14.11.2024 yildagi 22-son
Ko‘rinish
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
ONLINE TRANSLATE
Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining qarori, 14.11.2024 yildagi 22-son
Kuchga kirish sanasi
17.06.2025
Ko‘rinish
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qarori
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oziq-ovqat mahsuloti xavfsizligining umumiy sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlarini (0079-24-son SanQvaN) tasdiqlash toʻgʻrisida
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 16-dekabrda hisobga olindi, hisob raqami 322]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzbekiston Respublikasining “Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 2-iyundagi PQ-181-son “Oʻzbekiston Respublikasining Jahon savdo tashkilotiga aʼzo boʻlish jarayonini jadallashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi qaror qiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. Oziq-ovqat mahsuloti xavfsizligining umumiy sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (0079-24-son SanQvaN) ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil, Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi bilan kelishilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oydan keyin kuchga kiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Rais B. YUSUPALIYEV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Toshkent sh.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2024-yil 14-noyabr,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
22-son
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kelishildi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Texnik jihatdan tartibga solish agentligi direktori A. JUMANAZAROV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2024-yil 30-oktabr
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qishloq xoʻjaligi vaziri I. ABDURAXMONOV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2024-yil 22-oktabr
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil D. KASIMOV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2024-yil 10-oktabr
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Savdo-sanoat palatasi raisi D. VAXABOV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2024-yil 26-sentabr
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining 2024-yil 14-noyabrdagi 22-son qaroriga
ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oziq-ovqat mahsuloti xavfsizligining umumiy sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (0079-24-son SanQvaN)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (bundan buyon matnda sanitariya qoidalari deb yuritiladi) oziq-ovqat mahsuloti xavfsizligining umumiy sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlarini belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1-bob. Umumiy qoidalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. Mazkur sanitariya qoidalari oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlari, shu jumladan oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarish, tayyorlash, qayta ishlash, tashish, saqlash, tarqatish va realizatsiya qilish bosqichlari bilan bogʻliq jarayonlarga nisbatan qoʻllaniladi va tashkiliy-huquqiy hamda mulkchilik shaklidan qatʼiy nazar oziq-ovqat sohasida faoliyat yurituvchi jismoniy va yuridik shaxslarga nisbatan tatbiq qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Mazkur sanitariya qoidalarida quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
birlamchi oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish — sut, goʻsht, tuxum, asal, baliq, isteʼmol qilinadigan oʻsimlik mahsulotlarini ishlab chiqarish, koʻpaytirish, yetishtirish, ovlash hamda yigʻish jarayonlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xavf — oziq-ovqat mahsuloti yoki ozuqada mavjud boʻlgan potensial xavf-xatarlarning (biologik, kimyoviy va fizik omillar) isteʼmolchilar hayoti va sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatish ehtimoli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
vakolatli davlat organlari — Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qoʻmitasi hamda Oʻsimliklar karantini va himoyasi agentligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xavfning maqbul darajasi — oziq-ovqat mahsulotidan maqsadli foydalanish uchun xavfsiz deb hisoblash mumkin boʻlgan darajasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xatarlar tahlili va kritik nazorat nuqtalari — oziq-ovqat mahsulotining xavfsizligiga salbiy taʼsir etuvchi xatarlarni aniqlash, baholash va boshqarish yoʻli bilan ular ustidan nazorat nuqtalarida doimiy nazoratni oʻrnatish orqali oziq-ovqat mahsulotining xavfsizligini taʼminlash tizimi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3. Oziq-ovqat mahsulotining xavfsizligi oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlarida mazkur sanitariya qoidalari talablarini bajarish orqali taʼminlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bunda quyidagilarni taʼminlash lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarish, tashish, saqlash, tarqatish, realizatsiya qilish jarayonlarida sanitariya-gigiyena holatini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sanitariya-gigiyena talablariga amal qilinishini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligiga doir sanitariya madaniyatini oshirishni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sanitariya-gigiyena talablarini samarali bajarish uchun yetarli resurslar mavjudligini.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2-bob. Birlamchi oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarishga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4. Birlamchi oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish jarayonlarida sanitariya-gigiyena holatini boshqarish orqali oziq-ovqat mahsulotining xavfsizligi taʼminlanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5. Birlamchi oziq-ovqat mahsulotining xavfsizligiga tahdid soladigan joylarda birlamchi oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarishni amalga oshirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
6. Birlamchi oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish jarayonlarida quyidagilar amalga oshirilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
birlamchi oziq-ovqat mahsulotlarini biologik, kimyoviy va fizik ifloslanishlardan hamda kemiruvchilardan himoya qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mahsuldor hayvonlar va oʻsimliklarning sogʻlom holatini taʼminlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
birlamchi oziq-ovqat mahsulotlaridan namunalar olgan holda tahlillar oʻtkazish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
birlamchi oziq-ovqat mahsulotlarini saralash va isteʼmol qilinishiga yaroqsiz boʻlgan mahsulotlarni utilizatsiya qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
