоблар ва бошқа босма нашрлар, шу жумладан афишалар, реклама плакатлари, тарихий ва бадиий аҳамиятга эга бўлган ҳамда коллекция объекти ҳисобланувчи бошқа босма маҳсулотлар, алоҳида ва коллекцияларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнодир қўлёзмалар ва ҳужжатли ёдгорликлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхаттотлик асарлари ва намуналари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishархивлар, шу жумладан фото-, фоно-, кино- ва видеоархивлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishноёб ва камёб мусиқа асбоблари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпочта маркалари, бошқа филателия материаллари, алоҳида ёки коллекцияларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқадимий тангалар, орденлар, медаллар, муҳрлар ва бошқа коллекция объектлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishноёб коллекциялар, флора ҳамда фауна намуналари, минералогия, анатомия ва палеонтология сингари фан соҳаларини қизиқтирувчи объектлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэ) бошқа кўчар объектлар, шу жумладан тарихий, бадиий, илмий ёки бошқа маданий аҳамиятга эга бўлган нусхалар, шунингдек, тарихий ва маданий ёдгорликлар сифатида давлат муҳофазасига олинган объектлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60564. Маданий бойликларга бўлган мулк ҳуқуқи ҳамда мулкий ҳуқуқдаги улушлар ҳам баҳолаш объекти бўлиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. Баҳолашга оид вазифа, ахборотни тўплаш ва таҳлил қилиш ҳамда фаразлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60565. Баҳолашга оид вазифа ва баҳолаш учун зарур бўлган ахборотни тўплаш 2-сон МБС «Баҳолашга оид вазифа» ва 3-сон МБС «Баҳолаш жараёнида ўтказиладиган ўрганишлар ва таҳлиллар» талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60566. Баҳолаш вазифасини тузишда баҳоловчи малакали санъатшунос-экспертлар томонидан тузилган хулосанинг мавжудлиги маданий бойликлар қийматини баҳолашнинг энг муҳим шарти ҳисобланишини назарда тутиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда маданий бойликларни баҳолашда баҳолаш объектини қуйидаги ҳолларда технологик экспертизадан ўтказиш натижалари мавжуд бўлиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаданий бойликларни олиб чиқиш ва олиб кириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсанъатшунос-экспертларда маданий бойликларнинг ҳақиқий ёки ҳақиқий эмаслиги бўйича шубҳа мавжуд бўлса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш давлат буюртмачилари ҳисобидан амалга оширилса ёки молиявий, гуманитар, хайрия ёрдами ва бошқа қайтариб берилмайдиган беғараз маблағлар ҳисобидан молиялаштирилса, агар молиявий, гуманитар, хайрия ёрдами ва бошқа беғараз (қайтариб берилмайдиган) молиялаштириш шартларида товарларни (ишлар, хизматлар) сотиб олишнинг бошқа тартиби белгиланмаган бўлса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60567. Маданий бойликлар объектларини экспертизадан ўтказиш натижалари мавжуд бўлмаган тақдирда, баҳоловчи буюртмачига экспертиза ўтказиш зарурлиги тўғрисида хабар бериши керак. Акс ҳолда, бу маданий бойликлар бўйича баҳолаш ишлари олиб борилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60568. Маданий бойликлар объектларини экспертизадан ўтказиш бундай тадқиқотларни ўтказиш имконини берувчи тегишли ускуналар ва ходимларга эга бўлган ихтисослаштирилган ташкилотларда ёки малакали санъатшунос-экспертлар томонидан ўтказилиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаданий бойликлар объектларини экспертизадан ўтказиш унинг мулкдори ёки вакили томонидан амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60569. Баҳолаш объекти ҳақида маълумот тўплашда, агар баҳолаш топшириғида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, баҳоловчи баҳолаш санасига энг яқин ҳужжатларни ўрганади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60570. Агар баҳолаш объекти бўйича малакали санъатшунос-экспертларнинг хулосалари ва бошқа тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлса, баҳоловчи баҳолаш объектининг ҳақиқийлигини аниқлашнинг ишончлилиги, унинг маданий бойликларга мансублик белгилари, сақланиш даражаси, йўқотишлар миқдори, келиб чиқиши ҳамда провенансни аниқлаш билан боғлиқ масалалар бўйича жавобгар ҳисобланмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60571. Баҳолашни амалга ошириш учун буюртмачи баҳоловчига қуйидагиларни тақдим этиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектига мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларнинг асл нусхалари ёки нусхаларини (агар мавжуд бўлса);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсанъатшунос-эксперт хулосасининг нусхаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаданий бойликлар объектини технологик экспертизадан ўтказиш протоколи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти билан боғлиқ ҳужжатлар ёки бошқа ахборот материаллари (кўргазмалар каталоглари, санъатшунослик соҳасига оид адабиётлар, музейлар ёки кўргазма галереяларининг веб-сайтлари ва бошқалар).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗаруратга кўра, баҳоловчи баҳолаш объектига мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларнинг нусхаларини (шартномалар, совғалар, васиятномалар ва бошқалар) талаб қилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60572. Маданий бойликлар экспертизаси натижаларидан қатъи назар, баҳолашни амалга оширишдан аввал баҳоловчи баҳолаш объектини кўздан кечиради. Кўздан кечиришни ўтказиш баҳолаш объекти тўғрисидаги ҳисоботда келтирилган маълумотларни муҳокама қилиш учун зарурий шарт ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60573. Баҳолаш объектини кўздан кечиришнинг мақсади баҳолаш объектининг миқдорий-сифат хусусиятлари ва сақланиш ҳолатини таққослаш ва таърифлашдан иборат.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60574. Қўшимча технологик ёки санъатшунослик тадқиқотларини амалга оширишда ёки қўшимча атрибуциялаш ишларини ўтказишда, шунингдек сақлаш ҳолатини аниқлаш ҳамда таъмирлаш-реставрация ишлари ҳажмини аниқлашда баҳолаш ташкилоти мустақил равишда тегишли йўналиш бўйича малакали санъатшунос-экспертларни ва ихтисослик бўйича экспертларни жалб қилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭкспертлар шартнома асосида маданий бойликлар объектини технологик экспертизадан ўтказиш лабораторияси ёки баҳоловчи ташкилот томонидан жалб қилинади. Шартномада экспертиза шартлари, экспертнинг жавобгарлиги, меҳнат шароитлари, тўлов, эксперт хулосаси тақдим этиладиган вақт ва меҳнат муносабатлари билан боғлиқ бошқа масалалар кўрсатилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60575. Баҳоловчи томонидан қўлланадиган баҳолаш услублари бозорнинг ҳолати ва динамикаси тўғрисидаги, шунингдек баҳолаш объекти билан амалга оширилган битимлар (санаси, аукцион нархлари (эстимейт), нарх омиллари, маълумот манбаи ва бошқалар) тўғрисидаги маълумотлардан фойдаланишни талаб қиладиган ҳолларда, баҳоловчи баҳолаш объекти тегишли бўлган бозор сегменти ҳақида умумий маълумотларни тўплаши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60576. Маданий бойликлар объектини баҳолаш вазифасида 2-сон МБС «Баҳолашга оид вазифа»да кўрсатилган маълумотларга қўшимча тарзда қуйидаги маълумотлар бўлиши шарт:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг таърифи (уни идентификациялашга имкон берувчи), баҳолаш объектининг маданий бойликларга мансублиги, асар муаллифи белгилари кўрсатилган ҳолда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсақланиш даражаси, объектив хусусиятлари (вазни, ўлчами, тайёрлаш материаллари ва техникаси), яратилиш (ишлаб чиқариш) жойи ва вақти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектида мавжуд бўлган нуқсонлар, ёриқлар, дарз кетишлар ва синишлар ҳамда бошқа шикастланишлар (агар мавжуд бўлса);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқайта тиклаш-таъмирлаш (реставрация) ишларининг зарурлиги, шунингдек, провенанс ёки баҳоловчи олиши мумкин бўлган шундай хусусиятларни ўз ичига олган ҳужжатлар ёки ҳужжатларга ҳаволалар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Баҳолаш ёндашувлари ва усулларини танлаш, асослаш ва қўллаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60577. Маданий бойликларни баҳолаш ёндашувлари 6-сон МБС «Баҳолаш ёндашувлари ва усуллари» қоидаларини ҳисобга олган ҳолда қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60578. Агар баҳолаш объекти мулкий муаллифлик ҳуқуқига эга бўлса, у маданий мулкни баҳолаш ҳисоботида тўлиқ акс эттирилиши керак. Бир вақтнинг ўзида муаллифлик (ёки шериклик) ҳуқуқи объекти бўлган маданий бойлик объектига эгалик ҳуқуқи 11-сон МБС «Номоддий активлар ва интеллектуал мулк объектлари қийматини баҳолаш»га амал қилган ҳолда интеллектуал мулк ҳуқуқларига мувофиқ баҳоланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Қиёсий ёндашув
