Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishOʻZBEKISTON RESPUBLIKASI QURILISH VA UY-JOY KOMMUNAL XOʻJALIGI VAZIRINING
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBUYRUGʻI
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSHNQ 2.06.04-21 “Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanish va taʼsirlar” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 29-iyulda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 265]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-martdagi PF-5963-son “Oʻzbekiston Respublikasining qurilish sohasida islohotlarni chuqurlashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi hamda 2020-yil 27-noyabrdagi PF-6119-son “Oʻzbekiston Respublikasi qurilish tarmogʻini modernizatsiya qilish, jadal va innovatsion rivojlantirishning 2021 — 2025-yillarga moʻljallangan strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi farmonlariga muvofiq buyuraman:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. SHNQ 2.06.04-21 “Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanish va taʼsirlar” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Oʻzbekiston Respublikasi davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi raisining 1997-yil 19-martdagi 20-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan QMQ 2.06.04-97 “Gidrotexnika inshootlariga yuklar va taʼsirlar (toʻlqin, muz va kemalardan)” qurilish meʼyorlari va qoidalari oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi hamda Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi bilan kelishilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVazir B. ZAKIROV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToshkent sh.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024-yil 9-iyul,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish01/2-25-son
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKelishildi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSuv xoʻjaligi vaziri Sh. XAMRAYEV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024-yil 26-iyun
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQishloq xoʻjaligi vaziri I. ABDURAHMONOV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024-yil 28-iyun
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTogʻ-kon sanoati va geologiya vaziri B. ISLAMOV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024-yil 1-iyul
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2024-yil 9-iyuldagi 01/2-25-son buyrugʻiga
ILOVA
ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSHNQ 2.06.04-21 “Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanish va taʼsirlar” shaharsozlik normalari va qoidalari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) yangi qurilayotgan va rekonstruksiya qilinadigan gidrotexnika inshootlarini loyihalash hamda ularga nisbatan yuklar, toʻlqinlar, muzlar va kemalar taʼsirining meʼyoriy qiymatlariga oid talablarni belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-bob. Shaharsozlik normalari va qoidalariga havola
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Mazkur SHNQda QMQ 2.06.01-97 “Gidrotexnika inshootlari. Loyihalashtirishning asosiy nizomlari” shaharsozlik normalari va qoidalariga havola qoʻllanilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-bob. Atamalar va taʼriflar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ushbu SHNQda quyidagi atama va taʼriflardan foydalanilgan:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishgidrotexnika inshootlari — suv omborlari toʻgʻonlari, daryolar, soylar, kanallar va kollektorlardagi toʻgʻonlar, daryolarning oʻzanlarini toʻsuvchi inshootlar, suv olish, suv oʻtkazish, suv tashlash hamda qirgʻoqlarni himoya qilish inshootlari, gidroelektrostansiyalar, nasos stansiyalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlqin elementlari (asosiy) — toʻlqin balandligi, uzunligi va toʻlqin davri;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmuntazam toʻlqinlar — fazoning suyuqlik bilan egallagan ushbu nuqtasida balandlik va davri oʻzgarmas boʻlib qoluvchi toʻlqinlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishturgʻun toʻlqinlar — koʻrinish shakli fazoda koʻchmaydigan toʻlqinlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlqin kesimi (bosh) — toʻlqinlangan sirtning toʻlqin nuri yoʻnalishi boʻyicha vertikal tekislik bilan kesishish chizigʻi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlqin oʻrkachi — oʻrtacha toʻlqin chizigʻidan yuqoriroqda joylashgan toʻlqin qismi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlqin choʻqqisi — toʻlqin oʻrkachining eng baland nuqtasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlqin yotigʻi — oʻrtacha toʻlqin chizigʻidan pastroqda joylashgan toʻlqin qismi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlqin tagi — toʻlqin yotigʻining eng pastki nuqtasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlqin uzunligi — toʻlqin kesimida ikki yonma-yon oʻrkachlarning orasidagi gorizontal masofa;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlqin nuri — berilgan nuqtada toʻlqin koʻlamiga tik yoʻnalgan chiziq;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlqin tezligi — toʻlqin oʻrkachining uning tarqalish yoʻnalishidagi koʻchish tezligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishshamolning hisobiy tezligi (toʻlqinlarning elementlarini aniqlashda) — suv sathidan 10 m balandlikdagi shamol tezligi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-bob. Vertikal va qiya kesimli gidrotexnika inshootlariga yuklanishlar va toʻlqin taʼsirlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Vertikal kesimli gidrotexnika inshootlariga boʻladigan toʻlqinlardan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Hisobiy yuk, uning meʼyoriy qiymatidan noqulay tomonga ogʻish imkonini hisobga oladigan, meʼyoriy yuklanishni yuklanishlar boʻyicha ishonchlilik koeffitsiyenti γf ga koʻpaytmasi sifatida aniqlanishi, bunda γf gidrotexnika inshootlarini loyihalashda QMQ 2.06.01-97 talablari inobatga olinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOchiq va toʻsiq akvatoriyalardagi toʻlqinlarning hisobiy elementlari hamda muz sharoitlari muhandislik izlanishlari, koʻp yillik tabiiy sharoitdagi kuzatishlar va laboratoriya tadqiqotlari asosida aniqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToʻlqinlar elementlarini mazkur SHNQning 1-ilovasiga muvofiq hisoblash yoʻli bilan aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI va II sinf gidrotexnika inshootlari uchun toʻlqin va muzlardan boʻladigan yuklanishlarni tabiiy sharoitda va laboratoriya tadqiqotlari asosida aniqlash lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Ochiq akvatoriya tomondan tik toʻlqinlarni taʼsiriga gidrotexnika inshootlarini hisoblash (1-rasm) db >1.5h tubgacha boʻlgan chuqurlikda va berma ustidagi chuqurlik dbr ≥ 1.25h amalga oshirilishi, bunda erkin toʻlqin sathi va toʻlqin bosimini aniqlashga oid formulalarda db, m, tubgacha chuqurlik oʻrniga hisoblanuvchi va quyidagi formula orqali aniqlanuvchi chuqurlik d, m qoʻllanilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd = df + kbr (db — df) (1)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdf — gidrotexnika inshooti tagligi ustidagi chuqurlik, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkbr — mazkur SHNQning 2-rasmining grafigi boʻyicha qabul qilinadigan koeffitsiyent;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh — dastlabki keluvchi toʻlqin balandligi, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-rasm. Tik toʻlqinlarni ochiq akvatoriya tomondan vertikal devorga boʻlgan bosimi epyuralari, vaznli toʻlqinning berma massivlariga boʻlgan bosimi epyuralari:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — toʻlqin oʻrkachidagi, b — toʻlqin chuqurligida
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-rasm. kbr koeffitsiyenti qiymatlarining grafiklari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Vertikal devorning, hisobiy suv sathidan hisoblangan erkin toʻlqin yuzasining koʻtarilishi yoki pasayishi quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(2)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— toʻlqinning aylanaviy chastotasi;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— toʻlqinning oʻrtacha davri, s;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— vaqt, s;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— toʻlqinli raqam;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— toʻlqinning oʻrtacha uzunligi, m.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTurgʻun toʻlqinni vertikal devorga taʼsirida h mazkur SHNQning 2-formulasi boʻyicha coswt ning quyidagi miqdorlari uchun aniqlashning uch holatini inobatga olish lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4-rasm. k4 va k5 koeffitsiyentlari qiymatlari grafiklariHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishcoswt =1 — hisoblangan sathdan ηmax, m koʻtariluvchi toʻlqin choʻqqisini devoriga kelishida;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1>coswt>0 — gorizontal chiziqli toʻlqin yuklanishining Pxc, kN/m, maksimal qiymatida, hisoblangan sathdan hc ga koʻtariluvchi toʻlqin oʻrkachi uchun coswt quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(3)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishcoswt = -1 hisoblangan sathdan pastda joylashgan toʻlqin yotiqligi uchun gorizontal chiziqli toʻlqin nt yuklanishi Pxt, kN/m, maksimal qiymatida.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
boʻlganda va boshqa barcha hollarda mazkur SHNQning 3-formulasi boʻyicha oʻng tomoni qiymati 1 dan katta boʻlganda keyingi hisoblashlarda coswt=1 deb qabul qilish kerak.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-rasm. k8 va k9 koeffitsiyentlar qiymati chizmasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Turgʻun toʻlqinlar choʻqqisida yoki sayozligida chuqur suv zonasida vertikal devorga boʻlgan yuklanishni Rx, kN/m, toʻlqin bosimi epyurasi boʻyicha qabul qilish lozim, bunda p miqdor, kPa, z,m chuqurlikda quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(4)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishr — suv zichligi, t/m3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg — erkin tushishning 9,81 m/s2 ga teng boʻlgan tezlanish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz — ( z1=hc; z2=0; z3=d ), m, hisobiy sathdan hisoblanuvchi nuqtalar ordinatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz1=hc boʻlganda oʻrkach uchun sohili uchun esa z6 = 0 boʻlganda r = 0 deb qabul qilish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Turgʻun toʻlqinlar choʻqqisida yoki sayoz suv zonasida vertikal devorga boʻlgan yuklanishni Rx, kN/m, toʻlqin bosimi epyurasi boʻyicha qabul qilish lozim, bunda p miqdor, kPa, z, m chuqurlikda quyidagi 1-jadval orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
1-jadval |
|
Nuqtalar N |
Nuqtalar chuqurligi z, m |
Toʻlqin bosimi qiymati p, kPa |
|
oʻrkachda |
||
|
1 |
ηc |
p1 = 0 |
|
2 |
0 |
p2 = k2pgh |
|
3 |
0,25 d |
p3 = k3pgh |
|
4 |
0,5 d |
p4 = k4pgh |
|
5 |
d |
p5 = k5pgh |
|
sohilda |
||
|
6 |
0 |
p6 = 0 |
|
7 |
ηt |
p7 = pgηi |
|
8 |
0,5 d |
p8 = k8pgh |
|
9 |
d |
p9 = k9pgh |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIzoh: k2, k3, k4, k5, k8, k9 koeffitsiyent qiymatlari 3,4,5-rasmlardagi grafiklarga muvofiq olish kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Vertikal kesimli gidrotexnika inshootlari va ularning elementlariga (maxsus holat) yuklanish va toʻlqinlar taʼsirlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Gidrotexnika inshootining yuqori hisobiy darajasidan zsup, m, nmax, m, vertikal devorga boʻlgan toʻlqin bosimi r, kPa mazkur SHNQning 6 va 7-bandlariga muvofiq olingan bosim qiymatlarini quyidagi formula orqali aniqlanuvchi kc koeffitsiyentiga koʻpaytirish orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(5)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish“+” va “-” belgilari gidrotexnika inshooti yuqori qismining hisobiy suv sathidan baland yoki past holatiga mos keladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMazkur SHNQning 5-bandiga muvofiq aniqlangan erkin toʻlqin sirtining η, koʻtarilishi yoki tushishini xam kc koeffitsiyentiga koʻpaytirish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKoʻrib chiqilayotgan holatdagi gorizontal chiziqli toʻlqin yuklanishi Pxs, kN/m, toʻlqin bosimi epyurasi maydoni boʻyicha vertikal devor balandligi chegaralarida aniqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Ochiq akvatoriy tarafdan toʻlqin fronti gidrotexnika inshootiga α — burchak ostida yaqinlashganda, (gidrotexnika inshoot barqarorligi va poydevor gruntlarni mustahkamligini hisoblashda) mazkur SHNQning 6, 7-bandlariga muvofiq qabul qilingan vertikal devor ushbu SHNQning 2-jadvalida keltirilgan kl koeffitsiyentiga koʻpaytirish orqali kamaytirish lozim, 2-jadvalga muvofiq 
l-seksiya uzunligi, m — toʻlqin uzunligi, m, α — vertikal devor va toʻlqin fronti yoʻnalishi orasidagi burchak.
l-seksiya uzunligi, m — toʻlqin uzunligi, m, α — vertikal devor va toʻlqin fronti yoʻnalishi orasidagi burchak.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Toʻsiq bilan oʻralgan akvatoriy tomondan difraksiyalangan toʻlqinlardan boʻlgan gorizontal yuklanishni gidrotexnika inshooti qismining nisbiy uzunligida 
aniqlash kerak. Bunda, toʻlqin bosimining r, kPa miqdorlar bilan hisobiy epyurasini quyidagi holatlarni koʻrib chiqish orqali uch nuqtalar boʻyicha bajarilishiga yoʻl qoʻyiladi:
aniqlash kerak. Bunda, toʻlqin bosimining r, kPa miqdorlar bilan hisobiy epyurasini quyidagi holatlarni koʻrib chiqish orqali uch nuqtalar boʻyicha bajarilishiga yoʻl qoʻyiladi:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlqin tepasi gidrotexnika inshooti qismi oʻrtasi bilan biriktirilgan (ushbu SHNQning 6-a rasm):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(6)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(7)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(8)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlqin yotiqligi gidrotexnika inshooti qismi oʻrtasi bilan biriktirilganda (mazkur SHNQning 6-b rasm):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(9)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(10)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(11)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhdif — mazkur SHNQning 1-ilovasiga muvofiq aniqlanuvchi difraksiyalangan toʻlqin balandligi, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkl — sina = boʻlganda ushbu SHNQning 2-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-rasm. Difraksiyalangan toʻlqinlarni toʻsib qoʻyilgan akvatoriya tomondan vertikal devor va uning tubiga boʻlgan bosimi epyuralari: a — toʻlqin oʻrkachida, b — toʻlqin sohilida
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
2-jadval |
|
Qismning nisbiy uzunligi
|
0,1 |
0,2 |
0,3 |
0,4 |
0,5 va katta |
||
|
kl koeffitsiyenti |
0,98 |
0,94 |
0,86 |
0,76 |
0,70 |
||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIzoh. Toʻsib qoʻyilgan akvatoriya tomondagi chuqurlikda 
chuqurlikda toʻlqin bosimini nolga teng deb qabul qilib, (6-rasmga qarang) toʻlqin bosimining uchburchakli epyurini yasash kerak.
chuqurlikda toʻlqin bosimini nolga teng deb qabul qilib, (6-rasmga qarang) toʻlqin bosimining uchburchakli epyurini yasash kerak.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Gidrotexnika inshootining yaxlit devori gorizontal choklarida hamda ostidagi muallaqlashuvchi toʻlqin bosimi chekka nuqtalaridagi gorizontal toʻlqin bosimiga va uning gidrotexnika inshooti kengligi doirasidagi chiziqli oʻzgarishidagi qiymatlariga teng qilib olinadi (ushbu SHNQning 1 — 6-rasmlarida keltirilgan).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Vertikal devor oldidagi maksimal tag tezlik Vb,max, m/s, (tik toʻlqinlar taʼsiridan), devorning old yoqidan 
masofa ostida boʻlganda quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
masofa ostida boʻlganda quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(12)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishksl — mazkur SHNQning 3-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
3-jadval |
|
Toʻlqin
qiyaligi |
8 |
10 |
15 |
20 |
30 |
|
|
ksl koeffitsiyenti |
0,6 |
0,7 |
0,75 |
0,8 |
1 |
|
/h,Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYuvib ketmaydigan tub tezliklarning yoʻl qoʻyiluvchi qiymatlari Vb,adm, m/s, fraksiyalar yirikligi D, mm boʻlgan grunt uchun quyidagi 7-rasm boʻyicha qabul qilinishi kerak, Vb,max>Vb,adm boʻlganda yuvilib ketmaslikdan himoya qilinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-rasm. Yuvilib ketmaydigan tag tezliklarning yoʻl qoʻyiladigan qiymatlar grafigi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Bermali massivlarga boʻladigan muallaqlashuvchi toʻlqin epyurasi mazkur SHNQning 1-b rasmiga muvofiq pbri kPa, ordinatalar bilan (i=1,2 yoki 3) boʻlgandagi aniqlanuvchi trapetsiya shaklda quyidagi formula orqali qabul qilinishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (13)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbunda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— devordan massivning muvofiq yoqigacha boʻlgan masofa, m;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkbri — ushbu SHNQning 4-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishρ f — gidrotexnika inshooti tagligi sathidagi toʻlqin bosimi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
4-jadval |
|
Nisbiy
chuqurlik d/ |
Toʻlqinlar
yotiqligidagi |
|
|
15 va undan kam |
20 va undan koʻp |
|
|
0,27 dan kam |
0,86 |
0,64 |
|
0,27 dan 0,32 gacha |
0,60 |
0,44 |
|
0,32 dan ortiq |
0,30 |
0,30 |
/h
koeffitsiyent kbrHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Vertikal kesimli gidrotexnika inshootlariga parchalanuvchi va qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlardan boʻladigan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Ochiq akvatoriya tomonidan parchalanuvchi toʻlqinlar taʼsiriga gidrotexnika inshootlarini hisoblash berma yuqorisida boʻlgan dbr<1,25h va tubigacha boʻlgan chuqurlikda dbr³1,5 h quyidagi 8-rasmga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-rasm. Parchalanuvchi toʻlqinlarning vertikal devoriga va uning tubiga bergan bosimi epyurasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishParchalanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan gorizontal chiziqli yuklanishni Pxs, kN/m, yon tomondan boʻladigan toʻlqin bosimining epyura yuzasi boʻyicha qabul qilish lozim, bunda z, m ordinatlar qiymatlari uchun p, kPa qiymatlarni quyidagi formulalar boʻyicha aniqlash lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz1 = -h, p1 = 0; (14)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz2 = 0, p2 = 1,5pgh; (15)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz3 = df, 
(16)
(16)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishParchalanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan vertikal chiziqli yuklanishni Pzc, kN/m, muallaqlashuvchi toʻlqin bosimi epyura yuzasiga teng deb qabul qilinishi hamda quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(17)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishμ — 5-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishParchalanuvchi toʻlqinlar boʻlganda vertikal devor oldidagi berma yuzasidan suvning maksimal tezligi Vf,max, m/s quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(18)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
5-jadval |
|
|
≤ 3 |
5 |
7 |
9 |
|
μ koeffitsiyenti |
0,7 |
0,8 |
0,9 |
1,0 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Ochiq akvatoriya tomondan qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlar taʼsiri ostidagi gidrotexnika inshootlar hisobi, tubi devor bilan ulangan qismining kamida 0,5 
m uzunlik boʻyicha db<dcr chuqurlik ostida amalga oshirilishi lozim (9-rasm), bunda qirgʻoqqa uriluvchi maksimal toʻlqin choʻqqisining hisoblangan sathdan koʻtarilishi nc,sur, m, quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
m uzunlik boʻyicha db<dcr chuqurlik ostida amalga oshirilishi lozim (9-rasm), bunda qirgʻoqqa uriluvchi maksimal toʻlqin choʻqqisining hisoblangan sathdan koʻtarilishi nc,sur, m, quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(19)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhsur — qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin balandligi, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdcr — kritik chuqurlik, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-rasm. Vertikal devor va uning tubiga qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlar bosimi epyurasi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — tub sathidagi toʻshama usti bilan,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb — toʻshama tubining yuqorisi bilan
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlardan boʻlgan gorizontal chiziqli yuklanishni Pxc, kN/m, yon tomon toʻlqin bosimi epyurasi yuzasi boʻyicha qabul qilinishi, bunda r qiymatlar, kPa, z, m, ordinatlar qiymati uchun quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz1 = -hzur, p1 = 0; (20)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, p2 = 1,5pgh; (21)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz3 = -df, 
, (22)
, (22)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin uzunligi, m.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlardan boʻlgan vertikal chiziqli yuklanishni Pzc, kN/m, muallaqlashuvchi toʻlqin bosimi (r3 balandlik bilan) epyurasi yuzasiga teng qilib olinadi va quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(23)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOchiq akvatoriya tomondan vertikal devor oldidagi qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinning maksimal tub tezligi Vb,max, m/s quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(24)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. I va II sinf gidrotexnika inshootlariga parchalanuvchi va qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin taʼsirlaridan boʻlgan yuklanishlarni, laboratoriya tadqiqotlari yoki dinamik uslublar hisobi asosida aniqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Qiya gidrotexnika inshootlariga yuklanish va toʻlqinlarning taʼsirlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Toʻlqinlar qiyaligiga boʻlgan orqaga qaytishi balandligini hrun, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhrun = krkpkspkrunkikαh1% (25)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh1foiz — tizimda 1 foiz taʼminlanish bilan toʻlqinlar balandligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkr va kp — ushbu SHNQning 6-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi qiyalikning gʻadir-budirligi va oʻtkazuvchanligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishksp — mazkur SHNQning 7-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkrun — ushbu SHNQning 10-rasmi grafiklari boʻyicha qabul qilinuvchi, gidrotexnika inshooti oldidagi suv chuqurligi d va toʻlqin yotiqligiga bogʻliq 
koeffitsiyent.