harorat va namlikni nazorat qilish usullarini qoʻllash orqali birlamchi oziq-ovqat mahsulotlari sifatining pasayishi yoki buzilishini oldini olish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ifloslanishlarning oldini olish maqsadida birlamchi oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish joylarida xoʻjalik-maishiy suvdan foydalanish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
chiqindilarni yoʻq qilish va xavfli moddalarni saqlashning tegishli usullarini qoʻllash boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
7. Hayvonotga mansub oziq-ovqat mahsulotlarini birlamchi ishlab chiqarishda quyidagi talablarga rioya qilish lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
hayvonlarga veterinariya dori vositalari yoki ozuqabop qoʻshimchalar qoʻllanilganda ularni soʻyish yoki sut sogʻishdan oldin oraliq davriyligiga rioya qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ishlab chiqarish joylarini, shu jumladan hayvonlarning ozuqasini saqlash va tayyorlash uchun moʻljallangan binolar, uskunalar (inventarlar) va transport vositalarini tozalash, yuvish hamda ularni dezinfeksiya qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
soʻyiladigan hayvonlarning tozaligini taʼminlash.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
8. Oʻsimlikka mansub oziq-ovqat mahsulotlarini birlamchi ishlab chiqarishda pestitsidlarning qoʻllanilishi va yigʻim-terimdan oldingi oraliq davriyligiga rioya qilinishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
9. Birlamchi oziq-ovqat mahsulotlari orqali insonlarga yuqishi mumkin boʻlgan kasalliklarni yuzaga kelishi mumkin boʻlgan holatlarda, ularni oldini olish maqsadida bu haqida vakolatli davlat organlariga xabar berish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
10. Birlamchi oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarishda quyidagilarni oʻz ichiga oluvchi maʼlumotlar qayd etib borilishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
a) hayvonotga mansub oziq-ovqat mahsulotlarini birlamchi ishlab chiqarishda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ozuqa turlari va ularning kelib chiqishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
veterinariya dori vositalarini qoʻllash bilan bogʻliq maʼlumotlar (foydalanilgan vaqti va sanasi, usuli, miqdori, birlamchi oziq-ovqat mahsulotidan foydalanishga ruxsat berishdan oldingi kutish davri);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
hayvonlarda oziq-ovqat mahsuloti xavfsizligiga taʼsir qilishi mumkin kasalliklarini mavjudligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
hayvonlardan olingan namunalarning tahlil natijalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
hayvonlarni veterinariya koʻrigidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
b) oʻsimlikka mansub oziq-ovqat mahsulotlarini birlamchi ishlab chiqarishda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
pestitsidlarni qoʻllash bilan bogʻliq maʼlumotlar (foydalanilgan vaqti va sanasi, usuli, miqdori, birlamchi oziq-ovqat mahsulotidan foydalanishga ruxsat berishdan oldingi kutish davri);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oʻsimlikka mansub oziq-ovqat mahsulotining xavfsizligiga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan zararli organizmlar yoki kasalliklar mavjudligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oʻsimliklardan olingan namunalarning tahlil natijalari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3-bob. Oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlarini amalga oshiruvchi joylarga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
11. Oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarish va ularning muomalasi amalga oshiriladigan binolar va ularning hududlari oziq-ovqat mahsulotini ifloslanishining ehtimoliy manbalari, shuningdek, oziq-ovqat mahsulotini himoya qilish uchun qabul qilinishi mumkin boʻlgan har qanday oqilona choralarning samaradorligini hisobga olgan holda joylashtirish kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
12. Oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlarini amalga oshiruvchi joylarning sanitariya himoya mintaqasi SanQvaN 0350-17-son “Oʻzbekiston Respublikasi aholi turar-joy atmosfera havosini muhofaza qilish sanitariya qoidalari va normalari”ga muvofiq belgilanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Binolar va ularning hududlarini oziq-ovqat mahsulotining xavfsizligi yoki yaroqliligiga tahdid soladigan joylarga joylashtirish mumkin emas.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bunda, binolari va ularning hududlarini quyidagi joylarga joylashtirish taqiqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oziq-ovqat mahsulotining ifloslanishiga jiddiy xavf tugʻdiradigan ekologik jihatdan ifloslangan va sanoat faoliyati olib boriladigan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yetarlicha xavfsizlikni taʼminlash choralarini yaratish mumkin boʻlmagan suv toshishi xavfi mavjud boʻlgan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
zararkunandalardan zararlanishga yuqori darajada moyil boʻlgan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qattiq va suyuq chiqindilarni samarali ravishda yoʻqotish mumkin boʻlmagan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
13. Oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarish binolarining tuzilishi va joylashuvida uskunalarga texnik xizmat koʻrsatish va ularni tozalash imkoniyati yaratilishini inobatga olish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
14. Oziq-ovqat mahsulotining ifloslanishini oldini olish maqsadida xomashyo va tayyor oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish hududlarini joylashtirishda quyidagi choralar koʻrilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
devorlar yoki toʻsiqlar oʻrnatish orqali xomashyo va tayyor oziq-ovqat mahsulotlarini bir-biridan ajratish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻchma yoki vaqtinchalik ishlab chiqarish joylarida xomashyo va tayyor oziq-ovqat mahsulotlarini alohida joylarda va idishlarda saqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xomashyo va tayyor oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish jarayoni hamda ularni tashish yoʻllarini bir-biri bilan kesishmasligini taʼminlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ventilyatsiya tizimini tashkil qilishda xomashyo ishlab chiqarilayotgan hududlardagi havoning tayyor oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish hududlariga kirishini oldini olish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xomashyo va tayyor oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish jarayonlarini vaqt boʻyicha ajratish va vaqt oraligʻida tozalash va dezinfeksiya ishlarini amalga oshirish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
15. Oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarish binolarida sanitariya-gigiyena talablarini taʼminlash maqsadida, binolarning ichki tuzilmalari ishonchli va pishiq boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Binolarning ichki tuzilmalari toksik boʻlmagan va inert materiallardan tayyorlangan boʻlishi va quyidagi talablarga javob berishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