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60579. Қиёсий ёндашув аналог-объектларнинг (ўхшаш объектларнинг) бозор қийматлари тўғрисидаги ахборотга ва уларнинг қийматини қиёслаш элементлари бўйича тузатишга асосланган ҳисоблаш усуллари йиғиндисидан иборат.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАналог-объектларнинг бозор қийматлари деганда аналог маданий бойликлар бўйича битимлар ва таклифлар нархлари тушунилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60580. Қиёслаш элементларига баҳолаш объектининг қийматига таъсир қилувчи омиллар ва маданий бойликлар объектлари билан боғлиқ битимларнинг хусусиятлари киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60581. Қиёсий ёндашув ёрдамида маданий бойликлар қийматини баҳолашда қуйидаги усуллардан фойдаланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғридан-тўғри сотишни таққослаш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishрейтинг усули.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60582. Қиёсий ёндашувда сотувларни тўғридан-тўғри қиёслаш усули айнан бир хил ёки аналог-объектлар нархига уларнинг баҳолаш объектидан фарқланишига қараб, тегишли тузатишлар (қиймат ва (ёки) фоиз) киритиш орқали қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60583. Қиёслашнинг ҳар бир элементи бўйича тузатиш киритиш ушбу элементнинг объект қийматига қўшган ҳиссаси принципига асосланади ва аналог-объектдан баҳолаш объектига томон амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60584. Қиёсланадиган объектларнинг нархларини тузатиш пул бирликларида ёки фоизда амалга оширилиши мумкин. Агар аналог-объектлар нархига тузатишлар пул бирликларида ифодаланган бўлса, уларни киритиш ҳар қандай кетма-кетликда амалга оширилиши мумкин. Агар тузатишлар фоиз сифатида ифодаланган бўлса, унда биринчи тузатиш аналог-объектни сотиш нархига кўпайтирилади, кейинги тузатишлар кетма-кет занжирли ҳаракатлар шаклида амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60585. Баҳолаш мақсадида маданий бойликларнинг аналог-объекти - бу унинг қийматини белгилайдиган асосий хусусиятларига кўра, баҳолаш объектига максимал даражада ўхшаш объект ҳисобланади. Маданий бойликлар соҳасидаги аналог-объектларнинг ўхшашлигини аниқлашда баҳоловчи экспертиза натижаларига асосланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60586. Аналог-объектларни танлашда қуйидаги омиллар ҳисобга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналог-объектларнинг асосий миқдорий ва сифат (тавсиф) хусусиятларига кўра баҳолаш объекти билан ўхшашлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтанланган аналог-объектлар сони, улар билан баҳолаш объектини қиёслаш имконияти мавжудлиги ҳамда уларнинг миқдорий ва сифат хусусиятлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти муаллифининг муаллифлик асарлари (агар муаллиф оммага маълум бўлса).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМуаллифнинг машҳурлиги бўйича қуйидагилар тушунилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуаллифда фахрий ёки бошқа унвонлар мавжудлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуаллифнинг кўргазмалар тарихи (қачон, қаерда ва қайси кўргазмаларда ишлари намойиш этилган);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуаллиф ишларининг жойлашган манзили (музейлар, галереялар, ижодий салонлар, хусусий коллекциялар, шу жумладан хорижда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкенг оммага муаллиф ишларининг танишиш имконини берадиган бошқа омиллар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60587. Бошқа муаллифнинг объекти, агар у баҳолаш объекти муаллифига яқин мақомга эга бўлса, шу жумладан машҳурлиги, асарларининг бадиий аҳамияти, рейтинги ва бошқа хусусиятлари билан ўхшаш бўлса, аналог-объект сифатида бўлиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60588. Бозорда мавжуд бўлган дастлабки маълумотларга кўра, маданий бойлик объектларини баҳолаш жараёнида миқдорий (миқдорий қиёслаш усули, жуфтлаштирилган сотиш усули ва бошқалар) ва сифат усулларидан (эксперт баҳолаш усули ва бошқалар), шунингдек уларнинг комбинацияларидан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Даромад ёндашуви
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60589. Даромад ёндашуви келажакдаги пул оқимини жорий қийматга айлантириш орқали қиймат ўлчовини таъминлайди. Даромад ёндашувини қўллашда маданий бойликларнинг қиймати баҳолаш объекти томонидан ишлаб чиқарилган даромад пул оқими ёки харажатларни тежаш қийматига қараб белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60590. Даромад ёндашуви маданий бойликлар қийматини баҳолашнинг ягона ёндашуви сифатида қуйидаги ҳолатларда қўлланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) маданий бойликлар объектининг даромад олиш қобилияти, бозор иштирокчиси нуқтайи назаридан, унинг қийматига таъсир қилувчи энг муҳим омил ҳисобланса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) кўриб чиқилаётган маданий бойликларга нисбатан келажакдаги даромад миқдори ва муддатлари тўғрисида оқилона узоқ муддатли прогноз қилиш мумкин бўлса ҳамда бозорда фақат кам миқдорда аналог-объектлар мавжуд бўлса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60591. Мазкур Стандартнинг 60590-бандида келтирилган мезонларга риоя қилинмаса, қуйидаги ҳолатларда даромад ёндашуви натижасида олинган қиймат кўрсаткичини қўллаб-қувватлаш учун бошқа ёндашувларни ҳам қўллаш имконияти кўриб чиқилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) баҳоланаётган маданий бойликлар объектининг даромад келтириш қобилияти унинг қийматига таъсир қилувчи омиллардан бири бўлса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) баҳоланаётган маданий бойлик объектига боғлиқ бўлган келажакдаги даромадлар миқдори ва муддати тўғрисида сезиларли ноаниқлик мавжуд бўлса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) баҳоланаётган маданий бойлик объекти ҳақидаги маълумотларни олиш имкони бўлмаганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэ) баҳоланаётган маданий бойлик объекти ҳали даромад келтира бошламаган, аммо маълумотларга кўра, бу яқин келажакда содир бўлиши мумкин бўлса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШунингдек, баҳолаш жараёнида олинган натижаларни мувофиқлаштиришда даромад ёндашуви натижаси катта аҳамиятга эга бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Харажат ёндашуви
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60592. Харажат ёндашуви қиймат кўрсаткичини олишга имкон беради, бунда харидор маданий бойлик объекти учун объектни тенг фойдалилик, вақт, ноқулайликлар, таваккалчилик ёки бошқа мураккаблаштирувчи омиллар мавжуд эмаслигида харид қилиш учун сарфланадиган миқдордан кўпроқ пул тўламайди деган иқтисодий принципдан фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60593. Харажат ёндашуви маданий бойликлар объектини алмаштириш ёки кўпайтириш бўйича жорий харажатларни ҳисоблаш ва вақт ўтиши билан маданий бойликлар учун тегишли эскириш турлари ва нархларнинг ошиши учун тузатишлар киритиш орқали қиймат кўрсаткичини олиш имконини беради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60594. Харажат ёндашуви қуйидаги ҳолатлар мавжуд бўлганда маданий бойликларнинг қийматини баҳолашнинг ягона ёндашуви сифатида қўлланилиши мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) иштирокчилар баҳолаш объекти билан деярли бир хил фойдалилик хусусиятига эга бўлган маданий бойликлар объектини ҳеч қандай меъёрий ёки ҳуқуқий чекловларсиз қайта яратишга қодир бўлса ва бу маданий бойликлар объекти шу қадар тез яратилиши мумкинки, иштирокчи баҳоланаётган маданий бойликлар объектидан дарҳол фойдаланиш имконияти учун катта мукофот тўлашни