koeffitsiyent.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQavssiz koʻrsatilgan `ld /h1foiz kattalik qiymatlari d ³ 2h1foiz holat uchun tegishlidir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishGidrotexnika inshooti oldidagi d < 2h1foiz chuqurlikda krun koeffitsiyentni d = 2h1foiz chuqurlikda aniqlanuvchi va `ld/h1foiz kattalik ushbu SHNQning 10-rasmida qavslar ichida keltirilgan`ld qiymat boʻyicha qabul qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
6-jadval |
|
Qiyalikni mahkamlash konstruksiyasi |
Nisbiy gʻadir-budirlik r/h1foiz, |
kr koeffitsiyenti |
kp koeffitsiyenti |
|
Beton (temir-beton) plitalar bilan |
- |
1 |
0,9 |
|
Tosh-shagʻalli, toshli yoki betonli (temir-betonli) bloklar bilan mahkamlash |
0,002 dan kam |
1 |
0,9 |
|
0,005 — 0,01 |
0,95 |
0,85 |
|
|
0,02 |
0,9 |
0,8 |
|
|
0,05 |
0,8 |
0,7 |
|
|
0,1 |
0,75 |
0,6 |
|
|
0,2 dan katta |
0,7 |
0,5 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishGʻadir-budirlik xususiyatli oʻlchamini r, m mahkamlash materiali donachalari oʻrtacha diametrining yoki beton (temir-beton) bloklar oʻrtacha oʻlchamiga teng qilib olinishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
7-jadval |
|
ctg j qiymati |
1-2 |
3-5 |
5 dan katta |
|
ksp koeffitsiyent shamol tezligi Vw, m/s: |
|
|
|
|
20 m/s va katta |
1,4 |
1,5 |
1,6 |
|
10 m/s |
1,1 |
1,1 |
1,2 |
|
5 va undan kam |
1 |
0,8 |
0,6 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIzoh: φ — qiyalikni gorizontga boʻlgan nishabi burchagi, gradus (°).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
8-jadval |
|
|
Orqaga ketish boʻyicha taʼminlanish i,foiz |
0,1 |
1 |
2 |
5 |
10 |
30 |
50 |
|
ki koeffitsiyenti |
1,1 |
1,0 |
0,96 |
0,91 |
0,86 |
0,76 |
0,68 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishki — mazkur SHNQning 8-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi orqaga qaytishi boʻyicha taʼminlanish koeffitsiyenti.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishka — ushbu SHNQning 9-jadvali boʻyicha suv qirqimi va toʻlqin koʻlami orasidagi a burchakka bogʻliq ravishda qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-rasm. krun koeffitsiyenti qiymatlari grafigi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
9-jadval |
|
α, burchagi qiymati, grad |
0 |
10 |
20 |
30 |
40 |
50 |
60 |
|
ka koeffitsiyenti |
1 |
0,98 |
0,96 |
0,92 |
0,87 |
0,82 |
0,76 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIzoh: Qumli va shagʻalli sohil boʻylaridagi toʻlqinlarning qaytish qalinligini aniqlashda, sohil boʻyining boʻron paytida qiyaligi oʻzgarishini hisobga olish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSuv sathi chizigʻida sohil boʻyining eng koʻp pasayishini qirgʻoqda eng katta toʻlqin qaytishi balandligigacha nol qiymatga keltirilgan holda 0,3h deb qabul qilinadi, suv ostida esa d = dcr, m, chuqurlikkacha, yuviluvchi gruntlar uchun yoki d = dcr,u, m — yuvilib ketmaydigan gruntlar uchun (bunda h, dcr va dcr,u — mos ravishdagi toʻlqin balandligi, birinchi va oxirgi buzilish ustunlardagi suvning chuqurligi, m).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Monolit yoki yigʻma plitalar bilan mahkamlangan 1,5<ctgφ<5 ostidagi qiyalik ustiga taʼsir etuvchi toʻlqin bosimi epyurasi ushbu SHNQning 11-rasmi boʻyicha qabul qilinishi lozim. Bunda, maksimal hisoblangan toʻlqin bosimi Pd, kPa quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpd=ks kf prel ρgh, (26)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishks — quyidagi formula orqali aniqlanuvchi koeffitsiyent:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(27)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkf — mazkur SHNQning 10-jadvali boʻyicha aniqlanuvchi koeffitsiyent;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishprel — 2-nuqtadagi qiyalikka taʼsir etuvchi maksimal nisbiy toʻlqin bosimi (mazkur SHNQning 11-rasmi) boʻlib, ushbu SHNQning 11-jadvali boʻyicha yoki quyidagi formula boʻyicha qabul qilinadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11-rasm. Plitalar bilan mahkamlangan qiyalikka boʻlgan maksimal hisoblangan toʻlqin bosimining epyurasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
10-jadval |
|
Toʻlqin yotiqligi |
10 |
15 |
20 |
25 |
35 |
|
|
kf koeffitsiyenti |
1 |
1,15 |
1,3 |
1,35 |
1,45 |
|
/hHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
11-jadval |
|
|
Toʻlqin balandligi, h, m |
0,5 |
1 |
1,5 |
2,0 |
2,5 |
3,0 |
3,5 |
≥4 |
|
Maksimal nisbiy toʻlqin bosimi, prel |
3,7 |
2,8 |
2,3 |
2,1 |
1,9 |
1,8 |
1,75 |
1,7 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMaksimal hisoblangan toʻlqin bosimi Pd bilan bosiluvchi 2-nuqta ordinatasi z2, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(28)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishA va V parametrlari quyidagi formula orqali aniqlanuvchi kattaliklardir:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(29)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(30)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQiyalikka boʻlgan toʻlqin qaytishi balandligiga muvofiq keluvchi z3, m ordinata ushbu SHNQning 7-bandiga asosan aniqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2 — nuqtadan yuqori va past boʻlgan mahkamlangan qiyalik qismlarida (mazkur SHNQning 11-rasm), toʻlqin bosimi epyurasi ordinatalar qiymatlari r, kPa quyidagi masofalarda qabul qilinishi lozim, m:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl1 = 0,0125 Lφ va l3 = 0,0265 Lφ p = 0,4 pd boʻlganda;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl1 = 0,0325 Lφ va l4 = 0,0675 Lφ p = 0,1 pd boʻlganda;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(31)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQiyalikka mahkamlangan plitalar ustidagi toʻlqin bosimiga qarshi bosim epyurasi ordinatlari Pc, kPa, quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPc=ks kf pc,rel ρgh, (32)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpc,rel — ushbu SHNQning 12-rasmi boʻyicha qabul qilinuvchi nisbiy toʻlqin qarshi bosimi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Murakkab shaklga ega boʻlgan qiyalik kesimli gidrotexnika inshootlari uchun (berma va oʻzgaruvchan nishablar) toʻlqin qaytish balandligi hrun va qiyaliklarga mahkamlangan toʻlqin yuklanishlari laboratoriya tadqiqotlari maʼlumotlari boʻyicha aniqlanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Qiya kesimli gidrotexnika inshootlarini va buzib olingan tosh, oddiy va shakldor beton yoki temir-beton bloklardan mahkamlangan qiyaliklarni loyihalashtirishda alohida element massasini m yoki mz, t, quyidagicha aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtosh yoki blokning gidrotexnika inshooti yuqorisidan z=0,7h chuqurlikkacha boʻlgan qismida joylashganda quyidagi formula orqali:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(33)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12-rasm. Nisbiy toʻlqin qarshiligini aniqlash uchun grafiklar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz>0,7h quyidagi formula boʻyicha:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(34)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbunda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkfr — ushbu SHNQning 12-jadvalidan 
boʻlganda, shuningdek murakkab qirqimdagi kfr koeffitsiyent boʻlib, tajriba maʼlumotlari boʻyicha aniqlanadi;
boʻlganda, shuningdek murakkab qirqimdagi kfr koeffitsiyent boʻlib, tajriba maʼlumotlari boʻyicha aniqlanadi;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishrm — mustahkamlovchi material zichligi, t/m3.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
12-jadval |
|
Oʻrnatish elementlari |
kfr koeffitsiyenti |
|
|
uyulgan holatda |
yotqizilgan holatda |
|
|
Tosh |
0,025 |
- |
|
Oddiy beton bloklar |
0,021 |
- |
|
Tetrapod va boshqa shakldor bloklar |
0,008 |
0,006 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Qiyaliklarni saralanmagan tosh yotqizishlar bilan mahkamlash (togʻ massasi bilan) toʻlqin balandligining koʻpi bilan 3,0 m boʻlganda, agar qiyalikning yotiqligi ctgφ<5 va ctgφ>5 boʻlganda 3,5 m dan katta boʻlmaganda yoʻl qoʻyiladi. Bunday mahkamlashni loyihalashda tosh yotqizishlar turli xil oʻlchamdagi fraksiyalardan 
va bundan maydasi yotqizishlarda umumiy materiallar miqdorining i foizni tashkil qiladi, mi — alohida toshlarning i-fraksiyasining massasi, t, Toshning hisobiy massasini m ushbu SHNQning 20-bandi boʻyicha aniqlanadi.
va bundan maydasi yotqizishlarda umumiy materiallar miqdorining i foizni tashkil qiladi, mi — alohida toshlarning i-fraksiyasining massasi, t, Toshning hisobiy massasini m ushbu SHNQning 20-bandi boʻyicha aniqlanadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYotiqligi 
chegarasida boʻlgan qiyaliklarda, granulometrik tarkibni xususiyatlovchi va i — fraksiyaning har qaysisi uchun aniqlanuvchi kgr,i parametrning qiymatlari quyidagi formula orqali aniqlanadi:
chegarasida boʻlgan qiyaliklarda, granulometrik tarkibni xususiyatlovchi va i — fraksiyaning har qaysisi uchun aniqlanuvchi kgr,i parametrning qiymatlari quyidagi formula orqali aniqlanadi:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(35)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD — hisoblanuvchi massa m ga mos keluvchi hisoblanuvchi diametr boʻlib, quyidagi 13-rasmda shtrixlangan zona orqali aniqlanuvchi oraliq ichida boʻlishi lozim. Qiyaliklar yotiqligi ctgj < 3 boʻlganda, laboratoriya tadqiqotlar oʻtkazilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13-rasm. Qiyaliklarni mahkamlash uchun saralanmagan tosh yotqizishni yoʻl qoʻyiluvchi donaviy tarkibini aniqlash grafigi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Saralanmagan turli donachalik tosh yotqizishlar orqali mahkamlangan qiyaliklar yotiqligi ctgφ> 5 sharoitida toshning shamol toʻlqinlari taʼsiridan boʻlgan chegaraviy muvozanat holatiga muvofiq keluvchi hisobiy tosh massasini m, t, 
boʻlganda hosil qilingan natijalarni mazkur SHNQning 13-jadvali boʻyicha aniqlanuvchi
koeffitsiyentga koʻpaytirish bilan ushbu SHNQning 33-formulasi orqali aniqlanishi zarur.
boʻlganda hosil qilingan natijalarni mazkur SHNQning 13-jadvali boʻyicha aniqlanuvchi koeffitsiyentga koʻpaytirish bilan ushbu SHNQning 33-formulasi orqali aniqlanishi zarur.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
13-jadval |
|
ctgφ |
6 |
8 |
10 |
12 |
15 |
||
|
|
0,78 |
0,52 |
0,43 |
0,25 |
0,2 |
||
/h ≥ 10 boʻlganda, kφ, koeffitsiyentHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDi ³ D oʻlchamli fraksiyalarning minimal tarkibi quyidagi 14-jadvalga muvofiq qabul qilinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
14-jadval |
|
Turli donachalik koeffitsiyenti D60/D10 |
5 |
10 |
20 |
40 — 100 |
|
Di ³ D oʻlchamli fraksiyalar minimal miqdori, foiz (ogʻirlik boʻyicha) |
50 |
30 |
25 |
20 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-bob. Silliq toʻsiqlarga va ochiq gidrotexnika inshootlariga toʻlqinlardan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Vertikal silliq toʻsiqlarga toʻlqinlardan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. d > dst boʻlganda koʻndalang oʻlchamlari 
va 
(ushbu SHNQning 14-a rasm) boʻlgan vertikal silliq toʻsiqqa taʼsir qiluvchi toʻlqinlar maksimal Qmax, kN kuchini, toʻsiqning toʻlqinning eng nisbiy yuqorisiga 
turli xil holatlarida olinadigan bir qator qiymatlaridan quyidagi formula orqali aniqlanadi:
va (ushbu SHNQning 14-a rasm) boʻlgan vertikal silliq toʻsiqqa taʼsir qiluvchi toʻlqinlar maksimal Qmax, kN kuchini, toʻsiqning toʻlqinning eng nisbiy yuqorisiga turli xil holatlarida olinadigan bir qator qiymatlaridan quyidagi formula orqali aniqlanadi:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(36)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14-rasm. Silliq toʻsiqlarga boʻladigan toʻlqin yuklanishlarini aniqlash chizmalari: a — vertikal, b — gorizontal
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQi,max va Qv,max — kN, muvofiq ravishda toʻlqinlar taʼsiridagi kuchning inersion va tezlik komponentlari boʻlib, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(37)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(38)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdi va dv — mazkur SHNQning 15-rasmi, 1 va 2-jadvaliga muvofiq ravishda qabul qilinuvchi, toʻlqinlar taʼsirlaridan boʻlgan maksimal kuchning inersion va tezlik komponetlarining mujassamlik koeffitsiyenti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh va l — ushbu SHNQning 1-ilovasining 4-bandiga muvofiq qabul qilinuvchi hisobiy toʻlqinning balandligi va uzunligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — toʻlqin nuri boʻyicha toʻsiq oʻlchami, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb — toʻlqin nuri boʻyicha normal boʻyicha toʻsiq oʻlchami, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD — yumaloq kesimli toʻsiq diametri, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkv — ushbu SHNQning 15-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishai va av — mazkur SHNQning 16-rasm a va b chizmalari boʻyicha qabul qilinuvchi chuqurli kN ning inersion va tezlik koeffitsiyenti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbi va bv — ushbu SHNQning 17-rasmi boʻyicha qabul qilinuvchi, koʻndalang kesimi doira, ellips va toʻgʻri burchakli uchburchak shaklida boʻlgan toʻsiq shakli inersion va tezlik koeffitsiyenti.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
15-jadval |
|
|
Toʻsiqning nisbiy oʻlchami a/l,b/l,D/l |
0,05 |
0,1 |
0,15 |
0,2 |
0,25 |
0,3 |
0,4 |
|
kv koeffitsiyenti |
1 |
0,97 |
0,93 |
0,86 |
0,79 |
0,70 |
0,52 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIzoh: ikki boshi ochiq gidrotexnika inshootlari yoki alohida turadigan silliq toʻsiqlarni toʻlqinlardan boʻladigan yuklanishlarini hisoblash, ularning yuzalarining gʻadir-budirligini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorroziya va tirik organizmlar (organika) taʼsirlarini kamaytirish boʻyicha tajribaviy maʼlumotlar mavjud boʻlganda, shaklning koeffitsiyentlari quyidagi formulalar orqali aniqlanishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβv = Cv; (40)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCi va Cv — inersion va tezlik qarshiliklari koeffitsiyentlarining aniqlangan tajribaviy qiymatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlqinlar silliq toʻsiqlarga burchak ostida kelganda (ellips yoki toʻgʻri burchakli uchburchak kesimda) shakl koeffitsiyentini aniqlash ularning bosh oʻqlar boʻyicha qiymatlari orasidagi interpolyatsiya orqali aniqlanishiga yoʻl qoʻyiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qiymat boʻlganda vertikal silliq toʻsiqqa maksimal taʼsir etuvchi toʻlqin kuchini 
qiymat boʻlganda esa Qmax=Qv,max. boshqa hollarda Qmax ni mazkur SHNQning 36-formulasi orqali turli æ larda olingan bir qator qiymatlardan aniqlanadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15-rasm. Inersion (1-chizma) va tezlik δv (2-chizma) mujassamlik koeffitsiyentlar qiymatlarining toʻlqin kuchi komponenti taʼsiridagi grafigi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16-rasm. Chuqurlikning inersion ai va tezlik av koeffitsiyentlari qiymatlari grafigi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17-rasm. Inersion bi va tezlik bv shakl koeffitsiyentlari qiymatlari grafiklari (ellipsli toʻsiqlar uchun — tutash chiziqlar, prizma shakli toʻsiqlar uchun esa shtrixli chiziqlar) a/b ga bogʻliq ravishda (Q, q va Px uchun) yoki b/a (Pz uchun) 1 — gʻadir-budir ellips shaklli toʻsiq uchun, 2 — silliq toʻsiq uchun, 3 — suv osti gʻadir-budir va suv usti qismi silliq vertikal ellips shakli toʻsiqlar uchun
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. z, m, chuqurlikdagi vertikal silliq toʻsiqqa q, kN/m toʻlqinlardan boʻladigan, toʻlqinlar taʼsirining maksimal kuchi ostida Qmax (mazkur SHNQning 14-a rasm) boʻlishidagi chiziqli yuklanish quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(41)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqi,max va qv,max quyidagi formulalar orqali aniqlanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan maksimal chiziqli yuklanishning inersion va tezlik komponentlari, kN/m:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(42)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(43)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mos ravishda mazkur SHNQning 18-rasmning 1 va 2-grafiklaridan, x qiymatida ushbu SHNQning 23-bandiga muvofiq qabul qilingan toʻlqinlardan boʻladigan chiziqli yuklanishning inersion va tezlik komponentlarining mujassamlik koeffitsiyentlari.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqxi va qxv — toʻlqinlardan boʻladigan chiziqli yuklanish koeffitsiyentlari boʻlib, mazkur SHNQning 19-rasmining a va b chizmalari boʻyicha nisbiy chuqurlikning 
qiymatlari boʻyicha qabul qilinadi.