devor, toʻsiq va pollarning sirtlari oson tozalanishi va dezinfeksiya qilinishi hamda suv oʻtkazmasligi va oʻziga singdirmasligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
devor va toʻsiqlarning yuzasi texnologik jarayonlar amalga oshiriladigan balandlikkacha silliq boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
pollarning tuzilishi yetarlicha drenaj va tozalash imkonini taʼminlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
shiftlarning (ular boʻlmagan taqdirda, tomning ichki yuzasi) va ustki mahkamlagichlar, shuningdek shift armaturalarining tuzilishi chidamli boʻlishi, ularning ustki qismi silliq boʻlishi, iflosliklar toʻplanishi, mogʻorlar paydo boʻlishi ehtimolini kamaytirishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
shiftlarning balandligi ishlab chiqarish amaliyotlarini bajarish uchun yetarli boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
derazalar oson yuviladigan boʻlishi, ularning tuzilishi esa ifloslanishlarni toʻplanishini kamaytirishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
derazalar ochilgan taqdirda, hasharotlarga qarshi yechib olish va yuvishga moʻljallangan toʻrlar oʻrnatilishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ishlab chiqarish jarayonida oynalar yopiq boʻlishini taʼminlanishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
eshiklar yuzasi silliq va changni yutmaydigan boʻlishi hamda oson tozalanadigan va dezinfeksiya qilinadigan boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
16. Oziq-ovqat mahsulotiga toʻgʻridan-toʻgʻri tegib turadigan ishchi yuzalar soz holatda, chidamli, tozalash va dezinfeksiya qilish uchun qulay boʻlishi kerak. Ular normal ish sharoitida oziq-ovqat mahsuloti yoki yuvish va dezinfeksiyalash vositalari bilan kimyoviy reaksiyaga kirishmaydigan silliq, chidamli materiallardan tayyorlangan boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Agar oziq-ovqat mahsulotiga ayrim anʼanaviy xususiyatlarni berish uchun shunga moslashtirilgan binolarda joylashtirilganda, bunday binolarning shiftlari, devorlari va pollarining tuzilishida mazkur sanitariya qoidalarining 15-bandida koʻrsatilgan qoidalarga rioya qilmaslikka ruxsat etiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4-bob. Havoning ventilyatsiyasi, yorugʻlik va harorat jarayonlarini taʼminlovchi tizimlarga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
17. Oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlarini amalga oshiruvchi joylarni jihozlashda quyidagilarni taʼminlash imkonini beruvchi tabiiy yoki mexanik ventilyatsiya vositalari boʻlishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oziq-ovqat mahsulotini havo-tomchi yoʻli bilan (aerozollar va kondensat tomchilari orqali) ifloslanishini oldini olish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bino ichidagi haroratni nazorat qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oziq-ovqat mahsulotining organoleptik xususiyatlariga taʼsir qiladigan hidlarni yoʻqotish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oziq-ovqat mahsulotining namligi ortishi natijasida mikroorganizmlarning koʻpayishi va toksinli metabolitlar hosil boʻlishining oldini olish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
18. Ventilyatsiya tizimlarini loyihalashtirish va qurishda ifloslangan hududlardagi havoning toza hududlarga oʻtmasligini taʼminlash lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bunda, ventilyatsiya tizimlariga texnik xizmat koʻrsatish va ularni tozalash oson boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
19. Oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlarini amalga oshiruvchi joylardagi tabiiy va sunʼiy yorugʻlik quvvati, koeffitsiyenti ishning turi va koʻzning toliqishini hisobga olgan holda SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiq boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
20. Yoritish moslamalari sinishi yoki yaxlitligi buzilishi natijasida oziq-ovqat mahsulotining ifloslanishini istisno qiladigan tarzda himoyalangan boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
21. Oziq-ovqat mahsuloti bilan amalga oshirilayotgan jarayonlarning turiga qarab, oziq-ovqat mahsulotini isitish, issiq ishlov berish, sovitish va muzlatish, sovitilgan yoki muzlatilgan oziq-ovqat mahsulotini saqlash va oziq-ovqat mahsuloti xavfsizligi va yaroqliligini taʼminlash maqsadida atrof-muhit haroratini nazorat qilish uchun tegishli vositalar taʼminlanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5-bob. Oqova suvlar drenaj tizimiga va chiqindilarni chiqarib tashlashga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
22. Oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlarini amalga oshiruvchi joylarda oqova suvlar drenaj tizimini taʼminlash va chiqindilarni yoʻq qilish uchun zarur tizimlarni rejalashtirish va ularni ishchi holatda saqlash kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bunda, oqova suvlar drenaj tizimini loyihalashtirishda oziq-ovqat mahsuloti yoki suv taʼminotining ifloslanishini, oqova suvlarni kesishib yoki teskari oqishini, drenaj tizimlarida hosil boʻlgan suyuqlik va gazlarni sizib chiqishini oldini olishga qaratilgan boʻlishini lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oqova suvlar drenaj tizimining ifloslangan joylardan (masalan, hojatxonalar yoki xomashyo ishlab chiqarish hududlaridan) oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarish yoki ularni muomalasi amalga oshiriladigan joylariga oqib oʻtishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
23. Chiqindilar oziq-ovqat mahsulotlarining ifloslanishini oldini olishga qaratilgan usulda oʻz vaqtida toʻplanishi va oziq-ovqat mahsuloti mavjud boʻlgan joylardan olib chiqib tashlanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Chiqindilarni yopiq, aniq belgilangan va suv oʻtkazmaydigan, dezinfeksiya qilish mumkin boʻlgan konteynerlarga yigʻish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Xavfli chiqindi moddalarini saqlash uchun konteynerlar aniq belgilanishi va oziq-ovqat mahsulotining qasddan yoki tasodifan ifloslanishining oldini olish uchun qulflanish imkoniyatiga ega boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
24. Chiqindilarni vaqtincha saqlash maydonchalarini kemiruvchilardan himoyalash maqsadida oziq-ovqat mahsulotiga ishlov beriladigan joylardan alohida joylashtirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
6-bob. Tozalash va yuvish xonalariga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
25. Inventar, idishlar, koʻchma yoki yigʻma jihozlarni tozalash, yuvish va dezinfeksiya ishlari maxsus ajratilgan va jihozlangan xonalarda amalga oshirilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bunday xonalar sovuq va issiq suv bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Yuqori ifloslangan hududlarda (hojatxonalar, oqova suvlar drenaj tizimlari, chiqindilarni yigʻish joylari) foydalanilgan inventar va jihozlar uchun alohida tozalash hududi ajratilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