хоҳламаса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) баҳоланаётган маданий бойлик объекти тўғридан-тўғри даромад келтирмаса ва унинг ўзига хос хусусияти даромад ва (ёки) қиёсий ёндашувлардан фойдаланишга имкон бермаса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) амалдаги қиймат тури асосан қайта ишлаш ёки алмаштириш харажатларига асосланса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60595. Мазкур Стандартнинг 60594-бандида келтирилган мезонларга риоя қилинмаса, қуйидаги ҳолатларда ҳам харажатлар ёндашуви натижасида олинган харажатлар кўрсаткичини қўллаб-қувватлаш учун бошқа ёндашувларни ҳам қўллаш имконияти кўриб чиқилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) иштирокчилар маданий бойликлар объектини аналог-объектни қайта тиклаш имкониятини кўриб чиқишлари мумкин, аммо маданий бойликнинг бир хил объектини яратиш билан боғлиқ чекловлар мавжуд бўлса ёки кўп вақт талаб қилса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) маданий бойликлар объекти яқин вақт ичида яратилган ва харажатлар ёндашувида ишлатиладиган тахминлар юқори даражадаги ишончлиликка эга бўлса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Баҳолаш натижаларини мувофиқлаштириш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60596. Турли хил ёндашувлар ва баҳолаш усулларидан фойдаланган ҳолда олинган маданий бойликларнинг қийматини баҳолаш натижаларини мувофиқлаштириш ва уни баҳолаш ҳисоботида акс эттириш 4-сон МБС «Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот ва уни тузиш тартиби» ва 6-сон МБС «Баҳолаш ёндашувлари ва усуллари» талабларига мувофиқ амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. Маданий бойликларни баҳолаш бўйича махсус қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60597. Маданий бойликларни бошқа усуллар ёрдамида ҳам баҳолаш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаданий бойликларни баҳолашда баҳоловчи баҳоланаётган маданий бойликларнинг хусусиятларини ҳисобга олиши ва маълумотларнинг мавжудлиги ва бозор конъюнктурасидан келиб чиққан ҳолда баҳолаш усулларини танлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБундай ҳолда, баҳолаш ҳисоботида баҳоловчи томонидан танланган усул (усуллар) тавсифи кўрсатилиши керак, бу баҳолаш ҳисоботидан фойдаланувчига қийматни аниқлаш жараёнининг мантиқийлиги ва танланган усул(лар)нинг мувофиқлигини тушунишга имкон беради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисобот ҳар хил талқин қилинишига йўл қўймаслиги ва тушунмовчиликлар келтириб чиқармаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60598. Ҳисоблаш усулини танлашда баҳоловчи муҳимлик, асослилик, ноаниқлик, текширилувчанлик ва етарлилик тамойилларига таяниши керак. Бундай ҳолда, баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда баҳоловчи танланган усул(лар)нинг асосланиши ва тавсифини, маданий қадриятлар (тасвирий ёки амалий санъат) йўналишидан келиб чиққан ҳолда нархлаш мезонларини кўрсатиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60599. Маданий бойликларнинг қиймати уни яратиш учун молиялаштириш усулига боғлиқ эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish605100. Маданий бойликларни баҳолаш бўйича ишларни бажаришда баҳоловчи қуйидагиларга мажбурдир:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоланган маданий бойлик объектида муаллифлик ҳуқуқи ва турдош ҳуқуқлар билан боғлиқ мажбуриятлар мавжудлигини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмавжуд манбалардан баҳолаш объектида қонуний чекловлар мавжудлиги тўғрисида маълумот олиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish605101. Баҳоланаётган маданий бойликларга нисбатан учинчи шахсларнинг ҳужжатлаштирилган мулкий ҳуқуқлари ёки чекловлар бўлмаган тақдирда, объектни баҳолаш, агар баҳолаш топшириғида бошқача тартиб кўрсатилмаган бўлса, текшириш пайтида аниқланган ҳолатларни ҳисобга олган ҳолда бундай ҳуқуқ ва чекловлар йўқлиги ҳақидаги тахмин асосида амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish605102. Баҳоловчи баҳолаш усулини танлашда баҳоланаётган маданий бойликнинг хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда, муҳимлик, ишончлилик, тўғрилик, текширилувчанлик ва мувофиқлик тамойилларига асосланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish605103. Молиявий ҳисоботлар учун белгиланган тартибда аниқланган маданий бойлик объектларининг қиймати мазкур Стандартда аниқланган қийматидан сезиларли даражада фарқ қилиши мумкин.».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Мазкур қўшимчаларнинг иловасига мувофиқ таҳрирдаги 11-илова билан тўлдирилсин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Ягона миллий баҳолаш стандартига киритилаётган қўшимчаларга
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish«Ўзбекистон Республикасининг Ягона миллий баҳолаш стандартига
11-ИЛОВА
11-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish«Маданий бойликлар қийматини баҳолаш» Миллий баҳолаш стандарти (16-сон МБС)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМЕТОДИКАСИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур Методика 16-сон МБС «Маданий бойликлар қийматини баҳолаш»ни қўллаш тартибини белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Мазкур Методика ЯМБСга мувофиқ маданий бойликлар объектлари (бундан буён матнда МБО деб юритилади) қийматини баҳолаш учун зарур бўлган минимал услубларни белгилайди. Баҳоловчилар Ўзбекистон Республикасининг баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонунчиликка, ЯМБСга ҳамда баҳолашнинг халқаро тажрибасига зид бўлмаган бошқа услублардан ҳам фойдаланишлари мумкин. Бунда баҳоловчи баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда танланган баҳолаш усулини кўрсатиши ва асослаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. МБОни идентификация қилиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Баҳоланаётган МБОни идентификация қилиш унинг миқдорий ва сифат кўрсаткичлари ва параметрларини аниқлаш, шунингдек, баҳоланаётган МБОнинг қийматини аниқлаш имконини берувчи тегишли параметрлар ва тавсифларга аналог-объектларнинг нархни шакллантирувчи параметрлари мослигини қиёслаш асосида амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Индентификация жараёнида МБОнинг экспертизаси ўтказилади. Экспертиза МБОни баҳолаш учун асос бўлиб хизмат қилади, бу эса баҳолаш объектининг маданий (бадиий) қийматини аниқлаш ва уларни аналог-объектни идентификациялаш имконини беради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳоланаётган МБОни экспертизадан ўтказишдан кўзланган асосий мақсад унинг ҳақиқий ёки ҳақиқий эмаслигини тасдиқлашдан иборат.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаданий (бадиий) қийматни аниқлаш вазифаси аҳамиятли белгиларнинг энг катта ва энг аниқ миқдорини аниқлашдан иборатдир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Баҳоланаётган маданий бойликлар объектининг ўзига хос хусусиятларига боғлиқ равишда баҳоловчи қуйидаги масалаларга алоҳида эътибор бериши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБОни баҳолаш учун бошланғич маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсанъатшунос-эксперт хулосасининг мавжудлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБОнинг технологик экспертизаси протоколи мавжудлиги (ихтисослик бўйича экспертлар хулосалари протоколда акс эттирилади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБО атрибуциясининг мавжудлиги (агар мавжуд бўлса);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБО провенанси мавжудлиги (агар мавжуд бўлса);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБОга нисбатан чекловлар мавжудлиги ёки мавжуд эмаслиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБОнинг сақланиш даражаси ва реставрация қилиш зарурати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБО билан боғлиқ қўшимча маълумотларнинг мавжудлиги (кўргазмалар каталоглари, адабиётлар ва бошқалар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш учун тақдим этилган МБО аналоглари ҳақида маълумот.