qiymatlari boʻyicha qabul qilinadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18-rasm. Inersion dxi (1-chizma) va tezlik dxv (2-chizma) komponentlari toʻlqinlardan boʻladigan gorizontal chiziqli mujassamlik koeffitsiyentlari qiymatlarining chizmasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Hisoblangan sath ustidan toʻlqinlangan sathning ortishi n, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn = nrel h, (44)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhrel — 20-rasm boʻyicha aniqlanuvchi toʻlqinlangan sathning nisbiy ortishi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻrtacha toʻlqin chizigʻining hisoblangan sathdan Dd, m, ortishi quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (45)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhc,rel — 20-rasm boʻyicha χ = 0 qiymatda aniqlanuvchi toʻlqin choʻqqisining nisbiy ortishi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Toʻlqin choʻqqisiga nisbatan istalgan holda joylashgan, vertikal silliqlangan toʻsiqqa
m, boʻlgan toʻlqin yuklanishlari Q va q mazkur SHNQning 36 va 41-formulalari orqali aniqlanishi kerak. Bunda, 
koeffitsiyentlari mazkur SHNQning 15-rasmining 1 va 2-grafigidan, 
ushbu SHNQning 18-rasmning 1 va 2-grafiklariga muvofiq qabul qilinishi lozim (belgilangan χ = x/λ qiymat uchun).
m, boʻlgan toʻlqin yuklanishlari Q va q mazkur SHNQning 36 va 41-formulalari orqali aniqlanishi kerak. Bunda, koeffitsiyentlari mazkur SHNQning 15-rasmining 1 va 2-grafigidan, ushbu SHNQning 18-rasmning 1 va 2-grafiklariga muvofiq qabul qilinishi lozim (belgilangan χ = x/λ qiymat uchun).Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19-rasm. qxi, qxv, qzv toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanish koeffitsiyentlari grafiklari, d/l boʻlganda, 1) 0,1, 2) 0,15, 3) 0,2, 4) 0,3, 5) 0,5, 6) 1, 7) 5 va l/h = 40 — tutash chiziqlar, l/h = 8-15 — shtrixli chiziqlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Hisobiy suv sathidan vertikal silliqlangan toʻsiqning toʻlqinlar taʼsiridagi maksimal kuch Qmax yuklanadigan nuqtasiga boʻlgan masofa ZQ,max, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi zarur:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (46)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdi va dv — ushbu SHNQning 15-rasmining 1 va 2-chizmalaridan χ ning Qmax ga muvofiq kelishidagi qabul qilinuvchi koeffitsiyentlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishZQ,i va ZQ,v — muvofiq ravishda inersion va tezlik kuchlari, m komponentlari taʼsir etuvchi nuqtalar ordinatlari boʻlib quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishzi,rel va zv,rel — inersion va tezlik kuchlari komponentlari taʼsir etuvchi nuqtalarning nisbiy ordinatlari boʻlib, mazkur SHNQning 21-rasmi grafiklari boʻyicha qabul qilinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmi va mv — mazkur SHNQning 22-rasmi chizmalari boʻyicha qabul qilinuvchi faza inersion va tezlik koeffitsiyentlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20-rasm. hrel koeffitsiyent qiymatlari grafigi 1 — d/l=0,5 va l/h=40 boʻlganda, 2 — d/l =0,5 va l/h =20, d/l =0,2 va l/h=40 boʻlganda, 3 — d/l =0,5 va l/h =10 boʻlganda, shuningdek d/l =0,2 va l/h=20 boʻlganda, 4 — d/l =0,2 va l/h=10 boʻlganda koeffitsiyentlar 15-rasmning 1 va 2-chizmalari boʻyicha, dxi va dxv esa 18-rasmning 1 va 2-chizmalari boʻyicha c=x/l berilgan qiymat uchun aniqlanadi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21-rasm. Nisbiy ordinatlar miqdorlari grafigi 1-zi,rel va 2-zv,rel
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22-rasm. Faza inersion mi va tezlik mv koeffitsiyenti grafigi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHisob sathidan Q kuch taʼsir etuvchi nuqtagacha x ning toʻlqin oʻrkachidan toʻsiqqacha boʻlgan masofani zQ mazkur SHNQning 46-formula boʻyicha aniqlanadi, bunda di va dv koeffitsiyentlar mazkur SHNQning 15-rasmning 1 va 2-grafiklariga muvofiq berilgan c=x/l qiymat uchun qabul qilinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Gorizontal silliq toʻsiqqa toʻlqinlardan boʻlgan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Pmax, kN/m toʻlqinlardan teng taʼsir etuvchi chiziqli yuklanishning maksimal qiymatini, koʻndalang kesimi oʻlchamlari 
m boʻlgan va zc ≥ b, biroq 
va 
boʻlgandagi gorizontal silliq toʻsiqqa boʻlgan taʼsiri quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim. (ushbu SHNQning 14-b rasm):
m boʻlgan va zc ≥ b, biroq va boʻlgandagi gorizontal silliq toʻsiqqa boʻlgan taʼsiri quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim. (ushbu SHNQning 14-b rasm):Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(49)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishikki holatlar uchun:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmaksimal tashkil etuvchi gorizontal chiziqli yuklanishni Px,max, kN/m, vertikal chiziqli tashkil etuvchi yuklanishning tegishli qiymatida Pz, kN/m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmaksimal vertikal tashkil etuvchi chiziqli yuklanish Pz,max, kN/m, unga muvofiq ravishdagi chiziqli yuklanishning Px, kN/m, gorizontal tashkil etuvchisi qiymatida.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToʻlqin choʻqqisidan toʻsiq markazigacha boʻlgan masofa x, m, maksimal chiziqli yuklanishlar taʼsirida Px,max va Pz,max, c=x/l ning nisbiy kattaligida ushbu SHNQning 18 va 23-rasmlariga muvofiq qabul qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23-rasm. Toʻlqinlardan, vertikal chiziqli yukning inersion δzi (1-grafiklar) va toʻliq komponentlarini yigʻindisi koeffitsiyentlari qiymati grafigi δzv — (2-grafiklar)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Toʻlqinlardan boʻladigan chiziqli yuklanishning gorizontal tashkil etuvchisi maksimal qiymatining Px,max, kN/m, gorizontal silliq toʻsiqqa taʼsiri æ ning turli qiymatlarida qabul qilinuvchi bir qator kattaliklardan quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPx,max=Pxi δxi+Pxv δxv, (50)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPxi, Pxv — toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishning gorizontal tashkil etuvchilari inersion va tezlik komponentlari boʻlib, kN/m quyidagi formulalar boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(51)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(52)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdxi va dxv — toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishning inersion va tezlik komponentlari mujassamlik koeffitsiyentlari boʻlib, ushbu SHNQning 18-rasmining 1 va 2-chizmalari boʻyicha mos ravishda ushbu SHNQning 23-bandidagi x qiymatlarida qabul qilinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ifodalar ham mazkur SHNQning 24-bandi keltirilgan;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbi va bv — mazkur SHNQning 17-rasmi grafiklariga muvofiq a/b gorizontal va b/a vertikal yuklanish qiymati uchun qabul qilinadi, koʻndalang kesim aylana, ellips va toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi toʻsiqning inersion va toʻliq koeffitsiyenti.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Gorizontal silliq toʻsiqqa Pz,max, kN/m, toʻlqinlardan boʻladigan chiziqli yuklanishning vertikal tashkil etuvchisi maksimal qiymatini χ ning turli qiymatlarida olinuvchi bir qator kattaliklarida, quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPz,max=Pzi δxi + Pzv δzv, (53)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPzi va Pzv — toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishning vertikal tashkil etuvchilari inersion va tezlik komponentlari boʻlib, kN/m, quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(54)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(55)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdzi va dzv — inersion va tezlik mujassamlik koeffitsiyenti boʻlib, mazkur SHNQning 23-rasmi 1 va 2-grafiklari boʻyicha χ ning mazkur SHNQning 23-bandiga muvofiq qiymatlarida qabul qilinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqzi va qzv — toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanish koeffitsiyenti boʻlib, mos ravishda mazkur SHNQning 19-rasmi v va g grafiklari boʻyicha nisbiy ordinatalar qiymatlarida qabul qilinadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβi va βv — ifodalar mazkur SHNQning 29-bandi kabi boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Toʻlqin choʻqqisiga nisbatan istalgan holatda x joylashgan gorizontal silliq toʻsiqqa toʻlqinlardan boʻladigan chiziqli yuklanishni tashkil etuvchi gorizontal Px, kN/m yoki Pz, kN/m larning qiymatlari mos ravishda mazkur SHNQning 50 yoki 53-formulalari orqali aniqlanishi, bunda, 
mujassamlik koeffitsiyentlari mazkur SHNQning 18 va 23-rasmlaridagi grafiklar boʻyicha 
berilgan qiymatlar kabi qabul qilinadi.
mujassamlik koeffitsiyentlari mazkur SHNQning 18 va 23-rasmlaridagi grafiklar boʻyicha berilgan qiymatlar kabi qabul qilinadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Toʻlqinlardan boʻladigan teng taʼsir etuvchi chiziqli yuklanishlar maksimal qiymati Pmax, kN/m ning tubda yotuvchi silindrik toʻsiqqa taʼsiri mazkur SHNQning 14-b rasmiga koʻra uning diametri 
m mazkur SHNQning 49-formulasi boʻyicha mazkur SHNQning 28-bandida keltirilgan holat uchun aniqlanishi lozim.
m mazkur SHNQning 49-formulasi boʻyicha mazkur SHNQning 28-bandida keltirilgan holat uchun aniqlanishi lozim.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Tubda yotuvchi silindrik toʻsiqqa taʼsir etuvchi maksimal gorizontal Px,max, kN/m, va mos ravishdagi vertikal Pz, kN/m toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanish proyeksiyalari quyidagi formulalar orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPx,max=Pxiδxi+Pxvδxv; (56)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(57)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPxi va Pxv — toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishning kN/m, gorizontal tashkil etuvchisining mos ravishdagi inersion va tezlik komponentlari boʻlib, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(58)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(59)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ifodalar ushbu SHNQning 29-bandi kabi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishning maksimal vertikal Px,max, kN/m va mos ravishda gorizontal Px, kN/m proyeksiyalari 
teng deb olinishi lozim.
teng deb olinishi lozim.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Vertikal silliq toʻsiqqa parchalanuvchi toʻlqinlardan boʻladigan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Diametri D ≤ 0,4dcr, m boʻlgan vertikal silindrik toʻsiqqa, parchalanuvchi (buziluvchi) toʻlqinlarning taʼsiridan Qcr,max, kN, maksimal kuchini, toʻlqin oʻrkachidan bir qator holatlari uchun hosil qilingan toʻlqinlar taʼsirlari kuchining ayrim qiymatlari boʻyicha (24-a rasm) 0,1x/dt, oraliqda x/dt=0 dan boshlab aniqlanishi, bunda x — parchalanuvchi toʻlqin oʻrkachidan vertikal silindrik toʻsiq oʻqigacha boʻlgan masofa hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSilindrik toʻsiqning toʻlqin choʻqqisiga nisbatan istalgan holati uchun toʻlqinlar taʼsir kuchi Qcr, kN quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQcr = Qi,cr + Qv,cr, (60)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQi,cr va Qv,cr — parchalanuvchi toʻlqinlar taʼsirida boʻlgan kuchlarning inersion va tezlik komponentlari kN boʻlib quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(61)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(62)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdt — toʻlqin etagi ostidagi suv chuqurligi m:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdt = dcr — (hsur — ηs,sur) (63)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishga teng deb olinadi (ushbu SHNQning 24-a rasmida keltirilgan);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhsur £ 0,8
shartga rioya qilinishi bilan sayoz suv doirasidagi toʻlqinning birinchi bor yopirilishidagi (shaklini oʻzgartirgan) toʻlqin balandligi, m;
shartga rioya qilinishi bilan sayoz suv doirasidagi toʻlqinning birinchi bor yopirilishidagi (shaklini oʻzgartirgan) toʻlqin balandligi, m;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishηs,sur — toʻlqin choʻqqisini suvning hisob sathidan koʻtarilishi (birinchi yopirilishida), m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdzi va dzv — inersion va tezlik koeffitsiyenti boʻlib, mazkur SHNQning 24-b rasmi grafiklari boʻyicha qabul qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24-rasm. Parchalanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan yuklanishlarni aniqlash grafigi va di,cr — 1-egri chiziq, dv,cr — 2-egri chiziq koeffitsiyentlar qiymatlari grafigi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Parchalanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanishni, qcr, kN/m, z, m chuqurlikdagi hisob sathidan mazkur SHNQning 24-a-rasmiga muvofiq toʻsiq oʻqining toʻlqin choʻqqisidan x/dt nisbiy uzoqlashuvidagi vertikal silindrik toʻsiqqa taʼsir kuchi quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqcr = qi,cr + qv,cr (64)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqi,cr va qv,cr — parchalanuvchi toʻlqinlardan boʻlgan chiziqli yuklanish inersion va tezlik komponentlarining, kN/m, vertikal toʻsiqqa taʼsiri quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(65)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(66)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
i,cr va v,cr — inersion va tezlik koeffitsiyentlari boʻlib, mazkur SHNQning 25-rasmi a va b chizmalari boʻyicha muvofiq ravishda nisbiy chuqurlik qiymatlarida qabul qilinadi:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25-rasm. Inersion 
i,cr va tezlik v,cr koeffitsiyentlari qiymatlari grafigi
i,cr va tezlik v,cr koeffitsiyentlari qiymatlari grafigiHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishδi,cr (24-b rasm) va 
i,cr (25-a rasm) koeffitsiyentlarini x/dt >0 boʻlganda musbat va x/dt <0 boʻlganda manfiy deb olinadi.
i,cr (25-a rasm) koeffitsiyentlarini x/dt >0 boʻlganda musbat va x/dt <0 boʻlganda manfiy deb olinadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Silliq elementlardan boʻlgan ikki boshi ochiq boʻlgan gidrotexnika inshootlariga toʻlqinlardan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Sterjen tizimi koʻrinishidagi ikki boshi ochiq gidrotexnika inshootlariga toʻlqinlar yuklanishlarini har qaysi elementni hisoblanuvchi toʻlqin kesimiga nisbatan turgan holatini hisobga olgan holda mazkur SHNQning 23 — 31-bandlariga muvofiq aniqlangan yuklanishlarni jamlash orqali hosil qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishGidrotexnika inshooti elementining eng katta diametri D, m, da uni elementlar oʻqlari orasidagi masofa l, m, 3D yoki undan katta boʻlganda, alohida joylashgan silliq toʻsiq deb hisoblash lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl<3D boʻlganda esa gidrotexnika inshootining alohida elementi uchun hosil qilingan toʻlqin yuklanishini, koʻlam boʻyicha yaqinlashish koeffitsiyentiga ψ t hamda quyidagi 16-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi toʻlqinlar nuri ψ i ga koʻpaytirish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
16-jadval |
|
Toʻsiqlar oʻqlari orasidagi nisbiy masofa l/D |
Nisbiy diametrlar D/l qiymatlaridagi yaqinlashish koeffitsiyentlari ψ t i ψ i |
|||
|
ψt |
ψl |
|||
|
0,1 |
0,05 |
0,1 |
0,05 |
|
|
3 |
1 |
1 |
1 |
1 |
|
2.5 |
1 |
1.05 |
1 |
0.98 |
|
2 |
1.04 |
1.15 |
0.97 |
0.92 |
|
1.5 |
1.2 |
1.4 |
0.87 |
0.8 |
|
1.25 |
1.4 |
1.65 |
0.72 |
0.68 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Ikki boshi ochiq gidrotexnika inshootining qiya elementiga toʻlqinlardan yuklanishni tashkil etuvchi gorizontal va vertikal epyuralari orqali hisoblanishi, ular ordinatlari hisob sathi ostida chuqurlashish va hisobiy toʻlqin choʻqqisidan elementning alohida qismlarini uzoqlashuvini hisobga olgan holda mazkur SHNQning 31-bandiga muvofiq aniqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishGidrotexnika inshootining elementlariga 25° dan kichik boʻlgan burchak ostida gorizontalga yoki vertikalga ogʻma holda boʻlgan toʻlqinlar yuklanishlarini mazkur SHNQning 26 va 31-bandlariga muvofiq ham vertikal ham gorizontal silliq toʻsiqqa nisbatan aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Silliq elementlardan boʻlgan ikki boshi ochiq gidrotexnika inshootlariga doimiy boʻlmagan shamol toʻlqinlari taʼsiridan boʻlgan dinamik yuklanishni mazkur SHNQning 36 va 37-bandlariga muvofiq olingan tizimda balandlik bilan taʼminlangan va oʻrtacha uzunlikdagi toʻlqinlardan boʻlgan statik yuklanish qiymatini mazkur SHNQning 17-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi dinamiklik koeffitsiyenti — k d ga koʻpaytirish orqali aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
17-jadval |
|
Davrlar nisbati Tc /T |
0,01 |
0,1 |
0,2 |
0,3 |
|
kd dinamiklik koeffitsiyenti |
1 |
1,15 |
1,2 |
1,3 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTc — gidrotexnika inshootining oʻz tebranish davri, s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishT — oʻrtacha toʻlqin davri, s.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDavrlar nisbati 
boʻlganda, gidrotexnika inshootining dinamik hisobi bajarilishi lozim.
