Ushbu Qonun Oʻzbekiston Respublikasida statistikani tashkil etish masalalarini tartibga soladi, davlat statistika organlarining vakolatlari va vazifalarini belgilab beradi hamda respublikaning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga doir statistika maʼlumotlarining yagona tizimini yuritish uchun asos yaratib beradi.

Davlat statistikasiga doir qonunlar ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlaridan, Qoraqalpogʻiston Respublikasida esa Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonunlaridan ham iboratdir.

Davlat statistikasining asosiy vazifalari:

statistika sohasidagi davlat siyosatini roʻyobga chiqarish;

Oʻzbekiston Respublikasining iqtisodiy va ijtimoiy hayotida roʻy beradigan jarayonlarga doir statistika maʼlumotlari toʻplash, tayyorlash, ularni umumlashtirish va har tomonlama tahlil etish;

ilmiy tadqiqotlarning natijalari, xalqaro standartlar va tavsiyalar negizida statistikaga doir ishlar uslubini ishlab chiqish va joriy etish;

statistika maʼlumotlari aniq, xolis, tezkor, barqaror va toʻla-toʻkis boʻlishini taʼminlash;

amaldagi qonunlar doirasida statistika maʼlumotlarining majmui oshkora va ochiq boʻlishi hamda ulardan barchaning foydalana olishini taʼminlash;

respublika xususiyatlarini aks ettiruvchi statistika koʻrsatkichlari har tomonlama toʻliq va izchil boʻlishini taʼminlashdan iboratdir.

Oʻzbekiston Respublikasining boshqa davlatlar bilan statistika sohasidagi oʻzaro munosabatlari xalqaro shartnoma va bitimlar orqali tartibga solinadi.

Oʻzbekiston Respublikasi xalqaro statistika tashkilotlarining ishida ishtirok etadi, ular bilan zarur ijtimoiy-iqtisodiy maʼlumotlar va ish tajribalari almashadi.

Oʻzbekiston Respublikasida davlat statistikasini Makroiqtisodiyot va statistika vazirligi va uning Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi, viloyatlar, tumanlar va shaharlardagi organlari amalga oshiradilar. Uqtirib oʻtilgan organlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan oʻz Nizomlari asosida ishlaydi va Oʻzbekiston Respublikasi davlat statistikasi organlarining yagona tizimini tashkil etadi.

Davlat statistika organlaridan tashqari Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralari, korporatsiyalar, konsernlar, uyushmalar, birlashmalar, davlat hokimiyati va boshqaruvi mahalliy organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqaruv organlari oʻz vakolatlari doirasidagi vazifalarni bajarish uchun davlat statistika hisobotining tasdiqlangan shakllariga muvofiq davlat statistikasi bilan shugʻullanadilar.

Idoraviy (tarmoq) statistika hisobotining hajmlari davlat statistika organlari bilan kelishilgan holda vazirliklar va idoralar tomonidan mustaqil belgilanadi.

Makroiqtisodiyot va statistika vazirligining, Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi, viloyatlar, tumanlar va shaharlardagi davlat statistika organlarining taʼminoti davlat budjeti hisobidan amalga oshiriladi.

Davlat statistika organlariga qarashli korxonalar, tashkilotlar, muassasalar va ayrim boʻlinmalar oʻz faoliyatini xoʻjalik hisobi prinsiplarida amalga oshirishlari mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan statistika ishlari rejasiga binoan oʻtkaziladigan statistika kuzatuvi davlat budjetidan pul bilan taʼminlanadi. Qoʻshimcha ishlarni bajarishga buyurtmachi tomonidan haq toʻlanadi.

Davlat statistika organlarining moddiy-texnika taʼminoti Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati tomonidan amalga oshiriladi.

Statistika kuzatuvining davlat statistika kuzatuvi, tarmoq statistika kuzatuvi, mintaqaviy statistika kuzatuvi va tashabbuskorlik asosidagi statistika kuzatuvidan iborat turlari boʻlishi mumkin.

Davlat statistika kuzatuvini amalga oshirish tartibini, tegishli hujjatlarni respublikada statistika ishlarini tashkil etishning asosiy prinsiplariga asoslangan holda Oʻzbekiston Respublikasi Makroiqtisodiyot va statistika vazirligi ishlab chiqadi hamda tasdiqlaydi.