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. МБОни баҳолаш учун бошланғич маълумотлар қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБОнинг номи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБОнинг фотосурати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБО муаллифининг имзоси ёки шахсий тамғасининг мавжудлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishяратилган санаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБОнинг мансублиги (тасвирий ёки амалий санъат);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсанъатшунос-эксперт хулосаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБОнинг савдо тарихи (сотувлар тарихи) (агар мавжуд бўлса).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. МБО бўйича санъатшунос-экспертнинг хулосасида МБОнинг муаллифи, яратилган санаси, бадиий, илмий ва тарихий-маданий қиймати, муайян мактабга алоқадорлиги, ижро услуби, композицион ечими, кўргазма тарихи ва бошқалар акс эттирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. МБО экспертизага жалб этиладиган санъатшунос-эксперт баҳолаш объектининг тегишли соҳа йўналиши (тасвирий ёки декоратив-амалий санъат) бўйича малакага эга бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХулосада санъатшунос-эксперт ўзи ҳақидаги тўлиқ маълумотларни (фамилияси, исми, отасининг исми, илмий унвони ва даражаси (агар мавжуд бўлса), иш жойи (лавозими) (агар мавжуд бўлса) ҳамда ўзаро алоқа маълумотларини) кўрсатиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХулоса санъатшунос-экспертнинг ўзи томонидан имзоланади. Шунингдек, хулоса санъатшунос-экспертнинг штатида бўлган ташкилотнинг ёки у билан фуқаролик-ҳуқуқий шартнома тузган ташкилотнинг муҳри билан тасдиқланиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. МБОни технологик экспертизадан ўтказиш тўғрисидаги баённомада тадқиқот турлари, тадқиқотлар ўтказилган ускуналар рўйхати, ўлчов воситаларининг амалдаги метрологик сертификати, соҳа эксперти ҳақидаги маълумотлар (фамилияси, исми, отасининг исми, илмий унвони ва даражаси, иш жойи (лавозими) ва технологик экспертизани ўтказган ташкилот) кўрсатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. МБО атрибуцияси унинг яратилган жойи ва вақти, шунингдек, ушбу объектни яратган уста ёки у тегишли бўлган мактабни ўз ичига олади. Шунингдек, экспертизада МБО атрибуцияси бўйича бадиий асарнинг ишончлилиги, ҳақиқийлиги, унинг муаллифи, яратилган жойи ва вақти аниқланади. Бунда экспертиза муайян санъат тури бўйича эксперт томонидан амалга оширилади. Экспертнинг атрибуциядаги асосий фаолияти объектнинг муаллифлиги, хронологик мансублиги, аутентлигини тасдиқлаш учун объект типологиясининг ҳужжатли ва информацион таъминотини аниқлашга йўналтирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. МБО провенанси — бу МБОнинг олдинги эгалари ҳақида ҳужжатли маълумотларнинг мавжудлигидир. Провенансни ўрганишда баҳоловчи охирги мулкдордан унинг баҳолаш объектига эгалик ҳуқуқининг қонунийлиги ҳақида ёзма маълумотларни олиши, шунингдек, агар МБО Ўзбекистон Республикасининг «Маданий бойликларни олиб чиқиш ва олиб кириш тўғрисида»ги Қонуни ва Ўзбекистон Республикаси томонидан 1996 йил 21 майда ратификация қилинган Қуролли можаро чиққан ҳолларда маданий бойликларнинг ҳимоя қилиниши тўғрисидаги Конвенцияни бузган ҳолда олинган бўлса, МБО эгасини жавобгарликка тортилиши мумкинлиги тўғрисида огоҳлантириши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. МБОга нисбатан чекловлар мавжудлигини текширишда баҳоловчи буюртмачидан баҳолаш объектига мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларнинг асли ёки нусхаларини ва баҳоланаётган МБО бўйича чекловлар йўқлигини тасдиқловчи ҳужжатларни (агар мавжуд бўлса) олиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Заруратга кўра, баҳоловчи тегишли ташкилотлардан баҳолаш объектига мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларнинг (шартномалар, хайр-эҳсонлар, васиятномалар ва бошқалар) нусхаларини талаб қилишга ҳақли.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. МБО экспертиза натижаларидан қатъи назар, баҳолашни амалга оширишдан олдин баҳоловчи баҳолаш объектини текширувдан ўтказади. Визуал текширувга қуйидагилар киради:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнуқсонлар, дарз кетишлар, бўлинишлар, синишлар ва бошқа шикастланишларнинг мавжудлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсақланиш даражаси ва реставрация қилиш зарурати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. МБОнинг сақланиш даражаси бевосита баҳолаш нархига таъсир қилади. МБОни визуал текшириш вақтида нуқсонлар, моғор босиш ва деформация излари ёки бошқа камчиликлар аниқланган тақдирда, баҳоловчи баҳолаш объектини реставрация қилиш даражасини аниқлаш учун тегишли экспертни жалб қилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Текширув давомида МБОнинг қайси турга тегишлилиги ва типологик белгилари, муаллифи, мавзуси, сюжети, вақти, яратилиш жойи ва мавжудлиги, илмий аҳамияти, мемориаллиги, ижтимоий ва этник мансублиги, тайёрлаш материали ва усули, ўлчами, ранги, шакли, тузилиши, йўқотишлар рўйхати ва бошқа сифатлар ёки баҳолаш учун зарур бўлган алоҳида белгилар қайд этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Текширувни ихтисослик бўйича эксперт жалб қилган ҳолда ўтказиш объектни баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда кўрсатилган маълумотларни исботлаш учун зарур шарт ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. МБО билан боғлиқ ҳужжатлар ёки бошқа ахборот материалларининг (кўргазмалар каталоглари, санъатшунослик соҳасидаги адабиётлар, музейлар ёки кўргазма галереяларининг веб-сайтлари ва бошқалар) мавжудлиги МБОнинг якуний баҳосига бевосита таъсир кўрсатади. Хусусан, республика миқёсидаги ёки халқаро кўргазмаларда МБОнинг кўргазмалар тарихи мавжудлиги баҳолаш объекти қийматини бир неча баробар ошириши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. Ахборотни тўплаш ва таҳлил қилиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Ахборотни тўплаш, ўрганиш ва таҳлил қилишда, шунингдек, баҳолаш объектини идентификация қилишда баҳоловчи 3-сон МБС «Баҳолаш жараёнида ўтказиладиган ўрганишлар ва таҳлиллар» талабларига амал қилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Баҳолаш объектини таҳлил қилиш учун зарур бўлган маълумотларнинг тури ва миқдори баҳоловчи томонидан баҳолашдан кўзда тутилган мақсад, аниқланадиган қиймат тури, баҳолаш объектининг ўзига хос хусусиятлари, рухсатлар ва чекловчи шартларга қараб белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. МБОни баҳолаш ишлари сифатли бўлишини таъминлашнинг асосий шарти баҳолаш учун тақдим этилган МБО аналоглари борасидаги маълумотларни тўғри ва малакали танлашдан иборатдир. Аналогларни танлашда баҳоловчи муаллиф асарларининг маҳаллий бозорини ҳам, хорижий бозорини ҳам, шу жумладан аукцион савдоларини (агар мавжуд бўлса) ҳам ўрганиши керак. МБОнинг муаллифи бўлмаган ҳолатларда, баҳоланаётган МБО билан энг кўп ўхшаш тавсифларга эга бўлган объект аналог-объект сифатида олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Баҳолаш объект бозорининг таҳлили қуйидаги изчилликда амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналог-объектлар бозорининг таҳлили;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти бозорига тегишли секторнинг жорий ҳолати, ривожланиш истиқболлари ва ривожланиш тенденциялари таҳлили;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти билан ёки аналог-объектлар билан тузилган битимлар таҳлили (агар мавжуд бўлса);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти билан қиёсланаётган аналогларга бўлган талаб, таклиф ва нархга таъсир қилувчи асосий омиллар таҳлили.