boʻlganda, gidrotexnika inshootining dinamik hisobi bajarilishi lozim.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Katta diametrli vertikal silindrlarga toʻlqinlardan yuklanishlar (maxsus holatlar)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Tosh-shagʻal yoki tosh tashlangan asos ustida joylashgan vertikal yumaloq silindrik toʻsiqning butunligicha tubiga nisbiy toʻlqin bosimidan boʻlgan tubining markaziga nisbatan maksimal agʻdaruvchi moment Mz,por, kN•m quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(67)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbpor — quyidagi 18-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi asosning oʻtkazishini hisobga olgandagi agʻdaruvchi moment koeffitsiyenti.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
18-jadval |
|
D/λ |
0,2 |
0,3 |
0,4 |
0,5 |
0,6 |
0,7 |
0,8 |
|
βpor |
1,02 |
1,30 |
1,39 |
1,39 |
1,34 |
1,29 |
1,23 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Tubining markaziga nisbatan toʻsiqqa taʼsir koʻrsatuvchi toʻla maksimal agʻdaruvchi momenti ikki moment yigʻindisi Mz,por mazkur SHNQning 67-formulasi orqali va maksimal kuchdan boʻlgan moment Qmax orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(68)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCq — quyidagi 19-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
19-jadval |
|
D/λ |
0,2 |
0,3 |
0,4 |
0,5 |
0,6 |
0,7 |
0,8 |
|
Cq |
0,93 |
1,07 |
1,05 |
0,98 |
0,90 |
0,84 |
0,79 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Gorizontal kuch Qmax maksimum sarfidagi z³0 chuqurlikda boʻlgan vertikal yumaloq silindrik toʻsiq yuzasi nuqtasida boʻladigan toʻlqin bosimi r, kPa, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(69)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishχ — ushbu SHNQning 20-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi taqsimlanish koeffitsiyenti.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
20-jadval |
|
θ, grad |
D/l boʻlganda c koeffitsiyenti qiymatlari |
||
|
0,2 |
0,3 |
0,4 |
|
|
0 |
0,73 |
0,85 |
0,86 |
|
15 |
0,7 |
0,83 |
0,85 |
|
30 |
0,68 |
0,81 |
0,84 |
|
45 |
0,6 |
0,74 |
0,8 |
|
60 |
0,5 |
0,65 |
0,7 |
|
75 |
0,35 |
0,51 |
0,55 |
|
90 |
0,22 |
0,34 |
0,34 |
|
105 |
0,03 |
0,11 |
0,1 |
|
120 |
-0,09 |
-0,08 |
-0,1 |
|
135 |
-0,23 |
-0,23 |
-0,23 |
|
150 |
-0,32 |
-0,36 |
-0,33 |
|
165 |
-0,37 |
-0,42 |
-0,38 |
|
180 |
-0,41 |
-0,45 |
-0,4 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIzoh: q — keluvchi toʻlqin nuri bilan toʻsiq markazidan qurilayotgan nuqtaga qarab yoʻnalgan yoʻnalish orasidagi burchak (silindrning old tashkil etuvchisi uchun q = 0).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSuvning hisob sathidan yuqorisida yotgan nuqtalardagi r bosim c >0 boʻlganda (z<0) mazkur SHNQning 69-formulasi orqali aniqlanuvchi z =0 sathda chiziqli jadval r, hamda r =0 orasida z = — ch sathda, c <0 boʻlganda esa 0 < z < -ch nuqtalar uchun ham chiziqli jadval r = 0 z = 0 boʻlganda va r oraligʻida 69-formula orqali aniqlanuvchi z = -ch boʻlganda qabul qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Toʻsiq doirasi aylanasida joylashgan (Ø = 90° va 270°) nuqtalardagi va toʻsiq oldida toʻsiq aylanasidan 
masofada (Ø = 0°) boʻlgan nuqtalardagi maksimal tub tezligi Vb,max, m/s, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
masofada (Ø = 0°) boʻlgan nuqtalardagi maksimal tub tezligi Vb,max, m/s, quyidagi formula orqali aniqlanadi:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(70),Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishφv koeffitsiyent mazkur SHNQning 21-jadvali boʻyicha olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
21-jadval |
|
Hisob nuqtalari holati |
φv koeffitsiyentining D/l boʻlgandagi qiymati |
||
|
0,2 |
0,3 |
0,4 |
|
|
Aylana toʻsiqlarga |
0,98 |
0,87 |
0,77 |
|
Toʻsiq oldida |
0,67 |
0,75 |
0,75 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-bob. Qirgʻoq mahkamlash gidrotexnika inshootlariga shamol toʻlqinlari va kanal qirgʻoqlariga kema toʻlqinlari yuklanishlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Qirgʻoq mahkamlash gidrotexnika inshootlariga shamol toʻlqinlaridan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Toʻlqin yotiqligidagi undan boʻladigan teng taʼsir etuvchi chiziqli yuklanish bilan suv osti toʻlqin sindirgichiga taʼsiri gorizontal Rx, kN/m va vertikal Pz hamda Pc, kN/m, proyeksiyalarining maksimal qiymatlarini yon tomon va muallaqlashtiruvchi toʻlqin bosimi epyuralari boʻyicha mazkur SHNQning 26-rasmiga koʻra qabul qilish lozim, bunda R, kPa qiymat, z ga bogʻliq holda tubning nishabi i hisobga olingani holda quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26-rasm. Suv osti toʻlqin sindirgichga boʻlgan toʻlqin bosimi epyuralari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtub nishabi i £ 0,04 boʻlganda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz = z1 boʻlganda z < z2, p1 = pg(z1 — z4); (71)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz1 ≥ z2 boʻlganda, p1 = p2; (72)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz = z2, 
(73)
(73)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz = z3 =d, p3 = kwp2 (74)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtub nishabi i > 0,04 boʻlganda: z=z1, p1 71 va 72-formulalari orqali aniqlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz = z2, p2 = pg(z2 — z4) (75)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz = z3 = d, p3 = p2 (76)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz1 — gidrotexnika inshooti yuqorisi ordinati, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz2 — ushbu SHNQning 22-jadvali boʻyicha toʻlqin tagi ordinati, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkw — mazkur SHNQning 23-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz4 — suv osti toʻlqin sindirgich ortidagi suv sathi ordinati, m boʻlib, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz4 = — krd(z1 — z5) + z1; (77)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkrd — ushbu SHNQning 22-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz5 — mazkur SHNQning 22-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi suv osti toʻlqin sindirgichi oldidagi toʻlqin oʻrkachi ordinati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
22-jadval |
|
|
Toʻlqinning nisbiy balandligi h/d |
0,4 |
0,5 |
0,6 |
0,7 |
0,8 |
0,9 |
1 |
|
Toʻlqin tagining nisbiy pasayishi z2/d |
0,14 |
0,17 |
0,20 |
0,22 |
0,24 |
0,26 |
0,28 |
|
Toʻlqin oʻrkachining nisbiy koʻtarilishi z5/d |
-0,13 |
-0,16 |
-0,20 |
-0,24 |
-0,28 |
-0,32 |
-0,37 |
|
krd koeffitsiyenti |
0,76 |
0,73 |
0,69 |
0,66 |
0,63 |
0,60 |
0,57 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Qirgʻoq mahkamlash gidrotexnika inshooti oldidagi maksimal tub tezligi Vb,max, m/s, u 12-formula orqali aniqlanadi ksl koeffitsiyenti quyidagicha qabul qilinishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishvertikal yoki katta qiyalikka ega boʻlgan devor uchun mazkur SHNQning 23-jadvali boʻyicha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsuv osti toʻlqin sindirgich uchun mazkur SHNQning 24-jadvali boʻyicha.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
|
23-jadval |
|
|
Toʻlqin yotiqligi |
8 |
10 |
15 |
20 |
25 |
30 |
35 |
||
|
kw koeffitsiyenti |
0,73 |
0,75 |
0,8 |
0,85 |
0,9 |
0,95 |
1 |
||
/hHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
24-jadval |
|
Toʻlqinning nisbiy uzunligi |
≤5 |
10 |
15 |
20 va katta |
|
ksl koeffitsiyenti |
0,5 |
0,7 |
0,9 |
1,1 |
/dHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishParchalanuvchi va qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqinlarda qirgʻoq mahkamlash gidrotexnika inshootlari oldidagi suvning maksimal tub tezligi Vb,max, m/s, muvofiq ravishda 18 va 24-formulalari orqali aniqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYuvib ketmaydigan tub tezliklari yoʻl qoʻyilgan qiymatlari ushbu SHNQning 22-bandiga asosan qabul qilinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Vertikal toʻlqindan himoyalash devoriga parchalanuvchi va uziluvchi toʻlqinlar teng taʼsir etuvchi chiziqli yuklanishlari gorizontal Px, kN/m, va vertikal Pz, kN/m, proyeksiyalari maksimal qiymatlari (qirgʻoq tomondan grunt agʻdarmasi mavjud boʻlmaganda) yon tomon va muallaqlashtiruvchi toʻlqin bosimlari epyuralari mazkur SHNQning 27-rasmi boʻyicha qabul qilinadi, bunda p, kPa, va nc m qiymatlar gidrotexnika inshooti joylashgan yerga bogʻliq holda aniqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishGidrotexnika inshootining suv yoʻli yopilgan oxirgi qirgʻoq toʻlqinlari bostirib keluvchi joyida joylashishida mazkur SHNQning 27-a rasmiga koʻra quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(78)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(79)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishGidrotexnika inshootini urez zonasi oldida joylashishida (mazkur SHNQning 27-b rasmi) quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(80)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(81)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishGidrotexnika inshootini urez chizigʻi tashqarisida toʻlqinlarni qirgʻoqqa urilish doirasida mazkur SHNQning 27-v rasmiga koʻra quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(82)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(83)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhc — toʻlqin oʻrkachini toʻlqindan himoya devori tik tekisligi hisobiy sathidan ortishi, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhbr — parchalanuvchi (buziluvchi) toʻlqinlar balandligi, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishan — toʻlqinni oxirgi bosib keluvchi tekisligidan urez chizigʻigacha boʻlgan masofa, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishai — toʻlqinni oxirgi bosib keluvchi tekisligidan gidrotexnika inshootigacha boʻlgan masofa, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishal — suvning urez chizigʻidan gidrotexnika inshootigacha boʻlgan masofa, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishar — suvning urez chiziqdan buzilgan toʻlqinlarni qirgʻoqqa urilish chegarasigacha boʻlgan masofa (gidrotexnika inshooti mavjud boʻlmaganida), m quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishar = h run1foiz ctgφ, (84)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhrun1foiz — qirgʻoqqa keluvchi toʻlqinlar balandligi, m boʻlib, mazkur SHNQning 17-bandi boʻyicha aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27-rasm. Vertikal toʻlqindan himoya devoriga, gidrotexnika inshootining quyidagicha joylashuvida toʻlqin bosimi epyuralari: a — qirgʻoqqa urilish toʻlqini doirasida, b — urez chizigʻi doirasida, v — urez chizigʻidan tashqarida
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
25-jadval |
|
Gidrotexnika inshooti yuqorisi ordinati z1,m |
-0,3h |
0,0 |
+0,3h |
+0,65h |
|
kzd koeffitsiyenti |
0,95 |
0,85 |
0,8 |
0,5 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIzohlar:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Agar gidrotexnika inshooti yuqorisi ordinati z1>> -0,3h, m, boʻlsa (78), (80) va (82) formulalar orqali aniqlanuvchi toʻlqin bosimi qiymatini ushbu SHNQning 25-jadvali boʻyicha qabul qilinadigan kzd koeffitsiyentga koʻpaytirish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqindan himoya devoriga boʻlgan yuklanish, ularni toʻlqin urilish doirasida joylashishi ushbu SHNQning 12-bandiga asosan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Vertikal toʻlqindan himoya devoriga (qirgʻoq tomondan grunt agʻdarish orqali) buzilgan toʻlqinlardan teng taʼsir qiluvchi chiziqli yuklanishlar proyeksiyalari gorizontal Px, kN/m va vertikal Pz, kN/m maksimal qiymatlarini, toʻlqinlarni qaytishida yon tomon va muallaqlashtiruvchi toʻlqin bosimi mazkur SHNQning 28-rasmiga muvofiq epyuralari boʻyicha qabul qilinishi, bunda pr, kPa qiymat quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpr = pg(Δzr — 0,75hbr) (85)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΔzr — toʻlqin qaytishida vertikal devor oldida suvning yuzasi hisob sathidan pasayishi boʻlib, suv chizigʻidan gidrotexnika inshootigacha boʻlgan al masofaga bogʻliq ravishda, al ≥ 3hbr Δzr = 0 va al < 3hbr Δzr = 0,25 hbr boʻlgan holatlarda qabul qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28-rasm. Vertikal toʻlqindan himoya devoriga toʻlqin qaytishidagi toʻlqin bosimi epyuralari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Toʻlqin bosimi p, kPa, devorning egri chiziqli qismida mazkur SHNQning 44-bandiga muvofiq vertikal devorga boʻlgan toʻlqin bosimi epyurasi boʻyicha bu epyurani quyidagi 29-rasmga koʻra egri chiziqli yuzaga boʻlgan normal boʻyicha yoʻnaltirish orqali qabul qilinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29-rasm. Toʻlqindan himoya devorining egri chiziqli qismidagi toʻlqin bosimi epyurasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Qirgʻoq himoyalagich elementiga toʻlqinlardan teng taʼsir etuvchi chiziqli yuklanish proyeksiyalari gorizontal Px,ext, Px,int, kN va vertikal Pz, kN maksimal qiymatlari yon tomon va muallaqlashtiruvchi toʻlqin bosimi mazkur SHNQning 30-rasmiga koʻra epyuralari boʻyicha qabul qilinishi lozim, bunda qirgʻoq himoyalagich tashqi pext, kPa va soya tomon pint, kPa, qirralariga toʻlqin bosimi qiymatlari va toʻlqin oʻrkachining muvofiq holdagi koʻtarilishlari ηext, m, va ηint, m, quyidagi formulalar orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(86)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(87)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkα — mazkur SHNQning 26-jadvali orqali qabul qilinuvchi toʻlqin koʻlamini qirgʻoq himoyalagichga yaqinlashib kelish burchagiga bogʻliq boʻlgan koeffitsiyent.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30-rasm. Qirgʻoq himoyalagichga boʻlgan toʻlqin bosimi epyurasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
26-jadval |
|
Qirgʻoq himoyalagich yogʻi |
ctgα |
l/ |
|||
|
0,03 va kam |
0,05 |
0,1 |
0,2 va koʻp |
||
|
Tashqi soya yoqi |
- |
1 |
0,75 |
0,65 |
0,6 |
|
0 |
1 |
0,75 |
0,65 |
0,6 |
|
|
0,2 |
0,45 |
1,45 |
0,45 |
0,45 |
|
|
0,5 |
0,29 |
0,22 |
0,30 |
0,35 |
|
|
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
qiymatida kα
koeffitsiyentHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Kanal qirgʻoqlari mahkamlanishlariga kema toʻlqinlaridan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Kema toʻlqini balandligini hsh, m quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(88)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishds va lu — kemaning oʻtirishi va uzunligi, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishδ — kemaning suv sigʻimining toʻliqlik koeffitsiyenti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVadm — kemaning foydalanish talablari boʻyicha yoʻl qoʻyiluvchi tezligi, m/s boʻlib, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(89)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishka — kemaning koʻndalang kesim yuzasining kanalning tirik kesimi yuzasiga boʻlgan nisbati A, m2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb — kanalning suv urezi boʻyicha kengligi, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Kema toʻlqinini qiyalikka borish balandligini hrsh mazkur SHNQning 31-rasmiga koʻra quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(90)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβsl — tekis plitalar bilan qoplangan qiyaliklar uchun 1,4 ga teng boʻlgan, tosh yotqizish bilan — 1,0 va tosh tashlash bilan — 0,8 deb qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Kemalar toʻlqinidan boʻladigan chiziqli yuklanishning maksimal qiymati kanal qirgʻoqlari mahkamlanishlari uchun R, kN/m toʻlqin bosimi epyuralari boʻyicha qabul qilinishi lozim (mazkur SHNQning 31-rasmi). Bunda, p, kPa qiymatlar z ga bogʻliq holda quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishplitalar bilan mahkamlangan qiyalikka toʻlqinni urilishida (31-a rasm):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(91)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(92)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(93)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishplitalar bilan mahkamlangan qiyalikdan toʻlqin qaytishida (31-b rasm):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(94)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(95)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(96)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishvertikal devor oldidan suv toʻlqinlanib oqishida (31-v rasm):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(97)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(98)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(99)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(100)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdinf — qiyalik mahkamlanishning tag chuqurligi, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdh — qoziq qoqilish chuqurligi, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
filtratsiya oqibatida kanal qirgʻogʻining mahkamlash yerlaridan boshqa joylarda suv sathining pasayishi m quyidagilarga teng qilib qabul qilinadi:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,25 hsh — qiyalik boʻyicha mahkamlangan, suv hisob sathidan 4 m dan kam boʻlmagan uzunlikda suv oʻtkazmaydigan tayanch bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,2 hsh — qiyalik boʻyicha mahkamlangan, suv hisob sathidan 4 m dan katta uzunlikda, tosh koʻrinishidagi tayanch bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,1 hsh — tish-tirnoqli vertikal devor uchun.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31-rasm. Qirgʻoq kanallari mahkamlanishlariga kema toʻlqinlari bosimi epyuralari: a — qiyalikka toʻlqinni urilishida, b — qiyalikdan toʻlqin qaytishida, v-vertikal devor oldidan suv toʻlqinlanib oqishida
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-bob. Gidrotexnika inshootlariga kemalardan (suzuvchi obyektlardan) boʻladigan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Asosiy talablar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Gidrotexnika inshootlarini kemalardan (suzuvchi obyektlardan) boʻladigan yuklanishni hisoblashda quyidagilar aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmazkur SHNQning 49 — 51-bandlariga muvofiq suzuvchi obyektlarga shamol, oqim va toʻlqinlardan boʻladigan yuklanishlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkema bogʻlangan gidrotexnika inshootlariga shamol, oqim va toʻlqinlar taʼsirida qirgʻoq gidrotexnika inshootiga yonlari bilan tegishidan boʻladigan yuklanishlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkemaning bogʻlash gidrotexnika inshootiga yoni bilan yaqinlashib kelishida boʻladigan yuklanishlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkemaga shamol va oqimni taʼsir qilishida bogʻlovchi arqonni tortilish — taranglashishidan boʻladigan yuklanishlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Suzuvchi obyektlarga shamol, oqim va toʻlqinlardan boʻladigan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. Suzuvchi obyektlarga shamol taʼsiridan boʻlgan kuchlarni tashkil etuvchilari, koʻndalang Wq, kN va uzunasiga Wn, kN quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisharqondan boʻshatilgan kemalar va suzuvchi bogʻlash joylar uchun:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWq = 73.6 10−5 Aq V² q ξ; (101)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWn = 49.0·10−5 An V²n ξ; (102)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsuzuvchi kema ustaxonalari uchun
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWq = 79.5 10−5 Aq V²q (103)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWn =79.5 10−5 An V²n, (104)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAq va An — suzuvchi obyektlarning yelkanligini (siluetlarini) muvofiq holdagi yon va old suv usti yuzalari, m2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVq va Vn — kema qatnovi davrida 2 foiz shamol tezligi taʼminlanishining mos ravishda koʻndalang va uzunasiga tashkil etuvchilari, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishξ — ushbu SHNQning 27-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent boʻlib, unda ah — suzuvchi obyektning suv usti qismining koʻndalang va uzuna siluetlarining eng katta gorizontal oʻlchami.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYelkanlik yuzalari shamol kelish tomonga joylashgan ekranlashtiruvchi toʻsiqlar yuzalarini hisobga olgan holda aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
27-jadval |
|
Suzuvchi obyekt siluetining eng katta oʻlchami ah, m |
25gacha |
50 |
100 va katta |
|
ξ koeffitsiyenti |
1,00 |
0,80 |
0,65 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Suzuvchi obyektga oqimni taʼsiridan boʻlgan kuchning koʻndalang Qw, kN va uzunasiga Nw, kN tashkil etuvchilari quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQw =0.59 AlV²t ; (105)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN w =0.59 AlV²t (106)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAl va At — suzuvchi obyektlarning mos ravishdagi yon va old tomoni suv osti yelkanlik yuzalari, m
;