26. Inventar, idishlar, koʻchma yoki yigʻma jihozlarni yuvish uchun moʻljallangan xonalar oziq-ovqat mahsulotini yuvish uchun moʻljallangan xonalardan ajratilgan boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
27. Inventar, idishlar, koʻchma yoki yigʻma jihozlarni va oziq-ovqat mahsulotlarini yuvish uchun qoʻl yuvish rakovinalaridan foydalanish taqiqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
28. Qoʻzgʻatilmaydigan uskunalar uchun joyida tozalash, yuvish va dezinfeksiyalash moslamalari koʻzda tutilgan boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
7-bob. Saqlash xonalariga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
29. Oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlarini amalga oshiruvchi joylarda oziq-ovqat mahsuloti va uning tarkibiy qismlari (ingrediyentlari), qadoqlash materiallari va nooziq-ovqat kimyoviy moddalarni (tozalash vositalari, yonilgʻi) xavfsiz va sanitariya-gigiyena talablariga rioya qilgan holda saqlanishi uchun alohida xonalar koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
30. Saqlash xonalarida xom va tayyor mahsulotlarni, shuningdek, allergen va noallergen mahsulotlarni yonma-yon saqlash taqiqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
31. Saqlash xonalari quyidagi talablarga javob berishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
kemiruvchilarning kirishiga yoʻl qoʻyilmasligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
saqlash vaqtida oziq-ovqat mahsulotini ifloslanishdan, shu jumladan allergenlar bilan ifloslanishdan oldini olishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
harorat va havo namligini nazorat qilish yoʻli bilan oziq-ovqat mahsulotining buzilishini kamaytiradigan shart-sharoitlarni taʼminlashi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
32. Cheklangan foydalanish uchun moʻljallangan ingrediyentlar xavfsiz qulflanadigan joylarda yoki konteynerlarda saqlanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
33. Yuvish, tozalash va dezinfeksiyalash vositalari va xavfli kimyoviy moddalar alohida xonalarda saqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bunda, yuvish, tozalash va dezinfeksiyalash vositalari, xavfli kimyoviy moddalar dozalangan holda inert materiallardan tayyorlangan va tegishlicha tamgʻalangan idishlarda saqlanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
8-bob. Xodimlar gigiyenasini taʼminlash xonalari va hojatxonalarga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
34. Oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlarini amalga oshiruvchi joylarda xodimlarga shaxsiy gigiyenani taʼminlash va oziq-ovqat mahsuloti ifloslanishining oldini olish uchun jihozlangan kiyim almashtirish, yuvinish, qoʻl yuvish xonalari va hojatxonalar boʻlishi kerak hamda mazkur xonalardan boshqa maqsadlarda foydalanilish taqiqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ushbu xonalar quyidagi talablarga javob berishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sovuq va issiq suv bilan taʼminlangan boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qoʻlni yuvish, dezinfeksiyalash va xavfsiz quritish vositalari mavjud boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qoʻl yuvish rakovinalari oʻrnatilgan boʻlishi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
35. Hojatxonalarning tuzilishi, joylashuvi va xizmat koʻrsatishi oziq-ovqat mahsulotining xavfsizligiga xavf tugʻdirmasligi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
9-bob. Koʻchma yoki vaqtinchalik ishlab chiqarish joylariga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
36. Koʻchma yoki vaqtinchalik ishlab chiqarish joylari (peshtaxtalar, savdo uchun moʻljallangan transport vositalari) quyidagi talablarga javob berishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
toza holatda saqlanishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
har qanday ifloslanish xavfidan hamda zararkunandalar va kemiruvchilardan himoyalanishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
shaxsiy gigiyena vositalari bilan jihozlangan boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oziq-ovqat mahsuloti bilan aloqada boʻladigan yuzalar (asbob-uskunalar yuzasi) soz holatda saqlanishi, oson tozalanishi va dezinfeksiyalanishi, shuningdek, silliq, zanglamaydigan, toksik boʻlmagan yuviladigan materiallardan tayyorlangan boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
issiq va sovuq suv bilan taʼminlangan boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
chiqindilarni gigiyenik saqlash va keyinchalik yoʻq qilish uchun ularni saqlash vositalariga ega boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
haroratni nazorat qilib turuvchi vositalarga boʻlishi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Koʻchma yoki vaqtinchalik ishlab chiqarish joylarida oziq-ovqat mahsulotini ifloslanish xavfini kamaytiradigan tarzda joylashtirilishini taʼminlashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
10-bob. Ishlab chiqarish uskunalari va idishlarga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
37. Oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarishda foydalaniladigan uskunalar va idishlar yaroqli boʻlishi va soz holatda saqlanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
38. Oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarishda foydalaniladigan uskunalar ifloslanishiga yoʻl qoʻymaydigan va ularni tozalash, yuvish va dezinfeksiya qilish imkoniyatini nazarda tutgan holda joylashtirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
39. Oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarishda foydalaniladigan uskunalar va idishlar oziq-ovqat mahsuloti bilan aloqada boʻlishga yaroqli, maqsadga koʻra foydalanilganda oʻzlaridan toksik moddalar chiqarmaydigan materiallardan tayyorlangan boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
11-bob. Oziq-ovqat mahsulotlariga ishlov berish uskunalari va ishlov berish shart-sharoitlarini nazorat va monitoring qilish uchun oʻlchov vositalariga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
40. Oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarishda foydalaniladigan uskunalar va oʻlchov vositalari doimiy soz holatda ishlashi zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
41. Oziq-ovqat mahsulotini tayyorlash, isitish, sovitish, saqlash yoki muzlatish uchun ishlatiladigan uskunalar oziq-ovqat mahsuloti xavfsizligini taʼminlash maqsadida zarur haroratga ega boʻlishini va oziq-ovqat mahsulotining yaroqlilik muddati davomida uning samarali saqlanishini taʼminlashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Uskunalarda haroratni nazorat qilish va tartibga solish imkoniyatiga ega boʻlgan (koʻpaytirish, pasaytirish) hamda zarur hollarda namlik, havo oqimi tezligi va oziq-ovqat mahsulotining xavfsizligiga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan har qanday boshqa omillarni nazorat va monitoring qiluvchi vositalar boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