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаданий бойликлар бозорининг келажак тенденцияларини прогноз қилишда MeiMoses All Art Index, Artprice Global Index, ArtNet, Zurich Art and Antiques Index, Skateʼs Art Stocks Index (SASI), ARTIMX сингари машҳур индекслар, шунингдек, Christieʼs, Sothebyʼs, Heritage Auctions, Phillips de Pury & Company, Bonhamс ва бошқа нуфузли аукцион уйлари ва санъат асарлари бозорини таҳлили қилишга ихтисослашган таҳлилий компаниялар маълумотларидан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Баҳоловчи томонидан қўлланилаётган баҳолаш услублари бозорнинг ҳолати ва динамикаси, шунингдек баҳолаш объекти билан тузилган битимлар (санаси, аукцион нархлари (estimeyt), нарх омиллари, маълумот манбаи ва бошқа) тўғрисидаги маълумотлардан фойдаланишни талаб қиладиган ҳолатларда, баҳоловчи баҳолаш объекти тегишли бўлган бозор сегменти ҳақида умумий маълумотларни тўплаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Қуйидагилар МБОни баҳолашнинг мақсадлари бўлиши мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishолди-сотди;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдекларациялаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishустав капитали (жамғармаси)га киритиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсуғурталаш (суғурта хатарларининг барча ҳолатлари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishолиб чиқиладиган ва олиб кириладиган маданий бойликларга қўйиладиган божхона божи қийматини белгилаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishваколатли давлат органи томонидан МБОни олиб чиқиш ва вақтинча олиб чиқиш учун бериладиган сертификатни олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳибсга олинган ёки мусодара қилинган МБОнинг бозор қийматини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгаровга қўйиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбошқа давлатлардан ноқонуний тарзда олиб чиқилган, ўғирланган ёки бошқа давлатларда йўқотилган МБО қонуний эгасига қайтарилганида, уни ҳалол харид қилган инсон учун бериладиган компенсация миқдорини аниқлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда баҳоловчи баҳолашда қиймат турини танлаш бевосита баҳолаш мақсадига боғлиқлигини эътиборга олиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. МБО қийматининг тури баҳолаш мақсади ва унинг натижаларидан фойдаланиш билан боғлиқ равишда 5-сон МБС «Қиймат турлари»га мувофиқ тарзда белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Баҳолаш ёндашувлари ва услубларини танлаш, асослаш ва қўллаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. МБОни баҳолаш қиёсий, даромад ва харажатларга асосланган ёндашувлардан фойдаланган ҳолда амалга оширилади. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда баҳоловчи у ёки бу ёндашувни қўллашнинг мақсадга мувофиқлигини асослаб бериши керак. Баҳоловчи баҳолаш учун танланган ёндашув (ёндашувлар) доирасида баҳолаш объекти қийматини ҳисоблашнинг муайян услубларини мустақил равишда белгилаш ҳуқуқига эга.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. МБОни баҳолаш қуйидаги асосий босқичларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолашнинг мақсади ва вазифасини аниқлаш, баҳолаш топшириғини тайёрлаш, МБО қийматини баҳолаш бўйича кўрсатиладиган хизматларга оид шартнома тузиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектини идентификация қилиш, яъни баҳолаш объектини, унинг тарихи, миқдорий ва сифат тавсифлари ва параметрларини аниқ таърифлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти муаллифининг ижодий тарихини таърифлаш (агар мавжуд бўлса);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсанъатшунослик ва (ёки) технологик экспертиза натижаларини таърифлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаданий бойликлар муомалада бўлган бозорни таҳлил қилиш, баҳоланаётган МБОнинг бозор сегменти тўғрисидаги маълумотларни тўплаш ва тизимлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнархларни шакллантирувчи омилларни ва уларнинг нархга таъсирини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолашга оид ёндашув (ёндашувлар)ни ва баҳоланаётган МБО қийматини ҳисоблаш услубини (услубларини) танлаш ва асослаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоланаётган МБОнинг қийматини аниқлаш бўйича баҳолаш ёндашувларини қўллаш ва ҳисоблаш-таҳлилий процедураларни бажариш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishолинган натижаларни умумлаштириш ва баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБОни баҳолаш бўйича ҳисобот тайёрлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. МБО қийматини баҳолаш ишларини бажаришда баҳоловчи қуйидагиларни амалга оширади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоланаётган МБО муаллифлик ва турдош ҳуқуқлар билан боғлиқ бўлган мажбуриятлар мавжудлигини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмавжуд ахборот манбаларидан баҳолаш объектига нисбатан қонуний чекловлар тўғрисида маълумот олиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. МБОнинг қиймати уни яратишдаги молиялаштириш усулига боғлиқ бўлмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Баҳоланаётган МБОга нисбатан учинчи шахсларнинг ҳужжатлар билан тасдиқланган мулкий ҳуқуқлари ва чекловлар мавжуд бўлмаган тақдирда, объектни баҳолаш, агар баҳолаш топшириғида бошқача кўрсатилмаган бўлса, текшириш пайтида аниқланган ҳолатларни ҳисобга олган ҳолда бундай ҳуқуқ ва чекловлар мавжуд эмас деган тахмин асосида амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Ҳисоблаш услубини танлашда баҳоловчи баҳоланаётган МБОларнинг ўзига хос хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда муҳимлик, асослилик, аниқлик ва етарлилик тамойилларига асосланиши керак. Баҳолаш ҳисоботида баҳоловчи МБО йўналишидан (тасвирий ёки амалий санъат) келиб чиққан ҳолда танланган услуб (услублар)нинг асосланиши ва таърифини, шунингдек, нарх шаклланиши мезонларини кўрсатиб ўтиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш ҳисоботини тайёрлашда муҳимлик принципидан фойдаланган ҳолда ишни амалга ошириш давомида аниқланган барча муҳим ҳолатларнинг баён этилиши баҳоловчи томонидан бошқа ҳеч қандай муҳим ҳолатлар аниқланмаганини англатади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсосланганлик принципи қўлланаётган услублар ва алоҳида ҳисоб-китоблар асосли эканлиги ва мантиқий тушунтиришга эгалиги, ҳисоблашда фойдаланилган бошланғич маълумотлар ва тахминлар бир-бирига ва бозор шароитларига мос келишини кўзда тутади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАниқлик принципи баҳолаш ҳисоботининг мазмуни ушбу ҳисоботдан фойдаланувчиларни чалғитмаслиги, шунингдек, турли талқин қилиш мумкин эмаслигини англатади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕтарлилик принципига кўра, МБОни баҳолаш ҳисоботини тайёрлаш жараёнида ҳар қандай фикр-мулоҳаза фақат унинг ишончлилигига етарли асослар келтирилган, яъни фойдаланилган ахборот манбаларига ҳаволалар ва ҳужжатларнинг нусхалари бўлсагина, тўғри деб ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Қиёсий ёндашув
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Қиёсий ёндашув аналог-объектларнинг нархлари ва тавсифлари тўғрисида ишончли ва фойдаланиш мумкин бўлган маълумотлар мавжуд бўлган ҳолларда қўлланади. Баҳолаш объектини бир хил ёки аналог МБОлар билан таққослаш учун тегишли маълумотларнинг мавжудлиги қиёсий ёндашувни қўллаш шарти ҳисобланади. Бундай аналог-объектлар баҳоланаётган МБО билан бир бозорда ёки баҳоланаётган МБО билан бир хил бозорда сотилиши керак. Бунда амалга оширилган келишувлар нархи ҳам, таклифлар нархи ҳам қўлланиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Баҳолаш мақсадлари учун ўзининг қийматини белгиловчи асосий тавсифлари бўйича баҳолаш объектига максимал ўхшаш бўлган объект аналог-объект сифатида тан олинади. Маданий бойликлар соҳасидаги аналогларнинг ўхшашлигини аниқлашда баҳоловчи санъатшунослик ва (ёки) технологик экспертиза натижаларига асосланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Қуйидагилар аналог-объектларни танлашда ҳисобга олинадиган омиллар ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналог-объектларнинг баҳоланаётган МБО билан асосий миқдорий ва сифат тавсифлари бўйича ўхшашлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтанланаётган аналог-объектларнинг сони, уларнинг миқдорий ва сифат хусусиятларини текшириш имконияти мавжудлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуаллифлик (агар мавжуд бўлса).