;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVt va Vl — kema qatnovi mavsumi davrining 2 foiz taʼminlangan koʻndalang va uzuna oqim tezligi tashkil etuvchilari, m/s.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Suzuvchi obyektlarga toʻlqinlar taʼsiridan boʻladigan koʻndalang Q, kN va uzuna N, kN gorizontal kuchlarni amplitudasining maksimal qiymati boʻlib quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQ = x γ1 ρghAl, (107)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN = x ρ ghAt, (108)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishc — mazkur SHNQning 32-rasmi boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent, unda ds — suzuvchi obyektning oʻtirishi, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishγ1 — mazkur SHNQning 28-jadvali orqali qabul qilinadigan koeffitsiyent, unda al — suzuvchi obyektning suv osti qismining uzuna siluetining eng katta gorizontal oʻlchami, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh — tizimda 5 foiz taʼminlanganlik bilan toʻlqinlar balandligi, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAl va At — belgilanishlar mazkur SHNQning 54-bandida keltirilgan kabi boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32-rasm. æ koeffitsiyentining qiymatlari grafigi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28-jadval | |||||
al/λ | 0,5 va kam | 1 | 2 | 3 | 4 va undan ortiq |
γ1 koeffitsiyenti | 1 | 0,73 | 0,5 | 0,42 | 0,4 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIzoh. Toʻlqinli yuklanishning oʻzgarish davrini oʻrtacha toʻlqinlar davriga teng deb qabul qilinishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Gidrotexnika inshootlarini suzuvchi obyektlardan pallarga uzatiluvchi yuklanishlarini, kema bogʻlash joylari asosi qismlarni va ankerli tayanchlarni (qabul qilingan miqdorga, kalibrni va bogʻlanishlar uzunligini, bogʻlamlarni tarangliklarini dastlabki holati qiymatlari, osilgan yuklar massalari va ularning mahkamlangan joylari) hisoblashlarda quyidagilar aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishgidrotexnika inshootiga va ankerli tayanchlarga tushadigan gorizontal va vertikal yuklanishlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbogʻlangandagi eng katta kuchlanishlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsuzuvchi obyektlarning harakatlanishi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSuv omborlarida mahkamlash elementlaridagi kuchlanishlarni aniqlashni suvning eng baland va past sathlarida amalga oshirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Ankerli tayanchlarga boʻlgan yuklanishlar, bogʻlanganlardagi kuchlanishlar va suzuvchi obyektlarning harakatlanishini toʻlqinlar taʼsirlari dinamikasini hisobga olgan holda aniqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Gidrotexnika inshootiga bogʻlangan kemaning yoni bilan tegish yuklanishi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Bogʻlangan kemaning shamol, suv oqimi va toʻlqinlar taʼsirida gidrotexnika inshootiga koʻrsatadigan chiziqli yuklanishini q, kN/m balandligi mazkur SHNQning 29-jadvali boʻyicha yoʻl qoʻyiladigan qiymatlardan ortiq boʻlganda quyidagi formula orqali aniqlanishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(109)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQtot — oqimning shamolidan va toʻlqinlarning yigʻindisi taʼsiridan koʻndalang kuch, kN boʻlib mazkur SHNQning 53, 54, 55 va 57-bandlariga muvofiq aniqlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— kemaning gidrotexnika inshooti bilan tutashish qismi uzunligi, m boʻlib, kema bogʻlash joy uzunligi L, m va kema bortining toʻgʻri chiziqli qismi l m nisbatlariga bogʻliq ravishda qabul qilinadi:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishL ≥ l boʻlganda ld = l;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishL < l boʻlganda ld = L.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBir nechta tayanchlardan yoki pallardan tashkil topgan kema bogʻlash joyi koʻlami uchun bogʻlangan kemadan boʻladigan yuklanishning taqsimlanishini, kema bortining toʻgʻri chiziqli qismiga mos keluvchi joylaridagina qabul qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
29-jadval |
|
Toʻlqinlar koʻlami burchagini kema diametral tekisligiga yondashish burchagi a, grad |
Hisobiy suv siqib chiqarish bilan kema uchun toʻlqinlar yoʻl qoʻyiluvchi h5foiz, m, balandligi, D, ming t. |
|||
|
2 gacha |
5 |
10 |
20 |
|
|
45 gacha |
0,6 |
0,7 |
0,9 |
1,1 |
|
90 |
0,9 |
1,2 |
1,5 |
1,8 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Kemaning gidrotexnika inshootiga yaqinlashishida yon orqali beradigan yuklanishlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Kemaning bandargoh bogʻlash gidrotexnika inshootiga yondashib kelishidagi, kema yon urilishi kinetik energiyasi Eq, kDj quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(110)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD — kemaning hisobiy suv siqib chiqarishi, t;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV — mazkur SHNQning 30-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi kemaning yondashib kelish tezligi (gidrotexnika inshooti yuzasiga) moʻtadil tashkil etuvchisi, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΨ — ushbu SHNQning 31-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent, bunda posangi yoki boʻsh holda bogʻlanuvchi kemalar uchun y ning jadval qiymatlari 15 foizga kamaytirilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
30-jadval |
|
Hisobiy suv siqib chiqarishi, D, ming t |
2 gacha |
5 |
10 |
|
Kemaning yondashish tezligi moʻtadil tashkil etuvchisi, V, m/s |
0,2 |
0,15 |
0,1 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
31-jadval |
|
Kema bogʻlash gidrotexnika inshootlari qurilmalari |
Kemalar uchun y koeffitsiyenti |
|
Oddiy yoki shakldor massivlardan qirgʻoqboʻylar, massiv-gigantlar, katta diametrli qobiqlar va burchak turidagi qirgʻoqboʻylar, old, tish-tirnoqli qoziq tayanchlardagi qirgʻoqboʻylar |
0,30 |
|
Estakada yoki koʻprik turidagi qirgʻoqboʻylar, orqa tish-tirnoqli qoziq tayanchlardagi qirgʻoqboʻylar |
0,40 |
|
Estakada yoki koʻprik turidagi pirslar, bogʻlash pallari |
0,45 |
|
Bogʻlash pallari bosh yoki aylantirma pallar |
- |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33-rasm. Uruvchi moslamasining (va kema bogʻlash gidrotexnika inshooti) bogʻliqlik deformatsiyalari grafigini tuzish sxemasi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — Etot energiyadan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb — Fg — yuklanishdan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Kemaning gidrotexnika inshootiga yondashib kelishida uning yon urilishidan boʻladigan koʻndalang gorizontal kuchni Fq, kN, kemaning yon urilishi energiyasi Eq, kDj berilgan qiymatlari uchun mazkur SHNQning 33-rasmi chizmasiga muvofiq yoʻnalish strelkalari bilan shtrix chiziqlar yoʻnalishi boʻyicha aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDeformatsiyaning jami energiyasi Etot, kJ, uruvchi moslamalarining deformatsiyasi yigʻma energiyasi Ee, kJ va kema bogʻlash gidrotexnika inshooti deformatsiyasi energiyasini Ei, kJ oʻz ichiga olishi lozim, Ee³10Ei boʻlganda, Ei ni hisobga olmaslikka yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKema bogʻlash gidrotexnika inshooti deformatsiyasi energiyasi Ei, kJ quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(111)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishki — gorizontal koʻndalang yoʻnalishdagi kema bogʻlash gidrotexnika inshooti qattiqlik koeffitsiyenti, kN/m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKemaning gidrotexnika inshootiga yondashib kelishidagi uning yon urilishidan boʻladigan koʻndalang kuch Fn, kN quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFn =µFq, (112)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — toʻlqin kuchini qirquvchi ust yuzasi materialiga bogʻliq holda qabul qilinuvchi ishqalanish koeffitsiyenti:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishust yuzasi beton yoki rezinadan boʻlganda m =0,5;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyogʻochdan boʻlganda esa m =0,4.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. Gidrotexnika inshooti yuzasiga kemaning moʻtadil yondoshib kelish tezligi Vadm, m/s miqdori quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(113)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEq — kema bogʻlash gidrotexnika inshootiga (yoki kema bortiga) taʼsir etuvchi eng kam yoʻl qoʻyiluvchi kuch Fq uchun mazkur SHNQning 33-rasmi sxemasiga muvofiq qabul qilingan, grafik boʻyicha qabul qilinuvchi kema yonini urilishi energiyasi, kJ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΨ va D — belgilanishlar mazkur SHNQning 58-bandida keltirilganidek boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Kema bogʻlash arqonlari taranglashishidan gidrotexnika inshootlariga boʻlgan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. Kema bogʻlash arqonlari taranglashishidan boʻladigan yuklanishlar jami kuchi Qtot, kN koʻndalang tashkil etuvchisining bitta hisobiy kemaga taʼsir etuvchi shamol va oqim natijasidagi bogʻlash ustunlariga (yoki rimlarga) taqsimlanuvchi kuchlarni hisobga olgan holda aniqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQtot, kN qiymatlari mazkur SHNQning 53 va 54-bandlariga muvofiq aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKemalar sonidan qatʼiy nazar, ustunga bogʻlangan arqonlar, shuningdek uning koʻndalang Sq, kN, uzunasiga Sn, kN vertikal Sv, kN proyeksiyalarini, yopqich sathidagi (34-rasm) bir ustunlari tomonidan qabul qilinadigan kuch S, kN quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(114)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(115)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSn = S cosα cosβ (116)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSv =S sinβ, (117)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — mazkur SHNQning 32-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi ishlovchi ustunlar soni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha, b — ushbu SHNQning 33-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi bogʻlash arqonlari qiyaligi burchaklari, grad.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34-rasm. Bogʻlash arqonlari taranglashishidan boʻladigan kuchlanishni bogʻlash ustuni boʻyicha taqsimlanish sxemasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
32-jadval |
|
Kemaning eng katta uzunligi lmax, m |
50 va undan kam |
150 |
250 |
300 va undan ortiq |
|
Bogʻlash ustunlari orasidagi eng koʻp masofa ls, m |
20 |
25 |
30 |
30 |
|
Ishlovchi bogʻlash ustunlari soni, n |
2 |
4 |
6 |
8 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBogʻlash arqonlarining taranglashishidan boʻlgan kuch S, kN qiymati daryo floti kemalari uchun mazkur SHNQning 34-jadvali boʻyicha qabul qilinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
33-jadval |
|
Kemalar |
Kema bogʻlash arqonlari qiyalik burchagi, gradus |
||
|
a |
b |
||
|
yuk ostidagi kema |
boʻsh kema |
||
|
Yoʻlovchi va yuk yoʻlovchi tashish kemasi |
45 |
0 |
0 |
|
Yuk kemasi |
30 |
0 |
0 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIzoh: kema bogʻlash ustunlarini alohida boʻlgan poydevorlarda joylashishida β burchagi qiymati 30 gradusga teng qilib olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
34-jadval |
|
Yuk ostida kemaning hisobiy suv siqib chiqarishi, D, ming.t |
Kema bogʻlash arqonlari taranglashishidan boʻladigan kuch S, kN, kemalar uchun |
|
|
yoʻlovchi, yuk-yoʻlovchi, texnik flot butunligicha ust qurma bilan |
yuk va texnik floti, butunligicha ustqurmasiz |
|
|
0,1 va undan kam |
50 |
30 |
|
0,11 — 0,5 |
100 |
50 |
|
0,51 — 1 |
145 |
100 |
|
1,1 — 2 |
195 |
125 |
|
2,1 — 3 |
245 |
145 |
|
3,1 — 5 |
- |
195 |
|
5,1 — 10 |
- |
245 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-bob. Gidrotexnika inshootlariga muzlardan boʻladigan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Asosiy talablar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Gidrotexnika inshootlariga muzdan boʻladigan yuklanishlar muzning fizik-mexanik xususiyatlari, eng koʻp muz taʼsirlari davri vaqtlari uchun gidrotexnika inshooti joylashgan yerning gidrometeorologik sharoitlari toʻgʻrisidagi statistik maʼlumotlar asosida aniqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Muzning siqilishdagi Rc va egilishidagi Rf, MPa mustahkamlik tavsifnomalari muz yuklanishining qiymatini aniqlovchi asosiy mustahkamlik tavsifnomalari quyidagi formula orqali hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(118)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRf =0,4(Cb +∆b ), (119)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN — bir xil qalinlikdagi qatlamlar miqdori unga (qalinligi boʻyicha) koʻrib chiqilayotgan muz maydoni taqsimlanadi, bunda N ³ 3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCi — plastik buzilishdan moʻrt-plastik holatga, MPa i — qatlamda tajribaviy maʼlumotlar boʻyicha aniqlanuvchi harorat ostida ti boʻlgan muzning oʻrtacha (arifmetik) mustahkamlik qiymati (bir oʻq orqali muzni siqish sinovlari oʻtkazish uslubi mazkur SHNQning 2-ilovasida berilgan);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDi — ishonchlilik ehtimolining a va parallel oʻlchashlar miqdori berilgan qiymatlaridagi matematik statistika uslublari orqali aniqlanuvchi, aniqlanishlarning tasodifiy xatoliklarning ishonchlilik chegarasi Ci, MPa, (sinalgan namunalar sonida) n;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCb va Db — plastik buzilish holatidan moʻrt — plastik holatiga oʻtishidagi, MPa, koʻrib chiqilayotgan muz maydonining pastki qatlamida muzlashning 0 °S harorati ostida va Cb, MPa ni aniqlashning tasodifiy xatoligi ishonchlilik chegarasi, qaysiki Ci va Di ni aniqlash kabi bir taraflama siqishdagi muzning mustahkamlik oʻrta (arifmetik) qiymati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTajribaviy maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda (Ci +Di) qiymatni mazkur SHNQning 35-jadvali orqali qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
35-jadval |
|
Muzning kristall tuzilishi turi |
Muz maydonining i-qatlamidagi muzning harorati ti, °C |
||
|
0 |
-3 |
-15 |
|
|
Ci±Δi qiymati Mpa, α = 0.95, n = 5 boʻlganda |
|||
|
Donador |
1.2±0.1 |
3.1±0.2 |
4.8±0.3 |
|
Prizmatik |
1.5±0.2 |
3.5±0.3 |
5.3±0.4 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishti — muz maydonining i — qatlamidagi muzning harorati, °S tajribaviy maʼlumotlar boʻyicha ular mavjud boʻlmaganda quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishti =tuzi, (120)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtu — muzning havo (yoki qor) — muz chegarasidagi harorati boʻlib, °S, havoning harorati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar boʻyicha issiqlik va massa almashinish, qor qoplamining qalinligi va shamol tezligi yoki muzning berilgan qalinliklarida: 0,5 m — 5 d, 0,75 m — 11 d, 1,0 m — 19 d, 1,5 m — 43 d da qabul qilinuvchi oʻrtacha sutkalik haroratda muzning gidrotexnika inshootiga koʻrsatadigan taʼsiri orqali aniqlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishzi — muz — suv chegarasidan to muz maydonining qalinligi ulushlarida i — qatlami oʻrtasigacha boʻlgan masofa.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBahorgi muz harakati davrida havo haroratini nol orqali muzning gidrotexnika inshootiga hisobiy taʼsirlarining muzni quyidagicha qalinliklarida 0,5 m — 1 d da; 1,0 m — 5 d da, 1,5 m — 11 d da, tu =0° S deb olinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. Tekis muzning hisobiy qalinligi hd, m, qish davridagi maksimal muz qalinligining 1foizli taʼminlanganlik bilan 0,8 miqdorida qabul qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. Muz maydonining tuzilishi (qalinligi boʻyicha) kristallografik tadqiqotlari maʼlumotlari boʻyicha aniqlanadi. Bu maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda, ochiq koʻllar, suv omborlari va yirik daryolarning donador va prizmatik muzlardan tuzilgan muz qoplamini qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMuz qoplamining yuqori qismida joylashgan donador muzning qatlam qalinligi, prizmatik muz qatlami qalinligining 1:4 nisbati kabi boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRc va Rf miqdorlar ishonchlilik ehtimoli II va III sinf gidrotexnika inshootlari uchun muz yuklanishlarini hisoblashlarda α =0,95 deb, I sinf gidrotexnika inshootlari uchun muvofiq ravishdagi asoslashlar boʻlganda, katta ishonchlilik ehtimoli tayinlanishi, biroq α=0,99 dan ortiq boʻlmagan miqdorda boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDaryo muz qoplamining birinchi siljishida, mazkur SHNQning 118 va 119-formulalari orqali aniqlangan Rc va Rf qiymatlarni ularni Markaziy Osiyo daryolari uchun (α=0,95 boʻlganda) 0,45 koeffitsiyentiga koʻpaytirish yoʻli bilan kamaytirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Gidrotexnika inshootlariga muz maydonlaridan boʻladigan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. Harakatlanayotgan muz maydonlaridan vertikal old yoqqa ega boʻlgan gidrotexnika inshootiga yuklanishni quyidagicha aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishold yogʻi uchburchak, koʻpburchak yoki silindrik chizmaga ega boʻlgan alohida turgan tayanchga Fs.r, MN quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(121)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishuzunasiga boʻlgan gidrotexnika inshootining boʻlimiga (36-rasm) Fc.w, MN, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(122)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV — kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlanuvchi muz maydonining harakat tezligi, m/s ular mavjud boʻlmagan taqdirda uni quyidagilarga teng deb olinadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdaryolar uchun — suv oqimi tezligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsuv omborlari uchun — vaqtning hisobiy davridagi 1 foiz taʼminlanganlik bilan shamol tezligining 3 foiz miqdori;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — mazkur SHNQning 36-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi tarxdagi tayanch shakli koeffitsiyenti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishA — kuzatishlar boʻyicha 1 foiz taʼminlanganlik bilan aniqlanuvchi muz maydonining maksimal maydoni, m2 (yoki bir-biriga bosim beruvchi bir nechta muz maydonlarining jami maydoni);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkb — mazkur SHNQning 37-jadvali orqali qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkv — mazkur SHNQning 38-jadvali orqali qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg — muz harakati sathidagi, tarxdagi tayanch old yogʻi oʻtkir burchagi yarmi, gradus (old yogʻi koʻp qirrali yoki yarimsirkul chizmali tayanch uchun g =70° deb qabul qilinadi).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35-rasm. Harakatlanayotgan muz maydonidan alohida turgan vertikal tayanchga oʻtuvchi yuklanish sxemasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36-rasm. Harakatlanayotgan muz maydonidan gidrotexnika inshooti boʻlimiga tushuvchi yuklanish sxemasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
36-jadval |
|
Tarxdagi tayanchning shakl koeffitsiyenti |
Old yoki quyidagi koʻrinishdagi tayanchlar uchun |
||||||
|
oʻtkir burchakli uchburchak tarxda 2g, gradus |
Koʻp burchak yoki yarim sirkul chizmada |
Toʻgʻri toʻrt-burchakli |
|||||
|
45 |
60 |
75 |
90 |
120 |
|||
|
m |
0.41 |
0.47 |
0.52 |
0.58 |
0.71 |
0.83 |
1 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
37-jadval |
|
b/hd qiymati |
0,3 va undan kam |
1 |
3 |
10 |
20 |
30 va undan ortiq |
|
kb koeffitsiyenti |
5,3 |
3,1 |
2,5 |
1,9 |
1,6 |
1,3 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIzoh: b — muz harakati sathidagi koʻlam boʻyicha tayanch kengligi yoki gidrotexnika inshooti boʻlimi, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
38-jadval |
|
εe, s -1 qiymati |
10-7 va undan kam |
5·10-5 |
10-4-5·10-4 |
10 |
5·10-3 |
10-2 va undan ortiq |
|
kv koeffitsiyenti |
0.1 |
0.9 |
1.0 |
0.8 |
0.5 |
0.3 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIzoh: εe — muzning tayanch bilan oʻzaro taʼsiri doirasida, s-1, quyidagi formula orqali aniqlanuvchi muz deformatsiyasining samarali tezligi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishεe = V/k e b, (123)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishke b/hd< 30 boʻlganda 4 ga teng, b/hd > 30 boʻlganda 2 ga teng qilib olinuvchi koeffitsiyent.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda, Fc.p, yuklanish ushbu SHNQning 121-formulasi boʻyicha aniqlanib, Fb.p, MN yuklanishdan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Bunda, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFb.p = mkb kv Rc bhd (124)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFc.w yuklanish esa mazkur SHNQning 122-formulasi orqali aniqlanuvchi boʻlib quyidagi formula orqali aniqlanuvchi Fb.w, MN yuklanishdan katta boʻlmaydi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFb.w =kkv Rc bhd (125)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk — mazkur SHNQning 39-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOld yogʻi toʻgʻri toʻrtburchak koʻrinishidagi tayanchga muz maydoni taʼsiridan boʻladigan yuklanish ushbu SHNQning 124-formulasi orqali aniqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
39-jadval |
|
b/h (yoki nf / hd) |
0,3 va undan kam |
1 |
3 |
10 |
20 |
30 va undan ortiq |
|
k koeffitsiyenti (yoki kn) |
1 |
0,9 |
0,8 |
0,6 |
0,5 |