42. Oziq-ovqat mahsulotlariga ishlov berish uskunalari va taralar yemirilishining oldini olish uchun kimyoviy vositalardan ularni ishlab chiqaruvchisining koʻrsatmalariga asosan foydalanish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
12-bob. Suv bilan taʼminlashga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
43. Oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlarini amalga oshiruvchi joylarni suv bilan taʼminlashda quyidagi talablarga rioya qilinishi shart:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ishlab chiqarishning hajmi va turiga mos keladigan miqdorda ichimlik suvi bilan taʼminlanishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oʻt oʻchirish, bugʻ ishlab chiqarish, muzlatish tizimlarida va boshqa maqsadlarda foydalaniladigan ichimlik suvining yetkazib berilishi aniq belgilangan suv tarmogʻi orqali amalga oshirilishi (bunda, ichimlik suvini yetkazib berishga moʻljallanmagan quvurdan foydalanish taqiqlanadi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarishda foydalaniladigan suv “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish” OʻzMSt 133:2024-son Oʻzbekiston milliy standarti talablariga javob berishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarishda foydalaniladigan muz ichimlik suvidan tayyorlanishi va mazkur muz ifloslanishdan himoya qilinadigan sharoitlarda ishlab chiqarilishi hamda saqlanishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarishda foydalaniladigan bugʻ tarkibida inson salomatligi uchun xavfli boʻlgan yoki oziq-ovqat mahsulotining ifloslanishiga olib keladigan moddalar boʻlmasligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
germetik idishlardagi oziq-ovqat mahsulotiga termik ishlov berilganidan keyin ushbu idishlarni sovitish uchun ishlatiladigan suv ichimlik suvi boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
13-bob. Texnik xizmat koʻrsatish, tozalash va dezinfeksiya qilish jarayonlariga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
44. Tozalash va dezinfeksiya qilishni qulay amalga oshirish hamda xonalar va uskunalarni maqsadga muvofiq ishlatilishi taʼminlash uchun xonalar va uskunalar yaroqli holatda saqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
45. Tozalash va dezinfeksiya qilish orqali mikrobiologik, kimyoviy va fizik omillar hamda allergenlar bilan ifloslanish manbai boʻlishi mumkin boʻlgan oziq-ovqat qoldiqlari va iflosliklarning yoʻq qilinishi taʼminlanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tozalashdan soʻng oziq-ovqat mahsuloti bilan aloqada boʻladigan yuzalarni dezinfeksiya qilinishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
46. Oziq-ovqat mahsulotiga ishlov berish va saqlash joylarida oziq-ovqat mahsuloti turadigan yuzalar uchun yaroqli boʻlgan tozalash va dezinfeksiya vositalaridan foydalanish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
47. Tozalash va dezinfeksiya vositalari bilan ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻlish hamda ushbu vositalarni ishlab chiqaruvchisining koʻrsatmalariga muvofiq toʻgʻri foydalanish va belgilar qoʻyilgan idishlarda oziq-ovqat mahsulotidan alohida saqlash lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
48. Turli gigiyenik joylar, oziq-ovqat va nooziq-ovqat mahsulotlari va materiallari turadigan yuzalar uchun tegishli belgiga ega boʻlgan tozalash va dezinfeksiya vositalaridan hamda inventardan foydalanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
49. Tozalash va dezinfeksiya vositalari hamda inventarlar alohida joyda toza tutilishi hamda ularni vaqti-vaqti bilan almashtirib turish zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
50. Tozalash va dezinfeksiya qilish jarayonida fizik (isitish, artish, yuvish, turbulent, vakuum) va kimyoviy (ishqorli va kislotali eritmalar) tozalash usullaridan alohida yoki birga qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tozalash jarayonida suvdan foydalanish mikrobiologik ifloslanish ehtimolini oshiradigan joylarda quruq kimyoviy tozalash usullarini qoʻllash talab etiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tozalash va dezinfeksiyalash jarayonida chiqindi va kir zarralarining sachrashi oqibatida oziq-ovqat mahsulotini ifloslanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
51. Tozalash va dezinfeksiya qilishda kimyoviy tozalash usullaridan foydalanilgandan soʻng tozalangan joylar suv bilan yuvib tashlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bundan, tozalash va dezinfeksiyalash vositalarini ishlab chiqaruvchisining koʻrsatmalarida yuvish talab etilmasligi koʻrsatilmagan holatlar mustasno.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
52. Tozalash va dezinfeksiyalash jarayonidagi namli tozalash usuli quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yuzalardan koʻrinadigan yirik chiqindilarni olib tashlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ifloslanishni yumshatish uchun yuvish vositasini qoʻllash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ifloslanish va yuvish vositasi qoldiqlarini yoʻq qilish uchun suv bilan (zarur hollarda issiq suv bilan) yuvish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
53. Tozalash va dezinfeksiya qilish ishlab chiqarish joylarini tozaligini taʼminlash uchun davriylik va samaradorlik bilan amalga oshirilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
54. Oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlari amalga oshiriladigan joylarda tozalash va dezinfeksiya ishlarini amalga oshirish boʻyicha yozma tartib-qoidalar boʻlishi va unda quyidagi maʼlumotlar koʻrsatilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tozalash va dezinfeksiya ishlarini amalga oshiriladigan xonalar, buyumlar, jihozlar hamda inventarlarning roʻyxati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tozalash va dezinfeksiya qilish usullari va davriyligi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
55. Zararli mikroorganizmlarni dezinfeksiya qilish vositalariga nisbatan bardoshliligi rivojlanishi inobatga olgan holda dezinfeksiya qilish vositalari vaqti-vaqti bilan almashtirilishi turilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
14-bob. Kemiruvchilarga qarshi kurashishga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
56. Kemiruvchilar kirishining oldini olish maqsadida oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlari amalga oshiriladigan joylarda tirqishlar, teshiklar va yoriqlar boʻlmasligi, eshiklar zich yopilishi, ochiladigan oynalar hamda shamollatish vositalari himoya jihozlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
57. Kemiruvchilardan zararlanish holatini oʻz vaqtida aniqlash maqsadida oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlari amalga oshiriladigan joylar va ularga tutashgan hududlar muntazam ravishda kuzatib borilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
58. Kemiruvchilarga qarshi kurashishda biologik, kimyoviy va fizik vositalardan foydalanilganda oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligiga xavf tugʻdirmasligi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