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Қиёсий ёндашувдан фойдаланган ҳолда баҳолаш объектининг қийматини аниқлаш аналог-объектларнинг нархларини тузатиш орқали амалга оширилади, бу уларнинг баҳоланаётган объектдан фарқини бартараф қилиш имконини беради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Қиёсий ёндашув тегишли қиёслаш элементлари асосида танланган аналог-объектларнинг нархларидан фойдаланган ҳолда қўлланилади. Қиёслаш элементлари қаторига баҳолаш объектининг қийматига ва маданий бойликларга тааллуқли бўлган объектлар билан тузиладиган битимларнинг хусусиятларига таъсир қиладиган омиллар киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Сотувларни тўғридан-тўғри қиёслаш услуби бозори чаққон, кўплаб таклифлар ва битимларга бой бўлган серияли ва оммавий МБОлар учун қўлланилади. Аналог-объектлар билан тузилган муайян битимга боғлиқ ҳолда МБОни харид қилиш ва сотиш бўйича битимлар тузиладиган бозорларнинг қуйидаги турлари ажратиб кўрсатилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаукцион;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгалерея;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishярмарка (арт-ярмарка, бадиий ярмарка, санъат ярмаркаси ва бошқа);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishколлекциячи ёки меросхўр томонидан амалга ошириладиган тўғридан-тўғри сотувлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishрассом (муаллиф) устахонаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishонлайн аукционлар ва электрон савдо майдончалари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Аукцион савдолари маданий бойликлар қийматининг юқори чегарасини шакллантиради ҳамда бундай битимлар тўғрисидаги маълумотларнинг ишончли ва ҳақиқий эмаслик хавфи минимал ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Аукционда шаклланадиган МБО баҳоси эстимейт деб аталади ва қуйидаги таркибий қисмларни ўз ичига олади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishболғача нархи (лот сотилган нарх);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishболғача нархига қўшимча йиғимлар (харидор томонидан аукцион уйига тўланадиган харидор мукофоти, заруратга кўра, сотиб олинган МБОни мамлакатдан олиб чиқиш учун рухсат олишга сарфланадиган харажатлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishагар аукцион ўтказилаётган мамлакатнинг амалдаги қонунчилигига мувофиқ МБОга нисбатан интеллектуал мулк ҳуқуқи мавжуд бўлса, муаллиф ёки унинг меросхўрларига ҳақ тўлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтранспорт харажатлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishетказиб беришда МБОни суғурталашга сарфланадиган харажатлар қиймати,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳар бир муайян ҳолатда юзага келиши мумкин бўлган ва кўзда тутилмаган бошқа харажатлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Битта аукцион савдоси маданий бойлик объектининг якуний нархи бўлиши мумкин эмас. Шунга аналог МБОнинг камида иккита савдоси мавжудлиги муаллифнинг муайян санъат асарлари бўйича шаклланган нархлардан далолат бериши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Сотувларни тўғридан-тўғри қиёслаш усулидан фойдаланганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбозорга оид маълумотлар таҳлил қилинади ва аналог-объектлар (estimeytлар) аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтанланган аналог-объектларнинг баҳолаш объекти билан қиёслаш элементлари (нархни белгиловчи кўрсаткичлар) аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтанланган аналог-объектларнинг ҳар бири баҳолаш объекти билан нархларни шакллантирувчи омиллар (қиёслаш элементлари) бўйича таққосланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти ва аналог-объектлар ўртасидаги нархларни шакллантирувчи омиллардаги фарқлар аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналог-объектнинг нархи (ёки унинг солиштирма кўрсаткичи) аниқланган фарқларга мувофиқ тузатилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоланаётган объектнинг қиймати аналог-объектларнинг тузатилган нархларини умумлаштириш орқали аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. МБОнинг бозор қиймати сотувларни тўғридан-тўғри қиёслаш услубига мувофиқ қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV = Vkor ± Kor
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV — МБОнинг бозор қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVkor — аналог-объектни сотиш (сотишга оид таклифлар) қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКor — таққосланаётган аналог-объектнинг тузатилган қийматига киритилган тузатишларнинг баҳолаш санасидаги умумий қиймати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТузатишлар асосланган ҳолда киритилиши лозим ва баҳоловчи баҳолаш ҳисоботида тузатишлар киритилиши сабабларини ҳужжатлаштириши ҳамда миқдорий кўрсаткичларни ҳисоблаш тартибини кўрсатиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Аукцион нархлари билан ишлашда баҳоловчи аукцион савдоси санасига мос равишда аналог-объект нархига тузатиш киритишни қўллаши лозим. Агар сотиш санаси баҳолаш санасидан фарқ қилса, баҳолаш санасига тузатиш киритилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Аналог-объектларнинг қиймати баҳолаш санасига индексациялаш орқали келтирилади. Индексациялашни амалга оширишда баҳоловчи баҳолаш объекти учун харажатлар элементларини назарга олган ҳолда нарх ўзгариши индексларига амал қилади. Харажатлар элементлари учун нарх ўзгариши индекслари тўғрисида ишончли маълумотлар мавжуд бўлмаганда, тегишли тармоқлар учун нарх ўзгариши индексларидан ёки баҳолаш объектининг моҳиятига мос келадиган бошқа индекслардан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИндексациялаш коэффициенти баҳолаш объектини яратишда иштирок этаётган усталарнинг иш ҳақи ўзгаришини, энг барқарор валютанинг ўзгариши ёки материаллар, бутловчи қисмлар ёки тайёр маҳсулотлар нархларининг ўзгариши ва бошқаларни акс эттирувчи кўрсаткич сифатида ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Тузатишларнинг фоиз қийматлари таққосланадиган объект нархига бериладиган мулкий ҳуқуқлар, молиялаштириш шартлари, сотиш шартлари, аукционда сотиш шартлари билан боғлиқ бўлган қўшимча харажатлар, бозор конъюнктураси, жойлашуви, иқтисодий тавсифлари, фойдаланиш тури ва бошқа компонентлар бўйича баҳолаш объектидан қанчалик ошиб кетиши ёки ундан пастлигини ҳисобга олиш учун қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Тузатишларни киритиш барча тузатишлар киритилгунга қадар давом эттирилади. Баҳолаш объектини улар бўйича тузилган битимлар ёки бозорга чиқарилаётган бошқа аналог-объектлар билан қиёслаш учун қуйидаги қиёслаш элементлари қўлланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсотиш шартлари (битим санаси ва баҳолаш санаси орасидаги нарх ўзгариши, нархнинг савдолар жараёнидаги ўзгаришлари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналог-объект харид қилинганидан кейинги харажатлар (етказиб бериш, солиқлар ва тегишли йиғимларни тўлаш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishжисмоний хусусиятлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиқтисодий хусусиятлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтарихий хусусиятлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг жойлашуви;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбошқа шартлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Аналог-объектлар бўйича тузатишлар санъатшунос-экспертнинг профессионал фикри асосидаги эксперт хулосасидан олинган маълумотлар, шунингдек, аналог-объектларни тавсифловчи маълумотлар асосида киритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. МБОнинг бадиий қиймати, шакли, материали, безак тури, техникаси ва тайёрлаш мураккаблиги бўйича тузатишлар аналог-объект ва баҳолаш объекти ўртасида сезиларли фарқ кузатилганда, ихтисосликнинг мазкур йўналиши бўйича санъатшунос-экспертларни жалб қилиш орқали киритилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Рейтинг усули МБОнинг турли тавсифларини ҳисобга олувчи ва унинг нархига таъсир кўрсатувчи асосий (базис) қийматни аниқлаш ва мультипликатив тузатишларни киритиш орқали қўлланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Асосий (базис) қиймат қуйидагича ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбир қиймат учун (материалларнинг солиштирма харажатлари, иш ҳақи, қўшимча ва маъмурий харажатлар, агар мавжуд бўлса);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоланаётган МБОнинг компенсациявий нусхасини замонавий яратиш қийматини қайта ишлаб чиқаришдан келиб чиққан ҳолда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтарихий қиймат ёки тайёрловчи (муаллиф) томонидан амалий сотиш нуқтайи назаридан баҳоланаётган МБОни яратиш давридаги нархини амалдаги нархлар бўйича қайта ҳисоблаш (нархларни индексация қилиш) асосида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. МБОнинг