0,4 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRc va hd — belgilanishlar 64 va 65-bandlar kabi boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. Harakatlanayotgan muz maydonini alohida turgan konus koʻrinishidagi tayanchga mazkur SHNQning 37-rasmiga koʻra yoki muz bilan qoʻshilib muzlash mavjud boʻlmaganda politsirkul chizmali konusli muz kesgichga taʼsiridan boʻladigan yuklanish quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyuklanishning gorizontal tashkil etuvchisi, Fh.p, MN,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFh.p =[kh1 Rf h²d + kh2 ρghd d²+kh3 ρghd (d²-d²t )]kh4 (126)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyuklanishning vertikal tashkil etuvchisini Fv.p, MN,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFv.p =kv1Fh.p +kv2 ρghd (d²-d²t) (127)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqiya kesimli boʻlimga (38-rasm) yoki ogʻma tarzdagi old yoqli toʻgʻri toʻrtburchak kesimli alohida turgan tayanchga quyidagi formula orqali:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyuklanishning gorizontal tashkil etuvchisini Fh, MN,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFh =0.1Rf bhd tgβ; (128)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyuklanishning vertikal tashkil etuvchisini Fv, MN,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFv = Fh ctgβ, (129)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkh1, kh2 — mazkur SHNQning 40-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyentlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkh.3,kh.4,kv.1,kv.2 — ushbu SHNQning 41-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyentlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishρ — suvning zichligi, kg/m
;
;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg — 9.81 m/s
ga teng boʻlgan erkin tushish tezlanishi;
ga teng boʻlgan erkin tushish tezlanishi;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd — muz taʼsiri sathidagi konus diametri, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdt — konusning yuqori diametri, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβ — gorizontga nisbatan konus tashkil etuvchi ogʻma burchagi (qiya kesimli gidrotexnika inshooti old yogʻi), grad;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRf, hd va b — belgilanishlar 60, 61 va 63-bandlarda keltirilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37-rasm. Harakatlanuvchi muz maydonidan alohida turgan konus tarzidagi tayanchga beriladigan yuklanish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38-rasm. Harakatlanayotgan muz maydonidan qiya kesimli gidrotexnika inshootiga beriladigan yuklanish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
40-jadval |
|
|
|
0.1 |
0,5 |
1 |
5 |
10 |
25 |
50 |
100 |
||
|
kh.1 koeffitsiyentlari |
1,6 |
1,6 |
1,7 |
1,9 |
2,1 |
2,5 |
2,9 |
3,5 |
||
|
kh.2 |
0,31 |
0,24 |
0,21 |
0,11 |
0,08 |
0,05 |
0,02 |
0,02 |
||
qiymatiHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
41-jadval |
|
β, grad qiymati |
20 |
30 |
40 |
50 |
60 |
70 |
|
kh3 koeffitsiyentlari |
0.25 |
0.27 |
0.31 |
0.36 |
0.46 |
0.67 |
|
kh4 |
0.7 |
0,9 |
1.3 |
1.8 |
2.6 |
5.3 |
|
kv1 |
2.2 |
1.6 |
1.1 |
0.8 |
0.5 |
0.3 |
|
kv2 |
0.041 |
0.042 |
0.039 |
0.034 |
0.026 |
0.017 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIzoh: ushbu jadvalda keltirilganlar muz va gidrotexnika inshooti orasidagi ishqalanish koeffitsiyentiga muvofiq boʻlib, 0,15 ga teng.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. Harakatlanuvchi muz maydoni taʼsiridan vertikal ustunlar majmuasidan iborat gidrotexnika inshootiga boʻladigan yuklanish Fp, MN (mazkur SHNQning 39-rasmi) quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFp = nt K1 K2 Fb.p, (130)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnt — gidrotexnika inshootida boʻlgan ustunlarning umumiy soni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK1 — quyidagi formula orqali aniqlanuvchi koeffitsiyent:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK1 =0,83 + 0.17nt−1/2 ; (131)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK2 — mazkur SHNQning 42-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhd,Fb.p,b i k — belgilanishlar mazkur SHNQning 61 va 63-bandlarida keltirilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39-rasm. Harakatlanayotgan muz maydonining vertikal ustunlar tizimidan iborat boʻlgan gidrotexnika inshootiga beriladigan yuklanishi sxemasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
42-jadval |
|
b/a qiymati |
0,1 va undan kam |
0,5 |
1 |
|
K2 koeffitsiyent |
1 |
|
|
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — ustunlar qadami, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkn — 39-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi (nf b) / hd boʻlgandagi koeffitsiyenti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnf — gidrotexnika inshooti old koʻlami boʻylab birinchi qatordagi ustunlar soni.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMazkur SHNQning 132-formulasi boʻyicha aniqlanuvchi koeffitsiyent qiymatlari K1 muzning bir oʻqi boʻyicha siqilishidagi 0,2 ga teng boʻlgan mustahkamlikka muvofiq boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70. Harakatdan toʻxtagan muz maydonining suv oqimi va shamol taʼsirida gidrotexnika inshootiga uyulib kelgan tarzda taʼsiridan boʻladigan yuklanish Fs, MN, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFs = ( pµ+ pv + pi + pµ.a )A, (132)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda, qiymatlar pµ, pv, pt i pµ.a, MPa quyidagi formulalar boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpµ =5·10−6V²max; (133)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(134)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpi = 9,2·10−3 hd i; (135)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpµ. a = 2·10−8V²w.max, (136)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVmax — 1 foiz taʼminlanganlik bilan muz ostidagi suv oqimining maksimal tezligi, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVw.max — 1 foiz taʼminlanganlik bilan muz siljish davridagi shamolning maksimal tezligi, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishLm — oqim yoʻnalishi boʻyicha muz maydonining oʻrtacha uzunligi boʻlib, amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha qabul qilinadi ular mavjud boʻlmagan taqdirda esa daryolar uchun Lm daryoning kengligini uch barobariga teng qilib olinadi, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishi — oqim yuzasining nishabi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhd va A — belgilanishlar ham mazkur SHNQning 65 va 67-bandlarida belgilanganidek boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda, mazkur SHNQning 133-formulasi orqali aniqlangan Fs yuklanish ushbu SHNQning 125-formulasi boʻyicha aniqlangan kv = 0.1 boʻlgandagi Fb.w yuklanishdan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMuz maydonining hisobiy kengligi amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha qabul qilinadi hamda zatvorlar yoki shu kabi gidrotexnika inshootlari uchun inshootning ustunlar oraligʻi (qulochi) kengligidan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71. Mazkur SHNQning 63 — 66-bandlariga muvofiq aniqlangan teng taʼsir etuvchi muz yuklanishi berilishi nuqtasini suvning hisob sathidan qish davrida 0.2hd, bahorgi muz siljish davrida esa 0.4hd miqdorga past holda qabul qilinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Gidrotexnika inshootlariga yalpi muz qoplamidan uning haroratli kengayishidagi boʻladigan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish72. Muz qoplamidan uning harorati ortishidan boʻladigan gorizontal chiziqli yuklanishni q, MN/m (uzunasiga ketgan gidrotexnika inshootining koʻlami boʻyicha 1 m uzunligiga) bir necha yillar davomida koʻrib chiqiluvchi maʼlumotlarning eng katta qiymatiga teng qilib olinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishq qiymat mazkur SHNQning 40-rasmi boʻyicha havo haroratining oʻzgarishlarining berilgan qiymatlarida 
Dq, °C va ularga muvofiq ravishda muzning haqiqiy va keltirilgan qalinliklari hc, m va hred, m boʻyicha aniqlanadi.
Dq, °C va ularga muvofiq ravishda muzning haqiqiy va keltirilgan qalinliklari hc, m va hred, m boʻyicha aniqlanadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40-rasm. Chiziqli yuklanish q qiymatlari grafigi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD q qiymat har qaysi yil uchun koʻrib chiqilayotgan qator yillar (30 yil va undan ortiq) oʻzgarishlarning 5 h dan 2,0 d gacha boʻlgan muzlab turgan davrlarni kuzatish maʼlumotlari boʻyicha haroratlar borishi grafigi boʻyicha tanlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhc qiymatlar harorat oʻzgarishi vaqti mobaynidagi muzning oʻrtacha qalinligiga teng qilib olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhred, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhred =hc +1,43hs +hr, (137)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhs — harorat oʻzgarishi vaqtidagi qorning oʻrtacha qalinligi, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhr — muzning qoʻshimcha qalinligi, m mazkur SHNQning 43-jadvali boʻyicha qabul qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
43-jadval |
|
Harorat oʻzgarishi paytidagi shamolning oʻrtacha tezligi Vw,m/s |
Oʻzgarish vaqti mobaynidagi havoning oʻrtacha haroratidagi qd, °C muzning qoʻshimcha qalinligi hr, m |
||
|
0 |
-10 |
-20 |
|
|
0 |
0.57 |
0.46 |
0.39 |
|
2.5 |
0.32 |
0.26 |
0.22 |
|
5 |
0.16 |
0.14 |
0.12 |
|
10 |
0.05 |
0.05 |
0.05 |
|
20 |
0.01 |
0.01 |
0.01 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish73. Muz qoplami taʼsiridan boʻladigan yuklanish alohida turgan gidrotexnika inshooti uchun Ft, MN quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFt =kl qb, (138)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkl — 44-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb va q — belgilanishlar mazkur SHNQning 64 va 69-bandlari kabi boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda, mazkur SHNQning 138-formulasi boʻyicha aniqlangan Ft yuklanish, quyidagi formula orqali aniqlanuvchi Ft.b, MN yuklanishdan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFt.b =Rc bhc, (139)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRc — belgilanish mazkur SHNQning 60-bandi kabi boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
44-jadval |
|
|
L/b qiymat |
1 |
5 |
15 |
25 |
50 |
75 |
100 |
|
kl koeffitsiyenti |
1 |
2 |
4 |
6 |
10 |
14 |
17 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishL — alohida turgan gidrotexnika inshootidan qirgʻoqqacha yoki uzunasiga ketgan gidrotexnika inshootigacha boʻlgan masofa, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish74. Mazkur SHNQning 71 va 72-bandlariga muvofiq aniqlangan muzning teng taʼsir etuvchi yuklanishi berilish nuqtasini suvning hisob sathidan 0.25hc miqdorga past qilib qabul qilish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Muz va qorlarning toʻplanib qolishidagi muz massalaridan gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanishlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish75. Toʻplangan harakatdagi muz massalaridan alohida turgan tayanchga boʻladigan yuklanishni
, MN quyidagi formula orqali aniqlanadi:
, MN quyidagi formula orqali aniqlanadi:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFb.i = 0.5mRb.i bhb.i, (140)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb.i — amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlanuvchi toʻplanib kelgan muz massasi ezilishga boʻlgan meʼyoriy qarshiligi ular mavjud boʻlmagan taqdirda 0,25 MPa ga teng qilib olinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhb.i — amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlanuvchi toʻplanib qolgan muz massasi hisobiy qalinligi, ular mavjud boʻlmagan taqdirda quyidagi formula orqali:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhb.i = ai Nb.i, (141)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ushbu SHNQning 45-jadvali boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNb.i — muzlarni toʻplanib yurish davri suvning maksimal sarfidagi muz toʻplamlari usti boʻyicha daryoning oʻrtacha chuqurligi, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm, b — belgilanish mazkur SHNQning 63-bandi kabi boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
45-jadval |
|
Nb.i qiymat |
3 |
5 |
10 |
15 |
20 |
25 |
|
ai koeffitsiyenti |
0.85 |
0.75 |
0.45 |
0.40 |
0.35 |
0.28 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish76. Toʻplangan harakatdagi muz va muzlab ulgurmagan qor massalarining alohida turgan tayanchga boʻladigan yuklanishlari Fb.j, MN quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFb.j =m Rb.j bhj, (142)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb.j — muz va qor toʻplamining ezilishga boʻlgan meʼyoriy qarshiligi MPa boʻlib, amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlanishi, ular mavjud boʻlmagan taqdirda 0,12 MPa ga teng qilib olinishiga yoʻl qoʻyiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhj — amaliy kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlanuvchi, muz-qor toʻplamining hisobiy qalinligi, m ular mavjud boʻlmagan taqdirda muz-qor toʻplanishi davri suv sarfidagi oqimning oʻrtacha chuqurligining 0,8 ga teng qilib olishga yoʻl qoʻyiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm, b — belgilanishi 67-bandi kabi boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Gidrotexnika inshootiga muzlab yopishgan muz qoplamining suv sathi oʻzgarishidagi yuklanishi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish77. Gidrotexnika inshootiga muzlab yopishgan muz qoplamining suv sathi oʻzgarishidagi keltiradigan vertikal chiziqli yuklanishini (gidrotexnika inshooti koʻlami boʻyicha 1 m uzunlikka)fd, MN/m (mazkur SHNQning 41-rasmi) quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(143)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishho — suv sathining oʻzgarishi, m bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhmax — 1 foiz taʼminlanganlik bilan muz qoplamining maksimal qalinligi, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41-rasm. Gidrotexnika inshootiga muzlab yopishgan qoplamning, suv sathini oʻzgarishidagi (UV), gidrotexnika inshootiga beradigan yuklanish sxemasi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — UV — suv sathining pasayishida; b — UV — suv sathining koʻtarilishida; UVL — batamom muzlashdagi suv sathi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda, mazkur SHNQning 143-formulasi boʻyicha aniqlangan yuklanish fd, quyidagi formula orqali aniqlanuvchi fd.lim, MN/m yuklanishdan katta boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(144)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσs.lim — egiluvchi muz qoplamining siqilgan qatlamidagi chegaraviy kuchlanish MPa boʻlib, muz qoplamining pastki qatlami uchun 0 °S harorat ostida suv sathini pasayishi yoki muz qoplamining ustki qatlami uchun tu harorat ostida suv sathining koʻtarilishi holatlarida (ci + Δi) kabi aniqlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσt.lim — egilayotgan muz qoplamining choʻzilgan qatlamidagi chegaraviy kuchlanish MPa boʻlib, muz qatlamining yuqori qatlami uchun suv sathining pasayishi taqdirda tu harorat ostida σ yoki muz qatlamining pastki qatlami uchun 0 °S harorat ostida suv sathining koʻtarilishda) 0.3 (ci + Δi) kabi aniqlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishci, Δi, tu va tb — belgilanishlar mazkur SHNQning 64-bandi kabi boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish78. Suv sathining oʻzgarishida muzlab yopishgan muz qoplamidan uzunasiga ketgan gidrotexnika inshootining 1 m qismidan qabul qilingan kuch momenti Ml, MN×m/m mazkur SHNQning 41-rasmiga koʻra quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(145)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishho, hmax — belgilashlar mazkur SHNQning 73-bandi kabi boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda, mazkur SHNQning 145-formulasi boʻyicha aniqlangan kuch momenti Ml quyidagi formula orqali aniqlanuvchi Ml.lim, MN×m/m momentdan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(146)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσs.lim, σt.lim — belgilashlar mazkur SHNQning 73-bandi kabi boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish79. Suv sathining oʻzgarishidagi alohida turgan tayanchga yoki qoqilgan qoziq ustunlar dastasiga gidrotexnika inshootiga muzlab yopishgan muz qoplamidan boʻladigan yuklanish Fd.p mazkur SHNQning 42-rasmiga koʻra quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFd.p =kf Rf h²max, (147)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkf — quyidagi formula orqali aniqlanuvchi koeffitsiyent:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkf =0.6 +0,15D/hmax, (148)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD — tayanch yoki qoqilgan qoziq ustunlarning koʻndalang kesimi (diametri), m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRf va hmax — belgilanishlar mazkur SHNQning 64 va 77-bandlari kabi boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTayanchning tarxdagi b va c, m tomonlar asosidagi toʻgʻri toʻrtburchak shaklida yoki ustunlar tizimidan tashkil topgan gidrotexnika inshooti uchun yoki tayanch qismi tashqi qamrovlari b va c, m muz taʼsir sathida boʻlgan qoqilgan qoziq ustunlar dastagi uchun (m) deb qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42-rasm. Alohida turgan tayanchga muzlab yopishgan qoplamning suv sathi oʻzgarishidagi koʻrsatadigan yuklanishi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — suv sathi kamayishida; b — suv sathi ortishida
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish80. Vertikal ustunlar majmuasidan tuzilgan gidrotexnika inshooti tayanchlariga muzlab yopishgan muz qoplamining suv sathi oʻzgarishidagi yuklanishi Fd.f, MN (43-rasm) quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFd.f =K Fd.p, (149)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk — ustunlar uchun Kk koeffitsiyentlari hosilasi sifatida aniqlanuvchi koeffitsiyent mazkur SHNQning 44-rasmi grafigi boʻyicha ak,b va hmax berilgan qiymatlarida qabul qilinuvchi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishak — erkin tanlangan asosiy ustunining oʻqigacha boʻlgan masofa (43-rasmda keltirilgan), m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb, nt, hmax va Fd.p — belgilashlar mazkur SHNQning 67, 69, 77 va 79-bandlari kabi belgilanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43-rasm. Vertikal ustunlar majmuasidan iborat gidrotexnika inshootiga muzlab yopishgan muz qoplamini suv sathi koʻtarilishidagi yuklanishi sxemasi (suv sathi pasayishida kuch pastga qaragan boʻladi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44-rasm. Kk koeffitsiyentining qiymatlari chizmasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSHNQ 2.06.04-21 “Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanish va taʼsirlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
1-ILOVA
1-ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOchiq va oʻralgan akvatoriyalarda toʻlqin elementlarini aniqlash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Ochiq va oʻralgan akvatoriyalarda toʻlqin elementlarini aniqlashda toʻlqin vujudga keltiruvchi omillar hisobga olinishi (shamol tezligi uning qiymati va yoʻnalishi, suv yuzasida shamolning uzluksiz harakatining davomiyligi, shamol qamrovidagi akvatoriyaning oʻlchami va shakllari, suv sathini oʻzgarib turishi, suv ombori tubining tuzilishi va chuqurligi) lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Suvning hisob sathi va shamolning tavsiflari bir qator koʻp yillik muzsiz mavsumlardagi kuzatuvlarga statistik ishlov berish natijalari boʻyicha aniqlanishi lozim (kamida 25 yil), bunda suvning hisobiy sathlari haydalish, mavsumiy va sathlarning yillik oʻzgarishini hisobga olingani holda aniqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Toʻlqin elementlari hisoblari suv omborining quyidagi chuqurliklar boʻyicha doiralarga boʻlinishini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishchuqur suv — 
chuqurlikda. Bunda, suv tubi toʻlqinlarning asosiy tavsifnomalariga taʼsir koʻrsatmaydi;
chuqurlikda. Bunda, suv tubi toʻlqinlarning asosiy tavsifnomalariga taʼsir koʻrsatmaydi;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsayoz suv — 
chuqurlikda. Bunda, suv tubi toʻlqinlar rivojiga va asosiy tavsifnomalariga taʼsir etadi;
chuqurlikda. Bunda, suv tubi toʻlqinlar rivojiga va asosiy tavsifnomalariga taʼsir etadi;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqirgʻoqqa uriluvchi — dcr dan dcr.u gacha boʻlgan chuqurlik, suv toʻlqinlari buzilishi boshlanish va tugallanish doirasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsuv gorizont sathi — dcr.u dan kam chuqurlik. Bunda, parchalangan toʻlqinlardan boʻlgan oqim davriy ravishda qirgʻoqqa urilib turadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Gidrotexnika inshootlari va ular elementlarining turgʻunligi va mustahkamligini majmuadagi toʻlqinlar balandliklarining hisobiy taʼminlanganligi quyidagi 1-jadval orqali aniqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
1-jadval |
|
Gidrotexnik inshootlari |
Majmuadagi toʻlqin balandligi hisobiy taʼminlanganligi, foiz |
|
Vertikal kesimli gidrotexnika inshootlari |
|
|
Ikki yoki ochiq va quyidagi sinfga mansub toʻsiqlar |
1 |
|
I |
1 |
|
II |
5 |
|
III, IV |
13 |
|
Quyidagi sinfga mansub qirgʻoq mahkamlash gidrotexnika inshootlari: |
|
|
I, II |
1 |
|
III, IV |
5 |
|
Qiya kesimli mahkamlanishlar bilan boʻlgan chegaralovchi gidrotexnika inshootlari: |
|
|
Beton plitalar bilan |
1 |
|
Tosh yotqizilgan oddiy yoki shakldor massivlar bilan |
2 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIzohlar:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanishlarini aniqlashda 
majmuadagi berilgan taʼminlangan toʻlqin balandligini hi va oʻrtacha toʻlqin uzunligini 
deb olinishi, ikki yogʻi ochiq qurilmalar uchun hisobiy toʻlqin uzunligining 0,8 dan chegaralarda oʻzgarishidagi toʻlqin maksimal taʼsiri aniqlanadi.