Davlat statistika kuzatuvlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan davlat statistika organlari, shuningdek davlat statistikasi bilan shugʻullanuvchi boshqa organlar, oʻzga yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladi.

Davlat statistika organlarida ishlamaydigan shaxslarni jalb etgan holda davlat statistika kuzatuvini oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan ana shu qarorda belgilangan shartlarda amalga oshiriladi. Uqtirib oʻtilgan ishlar bajarilishini tashkil etish vazifasi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Hukumatining, davlat hokimiyati mahalliy organlarining zimmasiga yuklatiladi. Statistika kuzatuvi oʻtkazishga jalb etilgan shaxslar davlat statistika organlarining mansabdor shaxslari bilan teng huquqlardan foydalanadilar va javobgarlikni zimmaga oladilar.

Tarmoq, mintaqaviy va tashabbuskorlik asosidagi statistika kuzatuvlari vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, korporatsiyalar, konsernlar, uyushmalar, birlashmalar, davlat hokimiyati va boshqaruvi mahalliy organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqaruv organlari va shartnoma asosida boshqa yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladi.

Statistika kuzatuvlari oʻtkazilishi vaqtida yuridik va jismoniy shaxslar dastlabki hujjatlardan foydalanish imkoniyatini, basharti, qonunlarga zid kelmasa, zaruratga qarab, xizmat va uy-joy binolaridan, yer uchastkalaridan foydalanish imkoniyatlarini ham taʼminlab berishlari shart.

Barcha yuridik shaxslar va tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi shaxslar, struktura birliklari, basharti, Oʻzbekiston Respublikasining qonunlarida boshqa qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, davlat statistika kuzatuvlari oʻtkazish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni bepul taqdim etadilar.

Statistika maʼlumotlari aniq boʻlib, toʻla hajmda, belgilangan muddatda va belgilangan adreslar boʻyicha taqdim etilishi lozim. Statistika maʼlumotlarini taqdim etish tartibi davlat statistika organlari tomonidan tasdiqlangan davlat hisoboti shakllarida belgilab beriladi.

Dastlabki statistika maʼlumotlaridan, odatda, jamlama statistika ishlarida, toʻplamlar tuzishda, ijtimoiy-iqtisodiy ahvolni sharhlash va ilmiy tadqiqotlar oʻtkazishda foydalaniladi.

Jismoniy shaxslar toʻgʻrisida toʻplangan maʼlumotlardan faqatgina aniq shaxslar koʻrsatilmagan holda yoki jamlama maʼlumotlar tarzida foydalanilishi, yuridik shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan esa davlat va tijorat sirlarini saqlagan holda foydalanilishi mumkin.

Ommaviy axborot vositalarida, ilmiy ishlarda statistika maʼlumotlaridan faqat ana shu maʼlumotlar olingan manba koʻrsatilgan holdagina foydalanilishi mumkin.

Davlat statistika organlari:

moliya, bank, bojxona hamda boshqa idoralar va xizmatlardan, jamoat birlashmalaridan va tashkilotlardan, jismoniy shaxslardan davlat statistika hisobotini va davlat statistika kuzatuvi oʻtkazish uchun boshqa zarur maʼlumotlarni (maʼlumotlar tayyorlash qaysi jarayonda ekanligidan qatʼi nazar), shuningdek hisobotga ilova qilinadigan tushuntirishlarni berishni talab qilish va belgilangan tartibda bepul olish hamda ulardan foydalanish;

respublika hududidagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarda statistika maʼlumotlarining dastlabki tarzda roʻyxatga olinishini va ularning qay darajada aniq ekanligini tekshirish;

olinayotgan statistika maʼlumotlari qay darajada toʻliq va xolis ekanligini tekshirishning mustaqil ekspertizasini tashkil etish va oʻtkazish;

davlat statistikasi va u bilan bogʻliq maʼlumotlarni dastlabki tarzda roʻyxatga olish masalalari yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasining qonunlariga zid boʻlgan idoraviy hujjatlarning amal qilishini aniqlangan qoidabuzarliklarga barham berilguniga qadar toʻxtatib qoʻyish;