бозор қийматини ҳисоблашда тасвирий санъат асари (расм) мисолида кўриб чиқамиз. МБОнинг бозор қиймати базавий қиймат ҳамда санъатшунослик ва технологик экспертизанинг 20 та мезони (Xi) асосида қуйидаги тарзда аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРС = БPС * РК/СБР *(∑ Х20/ ∑ Xmax)*(1 — Кфун) * (1-Кфи)*(1-Кэу)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРС — МБОнинг бозор қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБРС — МБОнинг базавий ҳисоб қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСБР — тасвирий санъат асари (расм)нинг стандарт базавий ўлчами, тўртта гуруҳдаги ижро техникаси орқали белгиланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-техника — холст, мойбўёқ (акрил, темпера ва бошқалар), катта ишлар учун 100×120 см стандарт ўлчам, ўрта ишлар учун 70×90 см стандарт ўлчам,майда ишлар учун 30×50 см стандарт ўлчам;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-техника — қоғоз, акварель (гуаш, пастель ва бошқалар), 30×50 см стандарт ўлчам;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-техника — дастгоҳ графикаси (туш, қалам ва бошқалар), 20×30 см стандарт ўлчам;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-техника — муаллифлик босма графикаси (офорт, литография, ўйма ва бошқалар), стандарт ўлчам 20×30 см;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРК — тасвирий санъат асари (расм)нинг квадрат сантиметрдаги ўлчами;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishXmax — санъатшунослик ва технологик экспертизанинг мезонлари бўйича умумий балл.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Умумий эскириш қуйидаги компонентлар асосида аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКфун — функционал эскириш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКфи — жисмоний эскириш коэффициенти. Ушбу коэффициент мазкур Методиканинг иловасида келтирилган МБОнинг жисмоний ҳолатини эксперт баҳолаш шкаласи бўйича аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКэу — иқтисодий эскириш коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. МБОнинг базавий қиймати қуйидагича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБPС = БРВ *БС
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБРС — МБОнинг базавий ҳисоблаш қиймати (минимал);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБС — МБОнинг фойдаланилаётган техника асосидаги базавий қиймати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. Қуйидаги ҳолатларда қиёсий ёндашув МБОни баҳолаш учун ягона ёндашув сифатида қўлланиши мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти яқин вақт ичида қўлланаётган қиймат турига мос равишда эътиборга олиниши мумкин бўлган битим асосида сотилган бўлса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти, у билан бир хил ёки аналог МБОлар бозорда фаол муомалада айланаётган бўлса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти билан бир хил ёки аналог МБОлар билан тез-тез бўладиган ва (ёки) яқин вақт ичида тузилган битимлар мавжуд бўлса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуаллифнинг асарлари аукционлар ёки кўргазмаларда сотилган бўлса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮқорида кўрсатиб ўтилган мезонлар мавжуд бўлмаган тақдирда, қуйидаги ҳолатларда қиёсий ёндашув натижасида олинган қиймат кўрсаткичини қўллаб-қувватлаш учун бошқа ёндашувларни ҳам қўллаш имконияти кўриб чиқилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоланаётган МБО ёки аналог-объектлар билан бозорда тузилаётган битимлар бозорнинг беқарорлиги ва фаоллигининг мавжуд даражасини ҳисобга олган ҳолда унчалик янги бўлмаса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоланаётган МБО ёки аналог-объектлар бозорда ўзаро муомалада бўлса-да, бироқ унчалик фаол бўлмаса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбозор келишувлари тўғрисидаги маълумотлар мавжуд, бироқ таққосланаётган МБОлар баҳолаш объектидан сезиларли даражада фарқ қилса, бу эса тузатишлар киритишни талаб қилиши мумкин бўлса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБО билан яқин вақт ичида амалга оширилган битимлар тўғрисидаги маълумотлар ишончли бўлмаса (яъни, миш-мишлар, маълумотларнинг йўқлиги, синергетик харидор, бозор шартларига мос бўлмаган битим, муаммоли сотув ва бошқалар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБОнинг қийматига таъсир қилувчи муҳим омил уни ишлаб чиқариш харажатлари ёки унинг фойда келтириши имконияти эмас, балки бозорда унга бериладиган нарх бўлса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШунингдек, олинган натижаларни мувофиқлаштириш жараёнида қиёсий ёндашув натижаси катта аҳамиятга эга бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Бозорда мавжуд бўлган дастлабки маълумотларга боғлиқ ҳолда МБОни баҳолаш жараёнида турли хил миқдорий (миқдорий тўғрилаш услуби, жуфт сотувлар услуби ва бошқалар) ва сифатга оид услублардан (эксперт баҳолаш услуби ва бошқалар), шунингдек, уларнинг комбинацияларидан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСифатга оид услублардан фойдаланганда МБОни баҳолаш аналог-объектлар билан амалга оширилган битимлар ва (ёки) таклифлар қийматини таҳлил қилиш ёхуд санъатшунос-экспертлардан олинган тегишли маълумотларни ўрганиш ва танланган баҳолаш ёндашуви методикасидан фойдаланиш йўли билан амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Статистик таҳлил усулларини қўллашда баҳоловчи баҳолаш объектининг бозор сегменти маълумотларидан фойдаланган ҳолда ушбу объект бозорига мос келадиган қийматни белгилайди ва унга мувофиқ тегишли нархнинг ҳисоблаш қийматини аниқлайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Даромад ёндашуви
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Маданий бойликнинг ҳар бир баҳоланаётган объекти учун даромад ёндашувини қўллаш имкониятини белгилашда унинг даромад олиш қобилиятини ўрганиш керак. Бундай даромадлар қаторига баҳоланаётган маданий бойликлар қўйилган мунтазам фаолият олиб борувчи кўргазмадан келадиган пул тушумлари ёки баҳоланаётган МБО келтирадиган бошқа даромад (фойда) манбаи кириши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Бунда МБОнинг иқтисодий муомалада бўлиш муддати номуайян эканлигини ҳам эътиборга олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Баҳоланган МБОдан келаётган даромадларни ишончли аниқлаш имконияти мавжуд бўлса, унинг қиймати иқтисодий муомалада бўлиш даври учун кутилаётган ушбу даромадларни капиталлаштириш ёки дисконтлаш йўли билан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Баҳолаш жараёнида даромад ёндашувни қўллаган ҳолда баҳоловчи:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпрогноз даврини белгилаши керак. Прогноз даври деганда келажакдаги давр тушунилиб, унда баҳолаш санасидан бошлаб баҳолаш объекти томонидан келтирилиши кутилаётган даромадларни, шунингдек, баҳолаш объекти ва даромад олиш билан боғлиқ бўлган харажатлар, шу жумладан амалдаги қонунчиликка мувофиқ ўрни тўлдирилмайдиган солиқлар ва йиғимларни прогнозлаш ҳам амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг прогноз даврида даромадлар оқимини келтириш қобилиятини ўрганиш, шунингдек, прогноз давридан кейинги даврда объектнинг даромадлар оқимини келтириш қобилияти тўғрисида хулоса чиқариш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкелажакдаги даромадлар оқимларини баҳолаш санасига етказиш учун фойдаланиладиган баҳолаш объекти билан таваккалчилик нуқтайи назаридан таққосланадиган инвестиция объектларига қўйилмалар даромадлилигини акс эттирувчи дисконт ставкасини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкутилаётган даромадлар оқимини баҳолаш санасидаги қийматга келтириш жараёнини амалга ошириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Алоҳида ноёб қимматга эга бўлган МБОлар учун сақлаш (бир жойдан иккинчи жойга кўчириш, реставрация қилиш, реклама акциялари ва бошқалар) харажатларини ҳисобга олиш ва авторизациялаш (МБО экспертиза харажатлари, кўчириш учун рухсат олиш ва бошқа) ишларини амалга ошириш зарурати юзага келиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Харажат ёндашуви