majmuadagi berilgan taʼminlangan toʻlqin balandligini hi va oʻrtacha toʻlqin uzunligini deb olinishi, ikki yogʻi ochiq qurilmalar uchun hisobiy toʻlqin uzunligining 0,8 dan chegaralarda oʻzgarishidagi toʻlqin maksimal taʼsiri aniqlanadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Tizimdagi toʻlqinlar hisobiy balandligini taʼminlanishi quyidagicha qabul qilinishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbandargoh akvatoriyalarining himoyalanganligini aniqlashda ...... 5 foiz;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlqinlar qirgʻoqqa kelishini aniqlashda ......... 1 foiz.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Ochiq akvatoriyalarda quriluvchi ikki yogʻi ochiq gidrotexnika inshootlarining balandlik belgilarini tayinlanishida, tizimda toʻlqinlar balandliklarini hisobiy taʼminlanishini tegishli asoslash bilan 0,1 foiz deb qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSuvning hisobiy sathlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Sathlarning hisobiy taʼminlanganligi kunidagi yillar muzsiz davri eng yuqori sathlaridan ortiq boʻlmasligi (1 foiz 100 yilda 1-marta, II va III sinf uchun — 5 foiz 20 yilda 1-marta, IV sinf uchun esa 10 foiz 10 yilda 1-marta) lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Shamol bosib kelish balandligi Δhset, m amaliy kuzatishlar maʼlumotlari asosida, ular mavjud boʻlmagan taqdirda esa (tubning doimiy chuqurligidagi d qirgʻoq chizigʻi shaklini hisobga olmagan holda) ketma-ketlikda yaqinlashish uslubi orqali quyidagi formula orqali aniqlashga yoʻl qoʻyiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(150)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaw — suv omborining uzunasiga boʻlgan oʻqi bilan shamol yoʻnalishi orasidagi burchak, gradus;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVw — shamolning hisobiy tezligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishL — quvish, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkw — 2-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
2-jadval |
|
Shamol tezligi Vw, m/s |
20 |
30 |
40 |
50 |
|
kw·106 |
2,1 |
3 |
3,9 |
4,8 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishShamolning hisobiy tavsifnomalari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Shamol toʻlqinlari elementlari va shamol bosib kelishini aniqlashda gidrotexnika inshootlarining quyidagi sinflari uchun hisobiy boʻron taʼminlanishlari I, II sinf uchun — 2 foiz (50 yilda 1-marta) va III, IV sinf uchun — 4 foiz (25 yilda 1-marta) qilib olinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI va II sinf gidrotexnika inshootlari uchun hisobiy boʻron taʼminlanishlari 1 foiz (100 yilda 1-marta) asoslashlar bilan qabul qilinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Suv sathi taʼminlanishi bilan shamol tezligini taʼminlanishi bir turdaligi, I va II sinf inshootlari uchun suv omborlarining moʻtadil toʻgʻonli bosimda (MTB) 5 va 7-bandlarga muvofiq qabul qilinishi va amaliy kuzatishlar maʼlumotlari asosida aniqlanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Suv omborining yuzasi ustidagi 10 m balandlikdagi shamolning hisobiy tezligi Vw, m/s, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVw=kflklVl, (151)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVl — Vl — yer yuzasidan 10 m balandlikdagi shamol tezligi (suv omborining) boʻlib, oʻrtacha qiymatga keltirish va taʼminlashning 10-minutli oraligʻiga muvofiq ravishda 7-band boʻyicha qabul qilinadi, kfl — flyuger boʻyicha oʻlchangan shamol tezliklari boʻyicha berilganlarni hisoblash koeffitsiyenti boʻlib quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbiroq, 1 dan ortiq emas;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkl — xos boʻlgan 20 km gacha masofaga choʻzilgan suv omborlari uchun (shu jumladan loyihalashtiriluvchi) tezlikni suv yuzasi sharoitlariga keltirish koeffitsiyenti boʻlib, quyidagicha qabul qilinadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtekis suv yuzasi, tekis qumli (qirgʻoq boʻylari qum tepalari va boshqalar) yoki qor bilan qoplangan yerlar ustidagi shamol tezligi oʻzgarishida Vl birga teng qilib;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishshamol yuklanishlari va ularga qoʻshimchalar bilan oʻrnatiluvchi A, V yoki S turidagi joylar ustidagi shamol tezligini oʻzgarishida 3-jadval boʻyicha aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
3-jadval |
|
Shamol tezligi, Vl, m/s |
Joy turlaridagi kl koeffitsiyenti qiymati |
||
|
A |
V |
S |
|
|
10 |
1.1 |
1.3 |
1.47 |
|
15 |
1.1 |
1.28 |
1.44 |
|
20 |
1.09 |
1.26 |
1.42 |
|
25 |
1.09 |
1.25 |
1.39 |
|
30 |
1.09 |
1.24 |
1.38 |
|
35 |
1.09 |
1.22 |
1.36 |
|
40 |
1.08 |
1.21 |
1.34 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Toʻlqin elementlarini avvaldan aniqlashda, shamolning berilgan hisobiy tezligi Vw, m/s uchun tezlashish oʻrtacha qiymatini, m, quyidagi formula orqali aniqlashga yoʻl qoʻyiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkvis — 5·1011 ga teng qilib olinuvchi koeffitsiyent;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv — 10-5 m2/s ga teng qilib olinuvchi, havoning kinematik qovushqoqlik koeffitsiyenti.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishChegaraviy tezlashish qiymatini Lu, m, shamolning berilgan hisobiy tezligi uchun Vw, m/s quyidagi 4-jadval boʻyicha qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
4-jadval |
|
Shamol tezligi Vw, m/s |
20 |
25 |
30 |
40 |
50 |
|
Chegaraviy tezlashish qiymati Lu·10-3, m/s |
1600 |
1200 |
600 |
200 |
100 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. 100 km dan kam boʻlgan tezlashishlardagi shamolning hisobiy tezliklarini, shamol tezliklarini har yilgi maksimal tezliklarini, ular davomiyligini hisobga olmagan holdagi kuzatishlar maʼlumotlari boʻyicha aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. 100 km dan ortiq boʻlgan tezlashishlardagi shamolning hisobiy tezliklari, ularni fazoviy taqsimlanishlarini hisobga olgan holda mazkur SHNQning 2-ilovasiga asosan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishChuqur suv doirasidagi toʻlqin elementlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Chuqur suv doirasidagi oʻrtacha balandlik
, m va oʻrtacha toʻlqin davri 
, 1-rasmdagi yuqori bukuvchi egri chizigʻi boʻyicha aniqlanadi.
, m va oʻrtacha toʻlqin davri , 1-rasmdagi yuqori bukuvchi egri chizigʻi boʻyicha aniqlanadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻlchamsiz kattaliklar qiymatlari gt/Vw va gL/
va yuqori aylanib oʻtish egri chizigʻi boʻyicha 
va 
qiymatlarini aniqlash va ularning kichik miqdorlari boʻyicha toʻlqinlarning oʻrtacha balandligini aniqlanishi va oʻrtacha toʻlqin davri qabul qilinnishi lozim. 
ning maʼlum qiymatida toʻlqinning oʻrtacha uzunligi 
m quyidagi formula orqali aniqlanadi:
va yuqori aylanib oʻtish egri chizigʻi boʻyicha va qiymatlarini aniqlash va ularning kichik miqdorlari boʻyicha toʻlqinlarning oʻrtacha balandligini aniqlanishi va oʻrtacha toʻlqin davri qabul qilinnishi lozim. ning maʼlum qiymatida toʻlqinning oʻrtacha uzunligi m quyidagi formula orqali aniqlanadi:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(153)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToʻlqinlar tezlashishi boʻyicha shamolning oʻzgaruvchan tezliklarida, 
ni shamol tezligining doimiy qiymatlari bilan boʻlgan qismlar uchun toʻlqin balandliklarini ketma-ketlikda aniqlash natijalari boʻyicha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.
ni shamol tezligining doimiy qiymatlari bilan boʻlgan qismlar uchun toʻlqin balandliklarini ketma-ketlikda aniqlash natijalari boʻyicha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Qirgʻoq chizigʻining murakkab shakllarida oʻrtacha toʻlqin balandligi , m quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
, m quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(154)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda, hn, m (n=1; ±2; ±3; ±4 boʻlganda) toʻlqinlar oʻrtacha balandligi 1-rasmga muvofiq shamol yoʻnalishiga mos tushuvchi asosiy nur yoʻnalishiga boʻlgan shamolning hisobiy tezligi va Ln, m, nurlar proyeksiyalari boʻyicha qabul qilinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNurlar hisobiy nuqtadan qirgʻoq chizigʻi bilan kesishguncha asosiy nurdan ±22,5 oraliq bilan oʻtkaziladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHisobiy toʻgʻon chizigʻi oldida 22,5 gradusdan kam burchak oʻlchamlariga ega boʻlgan hamda burchak oʻlchamlari yigʻindisi 22,5 gradusdan katta boʻlgan orolchalar koʻrinishidagi koʻp sonli toʻsiqlar mavjud boʻlganda, n boʻlimdagi oʻrtacha toʻlqin balandligi 
, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:
, m, quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(155)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbunda, 
, 
— nur yoʻnalishidan ±11,25 gradus oraliqda tayinlanuvchi n — boʻlim doiralarida 22,5 gradus (i=1,2,3....kn; j=1,2,3,.....ln), burchakka taalluqli boʻlgan qoʻshni toʻsiqlar j — oraligʻi va i — toʻsiqlarning muvofiq ravishdagi burchakli oʻlchamlari;
, — nur yoʻnalishidan ±11,25 gradus oraliqda tayinlanuvchi n — boʻlim doiralarida 22,5 gradus (i=1,2,3....kn; j=1,2,3,.....ln), burchakka taalluqli boʻlgan qoʻshni toʻsiqlar j — oraligʻi va i — toʻsiqlarning muvofiq ravishdagi burchakli oʻlchamlari;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, 
m oʻrtacha toʻlqin balandliklari shamolning hisobiy tezligi va shamol yoʻnalishi Lni, Lnj, m nurlar proyeksiyasiga teng boʻlgan tezlashish L boʻyicha 1-rasmga binoan aniqlanadi. Lni va Lnj nurlar muvofiq ravishda hisobiy nuqtadan i — toʻsiq yoki j — oraliqdagi shamol ostidagi qirgʻoqni kesishishigacha boʻlgan masofaga teng.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToʻlqinlarning oʻrtacha davri oʻlchamsiz maʼlum kattalikda 
1-rasmga muvofiq qabul qilinuvchi 
oʻlchamsiz miqdor boʻyicha aniqlanadi.
1-rasmga muvofiq qabul qilinuvchi oʻlchamsiz miqdor boʻyicha aniqlanadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToʻlqinlarning oʻrtacha uzunliklari (153) formula orqali aniqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAgar miqdor Lmax / Lmin ³ 2 boʻlsa, qirgʻoq chizigʻi shakli murakkab deb qabul qilinishi, bunda Lmax va Lmin — muvofiq ravishda ±45 gradusdagi boʻlimda hisobiy nuqtali shamol yoʻnalishidan shamol ostidagi qirgʻoq bilan kesishguncha oʻtkazilgan mos ravishdagi eng katta va eng kichik nurlar aniqlanishi zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. hd.i, m majmuada 1 foiz taʼminlangan toʻlqin balandligi mazkur ilovaning 2-rasm grafiklari orqali gL/
oʻlchamsiz kattalik uchun qabul qilinuvchi ki koeffitsiyentga oʻrtacha toʻlqin balandligini koʻpaytirish orqali aniqlanadi. Qirgʻoq chizigʻining murakkab shakllarida gL/
qiymat 
va 1-rasmdagi yuqori bukuvchi egri chiziq boʻyicha qabul qilinishi lozim.
oʻlchamsiz kattalik uchun qabul qilinuvchi ki koeffitsiyentga oʻrtacha toʻlqin balandligini koʻpaytirish orqali aniqlanadi. Qirgʻoq chizigʻining murakkab shakllarida gL/ qiymat va 1-rasmdagi yuqori bukuvchi egri chiziq boʻyicha qabul qilinishi lozim.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1, 2, 4 foiz tartib boʻyicha taʼminlanganlik bilan toʻlqin elementlari amaliy maʼlumotlar boʻyicha aniqlangan taqsimlanish funksiyalari boʻyicha qabul boʻlmagan yoki yetarli boʻlmagan taqdirda esa sinoptik xaritalarni tahlil qilish natijalari boʻyicha qabul qilinishi lozim (mazkur SHNQning 2-ilovasida keltirgan).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-rasm. ki koeffitsiyenti qiymatlari grafiklari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Toʻlqin oʻrkachini hisobiy sathdan ηc, m ortishi, ηc/hi (mazkur ilovaning 3-rasm) oʻlchamsiz kattalik boʻyicha berilgan ushbu 
uchun, 
ga teng deb qabul qilgan holda aniqlanadi.
uchun, ga teng deb qabul qilgan holda aniqlanadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-rasm. ηc/hi sayoz suv va ηc,sur/hi qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin doiralarida qiymatlarni aniqlash uchun grafiklar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSayoz suv doiralarida toʻlqin elementlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. i foiz taʼminlangan toʻlqin balandliklari hi, m sayoz suv doirasida tubning 0,002 va undan ortiq nishabligida quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhi=ktkrklkihd (156)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkt — transformatsiya koeffitsiyenti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkr — refraksiya koeffitsiyenti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkl — yoʻqotishlarning yigʻilgan koeffitsiyenti.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkt, kr va kl koeffitsiyentlar ushbu SHNQning 18-bandi boʻyicha aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishChuqur suv doirasidan sayoz suv doirasiga oʻtuvchi toʻlqin uzunligi 4-rasm boʻyicha berilgan 
va 
, oʻlchamsiz kattaliklarda aniqlanadi. Bunda, toʻlqinlar davri chuqur suv doirasidagi toʻlqinlar davriga teng qilib olinadi.
va , oʻlchamsiz kattaliklarda aniqlanadi. Bunda, toʻlqinlar davri chuqur suv doirasidagi toʻlqinlar davriga teng qilib olinadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-rasm. 
qiymatlarini sayoz suv va 
qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin doiralarida aniqlash grafigi
qiymatlarini sayoz suv va qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin doiralarida aniqlash grafigiHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToʻlqin oʻrkachini 
, m hisob sathidan ortishi 
va 
oʻlchamsiz miqdorlar uchun, 3-rasm boʻyicha aniqlanadi.