59. Kemiruvchilardan zararlanish holatini aniqlangan taqdirda uni darhol bartaraf etish hamda zararlanish holatini vujudga kelish sabablarini aniqlash zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
60. Kemiruvchilardan zararlanish holatlari va kemiruvchilarni yoʻq qilish chora-tadbirlari yozma ravishda qayd etib borilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
61. Oziq-ovqat mahsulotlarini kemiruvchilardan himoyalash uchun ularni pol yuzasidan balandroqda va devorlardan uzoqroqda saqlash kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
62. Oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash korxonalari hududiga hayvonlar kirishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
15-bob. Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish va shaxsiy gigiyena qoidalariga qoʻyiladigan talablar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
63. Oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlarini amalga oshiruvchi joylarda xodimlar “Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida tibbiy koʻrik va tekshiruvlardan oʻtishlari lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
64. Oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlarini amalga oshiruvchi joylarda har bir xodim shaxsiy gigiyena qoidalariga va ish joyida sanitariya talablariga qatʼiy rioya qilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
65. Oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlarini amalga oshiruvchi joylardagi xodimlar quyidagi holatlarda vaqtincha ishlashiga ruxsat berilmaydi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
teri qoplamining sargʻayishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
diareya;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qayt qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bezgak;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
isitma koʻtarilish bilan tomoq ogʻrishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻrinadigan teri yaralari (teri butunligi buzilishi bilan bogʻliq barcha yaralar);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
quloq, koʻz yoki burundan turli oqmalarni yuzaga kelishi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
66. Xodimlarning qoʻl qismida kichik jarohatlar mavjud boʻlgan taqdirda ular oziq-ovqat mahsuloti bilan bevosita aloqada boʻlmaydigan joylarda ishlashi lozim. Xodimga ishni davom ettirishga ruxsat berilsagina, xodimning qoʻl qismidagi kichik jarohatlar suv oʻtkazmaydigan plastirlar va qoʻlqoplar (bir marta foydalanish uchun moʻljallangan boʻlishi lozim) bilan yopilgan boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
67. Oziq-ovqat zanjirining barcha bosqichlarini amalga oshiruvchi joylarda xodimlar shaxsiy tozalikni saqlashlari va himoya kiyimlari (maxsus bosh kiyimlar, xalatlar, niqoblar va poyabzallar) kiyishlari zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
68. Xodimlar quyidagi holatlarda qoʻllarini yuvishlari va dezinfeksiya qilishlari kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ishni boshlashdan oldin;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tanaffusdan keyin ish joyiga qaytganda;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
chiqindilar va ifloslangan narsalar bilan aloqada boʻlgandan keyin;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
hojatxonadan keyin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
69. Xodimlar oziq-ovqat mahsulotlari bilan ishlashda oziq-ovqat mahsulotlarining ifloslanishiga olib kelishi mumkin boʻlgan quyidagi xatti-harakatlardan saqlanishlari kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
chekish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tupurish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
saqich chaynash, oziq-ovqat va ichimliklar isteʼmol qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
aksirish va yoʻtalish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tirnoqlarni oʻstirish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
70. Oziq-ovqat mahsulotlari bilan bogʻliq amaliyotlarni amalga oshirishda taqinchoqlar, soatlar, toʻgʻnogʻichlar, soch qisqichlari taqish hamda sunʼiy tirnoqlar va kipriklar yopishtirish taqiqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
71. Xodimlar ish joylaridagi gigiyena talablarini taʼminlash maqsadida iflosliklarni muntazam ravishda tozalab turishlari, jihozlarni toza tutishlari va foydalanilmayotgan jihozlarni tartibli qilib joylashtirib qoʻyishlari kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
16-bob. Oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish jarayonlariga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
72. Oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarish va ularning muomalasini amalga oshirish joylarida sanitariya-gigiyena talablari doimiy qoʻllanilishi lozim. Sanitariya-gigiyena talablari oziq-ovqat mahsuloti xavfsizligiga tahdid soluvchi xatarlarni bartaraf qilish yoki kamaytirish uchun yetarli boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
73. Oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarish jarayonlaridagi xavflarni nazorat qilinishi quyidagicha amalga oshirilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sanitariya-gigiyena talablariga rioya qilishni monitoring qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sanitariya-gigiyena monitoring natijalarini qayd etish (namuna olish davriyligi va jadvalini belgilash);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sanitariya-gigiyena monitoringini oʻtkazishni davriyligini taʼminlash.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
74. Agar monitoring natijasida sanitariya-gigiyena talablariga rioya qilishda buzilishlar mavjudligi aniqlansa, ularni tuzatish (bartaraf etish) choralari koʻrilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tuzatish (bartaraf etish) choralariga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
nazorat jarayonlarini oʻzgartirish (masalan, haroratni, vaqtni, dezinfeksiyalovchi vositalarni);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mahsulotlarni bir-biridan ajratib qoʻyish va ularning xavfsizligi hamda yaroqliligini baholash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
isteʼmol uchun yaroqsiz boʻlgan oziq-ovqat mahsulotlarini utilizatsiya qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sanitariya-gigiyena talablarini buzilishiga olib kelgan sabablarni aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sanitariya-gigiyena talablarini buzilish holatlarini takrorlamaslik choralarini koʻrish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tuzatish (bartaraf etish) choralari qayd etib borilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
75. Oziq-ovqat mahsulotlari bilan bogʻliq jarayonlarda quyidagi talablarga rioya qilinish kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