boshqa davlatlar statistika organlari va xalqaro statistika tashkilotlari bilan belgilangan tartibda shartnomalar va bitimlar tuzish;

davlat statistika hisobotlari va boshqa kuzatuvlar uchun maʼlumotlar taqdim etmagan yoxud maʼlumotlarni kechikib yoinki buzib taqdim etgan yuridik va jismoniy shaxslarga nisbatan belgilangan tartibda jarima solish choralarini qoʻllash;

bank muassasalaridan tadbirkorlik subyektlari, notijorat faoliyat bilan shugʻullanuvchi subyektlar va jamoat birlashmalari uchun schyotlar ochilganligi toʻgʻrisida axborotlar olish huquqiga egadir.

Davlat statistika organlari Oʻzbekiston Respublikasining hududida joylashgan barcha mulk shakllaridagi va xoʻjalik yuritishning barcha shakllaridagi korxonalar va tashkilotlar yagona davlat registri yuritilishini yoʻlga qoʻyadilar, bu registrda yuridik va jismoniy shaxslarning moliya-xoʻjalik faoliyatini ifodalovchi statistika koʻrsatkichlarining majburiy tarkibi roʻyxatga olinadi.

Davlat statistika organlarining oʻz vakolatlari doirasida chiqargan qarorlari barcha yuridik va jismoniy shaxslarning bajarishi uchun majburiydir.

Oʻzbekiston Respublikasining vazirliklari va idoralari, ushbu Qonunning 5-moddasiga muvofiq davlat statistikasi bilan shugʻullanuvchi boshqa yuridik shaxslar:

ushbu Qonunning 11 va 12-moddalarida nazarda tutilgan tartibda ishlar bajarish uchun statistika maʼlumotlari olish va ulardan foydalanish;

statistika maʼlumotlarini dastlabki tarzda roʻyxatga olish va statistika hisobotining ahvoli ustidan nazoratni amalga oshirish, oʻzlariga hisobdor boʻlgan birliklarning statistika maʼlumotlari qay darajada aniq ekanligini tekshirish huquqiga egadir.

Davlat statistika organlari:

Oʻzbekiston Respublikasi, uning mintaqalari va xalq xoʻjaligi tarmoqlarini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish davlat dasturlari bajarilishining borishi ustidan statistika kuzatuvini tashkil etishlari va amalga oshirishlari;

davlat statistika maʼlumotlari toʻplanishini, fuqarolarning roziligi bilan oila budjetlari yuritilishini, roʻyxatlar tuzilishini, bir gallik roʻyxatga olishlarni, soʻrovlarni, oralatib monografiya tadqiqotlari hamda oʻzga tekshirishlar oʻtkazilishini tashkil etishlari va taʼminlashlari;

iqtisodiy va ijtimoiy masalalarga doir Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi qarorlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarorlari bajarilishining borishi ustidan statistika kuzatuvini amalga oshirishlari;

iqtisodiyotning strukturaviy qayta qurilishini, koʻp ukladli iqtisodiyot shakllanishini, xalq xoʻjaligini texnika bilan qayta qurollantirishni, ijtimoiy sohalar, bozor munosabatlari, davlatlararo va mintaqalararo aloqalar rivojlanishini, almashuv teng qiymatli boʻlishini, mehnat bozori va tovar bozori shakllanishini, moliyaviy ahvolni, aholi turmush darajasini, fuqarolar ijtimoiy jihatdan himoya qilinishini, ijtimoiy ishlab chiqarish samaradorligini, narxlar va tariflar oʻzgarishidagi tamoyillarni, atrof muhit holatini, tabiatni muhofaza qilish tadbirlari bajarilishini va boshqa jarayonlarni tahlil qilishlari;

statistika maʼlumotlari aniq va xolis boʻlishini, ularning ijtimoiy-iqtisodiy voqealar va jarayonlarga mos boʻlishini taʼminlashlari;

davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarini belgilangan tartibda statistika va tahliliy maʼlumotlar bilan taʼminlashlari;

statistika maʼlumotlari oshkora boʻlishini taʼminlashlari;