, m hisob sathidan ortishi va oʻlchamsiz miqdorlar uchun, 3-rasm boʻyicha aniqlanadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Transformatsiya koeffitsiyenti 1-rasm grafigi boʻyicha aniqlanadi. Refraksiya koeffitsiyenti quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(157)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishad — chuqur suv doirasida, yonma-yon toʻlqin nurlari orasidagi masofa, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — sayoz suv doirasida berilgan nuqta orqali oʻtuvchi chiziq boʻyicha xuddi oʻsha nurlar orasidagi masofa, m
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-rasm. Aniqlash uchun grafiklar: 1 — kt koeffitsiyentni, 2, 3 va 4 — 
miqdorni
miqdorniHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishChuqur suv doirasida refraksiya tarxida toʻlqinlar nurlari toʻlqinlar tarqalishi berilgan yoʻnalishi boʻyicha qabul qilinadi, sayoz suv doirasida esa ularni 6-rasm grafiklariga muvofiq sxema bilan davom ettiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishUmumlashtirilgan yoʻqotishlar koeffitsiyenti kl 
miqdorni berilgan qiymatlari boʻyicha va i tubning nishabning berilgan qiymatlarida aniqlanishi lozim (5-jadval), tubning 0,03 va undan ortiq nishabligida yoʻqotishlar umumlashtirilgan koeffitsiyentini bir butunga teng deb qabul qilinadi.
miqdorni berilgan qiymatlari boʻyicha va i tubning nishabning berilgan qiymatlarida aniqlanishi lozim (5-jadval), tubning 0,03 va undan ortiq nishabligida yoʻqotishlar umumlashtirilgan koeffitsiyentini bir butunga teng deb qabul qilinadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
5-jadval |
|
|
ki koeffitsiyentining i tubning nishabligidagi qiymatlari |
|
|
0,025 |
0,02 — 0,002 |
|
|
0,01 |
0,82 |
0,66 |
|
0,02 |
0,85 |
0,72 |
|
0,03 |
0,87 |
0,76 |
|
0,04 |
0,89 |
0,78 |
|
0,06 |
0,9 |
0,81 |
|
0,08 |
0,92 |
0,84 |
|
0,1 |
0,93 |
0,86 |
|
0,2 |
0,96 |
0,92 |
|
0,3 |
0,98 |
0,95 |
|
0,4 |
0,99 |
0,98 |
|
0,5 va undan ortiq |
1 |
1 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkr koeffitsiyenti qiymatini toʻlqin nurlari uchun hisob nuqtasidan bosh nurdan 22,5 gradus oraliqda oʻtkaziluvchi refraksiya koeffitsiyentlarni aniqlash natijalari boʻyicha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-rasm. Refraksiya tarxini tuzish uchun (a) sxema va (b) grafiklar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Tub nishabligi 0,001 va undan oz boʻlgan sayoz suv doiralarida toʻlqinlar oʻrtacha balandligi va oʻrtacha toʻlqin davri 1-rasm grafiklari boʻyicha aniqlanadi. gL/ 
va gd/ 
oʻlchamsiz kattaliklar boʻyicha 
va 
qiymatlar qabul qilinib, ular boʻyicha 
va 
aniqlanadi.
va gd/ oʻlchamsiz kattaliklar boʻyicha va qiymatlar qabul qilinib, ular boʻyicha va aniqlanadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTizimda 1 foiz taʼminlangan toʻlqin balandligini 2-rasm grafiklari boʻyicha qabul qilinuvchi ki koeffitsiyentga oʻrtacha toʻlqin balandligini koʻpaytirish orqali aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
va 
oʻlchovsiz kattaliklar boʻyicha ki koeffitsiyenti qiymatlari aniqlanadi,ulardan eng kami qabul qilinadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToʻlqinlar oʻrtacha uzunligi oʻrtacha davr qiymati maʼlum boʻlgan holda mazkur SHNQning 13-bandiga muvofiq aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToʻlqin choʻqqisining hisoblangan sathdan ortishi 3-rasm boʻyicha aniqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTubining nishabligi 0,001 va undan kam boʻlgandagi sayoz suv doirasidan tubining nishabligi 0,002 va undan ortiq boʻlgan doiraga oʻtuvchi toʻlqinlar elementini dastlabki oʻrtacha balandlik 
qiymati olinadi.
qiymati olinadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin doirasidagi toʻlqin elementlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Qirgʻoqqa uriluvchi toʻlqin doirasidagi toʻlqin balandligi hsur1foiz, m tubning berilgan i nishablari uchun 5-rasmning 2, 3 va 4-grafiklari boʻyicha aniqlanadi, bunda 
oʻlchamsiz kattalik boʻyicha 
qiymat aniqlanishi lozim va muvofiq ravishda hsur1foiz aniqlanadi.
oʻlchamsiz kattalik boʻyicha qiymat aniqlanishi lozim va muvofiq ravishda hsur1foiz aniqlanadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToʻlqin uriluvchi qirgʻoq doirasida 
, m, 4-a rasmning yuqori bukuvchi egri chizigʻi boʻyicha toʻlqin uzunligi, toʻlqin oʻrkachining hisob sathidan ortishi ηc,sur, m esa 3-rasmning yuqori bukuvchi egri chizigʻi boʻyicha aniqlanadi.
, m, 4-a rasmning yuqori bukuvchi egri chizigʻi boʻyicha toʻlqin uzunligi, toʻlqin oʻrkachining hisob sathidan ortishi ηc,sur, m esa 3-rasmning yuqori bukuvchi egri chizigʻi boʻyicha aniqlanadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Toʻlqinning birinchi bosib kelishidagi dcr, m kritik chuqurlik, tubning berilgan i nishablari uchun 5-rasmning 2, 3 va 4-grafiklari boʻyicha ketma-ket yaqinlashishlar uslubi bilan aniqlanishi lozim. d chuqurlikning berilgan bir qator qiymatlari boʻyicha 17 va 18-bandlariga muvofiq 
kattalik aniqlanadi hamda 5-rasmning 2, 3 va 4-grafiklari boʻyicha ularga mos holdagi 
qiymatlardan berilgan d chuqurliklarning soniy biriga mos keluvchi dcr qabul qilinadi.
kattalik aniqlanadi hamda 5-rasmning 2, 3 va 4-grafiklari boʻyicha ularga mos holdagi qiymatlardan berilgan d chuqurliklarning soniy biriga mos keluvchi dcr qabul qilinadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Tubning doimiy nishabligidagi oxirgi toʻlqin bosib kelishiga dcr,u muvofiq keluvchi kritik chuqurlikni quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(158)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishku — 6-jadval boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — bosib kelish (shu jumladan birinchisi) 
va 
tengsizliklar bajarilgandagi n=2-, 3- va 4-tengsizliklardan qabul qilinadi: 
va 
.
va tengsizliklar bajarilgandagi n=2-, 3- va 4-tengsizliklardan qabul qilinadi: va .Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
|
6-jadval |
|
|
|
0,01 |
0,015 |
0,02 |
0,025 |
0,03 |
0,035 |
0,04 |
0,045 |
0,05 |
|
ku koeffitsiyenti |
0,75 |
0,63 |
0,56 |
0,5 |
0,45 |
0,42 |
0,4 |
0,37 |
0,35 |
tub
nishablariHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOxirgi bosib kelish chuqurligini aniqlashda dcr,u, ku koeffitsiyent yoki koeffitsiyentlar koʻpaytmasi 0,35 dan kam qabul qilinmasligi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTubning 0,35 dan kam boʻlgan nishabliklarida kritik chuqurlik qiymati dcr = dcr,u deb olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTubning oʻzgaruvchan nishabliklarida dcr,u doimiy nishabli tub qismlari uchun kritik chuqurliklarni ketma-ket aniqlashlar natijalari boʻyicha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻralgan akvatoriyadagi toʻlqin elementlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Oʻralgan akvatoriyadagi difraksiyalangan toʻlqin balandligi hdif, m quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNdif=kdifhi (159)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkdif — a toʻlqinlar difraksiyasi koeffitsiyenti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhi — 1foiz taʼminlanganlikni dastlabki toʻlqin balandligi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHisobiy uzunlik sifatida akvatoriyaga kirishdagi dastlabki uzunlik olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Toʻlqinlar difraksiyasi koeffitsiyenti 
kdif,s yolgʻiz holdagi toʻlqin qaytargich orqali oʻralgan akvatoriya uchun (φ burchakning berilgan qiymatida, gradus, toʻlqin qaytargichning boshidan hisobiy toʻgʻon toʻsigʻida r/ va φ burchak qiymatida, gradus), 7-rasm sxema va grafiklariga muvofiq ravishda strelkalar bilan shtrixli chiziqlarga binoan qabul qilinadi.
kdif,s yolgʻiz holdagi toʻlqin qaytargich orqali oʻralgan akvatoriya uchun (φ burchakning berilgan qiymatida, gradus, toʻlqin qaytargichning boshidan hisobiy toʻgʻon toʻsigʻida r/ va φ burchak qiymatida, gradus), 7-rasm sxema va grafiklariga muvofiq ravishda strelkalar bilan shtrixli chiziqlarga binoan qabul qilinadi.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-rasm. kdif koeffitsiyenti qiymatlarini aniqlash grafiklari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Mos holdagi toʻlqin qaytargichlar orqali oʻralgan akvatoriyada toʻlqinlar difraksiya koeffitsiyenti kdif,s quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkdif,s = kdif,s ψc, (160)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishψc — dc va kdif,cp qiymatlari uchun 8-rasm boʻyicha qabul qilinuvchi koeffitsiyent, dc qiymat quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl1 va l2 — toʻlqin soyasi chegarasidan (TSCH) toʻlqin difraksiyasi chegarasigacha (TDCH) boʻlgan masofa boʻlib, mazkur ilovaning 9-rasmi va grafiklar bilan strelkalar bilan shtrixli chiziqlarga binoan qabul qilinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb — toʻlqin qaytargich boshlari orasidagi dastlabki toʻlqin koʻlami proyeksiyalari masofalariga teng qilib qabul qilinuvchi bandargohga chiqish kengligi, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-rasm. y koeffitsiyenti qiymatlari grafiklari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-rasm. l va la qiymatlarini aniqlash sxemasi (a) va grafiklari (b)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkdif,cp koeffitsiyentining qiymati xuddi kdif,s kabi hisobiy ustunida toʻlqinlar koʻlami bilan bosh nurning kesishish nuqtasi uchun ushbu ilovaning 24-bandiga muvofiq aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMazkur ilovaning 9-a rasmdagi sxemadagi bosh nurning holati, toʻlqin qaytargichning toʻlqin soyasi chegarasidan (TSCH) kichik burchak ostida φi gradus x, m, masofalarda joylashgan nuqtalar boʻyicha, quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishla1 va la2 — ushbu ilovaning 9-rasm sxema va grafiklarga muvofiq qabul qilinuvchi qiymatlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Toʻlqin qaytargich bilan oʻralgan akvatoriya uchun toʻlqinlar difraksiyasi koeffitsiyenti kdif,b quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(163)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkdif,s1 va kdif,s2 — toʻlqin qaytargich bosh qismlari uchun mazkur ilovaning 24-bandiga muvofiq aniqlanuvchi toʻlqinlar difraksiyasi koeffitsiyentlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Difraksiyalangan toʻlqin balandligi oʻralgan akvatoriyaning berilgan nuqtasida uning gidrotexnika inshooti va toʻsiqlardan kdif,r, m qaytarilishini hisobga olgan holda quyidagi formula orqali aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhdif,r=(kdif+kref)hi (164)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(165)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkdif,s — qaytaruvchi yuza toʻsiq chizigʻidagi difraksiya koeffitsiyenti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkr va kp — 14-bandga muvofiq aniqlanuvchi koeffitsiyentlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΘr — toʻlqin koʻlami va qaytaruvchi yuza orasidagi burchak, gradus;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishr/
— qaytaruvchi yuzadan qaytarilgan toʻlqin nuri boʻyicha hisobiy nuqtagacha boʻlgan masofa; bunda qaytarilgan toʻlqin nuri yoʻnalishi toʻlqinlarni kelish va qaytarilish burchaklari tengligi lozimlaridan kelib chiqqan holda qabul qilinishi lozim;
— qaytaruvchi yuzadan qaytarilgan toʻlqin nuri boʻyicha hisobiy nuqtagacha boʻlgan masofa; bunda qaytarilgan toʻlqin nuri yoʻnalishi toʻlqinlarni kelish va qaytarilish burchaklari tengligi lozimlaridan kelib chiqqan holda qabul qilinishi lozim;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkref,i — qaytarish koeffitsiyenti boʻlib, 7-jadval boʻyicha qabul qilinadi; qaytarish yuzasining gorizontga nisbatan 45 gradusdan ortiq boʻlgan ogʻish burchagida, qaytarish koeffitsiyentini kref,i =1 deb olishini lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
7-jadval |
|
|
Qaytaruvchi yuza i nishabligidagi kref,i qiymatlari |
||
|
1 |
0,5 |
0,25 |
|
|
10 |
0,5 |
0,02 |
0,0 |
|
15 |
0,8 |
0,15 |
0,0 |
|
20 |
1 |
0,5 |
0,0 |
|
30 |
1 |
0,7 |
0,05 |
|
40 |
1 |
0,9 |
0,18 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSHNQ 2.06.04-21 “Gidrotexnika inshootlariga boʻladigan yuklanish va taʼsirlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga
2-ILOVA
2-ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMuzni bir oʻqli siqish bilan sinash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Namunalarini tanlash, yasash va sinovga tayyorlash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMuz namunalarini muz maydonining N qatlamlaridan ularning uzun oʻqlari kristallar oʻsish yoʻnalishiga tik yoʻnalgan boʻlishi, bunda N≥3 boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMuz namunalari kvadrat kesimli prizmalar yoki balandligini kengligiga nisbati (diametri) 2,5 ga teng boʻlgan yumaloq kesimli silindr koʻrinishida yasaladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNamuna kengligi kristallografiya tadqiqotlari maʼlumotlari boʻyicha aniqlanuvchi kristallning oʻrtacha koʻndalang kesimidan kamida 10-marta ortiq boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNamunalar oʻlchamlarini ogʻishi oʻrtachadan farqi ±1 foizdan ortishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNamunalar silliq va tekis boʻlib, ularda yoriqsiz, siniqsiz, teshikliksiz, gʻadir-gʻudurliklarsiz boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSilindrik namunalarni tokar dastgohida, prizmatik namunalarni esa gorizontal — frezer dastgohida yasalishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPrizmatik namunalar yon yoqlarini juftlashtirilgan holda ular orasidagi masofa yon qirralarini ishlanayotganda namuna eniga, tayanch yoqlarini ishlanayotganda esa namuna balandligiga teng boʻlgan holda bir oʻqqa oʻrnatilgan holda ishlov berish zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTadqiqot qilinayotgan qatlam namunalarini sinashdan oldin tajribaviy maʼlumotlar boʻyicha aniqlanuvchi qatlam harorati ti, ostida eng kamida 1 h tutib turiladi, bular mavjud boʻlmagan taqdirda esa mazkur SHNQning 120 va 121-formulalari orqali aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Asbob-uskunalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSinov mashinalari deformatsiya tezligini boshqariladigan mashinalar turi boʻyicha tuzilgan boʻlishlari lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMashina orqali tuziladigan eng katta yuklanish sinalayotgan namunalar uchun buziladigan yuklanishidan kamida ikki marta ortiq boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSinash mashinalari “yuklanish-deformatsiya” egri chizigʻini avtomatik tarzda qayd qilinishini va yuklanishni koʻpi bilan ±5 foiz xatolikda oʻlchashni taʼminlashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Sinovlarni oʻtkazish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNamunalar uzun oʻqlar atrofida siqilishi, tadqiqot qilinuvchi qatlam namunalari ti harorat ostida va εc = 3·10-4, c-1 ga teng qilib olinuvchi deformatsiya doimiy tezligida sinalishi zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Natijalarni tahlil qilish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBuzuvchi yuklanish (bir oʻqli siqishga boʻlgan mustahkamlik) har bir namuna uchun Cj, MPa quyidagi formula orqali hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(Pmax)j — “yuklanish-deformatsiya” diagrammasi boʻyicha aniqlanuvchi, j — namuna uchun buzuvchi (eng yuqori) yuklanish, MN;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishf — namunaning dastlabki koʻndalang kesimi yuzasi, m2.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTadqiqot qilinayotgan qatlam namunalari seriyalarini sinov natijalari sifatida Ci ± Δi qabul qilinadi, bunda Ci — muzning bir oʻqqa siqishga mustahkamligini parallel aniqlashlar oʻrtacha (arifmetik) qiymati boʻlib MPa quyidagi formula orqali hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(167)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΔi va n — belgilanish mazkur SHNQning 60-bandi kabi boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTadqiqot qilinayotgan qatlam namunalar seriyalarini sinash natijalari grafik tarzda nuqta va bu nuqtadan yuqoriga va pastga ikkita teng kesmalar holida ajratiladi, nuqta, muzning mustahkamlik chegarasi oʻrta (arifmetik) qiymatiga, kesma esa, oʻlchovlar tasodifiy xatoligi oʻrtacha kvadratik ogʻishiga muvofiq kelishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishChuchuk suv muzining bir oʻq boʻyicha siqilishdagi mustahkamligining (plastik buzilish holatidan moʻrt — plastik holatga oʻtishdagi) haroratga bogʻliqligi (n=5)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishprizmatik muz (namuna oʻlchamlari 25x25x50sm);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdonador (qorlik) muz (15x15x30 sm)