kiruvchi materiallar va mahsulotning, shu jumladan xomashyo va oziq-ovqat tarkibiy qismlari xavfsizlik talablarini hisobga olgan holda xarid qilish va ularga tegishli hujjatlarga muvofiqligini tekshirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xomashyo va oziq-ovqat mahsulotlarining tarkibiy qismlarini zaruratga qarab tekshirish (masalan, vizual koʻzdan kechirish, qadoqning butunligini, yaroqlilik muddatini, qayd qilingan allergenlarni tekshirish hamda sovitilgan va muzlatilgan oziq-ovqat mahsulotining haroratini oʻlchash);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xomashyo va oziq-ovqat tarkibiy qismlarini zaruratga qarab laboratoriya tekshiruvlaridan oʻtkazish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun foydalanilgan xomashyo va ozuqaviy tarkibiy qismlari qayta ishlangandan keyin inson isteʼmoli uchun yaroqsiz boʻlsa, ularni qabul qilishni taqiqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ishlab chiqarish joylarida saqlanadigan birlamchi mahsulotlar va barcha tarkibiy qismlarni ularni buzilishdan saqlaydigan va ifloslanishdan himoya qiladigan sharoitlarda saqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish va qayta ishlashning barcha bosqichlarida har qanday ifloslanishdan himoyalash.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
76. Kiruvchi materiallar va mahsulotning ushbu materiallar va mahsulotning aniq tavsifi, hajmi yoki miqdori, partiya raqami, ishlab chiqaruvchilar va yetkazib beruvchilarning nomi va manzili, yetkazib berish yoki joʻnatish sanasi toʻgʻrisida batafsil axborotni oʻz ichiga olgan maʼlumotlar boʻlgan hisoboti yuritilishi zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
17-bob. Harorat rejimiga va termik ishlov berish jarayonlariga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
77. Oziq-ovqat mahsulotini ishlab chiqarish va muomalasini amalga oshirish joylarda uzluksiz ravishda belgilangan harorat rejimiga rioya qilinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oziq-ovqat mahsulotlarini isteʼmolchilarning sogʻligʻiga xavf tugʻdirmasligi sharti bilan joʻnatish, tashish, saqlash, sotish va xizmat koʻrsatishga tayyorlash jarayonida qisqa muddat davomida harorat rejimida rioya qilmaslikka ruxsat beriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
78. Oziq-ovqat mahsulotlari past haroratlarda saqlanishi yoki sotilishi kerak boʻlsa, ular issiqlik bilan ishlov berish bosqichidan yoki ishlab chiqarishning oxirgi bosqichidan soʻng, imkon qadar tezroq isteʼmolchilarning sogʻligʻiga xavf tugʻdirmaydigan haroratgacha sovitilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
79. Oziq-ovqat mahsulotini muzdan eritish patogen mikroorganizmlarning koʻpayishi yoki oziq-ovqat mahsulotida toksinlar hosil boʻlishi xavfini kamaytiradigan tarzda amalga oshirilishi, muzdan eritish vaqtida oziq-ovqat mahsuloti isteʼmolchining sogʻligʻiga xavf tugʻdirmaydigan haroratda saqlanishi hamda muzdan eritish natijasida hosil boʻlgan suyuqlik sogʻliq uchun xavf tugʻdirishi mumkin boʻlsa, u xavfsiz usulda toʻkib tashlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Muzdan eritilgandan soʻng oziq-ovqat mahsuloti patogen mikroorganizmlarning koʻpayishi yoki toksinlar paydo boʻlishi xavfini oldini olgan holda saqlanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
80. Oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish va muomalasini amalga oshirish joylarida asosiy jarayon parametrlariga (harorat, ishlov berishning davomiyligi, bosim, qadoqning butunligi, mikrobiologik koʻrsatkichlar) rioya qilgan holda termik ishlov berish zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
81. Ishlov berilmagan oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash uchun yoki ishlov berilgan oziq-ovqat mahsulotlarini kelgusida qayta ishlash uchun foydalaniladigan har qanday termik ishlov berish jarayoni ishlov berilayotgan oziq-ovqat mahsulotlarining har bir qismini belgilangan vaqt davomida belgilangan haroratgacha isitishni oʻz ichiga olishi hamda qayta ishlash vaqtida oziq-ovqat mahsuloti ifloslanishining oldini olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
18-bob. Oziq-ovqat mahsulotini qadoqlash va tashishga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
82. Oziq-ovqat mahsulotini qadoqlash va birlamchi qadoqlashni amalga oshirishda quyidagi talablarga rioya qilinishi shart:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qadoqlash uchun ishlatiladigan materiallar, ifloslantirish manbai boʻlmasligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qadoqlash uchun materiallar ularning ifloslanishi mumkin boʻlmagan tarzda saqlanishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qadoqlash jarayonlari mahsulotlarni ifloslanishi va qadoqning butunligini buzilishiga yoʻl qoʻymaydigan tarzda amalga oshirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
83. Qadoqlash uchun ishlatiladigan materiallar oson tozalanishi va zarur boʻlgan taqdirda dezinfeksiya qilinishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
84. Oziq-ovqat mahsulotini tashish uchun ruxsat etilgan transport vositalaridan hamda konteynerlardan foydalanilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bunda, transport vositalari hamda konteynerlar toza boʻlishi, kerakli holatda saqlanishi va oziq-ovqat mahsulotining ifloslanishdan himoyalanishini taʼminlashi, shuningdek, samarali tozalash va dezinfeksiya qilishni taʼminlaydigan tuzilishlarga ega boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
85. Bir turdagi nooziq-ovqat mahsulotini tashish uchun transport vositalari va konteynerlardan foydalanish kelgusida tashiladigan boshqa turdagi oziq-ovqat mahsulotining ifloslanishiga olib kelishi mumkin boʻlsa, u holda bunday transport vositalari va konteynerlar faqat bir turdagi oziq-ovqat mahsulotini tashish uchun qoʻllanilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
86. Transport vositalari va konteynerlardan bir vaqtning oʻzida oziq-ovqat va nooziq-ovqat mahsulotini yoki turli xil oziq-ovqat mahsulotini tashish uchun foydalanilganda, ularni ifloslantirish mumkin boʻlmaydigan tarzda taqsimlanishi, ifloslanish xavfining oldini olish uchun koʻrsatilgan transport vositalari va konteynerlarning har biri keyingi yuklashdan oldin tozalanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
87. Suyuq, donali, kukunli oziq-ovqat mahsulotini tashish faqat oziq-ovqat mahsulotini tashish uchun moʻljallangan idishlarda (konteynerlarda) amalga oshirilishi, idishlar (konteynerlar) ularning belgilangan vazifasi koʻrsatilgan holda aniq tamgʻalangan boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
88. Oziq-ovqat va nooziq-ovqat mahsulotlari transport vositalari va konteynerlarga ifloslanish xavfini kamaytiradigan tarzda joylashtirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
89. Mazkur sanitariya qoidalarini ishlab chiquvchilar roʻyxati ushbu sanitariya qoidalarining ilovasida keltirilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oziq-ovqat mahsuloti xavfsizligining umumiy sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga (0079-24-son SanQvaN)
ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Ishlab chiquvchilar roʻyxati:

A.N. Shukurov

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining JST masalalari bilan ishlash boʻlimi boshligʻi, t.f.n.;

A.S. Xudayberganov

Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti, Ovqatlanish gigiyenasi laboratoriyasining mudiri, t.f.d., professor;

O.L. Elinskaya

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Tibbiyot bosh boshqarmasi Sanitariya-epidemiologiya nazorati boshqarmasining toksikologiya boʻlimi mudiri, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining toksikologiya boʻyicha bosh mutaxassisi, t. f. d., k.i.x.;

N.J. Ermatov

Toshkent tibbiyot akademiyasi, Bolalar, oʻsmirlar va ovqatlanish gigiyenasi kafedrasi professori, t.f.d., professor.

Taqrizchilar roʻyxati:

D.A. Zaredinov

Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi, Gigiyena va radiatsiya xavfsizligi kafedrasi mudiri, t.f.d., professor;

A.D. Ismailov

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining bosh mutaxassisi, Sogʻliqni saqlash vazirligining ovqatlanish gigiyenasi boʻyicha bosh mutaxassisi, t.f.n;

D.Sh. Alimuxamedov

Toshkent tibbiyot akademiyasi, Bolalar, oʻsmirlar va ovqatlanish gigiyenasi kafedrasi dotsenti, t.f.d., dotsent.

Markaz haqida
Sayt yangiliklari
Saytda reklama
RSS
© O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi qoshidagi “Adolat” milliy huquqiy axborot markazi davlat muassasasi