Oʻzbekiston Respublikasi, uning mintaqalari va xalq xoʻjaligi tarmoqlarining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish jarayonlarini yoritish uchun statistika koʻrsatkichlari metodologiyasini ishlab chiqishlari va takomillashtirishlari;

xalqaro statistika standartlari tizimini davlat statistika amaliyotiga joriy etishlari;

davlat statistika kuzatuvlari oʻtkazish shakllari, dasturlari va yoʻriqnomalarini hamda maʼlumotlarni dastlabki tarzda roʻyxatga olish hujjatlarining namunaviy shakllarini tasdiqlashlari;

kodlar belgilashlari va barcha mulk shakllaridagi va xoʻjalik yuritishning barcha shakllaridagi korxonalar va tashkilotlar yagona davlat registrini yuritishlari;

yuridik va jismoniy shaxslarning iltimoslariga binoan ularga davlat statistika maʼlumotlarining jamlamasi pulli asosda berilishini taʼminlashlari (ushbu Qonunda nazarda tutilgan hollardan tashqari);

statistika maʼlumotlari but saqlanishi va himoya qilinishini, yuridik shaxslar tomonidan davlat va tijorat sirlariga rioya etilishini, jismoniy shaxslarga doir maʼlumotlarda aniq shaxslar koʻrsatilmasligini taʼminlashlari;

xalqaro va mintaqalararo statistika taqqoslamalari oʻtkazishlari shart;

yuridik shaxs tashkil etmagan holda tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanayotgan jismoniy shaxslar faoliyatining natijalarini muntazam ravishda biryoʻla statistik tadqiq etib turilishi kerak;

hamma uchun ochiq boʻlgan statistik maʼlumot muntazam eʼlon qilib turilishini taʼminlab turishlari shart.

Davlat statistikasi bilan shugʻullanuvchi Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari va idoralari, boshqa yuridik shaxslar:

oʻz boʻysunuvlaridagi birliklardan davlat statistika kuzatuviga doir maʼlumotlar toʻplanishini va ularni tayyorlashni tashkil etishlari;

statistika maʼlumotlari aniq boʻlishini taʼminlashlari;

davlat statistika organlariga ularning talabiga koʻra davlat statistika hisobotida nazarda tutilgan statistika maʼlumotlarini va davlat statistika kuzatuvlari oʻtkazish uchun zarur boʻlgan boshqa maʼlumotlarni taqdim etishlari;

yuridik shaxslarning davlat va tijorat sirlariga rioya etishlari, tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi shaxslarga doir maʼlumotlarda aniq shaxslar koʻrsatilmasligini taʼminlashlari shart;

idoraviy (tarmoq) statistika hisoboti joriy etilgan taqdirda uni taqdim etishning shakllari va tartibini davlat statistika organlari bilan kelishib olishlari.

Davlat statistika kuzatuvi oʻtkazish uchun statistika maʼlumotlarini taqdim etmagan yoki ularni notoʻgʻri yoinki kechikib taqdim etgan, maʼlumotlarni dastlabki tarzda roʻyxatga olishni lozim darajada taʼminlamagan, barcha mulk shakllaridagi va xoʻjalik yuritishning barcha shakllaridagi korxonalar va tashkilotlar yagona davlat registri yuritish tartibini buzgan mansabdor shaxslar va tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida nazarda tutilgan javobgarlikka tortilishlari mumkin.

Statistika toʻgʻrisidagi qonunlar talablarini buzganlik, statistika maʼlumotlarini yashirganlik yoki buzganlik uchun davlat statistika organlarining hamda davlat statistikasi bilan shugʻullanuvchi boshqa organlarning xodimlari Oʻzbekiston Respublikasining qonunlariga muvofiq javobgar boʻladilar.

Ommaviy axborot vositalarida, ilmiy ishlarda statistika maʼlumotlaridan foydalanuvchi mansabdor shaxslar va fuqarolar statistika maʼlumotlari olingan manbalarni koʻrsatmaganlik uchun Oʻzbekiston Respublikasining qonunlariga muvofiq javobgar boʻladilar.