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. Харажат ёндашувини қўллаш МБОни қайта тиклаш учун кетадиган харажатлар миқдорини ҳисобга олиш имкониятини пухта кўриб чиқишни талаб этади. МБОнинг ноёблиги нархни шакллантирувчи асосий омил ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. Маданий бойликларнинг баъзан яратилиш ёши аҳамиятга эга бўлиб, уларни қайта яратишни моделлаштиришда етарлича тўғри ҳисобга олиш қийин бўлган иқтисодий шароитларда яратилганлиги ҳисобга олиниши лозим. Баҳолаш объектига ўхшаш (ўрнини босувчи) МБОни қайта яратиш унинг ҳақиқийлиги ва тарихий-маданий қийматини йўқотиш эҳтимоли билан боғлиқ бўлади. Ноёб ва қайта такрорлаб бўлмайдиган МБОни қайта яратиш ёки алмаштириш мумкин эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Харажат ёндашувини қўллаш учун тегишли маълумотлар мавжуд бўлса, бу ёндашувни серияли ва оммавий МБОларга нисбатан қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Харажат ёндашувини қўллашда, агар ҳақиқийлиги ва тарихий-маданий қийматини йўқотиш принципиал аҳамиятга эга (нархни шакллантирувчи асосий омил) бўлмаса, баҳоланаётган МБОни харид қилиш, қайта яратиш ёки ўрнини босиш учун зарур бўлган харажатлар аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. Қайта яратиш харажатлари баҳоланаётган МБОнинг асл нусхаси яратилган даврдаги услублар (технологиялар)ни қўллаган ҳолда табиати, сифати ва ёши нуқтайи назаридан унга яқин бўлган материаллардан қайта тайёрланган аниқ нусхаси (оригинал) учун тўланиши мумкин бўлган пул миқдорини билдиради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. Ўрнини босиш харажатлари баҳолаш объектига ўхшаш ёши, ўлчами, ранги ва ҳолатдаги МБО учун тўланадиган пул миқдорини билдиради. Мазкур харажатлар баҳолаш объектига муқобил нусхани ёки унинг репликасини ёхуд имкон қадар асл нусхага яқинроқ бўлган, аммо замонавий усуллар ёрдамида қайта яратилган нусхасини яратиш (сотиб олиш) харажатларига асосланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. Харажат ёндашувини қўллаш саноат томонидан ишлаб чиқариладиган, кўп нусхаларга эга бўлган тасвирий ва амалий санъат объектлари (серияли ёки оммавий ишлаб чиқариш) каби МБОларни баҳолашда фойдали бўлиши мумкин (масалан, заргарлик буюмлари, керамика буюмлари ва ҳайкалчалар, штамплаш орқали тайёрланган маҳсулотлар, гиламлар, ёғоч ўймакорлиги ва бошқалар).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. Қуйидаги ҳолатларда харажат ёндашуви МБО қийматини баҳолашнинг ягона ёндашуви сифатида ишлатилиши мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиштирокчилар баҳоланаётган объект билан деярли бир хил фойдалиликка эга бўлган МБОни ҳеч қандай меъёрий ёки ҳуқуқий чекловларсиз қайта яратишга қодир бўлганда ва бу маданий бойликлар объекти шу қадар тез яратилганидан бозор қатнашчиси баҳоланаётган МБОдан дарҳол фойдаланиш имконияти учун катта миқдорда пул тўлашни хоҳламаганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоланаётган МБО бевосита даромад келтирмаганда ҳамда унинг ўзига хос хусусияти фойдали ва (ёки) қиёсий ёндашувлардан фойдаланишга имкон бермаганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishамалдаги қиймат тури асосан харажатларга асосланса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБОни қайта яратиш ёки алмаштириш зарурияти мавжуд бўлганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. Юқорида кўрсатиб ўтилган мезонларга риоя қилинмаса, қуйидаги ҳолатларда харажатлар ёндашуви натижасида олинган қиймат кўрсаткичини мустаҳкамлаш учун бошқа ҳар қандай ёндашувларни ҳам кўриб чиқиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиштирокчилар МБОни қиёсий фойдалилик билан қайта тиклаш имкониятини кўриб чиқишлари мумкин, бироқ ўхшаш МБОни яратиш билан боғлиқ бўлган қонуний тўсиқлар мавжуд бўлса ёки кўп вақт талаб қилса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМБО яқин вақт ичида яратилган ва шу сабабли харажатлар ёндашувида ишлатиладиган тахминлар юқори даражадаги ишончлиликка эга бўлса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70. Маданий бойликлар бошқа услублар ёки уларни комбинациялаш орқали ҳам баҳоланиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳоловчи бошқача ҳисоб-китоб методикасидан фойдаланиш ва танланган ёндашувларнинг ҳар бири доирасида МБОни баҳолаш услубини (усулларини) мустақил равишда белгилаш ҳуқуқига эга. Бунда у муҳимлик, асосланганлик, аниқлик, текширувчанлик ва етарлилик тамойилларига асосланади. Шунингдек, баҳолаш ҳисоботида баҳоловчи томонидан танланган услуб(услублар)га таърифи берилиши лозим. Бу баҳолаш ҳисоботидан фойдаланувчига қийматни аниқлаш жараёни мантиғини ва баҳоловчи томонидан танланган услуб(услублар)нинг баҳолаш объектига ва баҳолаш принципларига мувофиқлигини тушуниш имконини беради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Баҳолаш натижаларини мувофиқлаштириш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71. Баҳолаш натижаларини мувофиқлаштириш ва баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш 6-сон МБС «Баҳолаш ёндашувлари ва усуллари»га мувофиқ амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish72. МБОни харажатлар ва қиёсий ёндашувларни қўллаган ҳолда баҳолашда аналог-объектлар билан баҳолаш санасидан кейин содир бўлган, шу жумладан, нархни тескари индексациялаш тўғрисидаги маълумотлардан фойдаланишга рухсат берилади. Бунда баҳоловчи баҳолаш кунидан тегишли воқеа содир бўлган кунгача бўлган даврдаги нархлар динамикасини таҳлил қилади ва тегишли тузатишларни киритади. Агар баҳоловчи ҳисоботда баҳолаш санасида мавжуд бўлган бозор кўрсаткичларига мувофиқлиги учун олинган ҳисоблаш қийматларининг таҳлилини, шунингдек ушбу маълумотлардан фойдаланиш билан боғлиқ тахминларни амалга оширган ва ошкор қилган бўлса, бундай нарх маълумотларидан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. Айрим МБОларни баҳолашнинг ўзига хос хусусиятлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish73. Тижорат мақсадида даромад олиш учун фойдаланилмайдиган ноёб МБОларни баҳолашда харажатлар ёндашуви уларни баҳолашнинг ягона ёндашуви ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish74. Баҳоланаётган МБОларнинг муайян хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда баҳолаш ҳисоботи ҳисоботдан фойдаланувчига қийматни аниқлаш жараёнининг мантиғини ва баҳоловчи томонидан танланган услуб (услублар)нинг баҳолаш объекти, баҳолаш тамойиллари, аниқланаётган қиймат тури ва кўзда тутилаётган баҳолаш натижаларидан фойдаланишга қанчалик мос келишини тушуниш имконини бериши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish«Маданий бойликлар қийматини баҳолаш» Миллий баҳолаш стандарти (16-сон МБС) Методикасига
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаданий бойлик объектларининг жисмоний ҳолатини эксперт баҳолаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШКАЛАСИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Маданий бойлик объектларининг жисмоний ҳолатини баҳолаш |
Маданий бойлик объектлари жисмоний ҳолатининг умумий тавсифи |
Эскириш даражаси, фоизда |
|
АЪло |
Маданий бойлик объектининг шикастланиш ва деформацияси мавжуд эмас, жорий таъмирлаш вақтида бартараф этиладиган ва умумий кўринишига таъсир қилмайдиган индивидуал майда нуқсонлар мавжуд |
0 — 5 |
|
Яхши |
Маданий бойлик объектининг шикастланиш ва деформацияси мавжуд эмас, жорий таъмирлаш вақтида бартараф этилиши мумкин бўлган ва объектнинг ноёблигини ҳисобга олган ҳолда ташқи кўринишига сезиларли таъсир кўрсатмайдиган майда нуқсонлар мавжуд. Улар таъмирлаш жараёнида осонгина бартараф этилади. |
6 — 15 |
|
Қониқарли |
Маданий бойлик объектининг умумий элементлари яроқли, ташқи кўриниши анча эскирган, майда тешикчалар, дарз кетган жойлар, қоплама сиртида нуқсонлар кўринади. |
16 — 40 |
|
Қониқарсиз |
Маданий бойлик объектининг элементлари шикастланган, жиддий нуқсонлар, дарз кетишлар, баъзи элементларининг етишмаслиги мавжуд, аммо реставрация қилиш мумкин. |
41 — 60 |
|
Эскирган |
Маданий бойлик объектининг элементлари эскирган, жиддий нуқсонлар, дарз кетган жойлар, катта элементларнинг етишмаслиги мавжуд, жиддий реставрация қилинмаса, у бадиий аҳамиятга эга эмас, аммо тарихий аҳамиятга эга. |
61 — 80 |
|
Яроқсиз |
Маданий бойлик объекти яроқсиз ёки вайрон бўлган ҳолатда, реставрация қилиб бўлмайди, бадиий қимматга эга эмас, аммо тарихий қийматга эга. |
81 — 100 |
|
|
|
». |
(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 13.04.2026 й., 10/26/3487-3/0351-сон)